Eindexamen scheikunde havo 2021, tijdvak 2: vragen en antwoorden

• Voorbeelden van een juist of goed te rekenen antwoord zijn: − zure depositie / zure regen / verzuring / pH-daling − eutrofiëring/stikstofdepositie/vermesting − smog(vorming) − (versterkt) broeikaseffect (1)

• uitsluitend NO voor de pijl (1)
• N2 en O2 na de pijl en de elementbalans juist (1)

• aantal protonen: 46 (1)
• aantal neutronen: 107 verminderd met het gegeven aantal protonen (1)
• aantal elektronen: het gegeven aantal protonen verminderd met 2 (1)

Opmerking Wanneer als atoomgroep in eiwit ‘C=O-groepen’, ‘NH2-groepen’ en/of ‘COOH-groepen’ is gegeven, dit goed rekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

175 ·10−3 1, 00 : (4) = 50 (mol)

106 3, 0 ·10

of

175 ·10−3 −3 Het aantal mol Pd2+ in 175 mg Pd2+ is = 1, 65 ·10 (mol). 106 1, 00 Het aantal mol eiwit in 1,00 g eiwit is (4) = 3,33 ·10−5 (mol). 3, 0 ·10

165 ·10−3 Het maximale aantal mol Pd 2+ per mol eiwit is dus −5 = 50 (mol). 3,33 · 10

Het maximale aantal gram Pd2+ per mol eiwit is 3, 0 ·104 × 175 ·10−3 = 5, 2510 (g). 3

(1, 00) 5, 25 ·103 Het maximale aantal mol Pd2+ per mol eiwit is dus = 50 (mol). 106

Opmerking Wanneer voor de molaire massa van Pd2+ is uitgegaan van de isotoop Pd-107 in plaats van de gemiddelde relatieve atoommassa van Pd, dit niet aanrekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juist antwoord is: Het eiwit-cellulose-complex wordt in stap 3 vrijgemaakt van Pd2+-ionen en in stap 4 afgescheiden/teruggewonnen. Daarna kan het opnieuw gebruikt / hergebruikt worden.

• juiste uitleg (1p)
• juiste stappen gegeven bij de gegeven uitleg (1p)

Indien de energiesoorten zijn verwisseld (0)

• ionbinding (1)
• atoombinding (1)

Indien in een overigens juist antwoord bij één of meer van de zelf getekende energieniveaus geen bijschrift of een onjuist bijschrift is gezet (1)

Opmerkingen

• Wanneer in plaats van het bijschrift ‘reactieproducten’ de namen of formules van de reactieproducten zijn gegeven, dit niet aanrekenen.
• Wanneer in plaats van het bijschrift ‘geactiveerde toestand’ het bijschrift ‘overgangstoestand’ is gegeven, dit niet aanrekenen.

Opmerking Wanneer een onjuist antwoord op vraag 10 het consequente gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 9, dit antwoord op vraag 10 goed rekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeeld van een juist antwoord is:

2 H2O + 2 e– → H2 + 2 OH– (2×)

4 OH– → O2 + 2 H2O + 4 e– (1×)

2 H2O → 2 H2 + O2

Indien uitsluitend de vergelijking ‘2 H2O → 2 H2 + O2’ is gegeven (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste berekening zijn:

1, 41 × 103 × 2, 02 2 (× ) = 1,58 ·102 (g). 18, 0 (2)

of

1, 41 × 103 1,41 kg water is = 7,833 ·101 (mol). 18, 0 2 Er kan dus 7,833 ·101 × 2, 02 (× ) = 1,58 ·102 (g) waterstof ontstaan. 2

• de uitkomst gegeven in drie significante cijfers (1p)

of 2, 02 De massaverhouding H 2 : H 2 O = = 1,122 ·10−1 . 18, 0 Er is dus 1,122 × 10−1 × 1, 41 × 103 = 1,58 ·102 (g) waterstof ontstaan.

