Eindexamen scheikunde havo 2026, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Juiste argumenten waarom gebruik van Smart Stitch™-garen aansluit bij het cradle-to-cradle-principe zijn:

− Een groot deel van de spijkerstof wordt teruggewonnen (zonder kwaliteitsverlies).

− Er kan nu meer van de spijkerstof worden teruggewonnen dan in de oude situatie.

− Voor een groot deel van de spijkerstof is een gesloten kringloop van materialen mogelijk.

Juiste argumenten waarom gebruik van Smart Stitch™-garen niet aansluit bij het cradle-to-cradle-principe zijn:

− Niet alle spijkerstof kan opnieuw worden gebruikt.

− Er is geen sprake van een gesloten kringloop van materialen (omdat toch spijkerstof verloren gaat).

− Het Smart Stitch™-garen wordt niet hergebruikt (omdat het smelt en aan de spijkerstof vast gaat plakken).

− De kwaliteit van de spijkerstof gaat achteruit door het dragen van de kleding, dus de stof kan nooit zonder kwaliteitsverlies worden gerecycled.

• juist argument waarom gebruik van Smart Stitch-garen aansluit bij het cradle-to-cradle-principe (1)
• juist argument waarom gebruik van Smart Stitch™-garen niet aansluit bij het cradle-to-cradle-principe (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• een keten van zes koolstofatomen met enkelvoudige bindingen ertussen (1)
• de uiteinden weergegeven met bijvoorbeeld ~ en de rest van de structuurformule juist (1)

Indien een antwoord als het volgende is gegeven: (0)

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

De molaire massa (van de repeterende eenheid) is 42,1 (g mol^–1). De chemische hoeveelheid repeterende eenheden in 1,0 kg garen is 1,0 ⋅ 10³ = 23,8 (mol).

42,1

De chemische hoeveelheid CO₂ die ontstaat is 23,8 × 3 = 71,3 (mol). De massa CO₂ is 71,3 ×44,0 = 3,14 ⋅ 10³(g).

Het percentage CO₂ is 3,14 ⋅ 10³ × 10²(%) = 81(%) 3,88 ⋅ 10³

• de molaire massa’s van de repeterende eenheid polypropeen en van CO₂ (1)
• juiste verwerking van de molaire massa’s (1)
• juiste verwerking van de molverhouding tussen de repeterende eenheid en CO₂ (1)
• de rest van de berekening (1)
• significantie (1)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

− Bij gebruik van dit polyamide is de koolstof, die bij de verbranding vrijkomt als CO₂, eerder opgenomen tijdens de groei van planten. − Bij gebruik van dit polyamide maken de grondstoffen onderdeel uit van de korte koolstofkringloop (en de grondstoffen voor polypropeen niet). − (Bij gelijke ketenlengte) bevat de hoofdketen van een polyamide ook N-atomen, waardoor er minder CO₂ vrijkomt bij verbranding.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Als er meer CH₂-groepen per repeterende eenheid zijn, zijn er relatief minder NH-groepen. Hierdoor kunnen minder waterstofbruggen tussen de ketens worden gevormd.

De sterkte van de binding/aantrekking tussen de ketens neemt daardoor af (waardoor de smelttemperatuur lager wordt).

• inzicht dat meer CH₂-groepen per repeterende eenheid leidt tot minder NH-groepen (1)
• inzicht dat minder waterstofbruggen tussen de ketens worden gevormd en conclusie met betrekking tot de sterkte van de binding tussen de ketens onderling (1)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

of

• inzicht dat n = 10 (1)
• de aminogroep en carboxylgroep juist (1)
• de rest van de structuurformule juist (1)

Indien een antwoord als het volgende is gegeven: (2)

Opmerking

Antwoorden waarbij n = 9 of n = 11 ook goedrekenen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• de structuurformule van twee moleculen ammoniak (1)
• een waterstofbrug tussen een molecuul ammoniak en silicagel (1)
• een tweede waterstofbrug tussen een molecuul ammoniak en silicagel (1)

Opmerkingen: − Een juiste waterstofbrug tussen een molecuul ammoniak en een O-atoom in de Si-O-Si-groep goedrekenen.

− Als meer dan twee waterstofbruggen zijn getekend, per onjuiste waterstofbrug één scorepunt in mindering brengen.

− De bindingshoeken in de structuurformule van NH₃ niet beoordelen.

