Eindexamen scheikunde vwo 2026, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

[Lewisstructuur van $\mathrm{Cl^+}$ met een ongepaard elektron en het ladingteken +, zoals in het correctievoorschrift weergegeven]

$\mathrm{Cl^+}$ heeft een elektronenpaar te weinig / $\mathrm{Cl^+}$ voldoet niet aan de oktetregel / $\mathrm{Cl^+}$ is een (bi)radicaal (en is daarom reactief).

Voorbeelden van goed te rekenen antwoorden zijn:

• Het celmembraan heeft een apolaire interne omgeving (door de lange apolaire vetzuurresten). Het hypochloriet-ion heeft een negatieve lading en kan dit dus niet passeren / zal in het polaire water blijven.
• Het hypochloriet-ion heeft een negatieve lading. Fosfolipide heeft ook een negatieve lading (aan de buitenkant) en stoot het hypochloriet-ion af.
• Fosfolipide heeft een positieve lading (aan de buitenkant). Het hypochloriet-ion heeft een negatieve lading en wordt dus (aan de buitenkant van de cel) aangetrokken (en vastgehouden) door fosfolipide.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

De $K_z$-waarde van $\mathrm{HClO}$ bij $25\ ^\circ\mathrm{C}$ is $4,0 \cdot 10^{-8}$ en dat is lager dan die bij $37\ ^\circ\mathrm{C}$. De verhouding $\dfrac{[\mathrm{ClO^-}]}{[\mathrm{HClO}]}$ is bij $37\ ^\circ\mathrm{C}$ dus hoger (bij gelijke pH) dan die bij $25\ ^\circ\mathrm{C}$. $\mathrm{ClO^-}$ heeft een minder sterk reinigende werking dan $\mathrm{HClO}$, dus bij $37\ ^\circ\mathrm{C}$ is de reinigende werking lager.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

2\,\mathrm{HClO} + 2\,\mathrm{H_2O} \rightarrow 2\,\mathrm{H_3O^+} + 2\,\mathrm{Cl^-} + \mathrm{O_2}

Het volgende antwoord goed rekenen:

2\,\mathrm{HClO} \rightarrow 2\,\mathrm{H^+} + 2\,\mathrm{Cl^-} + \mathrm{O_2}

Aanvulling: de tweede aanvulling (VW-1028-a-26-1-c-A2) vervangt het beoordelingsmodel van vraag 4 en trekt de eerdere aanvulling van 21 mei in. Voor de pijl HClO en H2O en na de pijl O2 is 1 scorepunt. Na de pijl H3O+ en Cl- en de elementbalans en de ladingbalans is 1 scorepunt. Ook $2\,\mathrm{HClO} \rightarrow 2\,\mathrm{H^+} + 2\,\mathrm{Cl^-} + \mathrm{O_2}$ is goed, met 1 scorepunt voor de pijl en 1 scorepunt voor de rest.

Opmerking: Als voor P, R of S structuurformules zijn gebruikt, dit goedrekenen.

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

De chemische hoeveelheid TCCA in een tablet is $\dfrac{10}{232} = 4{,}31\cdot 10^{-2}$ (mol).

De chemische hoeveelheid $\mathrm{HClO}$/chlooratomen is $4{,}31\cdot 10^{-2} \times 3 = 1{,}29\cdot 10^{-1}$ (mol).

De massa chlooratomen (is de massa $\mathrm{Cl^+}$) is $1{,}29\cdot 10^{-1} \times 35{,}5 = 4{,}59$ (g).

Het gehalte ‘actief chloor’ is $\dfrac{4{,}59}{2{,}3 \times 1{,}0\cdot 10^{3} \times 10^{3}} \times 10^{6} = 2{,}0$ (massa-ppm).

Opmerking: Als in de totale massa de massa van het tablet (10 g) is meegerekend, dit niet aanrekenen.

