Eindexamen scheikunde havo 2022, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juist antwoord is: Bij de verbranding (van fossiele brandstoffen en van biobrandstoffen) ontstaat koolstofdioxide. De koolstofdioxide die ontstaat bij de verbranding van biobrandstoffen is recent (uit de lucht) opgenomen door planten (tijdens de fotosynthese/groei).

Opmerking Een antwoord als het volgende goed rekenen: Bij de verbranding ontstaat koolstofdioxide. Fossiele brandstoffen komen uit de lange koolstofkringloop en biobrandstoffen uit de korte koolstofkringloop.

Opmerkingen

• De bindingshoek van H2O niet beoordelen.
• De stand van de OH-groepen in de reactieproducten niet beoordelen.
• Als voor water een molecuulformule in plaats van een structuurformule is gegeven, dit niet aanrekenen.
• Als een tweede structuurformule van glucose is getekend in plaats van de coëfficiënt 2, dit hier goed rekenen.

Indien een antwoord een overschrijffout bevat in de formule van hexaan, zoals: C6H12O6 + 6 H2 → C6H12 + 6 H2O (2)

Opmerking Als in plaats van molecuulformules één of meer juiste structuurformules zijn gebruikt, dit niet aanrekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Dodecaan is een koolwaterstof / dodecaan(moleculen) bevat(ten) uitsluitend C- en H-atomen en is/zijn dus hydrofoob/apolair.
• Dodecaan(moleculen) bevat(ten) uitsluitend C-C-bindingen en C-H-bindingen. Dodecaan(moleculen) is/zijn dus hydrofoob/apolair.
• Dodecaan(moleculen) bevat(ten) geen OH-groepen en geen NH-groepen. Dodecaan(moleculen) kan/kunnen dus geen waterstofbruggen vormen (met watermoleculen).

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste berekening zijn:

2,56 ·10−3 9,5 × 10−3 = 6, 2 ·10−6 (mol L−1 s −1 ) 12, 0 × 60 × 60

of

Er werd 2,56·10–3 mol hexaan gevormd in 9,5 mL water. 2,56 ·10−3 Dat is −3 = 2, 69 ·10−1 (mol L−1 ). 9,5 × 10 De reactietijd was 12, 0 × 60 × 60 = 4,32 ·104 (s). 2, 69 ·10−1 Dus de reactiesnelheid was = 6, 2 ·10−6 (mol L−1 s −1 ). 4,32 ·10 4

• Voorbeelden van een juiste structuurformule zijn: per juiste structuurformule (1) (2)

• N2 en H2 voor de pijl en NH3 na de pijl (1)
• de elementbalans juist in een vergelijking met uitsluitend de juiste formules voor en na de pijl (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juist antwoord is: De (ammoniak)moleculen gaan dichter op elkaar zitten / worden tegen elkaar aan gedrukt / vormen waterstofbruggen / gaan sterkere vanderwaalsbindingen met elkaar aan.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een goed te rekenen antwoord zijn: Gasmengsel X (wordt gevormd uit lucht en) bestaat voor een groot deel uit zuurstof en zal dus kunnen worden gebruikt (in plaats van gas Y) om ammoniak te verbranden in stap 6.

Gasmengsel X bevat niet uitsluitend zuurstof. / Gasmengsel X bevat ook andere gassen (dan zuurstof). Bij verbranding in de elektriciteitscentrale ontstaan daardoor (mogelijke ongewenste) nevenproducten. Gasmengsel X kan daarom niet (zonder meer) worden gebruikt in stap 6.