Opmerking Wanneer een onjuist antwoord op vraag 12 het consequente gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 11, dit antwoord op vraag 12 goed rekenen.

• de elektrodes via de buitenzijde verbonden door een lijn met vermelding van het bijschrift ‘stroomdraad’ en de plaats van de elektronenstroom (via de stroomdraad) en van de hydroxide- ionenstroom (door het membraan) juist aangegeven (1)
• de richtingen juist aangegeven: de elektronenstroom van elektrode A naar elektrode B en de hydroxide-ionenstroom van elektrode B naar elektrode A (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• In zowel april als juni is volgens figuur 2 de energieproductie groter dan de vraag naar duurzame energie, maar in juni is dit (energie)productieoverschot groter (dan in april). De battolyser zal dus in juni de meeste waterstof kunnen produceren.
• Het oppervlak tussen de lijn van de productie van energie en de lijn van de vraag naar energie (dit is het energie-productieoverschot) is het grootst in juni. De battolyser zal dus in juni meer waterstof produceren.

Opmerking Wanneer een antwoord is gegeven als ‘Na de winter is de batterij leeg, de energie van maart/april zal dan eerst worden gebruikt voor het opladen, zodat misschien pas in juni energie geleverd kan worden.’, dit goed rekenen.

• Voorbeelden van een juist antwoord zijn: − Een grotere battolyser produceert meer waterstofgas, en dat is een explosief gas. − Een grotere battolyser bevat meer kaliloog, en deze vloeistof is bijtend. − Bij omzettingen van energie wordt een deel omgezet in warmte. In een grote(re) battolyser kan deze warmte (mogelijk) moeilijk(er) weg, waardoor de battolyser oververhit zou kunnen raken. (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste berekening zijn:

14 × 0,50 = 23 3, 6 ·10−3 × 85

of

De wijnmaker nam per dag per kg lichaamsgewicht

14 × 0,50 = 8, 24 ·10 −2 (mg) in. 85 8, 24 ·10−1 Dit is = 23 keer de ADI. 3, 6 ·10−3

De wijnmaker mag maximaal per dag 85 × 3,6·10–3 = 3,06·10–1 (mg) innemen. Hij neemt (echter) 14 × 0,50 = 7,0 (mg) per dag in. 7, 0 Dit is dus = 23 keer de ADI. 3, 06 ·10−1

• berekening van de massa lood die de wijnmaker maximaal per dag mag innemen en berekening van de massa lood die de wijnmaker per dag inneemt (1p)

Opmerking Wanneer een juiste berekening leidt tot de conclusie dat de ADI (23 −1 =) 22 keer wordt overschreden, dit goed rekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Bij een lagere pH is de concentratie H+-ionen hoger. Hierdoor vinden bij lagere pH meer (effectieve) botsingen (per tijdseenheid) plaats (en neemt de reactiesnelheid toe).
• [H+] is groter (bij pH = 3,4) waardoor (de kans groter is dat) meer (effectieve) botsingen plaatsvinden (en de reactiesnelheid toeneemt).
• Bij een lagere pH is de concentratie H+-ionen hoger. Hierdoor vinden bij lagere pH vaker (effectieve) botsingen plaats (en neemt de reactiesnelheid toe).

Indien slechts een juist verband is gegeven tussen de pH/de reactiesnelheid en het aantal botsingen (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:

• Een groter volume wijn heeft relatief een kleiner contactoppervlak met het bad / staat minder in contact met het bad, waardoor er (in een week) minder Pb2+-ionen per liter wijn vrijkomen (en een lagere concentratie Pb2+-ionen bereikt wordt).
• Bij de wijnmaker is het volume van de wijn 25 keer zo groot, maar het contactoppervlak (veel) minder dan 25 keer zo groot als bij het onderzoek. Hierdoor is de vrijgekomen hoeveelheid Pb2+-ionen per liter wijn lager.
• De reactie met het email verloopt voornamelijk via de bodem van het bad. De Pb2+-ionen die daarbij vrijkomen, verdelen zich over 4 L, maar bij de wijnmaker over 100 L (dus is de concentratie na een week bij de wijnmaker lager).