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

De massa $\mathrm{H_3Cy}$ in het bubbelbad is $65 \cdot 10^{-6} \times 2{,}3\cdot 10^3 \times 10^3 = 1{,}50\cdot 10^2$ (g).

De chemische hoeveelheid $\mathrm{H_3Cy}$ is $\dfrac{1{,}50\cdot 10^2}{129} = 1{,}16$ (mol).

(1 mol $\mathrm{H_3Cy}$ ontstaat uit 1 mol TCCA.)

Het aantal tabletten is $\dfrac{1{,}16 \cdot 232}{10} = 26{,}9$. Dus na 27 tabletten moeten ze het water verversen.

Opmerking: De uitkomst 26 tabletten goedrekenen.

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

[Structuurformule van twee eenheden $(\alpha)$-D-galacturonzuur met de juiste oriëntatie van het O-atoom aan C1, de carboxylgroepen en een koppeling via het O-atoom tussen de eenheden; begin en einde van het fragment met ~. Zie het correctievoorschrift voor de tekening.]

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

Per liter is de massa van NaOH en $\mathrm{C_2H_5OH}$ samen $\dfrac{18}{10^2} \times 1{,}13\cdot 10^3 = 2{,}03\cdot 10^2$ (g).

De molaire massa van NaOH en $\mathrm{C_2H_5OH}$ samen is $40{,}0 + 46{,}1 = 86{,}1$ (g mol$^{-1}$).

De chemische hoeveelheid NaOH (en $\mathrm{C_2H_5OH}$) per liter mengsel is dus $\dfrac{2{,}03\cdot 10^2}{86{,}1} = 2{,}36$ (mol), dus $[\mathrm{OH^-}] = 2{,}36$ (mol L$^{-1}$).

pOH = $-\log 2{,}36 = -0{,}373$.

Bij $30\ ^\circ\mathrm{C}$ geldt: pH + pOH = 13,83.

pH = $13{,}83 - (-0{,}373) = 14{,}20$.

Een voorbeeld van een juist antwoord is (structuurformules in verkorte schrijfwijze; de tekening staat in het correctievoorschrift):

\sim\mathrm{CH_2{-}OH} + 2\,\mathrm{OH^-} + \mathrm{Cl{-}CH_2{-}COOH} \rightarrow \sim\mathrm{CH_2{-}O{-}CH_2{-}COO^-} + 2\,\mathrm{H_2O} + \mathrm{Cl^-}

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Er worden estergroepen/esters gevormd. In een molecuul citroenzuur zijn drie/meerdere zuurgroepen aanwezig. Moleculen citroenzuur kunnen dus crosslinks vormen tussen de CMC-ketens waardoor een netwerkpolymeer ontstaat.

Voorbeelden van een juiste berekening zijn:

Per mol CMC is een massa citroenzuur nodig van $\dfrac{152\cdot 10^3}{9} = 1{,}69\cdot 10^4$ (g) om het bio-SAP te maken.

De chemische hoeveelheid citroenzuur per mol CMC is $\dfrac{1{,}69\cdot 10^4}{192} = 8{,}80\cdot 10^1$ (mol).

De chemische hoeveelheid citroenzuur per mol CMC-eenheden is $\dfrac{8{,}80\cdot 10^1}{6{,}2\cdot 10^2} = 1{,}42\cdot 10^{-1}$ (mol).

Het aantal monomeereenheden CMC per molecuul citroenzuur is $\dfrac{1{,}00}{1{,}42\cdot 10^{-1}} = 7{,}0$.

of

Per mol citroenzuur is een massa CMC nodig van $192 \times 9 = 1{,}73\cdot 10^3$ (g) om het bio-SAP te maken.

De chemische hoeveelheid CMC per mol citroenzuur is $\dfrac{1{,}73\cdot 10^3}{152\cdot 10^3} = 1{,}14\cdot 10^{-2}$ (mol).