• gasmengsel X bevat niet uitsluitend zuurstof / bevat ook andere gassen (1p)
• bij stap 6 / bij verbranding ontstaan nevenproducten en consequente conclusie (1p)

Opmerking Een juiste formule is van een bestaande verbinding die uitsluitend bestaat uit stikstof- en zuurstofatomen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste berekening zijn: 6 (0, 46

• × 2,86) ·105 =
• 3,83 ·105 (J mol−1 ) 4

of 4

• Ebegin + Eeind =
• × (−0, 46 ·105 ) 4 6 + × (−2,86 ·105 ) =
• 3,83 ·105 (J mol−1 ) 4

of

− Ebegin + Eeind =

• 4 × (−0, 46 ·105 ) + 6 × (−2,86 ·105 ) =
• 15,3 ·105 (J per 4 mol NH3 ) −15,3 ·105 =
• 3,83 ·105 (J mol−1 ) 4

Opmerking Het volgende antwoord goed rekenen: 6 0,46

• × 2,86 =
• 3,83 · 10 5 (J mol −1 ) 4

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste berekening zijn: 3,3 ·103 × 3, 6 ·106 17, 0 102 × 3 × = 8,8 ·102 (kg) 3,83 ·10 5

10 (60)

of

3,3∙103 kWh komt overeen met 3,3 ·103 × 3, 6 ·106 = 1,19 ·1010 (J).

1,19 ·1010 Om 1,19∙1010 J op te wekken is × 10 2 = 1,98 ·1010 (J) nodig. 60 1,98 ·1010 Hiervoor moet = 5,17 ·104 (mol) ammoniak worden verbrand. 3,83 ·10 5

Dat is 5,17 ·10 × 17, 0 = 8,8 ·105 (g) . 4

8,8 ·105 × 10−3 = 8,8 ·102 (kg).

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Waterstof is zeer brandbaar / explosief (en ammoniak niet). Dus het is veiliger om ammoniak op te slaan dan waterstof.
• Het kookpunt van ammoniak is hoger dan dat van waterstof. / Het kookpunt van ammoniak is 240 K en het kookpunt van waterstof is

20 K. Het kost (dus) veel minder energie om ammoniak vloeibaar te maken dan om waterstof vloeibaar te maken.

• Ammoniakmoleculen zijn groter dan waterstofmoleculen, dus ze ontsnappen moeilijker. / Ammoniakmoleculen zijn groter dan waterstofmoleculen waardoor de opslag van ammoniakmoleculen gemakkelijker is.

Opmerking Een antwoord als het volgende goed rekenen: Men heeft veel ervaring met het op grote schaal opslaan van (vloeibare) ammoniak. Met het opslaan van waterstof (vloeibaar of onder hoge druk) heeft men nog niet veel ervaring.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• C2H6O + H2O → C2H4O2 + 4 H+ + 4 e–
• C2H5OH + H2O → C2H4O2 + 4 H+ + 4 e–

Indien de volgende vergelijking is gegeven: C2H5OH + H2O + 4 e– → C2H4O2 + 4 H+ (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste berekening zijn:

2 × 120 × 10−3 × 200 = 0, 74 (mg per kg) , dus de ADI is overschreden 65

of

Twee glazen witte wijn bevatten 2 × 120 × 10−3 × 200 = 48, 0 (mg) sulfiet. 48, 0 Per kg lichaamsgewicht is dit = 0, 74 (mg) . 65 (Dat is meer dan 0,70 mg per kg) dus de ADI is overschreden.

Twee glazen witte wijn bevatten 2 × 120 × 10−3 × 200 = 48, 0 (mg) sulfiet. De persoon mag 65 × 0, 70 = 46 (mg) sulfiet binnenkrijgen. (Dat is minder dan 48,0 mg) dus de ADI is overschreden.

• berekening van de massa in mg sulfiet die maximaal mag worden ingenomen en conclusie (1p)

Indien de volgende vergelijking is gegeven: fragment-a + 3 NaOH → fragment-b + 3 CH3COO– + 3 Na+ (1)

• Voorbeelden van juist te rekenen veranderingen zijn: − hogere concentratie natronloog / hogere pH − hogere verdelingsgraad (van chitine) − een katalysator toevoegen; − hogere temperatuur. per juiste verandering (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste berekening zijn:

10−3,5 × 220 = 7 ·10−2 (mol)

of

De concentratie H+ is 10− pH = 10−3,5 = 3, 2 ·10−4 (mol L−1 ) . Het aantal mol H+ in 220 L is dus 3, 2 ·10−4 × 220 = 7 ·10−2 (mol).