Indien slechts een antwoord is gegeven als ‘de Pb2+-ionen moeten zich bij het experiment verdelen over 4 L in plaats van over 100 L’ (1)

Opmerking Wanneer in plaats van het begrip ‘contactoppervlak’ het begrip ‘verdelingsgraad’ is gebruikt, dit niet aanrekenen.

• ethanoaat(ion)/acetaat(ion) (1)

• juiste lading van de looddeeltjes in lood en in loodsuiker (1)
• consequente conclusie (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Lood(II)sulfaat is slecht oplosbaar (in water/wijn met meer dan 4,8∙10–5 mol L–1 lood(II)ionen). Er zal dus een troebeling waarneembaar zijn.
• PbSO4 is een slecht oplosbaar zout (in water/wijn). Er zal dus een (witte) neerslag/(lokale)suspensie ontstaan.

Opmerking Wanneer een formulering als ‘lood(II)sulfaat reageert niet/slecht met water’ is gebruikt in plaats van ‘lood(II)sulfaat lost niet/slecht op’ of ‘lood(II)sulfaat is slecht oplosbaar’, het eerste scorepunt niet toekennen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

14 ·10 –3 = 6,8 ·10 –5 (mol L–1) en dit is meer dan 4,8∙10–5 (mol L–1), 207 dus de lood(II)ionen in de wijn van de wijnmaker zijn aan te tonen.

• vergelijking met de detectielimiet van de test van Gockel (4,8∙10–5 mol L–1) en consequente conclusie (1p)

of

4,8∙10–5 × 207 = 9,9∙10–3 (g L–1), deze 9,9 (mg L–1) is minder dan

14 (mg L–1), dus de lood(II)ionen in de wijn van de wijnmaker zijn aan te tonen.

• berekening van het minimaal detecteerbare gehalte lood volgens de detectielimiet in (m)gram per liter (1p)

• twee geplaatst bij de hydrofiele kop (1)
• de watermoleculen zijn elk met minimaal één H-atoom gericht naar de hydrofiele kop (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• De (alkyl)staarten/koolstofketens (van de dodecylsulfaationen, die zich bevinden in het binnenste deel van de micel) zijn hydrofoob en kunnen (alleen) hydrofobe deeltjes binden. Dus vuildeeltje 2, want dit bevat (ook) lange (alkyl)staarten (en is daarom hydrofoob).
• De (alkyl)staarten (van de dodecylsulfaationen, die zich bevinden in het binnenste deel van de micel) zijn hydrofoob. Hydrofobe deeltjes mengen (goed) met hydrofobe (vuil)deeltjes. Dus vuildeeltje 2, want dit bevat geen OH- én geen NH-groepen (en is daarom hydrofoob).

Opmerking Wanneer in een overigens juist antwoord in plaats van de begrippen ‘hydrofiel’ en/of ‘hydrofoob’ de begrippen ‘polair’ en/of ‘apolair’ zijn gebruikt, dit goed rekenen.

Opmerkingen

• Wanneer in de structuurformule van vuildeeltje 2 een atoombinding is omcirkeld als:

, dit goed rekenen.

• Wanneer in een structuurformule behalve de juiste atoombinding ook één of meerdere onjuiste atoombindingen zijn omcirkeld, het desbetreffende scorepunt niet toekennen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juiste berekening is: [H+] = 10–7,5 = 3∙10–8 (mol L–1)

of

Het pH-optimum is pH = 7,5. De [H+] is dan 10–7,5 = 3∙10–8 (mol L–1).

Opmerking Wanneer als antwoord de juiste 1-lettersymbolen of de juiste namen zijn gegeven, dit goed rekenen.