Een voorbeeld van een juiste berekening is: [H⁺] = 10^–6,6 = 3·10^–7(mol L^–1)

• keuze van de juiste pH (1)
• consequente berekening van de [H⁺] (1)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

− Bij een groene kleur kan de pH 6,1 zijn, maar ook 7,5. De kat kan ziek zijn, maar dat hoeft niet. De informatie is dus onvoldoende. − Een groene kleur van de indicator wil zeggen dat de pH tussen 6,0 en 7,6 ligt. Het pH-gebied van het omslagtraject is breder dan het pH-gebied van de gezonde urine. Alleen deze groene kleur geeft dus onvoldoende informatie.

• inzicht dat de groene kleur optreedt binnen de pH-grenzen van het omslagtraject (1)
• de rest van de uitleg juist en juiste conclusie (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• de elementbalans juist (1)
• e^– na de pijl en ladingsbalans juist (1)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

− Een donkere kleur van de korrels betekent veel I₂. Veel I₂ betekent dat veel H₂O₂ heeft gereageerd (volgens reactie 2). Veel H₂O₂ betekent dat veel glucose heeft gereageerd (volgens reactie 1).

− Veel glucose betekent dat veel H₂O₂ zal reageren (volgens reactie 1). Veel H₂O₂ betekent dat veel I₂ zal reageren (volgens reactie 2). En veel I₂ geeft de korrels een donkerder kleur. (Een donkere kleur betekent dus veel glucose.)

• juiste koppeling tussen de kleur van de korrels en de hoeveelheid I₂ en H₂O₂ (1)
• juiste koppeling tussen de hoeveelheid H₂O₂ en de hoeveelheid glucose (1)

Indien slechts een koppeling is gegeven tussen de kleur van de korrels, de hoeveelheid I₂ en de hoeveelheid glucose (1)

Opmerking

Als concentratie is gebruikt in plaats van hoeveelheid, dit goedrekenen.

Voorbeelden van een juiste berekening zijn:

Uitgaande van merk A:

De glucose-concentratie van merk A is 60 ×10⁻³× 180 = 10,8 (g L⁻¹). Dat is gelijk aan 10,8 ⋅ 10³ × 10⁻ 1 = 1080 (mg dL⁻¹).

Dat is ongeveer gelijk aan 1000 mg dL^–1.

of

Uitgaande van merk B:

De glucose-concentratie van merk B is 1000 ×10 = 1,0 ⋅ 10 (mg L⁴⁻¹).

De glucose-concentratie is 1,0 ⋅ 10⁴ = 56 (mmol L⁻¹). 180 Dat is ongeveer gelijk aan 60 mmol L^–1.

• juiste verwerking van de molaire massa van glucose (1)
• de rest van de omrekening en de berekende waarde vergeleken met de waarde bij het andere merk (1)

Voorbeelden van juiste P-zinnen zijn: − P-262

− P-280

• eerste P-zin juist (1)
• tweede P-zin juist (1)

Opmerking

Algemene voorzorgsmaatregelen of voorzorgsmaatregelen die niet specifiek zijn gericht op het ontstaan van chloorgas in een fabriek niet goedrekenen.

• structuurformule met een carboxylgroep (1)
• de rest van de structuurformule juist (1)

Voorbeelden van een juiste afleiding zijn: De lading van het oxide-ion is 2–. De totale negatieve lading is 6 × 2 −= 12 . − (Dan is de totale positieve lading dus 12+.) De lading van het kobalt-ion is 3+. De lading van 3 lithium-ionen is 3 1 ×+= 3 . + De lading van het nikkel-ion is 2+.

Het mangaan-ion heeft dus een lading van 12 − (3 ++ 3 2) = 4+.

of

De lading van het oxide-ion is 2–.

De totale negatieve lading is dus 6 × 2 −= 12 . − Volgens het informatieboek is de lading van het mangaan-ion 2+ of 4+. Als de lading 2+ is, dan is de lading van het zout:

12 − (2 ×3) − (2 ×2) = 2 . −

Dat kan niet, dus dan is de lading van het mangaan-ion 4+.

• juiste ladingen van het oxide-ion, het lithium-ion en het nikkel-ion (1)
• consequente afleiding van de lading van het mangaan-ion (1)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

− Fijngemalen elektrodemateriaal/zwarte massa heeft een groter (reactie/contact)oppervlak. Hierdoor zijn er meer deeltjes beschikbaar voor botsingen.

− Fijngemalen elektrodemateriaal/zwarte massa heeft een grotere verdelingsgraad. Hierdoor zijn er meer deeltjes beschikbaar voor botsingen.