Het aantal monomeereenheden CMC per molecuul citroenzuur is $1{,}14\cdot 10^{-2} \times 6{,}2\cdot 10^2 = 7{,}0$.

of

De chemische hoeveelheid CMC in 10,0 gram mengsel is $\dfrac{9{,}0}{152\cdot 10^3} = 5{,}92\cdot 10^{-5}$ (mol).

Dit bevat $5{,}92\cdot 10^{-5} \times 6{,}2\cdot 10^2 = 3{,}67\cdot 10^{-2}$ (mol) monomeereenheden.

De chemische hoeveelheid citroenzuur in 10,0 gram mengsel is $\dfrac{1{,}0}{192} = 5{,}21\cdot 10^{-3}$ (mol).

Het aantal monomeereenheden CMC per molecuul citroenzuur is $\dfrac{3{,}67\cdot 10^{-2}}{5{,}21\cdot 10^{-3}} = 7{,}0$.

Aanvulling: tweede aanvulling (VW-1028-a-26-1-c-A2). Opmerking: Als de omrekening naar de gevraagde verhouding ontbreekt of onjuist is, voor vraag 12 maximaal 3 scorepunten toekennen.

Voorbeelden van een goed te rekenen antwoord zijn:

Bij lagere pH zijn de $\mathrm{COO^-}$-groepen (deels) omgezet tot $\mathrm{COOH}$-groepen. Omdat er minder negatieve groepen zijn, zal er minder afstoting zijn tussen de ketens. De afstand tussen de ketens wordt hierdoor kleiner, waardoor er minder plaats is om watermoleculen via dipool-dipoolbindingen/waterstofbruggen te binden. Hierdoor kan bio-SAP bij lagere pH minder water opnemen (dan bij pH=7).

Bij lagere pH zijn de $\mathrm{COO^-}$-groepen (deels) omgezet tot $\mathrm{COOH}$-groepen. De waterstofbrug tussen watermoleculen en $\mathrm{COOH}$-groepen is minder sterk dan de ion-dipoolbinding/hydratatie van $\mathrm{COO^-}$-groepen door watermoleculen. Hierdoor kan bio-SAP bij lagere pH minder water opnemen (dan bij pH=7).

Bij lagere pH zijn de $\mathrm{COO^-}$-groepen (deels) omgezet tot $\mathrm{COOH}$-groepen. De hoeveelheid waterstofbruggen die tussen de ketens kunnen worden gevormd neemt daardoor toe. De afstand tussen de ketens neemt hierdoor af, waardoor bio-SAP bij lagere pH minder water kan opnemen (dan bij pH=7).

Bij lagere pH zijn de $\mathrm{COO^-}$-groepen (deels) omgezet tot $\mathrm{COOH}$-groepen. Omdat er minder negatieve groepen aanwezig zijn, kunnen natrium-ionen het materiaal verlaten. Er is tussen de ketens dus minder hydratatie van de natrium-ionen mogelijk, waardoor de opname van water minder is.

[Structuurformule van feomelanine op de uitwerkbijlage, met de atomen van de twee cysteïne-eenheden omcirkeld; zie het correctievoorschrift voor de tekening.]

Een voorbeeld van een juist antwoord is: de O-atomen in de ethergroepen (de ringzuurstofatomen) aangeduid met 2; de O-atomen van de CH2OH-groepen aangeduid met 2; de O-atomen van de OH-groepen aan de quaternaire koolstofatomen (afkomstig uit de C=O-groepen) aangeduid met 1.

Indien het volgende antwoord is gegeven (1 scorepunt): een alternatieve aanduiding van de O-atomen, zoals afgebeeld in het correctievoorschrift.

Een voorbeeld van een juist antwoord is: in het omkaderde deel de niet-bindende elektronenparen getekend en met pijlen de verplaatsing van de elektronenparen weergegeven (zie het correctievoorschrift voor de tekening).