• Voorbeelden van een juist antwoord zijn: − Enzymen worden niet verbruikt. − Enzymen zijn (bio)katalysatoren. (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• een keten van 4 koolstofatomen verbonden door enkelvoudige bindingen (1)
• de zijgroepen juist weergegeven (1)
• de uiteinden juist weergegeven, bijvoorbeeld met ~, en de rest van de structuurformule juist (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste berekening zijn: 8, 0

500 ·106 × 160 ·10−3 × 2 = 6, 4 ·106 (kg) 10 of

In de cartridges zat oorspronkelijk 500∙106 × 160∙10–3 = 8,00∙107 (kg). 8, 0 De hoeveelheid toner na gebruik is dus nog 8, 00 ·107 × 2 = 6, 4 ·106 (kg). 10

• omrekening naar de massa toner in kg die aanwezig is in 500 miljoen gebruikte cartridges (1p)

of

8, 0 In een cartridge blijft × 160 = 12,8 (g) toner achter. 102 12,8 × 500 ·106 Dus in 500 miljoen cartridges is dat (3) = 6, 4 ·106 (kg). 10

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist kenmerk op microniveau zijn:

• De moleculen zijn lineair / zijn (lange) losse ketens.
• De moleculen zijn niet verbonden door middel van crosslinks. / Een thermoplast bevat geen crosslinks.
• De moleculen vormen geen netwerk.

Voorbeelden van een juiste eigenschap op macroniveau zijn:

• Een thermoplast wordt zacht bij verwarmen.
• Een thermoplast wordt vervormbaar bij verwarmen.

• uitsluitend CH4 voor de pijl (1)
• C en H2 na de pijl en de elementbalans juist (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste berekening zijn: ((11,2 + 1,11)

• (3 × 2,72 + 3,94))∙105 = 0,21∙105 (J mol–1)

of

− Ebegin + Eeind =

• (−11, 2 ·105 ) + (−1,11·105 ) + 3 × (−2, 72 ·105 ) + (−3,94 ·105 ) = 0, 21·105 (J mol−1 )

Opmerking Wanneer een antwoord is gegeven als ‘(11,2 + 1,11)

• (3 × 2,72 + 3,94) = 0,21∙105 (J mol–1)’, dit goed rekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juist antwoord is: Argon (staat in groep 18 van het periodiek systeem en) is (dus) een edelgas. Edelgassen reageren niet met andere stoffen / zijn inert.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste of goed te rekenen antwoord zijn:

• Lucht bevat (in tegenstelling tot argon) zuurstof, waardoor de gevormde koolstofmono-oxide/methaan//koolstof zal worden omgezet tot koolstofdioxide. De reacties 1, 2 en 3 kunnen dan niet optreden. (Dus zal dan geen/minder ijzer ontstaan.)
• De koolstofverbindingen zullen dan (volledig) verbranden (met zuurstof uit de lucht), waardoor niet alle reacties verlopen. (Er zal dan geen/minder ijzer ontstaan.)
• Zuurstof in lucht zet CO om in CO2 waardoor er minder FeO ontstaat (volgens reactie 1), en reactie 2 en 3 minder kunnen plaatsvinden (waardoor er minder ijzer ontstaat).

Indien een antwoord is gegeven als ‘ijzer wordt omgezet/reageert met zuurstof, waardoor er minder ijzer overblijft’ (2) Indien een antwoord is gegeven als ‘ijzer reageert met lucht’ (0)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juiste berekening is: 0, 098 × 100(%) = 82(%) 23,9 0,50 × 2 10

of

23,9 Eén tablet bevat 0,50 × = 1, 20 ·10−1 (gram ijzer). 102 0, 098 Het rendement is dus × 100(%) = 82(%) 1, 20 ·10−1

Opmerking Wanneer de omrekening naar percentage is weggelaten, dit niet aanrekenen.

Opmerking Wanneer een antwoord is gegeven als ‘het cradle-to-cradleprincipe wordt zo toegepast, dit goed rekenen.