• juist verband gegeven tussen het fijnmalen en het (reactie/contact)oppervlak / en de verdelingsgraad (1)
• juist verband gegeven tussen het (reactie/contact)oppervlak en het aantal deeltjes dat beschikbaar is voor botsingen / tussen de verdelingsgraad en het aantal deeltjes dat beschikbaar is voor botsingen (1)

Indien slechts een juist verband is gegeven tussen het fijnmalen en het aantal botsingen / tussen de reactiesnelheid en het aantal botsingen (1)

O^2–

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

lading van het kobalt-ion in CoC₂O₄: 2+ uitleg en conclusie: Kobalt-ionen nemen elektronen op en reageren dus als oxidator.

• juiste lading van het kobalt-ion in CoC₂O₄ (1)
• consequente uitleg met betrekking tot de richting van de elektronenoverdracht en consequente conclusie (1)

Opmerking

Als een onjuist antwoord op vraag 18 een consequent gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 17, dit antwoord op vraag 18 goedrekenen.

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

De massa lithium in de zwarte massa is 1,25 × 3,4 = 4,25 ⋅ 10⁻²(g) . 10²

De massa lithium in het filtraat is 4,25 ⋅ 10⁻²× 98,8 = 4,20 ⋅ 10⁻²(g) . 10²

De chemische hoeveelheid lithium is 4, 20 ⋅ 10⁻ 2 = 6,05 ⋅ 10⁻³(mol) . 6,94

De snelheid is 6,05 ⋅ 10⁻ 3 = 1,7 ⋅ 10⁻⁶(mol s⁻¹) . 60 ×60

• juiste verwerking van de twee percentages (1)
• juiste verwerking van de molaire massa van lithium (1)
• de rest van de berekening van de snelheid in mol s^–1 (1)
• significantie (1)

Al³⁺ (aq) + 3 OH^– (aq) → Al(OH)₃ (s)

• Al³⁺ en OH^– voor de pijl (1)
• Al(OH)₃ na de pijl (1)
• juiste toestandsaanduidingen en elementbalans juist in een vergelijking met uitsluitend de juiste stoffen voor en na de pijl (1)

Indien een antwoord is gegeven als: (2)

Al²⁺ (aq) + 2 OH^– (aq) → Al(OH)₂ (s)

Indien een antwoord is gegeven als: (2)

Al³⁺ (aq) + 3 OH^– (aq) → AlOH₃ (s)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• pijl getekend met instroom van 1 in R2 en pijl getekend met instroom van 3 in R3 (1)
• stofstromen 2 en 5 juist (1)
• de rest van de stofstromen juist (1)

Opmerking

Als nummers zijn genoteerd bij de pijl die is aangegeven met een *, deze nummers niet beoordelen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• beide C-atomen hebben een =O-groep (1)
• de rest van de ontbrekende atomen juist en een negatieve lading weergegeven bij de carboxylaatgroep (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• halfreactie 1 juist (1)
• de halfreacties zijn in de juiste verhouding opgeteld, consequent met de gegeven halfreactie 1 (1)
• gelijke deeltjes voor en na de pijl tegen elkaar weggestreept (1)

Voorbeelden van een juiste berekening zijn: De massa NaClO die nodig is per 1,0 kg suspensie is

1,0 × 39 × 0,20 = 7,80 ⋅ 10⁻² (kg). 10²

De chemische hoeveelheid NaClO is 7,80 ⋅ 10⁻² ⋅ 10³ = 1,05 (mol). 74,5 De chemische hoeveelheid NaCl die ontstaat is ook 1,05 (mol). De massa NaCl is 1,05 × 58,5 = 6,1 10 (g). ⋅ ¹

of

De massa NaClO die nodig is per 1,0 kg suspensie is

1,0 × 39 × 0,20 = 7,80 ⋅ 10⁻² (kg). 10²

Het massapercentage NaCl in NaClO is 58,574,5 ×10₂ = 78,5 (%).

De massa NaCl is 78,5 × 7,80 ⋅ 10⁻ 2 × 10³ = 6,1 ⋅ 10 (g).¹ 10²

• berekening van de massa van NaClO (1)
• juiste verwerking van de molaire massa’s van NaClO en NaCl (1)
• de rest van de berekening (1)

Voorbeelden van een juiste berekening zijn:

De molaire massa van de repeterende eenheid van zetmeel is 162 (g mol^–1) en die van gemodificeerd zetmeel is 176 (g mol^–1). De atoomeconomie is:

162 + 176 2 ×34,0 = 0,77 (=77%)

of

176 +× 176 3 18,0 = 0,77 (=77%)

• de molaire massa’s juist (1)
• juiste verwerking van de coëfficiënten en de rest van de berekening (1)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

− De stofeigenschap is dichtheid.