Indien slechts de juiste naam of molecuulformule is gegeven (1) Indien de structuurformule van methaanzuur is gegeven (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Door het crosslinken / Doordat een netwerkpolymeer wordt gevormd, kunnen de watermoleculen moeilijker tussen de ketens komen (en wordt de oplosbaarheid verlaagd).
• Door binding met genipine worden NH2-groepen/NH3+-groepen gebonden, waardoor minder NH3+-groepen beschikbaar zijn voor hydratatie (met het water in de wijn, en waardoor de oplosbaarheid wordt verlaagd).
• Door binding met genipine zijn er minder N-H-bindingen/NH2-groepen die waterstofbruggen kunnen vormen (met watermoleculen).

• N-H-bindingen/NH2-groepen/NH3+-groepen worden omgezet/gebonden (1p)
• het aantal waterstofbruggen / de mogelijkheid tot hydratatie neemt af (1p)

Opmerking Een antwoord als het volgende goed rekenen: Door de crosslinks (tussen de ketens van chitosan) ontstaan grotere moleculen en die lossen slechter op in water (dan chitosan in water oplost).

• Voorbeelden van juiste eigenschappen zijn: − Een enzym wordt (bij een proces/reactie) gebruikt maar (netto) niet verbruikt. − Een enzym versnelt een reactie. − Een enzym heeft een temperatuuroptimum / zorgt ervoor dat een proces (in een organisme) bij een bepaalde temperatuur kan verlopen. − Een enzym verlaagt de activeringsenergie. − Een enzym is (substraat)specifiek. − Een enzym heeft een pH-optimum. per juiste eigenschap (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• De binding is gevormd tussen de vuilmoleculen en de hydrofobe/apolaire staarten van LES–-ionen. Deze staarten kunnen (alleen) vanderwaalsbindingen (en geen H-bruggen) vormen.
• De staarten van LES–-ionen zijn hydrofoob/apolair, en binden met de (kennelijk eveneens apolaire) vuilmoleculen door middel van molecuulbindingen.

Indien een antwoord is gegeven als: Vuilmoleculen zijn hydrofoob, dus vanderwaalsbindingen (1)

• de carbonzuurgroep weergegeven met C OH (1)
• het koolwaterstofgedeelte weergegeven met C17H33 (1)

Indien het antwoord 'indampen' is gegeven (0)

• Voorbeelden van een juist antwoord zijn: − De stof methanol wordt na stap 3 teruggevoerd naar stap 2. − De stof water wordt na stap 2 teruggevoerd naar stap 1. (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• De reactor wordt gekoeld (omdat kennelijk bij de reactie warmte vrijkomt). De reactie is dus exotherm.
• Er wordt koelwater gebruikt/doorgeleid (bij stap 5, dus kennelijk komt bij de reactie warmte vrij). De reactie is dus exotherm.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Er wordt H+ overgedragen van C12H25(OC2H4)3OSO3H naar (de base) OH–.
• (De base) OH– neemt een H+ op (van laurylethersulfonzuur) en wordt H2O.
• Er wordt H+ afgestaan door (het zuur) C12H25(OC2H4)3OSO3H, waarbij H2O ontstaat.

Indien slechts een antwoord is gegeven als: OH– is/reageert als een/de base en C12H25(OC2H4)3OSO3H is/reageert als een/het zuur (1)

Opmerkingen

• Als in plaats van formules namen zijn gebruikt, dit niet aanrekenen.
• Overschrijffouten in de formule van laurylethersulfonzuur niet aanrekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste berekening zijn: 1, 0 2, 0 × × 710 = 1,1 (ton)

421 3, 0

of 1, 0 ·103 × 103 Het aantal mol NLES in 1,0 ton NLES is = 2,38 ·103 (mol) . 421 2, 0 Daarvoor is 2,38 ·103 × = 1,58 ·103 (mol) palmpitolie nodig. 3, 0 Het benodigde aantal ton palmpitolie is dus 1,58 ·103 × 710 × 10−6 = 1,1 (ton) .