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

\mathrm{C_3H_8O_3} \rightarrow \mathrm{C_3H_6O_3} + 2\,\mathrm{H^+} + 2\,\mathrm{e^-}

2\,\mathrm{H^+} + 2\,\mathrm{e^-} \rightarrow \mathrm{H_2}

\mathrm{C_3H_8O_3} \rightarrow \mathrm{C_3H_6O_3} + \mathrm{H_2}

Indien het volgende antwoord is gegeven (3 scorepunten):

\mathrm{C_3H_8O_3} + 2\,\mathrm{OH^-} \rightarrow \mathrm{C_3H_6O_3} + 2\,\mathrm{H_2O} + 2\,\mathrm{e^-}

2\,\mathrm{H_2O} + 2\,\mathrm{e^-} \rightarrow \mathrm{H_2} + 2\,\mathrm{OH^-}

\mathrm{C_3H_8O_3} \rightarrow \mathrm{C_3H_6O_3} + \mathrm{H_2}

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

De getransporteerde lading is $8{,}4\cdot 10^{-6} \times 2 \times 9{,}65\cdot 10^4 = 1{,}62$ (C).

De gemiddelde stroomsterkte is $\dfrac{1{,}62}{3{,}0 \times 60 \times 60} = 1{,}5\cdot 10^{-4}$ (A).

Opmerking: Als een onjuist antwoord op vraag 18 het consequente gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 17, dit niet aanrekenen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is: de lewisstructuur van het MPO-radicaal $\mathrm{(H_3C)_3C{-}O{-}O{\cdot}}$ met de niet-bindende elektronen getekend (zie het correctievoorschrift voor de tekening).

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Het kookpunt van propanon is 329 K (en van 2-methylpropaan 261 K). Het kookpunt van 2-methylpropaan-2-ol is 355/356 K (en van water 373 K). Dus 329 K < T scheiding < 355/356 K.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

(In deze gasstroom is nog stikstof aanwezig.) Omdat steeds nieuwe lucht wordt aangevoerd, wordt ook steeds stikstof aangevoerd in R1. Stikstof hoopt zich dus op (tenzij een deel van de gasstroom wordt afgevoerd).

Opmerking: De volgende antwoorden goedrekenen:

• De CO2/argon uit de aangevoerde lucht wordt niet verbruikt. Door een deel van de gasstroom af te voeren wordt ophoping voorkomen.
• Omdat steeds nieuwe lucht wordt aangevoerd, wordt ook steeds stikstof aangevoerd in R1. Door een deel van de gasstroom af te voeren wordt drukopbouw voorkomen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

De atoomeconomie is 100% (want alle gebruikte atomen komen in de gewenste producten uit).

De massa propeenoxide is $1{,}0\cdot 10^3 \times 58{,}1\cdot 10^{-3} = 58{,}1$ (kg).

De massa 2-MP-ol is $1{,}0\cdot 10^3 \times 74{,}1\cdot 10^{-3} = 74{,}1$ (kg).

\text{E-factor} = \dfrac{7{,}80}{58{,}1 + 74{,}1} = 5{,}9\cdot 10^{-2}

Opmerking: Als is genoteerd/berekend dat de atoomeconomie (veel) kleiner is dan 100%, omdat bij de productie van propeenoxide ook 2-MP-ol wordt gevormd, dit goedrekenen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Het omringingsgetal van het O-atoom is 4 / het O-atoom wordt omringd door vier elektronenparen, waardoor de verwachte bindingshoek (ongeveer) 109° is. Het O-atoom is onderdeel van een gelijkzijdige driehoek, waardoor de bindingshoek (ongeveer) 60° is.

Een voorbeeld van een juist antwoord is: het blokschema met S2 en de ontbrekende stofstromen ingevuld (zie het correctievoorschrift voor de tekening).

Opmerking: De volgorde van de uitstromen uit S2 niet beoordelen.

Voorbeelden van een juist antwoord zijn: [structuurformule van een fragment PPG van drie propeenoxide-eenheden; zie het correctievoorschrift voor de tekening]