De dichtheid van room is het laagst (want die drijft op de magere melk). De (stof met de laagste dichtheid eindigt aan de binnenkant van de centrifuge en de) room zal dus op plek 1 worden afgetapt. − De stofeigenschap is dichtheid.

De stof met de laagste dichtheid eindigt aan de binnenkant van de centrifuge. Room blijft op de magere melk drijven, dus room wordt bij plek 1 afgetapt.

• dichtheid (1)
• inzicht dat de dichtheid van room het laagst is (1)
• consequente conclusie met betrekking tot de plek waar de room wordt afgetapt (1)

Indien een antwoord is gegeven als het volgende: (2)

stofeigenschap: massa/gewicht/dichtheid uitleg: Het gewicht van room is kleiner dan het gewicht van (magere) melk dus room wordt bij plek 1 afgetapt. / Room is lichter dan (magere) melk (en vaste deeltjes) dus room wordt bij plek 1 afgetapt.

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

( 1/4 × 22,26 + 1/4 × 2,86 − 7,00) ⋅ 10⁵ =− 0,72 ⋅ 10 (J mol⁵⁻¹)

of

( − E_begin + E_eind =

− 1/4 ×− ( 22,26 ⋅ 10⁵) + 1/4 ×− ( 2,86 ⋅ 10⁵) + ( −7,00 ⋅ 10⁵) =− 0,72 ⋅ 10 (J mol⁵⁻¹)

of

( − E_begin + E_eind =

− ( −22,26 ⋅ 10⁵) +− ( 2,86 ⋅ 10⁵) + 4 ×−( 7,00 ⋅ 10⁵) =

− 2,88 ⋅ 10 (joule per 4 mol melkzuur)⁵ Dat is per mol melkzuur − 2,88 ⋅ 10⁵= − 0,72 ⋅ 10 (J mol⁵⁻¹) 4

• absolute waardes van de vormingswarmtes (1)
• juiste verwerking van de coëfficiënten (1)
• de rest van de berekening (1)

Opmerking

Een antwoord als het volgende goedrekenen:

1/4 × 22,26 + 1/4 × 2,86 − 7,00 =− 0,72 ⋅ 10 (J mol⁵⁻ 1 )

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• juiste structuurformules voor H₂O voor de pijl en voor CO₂ en NH₃ na de pijl, en juiste coëfficiënten (1)
• juiste structuurformule van CH₄N₂O (1)

Opmerkingen: − De bindingshoeken in de structuurformules niet beoordelen. − Als in vraag 7 en vraag 28 eenzelfde fout in de structuurformule van NH₃ is gemaakt, dit bij vraag 28 niet aanrekenen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

De enzymen stoppen omdat pH dan te ver van het pH-optimum ligt. De pH daalt minder snel omdat NH₃/ammoniak een base is / omdat NH₃/ammoniak het melkzuur neutraliseert.

• antwoord op de eerste deelvraag juist (1)
• antwoord op de tweede deelvraag juist (1)

glycine

Opmerking

Als in plaats van de naam het 3-lettersymbool, het 1-lettersymbool of de structuurformule is gegeven, dit goedrekenen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• de peptidegroepen juist (1)
• de restgroepen juist (1)
• de rest van de structuurformule juist (1)

Opmerking

Als de juiste structuurformule van het tripeptide Pro-Pro-Val is gegeven, dit goedrekenen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

(Glucose heeft de molecuulformule C₆H₁₂O₆.)

Bij de vorming van de sacharide worden twee moleculen water afgesplitst. De molecuulformule is dus 3 × C ₆H₁₂ O – 2× H₆ ₂O = C₁₈ H ₃₂O₁₆ .

• inzicht dat 3 × C ₆H₁₂ O = C₆₁₈ H ₃₆O₁₈ (1)
• inzicht dat twee moleculen water worden afgesplitst en consequente formule (1)

of

De formule van de repeterende eenheid bij polymeren van glucose is C₆H₁₀O₅. Er zijn drie repeterende eenheden, en aan begin en einde moet er nog H en OH aan vast / en er moet nog een watermolecuul bij. De formule is dus HO-(C₆H₁₀O₅)₃-H ofwel C₁₈H₃₂O₁₆.

• inzicht dat 3 × C ₆H₁₀ O = C₅₁₈ H ₃₀O₁₅ . (1)
• inzicht dat er één H₂O bij moet en consequente formule (1)

Indien een juiste structuurformule is gegeven (1)