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste berekening zijn:

89 63,5 = 7, 6 Dus Cu : Al = 7, 6 : 1,0. 5, 0 27, 0

of

100 gram Nordic gold bevat 89 gram Cu en 5,0 gram Al. 89

89 gram Cu bevat = 1, 40 (mol) Cu . 63,5 5, 0 5,0 gram Al bevat = 1,85 ·10−1 (mol) Al . 27, 0 1, 40 De molverhouding Cu : Al is dus = 7, 6 : 1, 0. 1,85 ·10−1

• omrekening naar de molverhouding Cu : Al (1p)

63,5 Indien een antwoord is gegeven als: = 2, 4 dus Cu : Al = 2,4 : 1,0 (1) 27, 0

• (vrije) elektronen (1)

• bindingstype bindingsstreepje in structuurformules: atoombinding/covalente binding (1)
• bindingstype in Nordic gold: metaalbinding (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juist antwoord is: De atoomdiameter van Al is groter dan die van Zn, maar kleiner dan die van Sn. De lijn zal dus steiler moeten lopen dan die van Zn, maar minder steil dan die van Sn. Dus lijn II (geeft de invloed van de aluminiumatomen op de hardheid van een koperlegering weer).

Opmerking Een antwoord als het volgende goed rekenen: Lijn II, want de diameter van Al zit tussen die van Zn en Sn in.

• Een voorbeeld van een juist antwoord is: Geoxideerd aluminium / Het aluminiumoxide (dat door oxidatie van aluminium aan het oppervlak van de munt ontstaat) vormt een beschermend/afsluitend laagje (dat voorkomt dat zuurstof en water verder reageren met aluminium). (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• De koperatomen (in koper) worden omgezet tot koperionen (in koper(I)oxide). De koperatomen staan dus elektronen af (en reageren dus als reductor). Voor de omzetting van koper tot koper(I)oxide is dus een oxidator nodig.
• De koperatomen (voor de pijl) hebben lading 0. De koperionen (na de pijl) hebben lading 1+. (De koperatomen reageren dus als reductor.) Voor de omzetting van koper tot koper(I)oxide is dus een oxidator nodig.
• De halfreactie van koper (bij de vorming van koper(I)oxide) is: Cu → Cu+ + e–. (Dit is de reactie van een reductor.) Er is dus een oxidator nodig.
• De koperatomen staan bij de omzetting van koper tot koper(I)oxide elektronen af (aan de oxidator). Er is dus een oxidator nodig.

Indien een antwoord is gegeven als: De (koper)deeltjes veranderen van lading, dus er is een oxidator nodig (1)

• aantal protonen: 29 (1)
• aantal elektronen: het gegeven aantal protonen verminderd met 2 (1)

Opmerking Als in plaats van de naam het 3-lettersymbool, het 1-lettersymbool of de structuurformule is gegeven, dit goed rekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

2 Cu+ + 2 H+ + O2 → 2 Cu2+ + H2O2

2 Cu2+ + 2 R-SH → 2 Cu+ + R-S-S-R + 2 H+ +

2 R-SH + O2 → R-S-S-R + H2O2

Er wordt geen Cu+ verbruikt. / Er worden telkens nieuwe Cu+-ionen gevormd. / Cu+ kan worden opgevat als katalysator.

of

2 Cu+ + 2 H+ + O2 → 2 Cu2+ + H2O2

2 Cu2+ + 2 R-SH → 2 Cu+ + R-S-S-R + 2 H+ +

2 Cu + O2 + 2 Cu + 2 R-SH → 2 Cu + 2 Cu + R-S-S-R + H2O2 + 2+ 2+ +

Er worden telkens genoeg nieuwe Cu+-ionen gevormd om de reactie weer te laten plaatsvinden. / De Cu+-ionen (en Cu2+-ionen) voor en na de pijl kunnen tegen elkaar worden weggestreept, dus er wordt geen Cu+ verbruikt / dus Cu+ kan worden opgevat als katalysator.