Eindexamen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2018, tijdvak 1: vragen en antwoorden

• drie van de volgende: − Een passage is overdekt (dus er kan bij alle weersomstandigheden comfortabel gewinkeld worden). − In een passage kunnen mensen elkaar zien en gezien worden / flaneren / ontmoeten. − In een passage met een café kunnen mensen uitrusten / iets eten en/of drinken. − Een passage is esthetisch / architectonisch vormgegeven tot een ordelijke / fraaie eenheid die rustig / luxe / mondain aandoet en/of kwaliteit uitstraalt. − In een passage zijn allerlei verschillende winkels bijeengebracht (zoals in een gewone winkelstraat, maar dan) zonder omringende verkeershinder (en dat is praktisch en/of aantrekkelijk). per juist antwoord (1) (3)

• (gevels) Je kunt uit de vormgeving van de (traditionele) pilasters / kapitelen (het lijstwerk) afleiden dat deze ontleend zijn (het ontleend is) aan historische bouwstijlen / neostijlen (en dit soort vormgeving hoort bij het ontwerp van een architect) (1)
• (uitgangspunt architect) Architecten gaan uit van (klassieke) regels van esthetiek en orde (op basis van historische stijlen) en/of ze gaan uit van (historisch verantwoorde) vormgeving en versiering (die zelfs in nieuwe materialen als gietijzer nog lang blijven gehandhaafd) (1)
• (dak) Je kunt afleiden uit het gebogen raamwerk van ijzer en glas dat dit dak een bijzondere (vernieuwende) constructie heeft (en dit constructiewerk hoort bij het ontwerp van een ingenieur) (1)
• (uitgangspunt ingenieur) Ingenieurs gaan uit van de constructie en/of de functie van het gebouw / van het functioneel toepassen van materialen in een ruimte (in dit geval industriële materialen / prefab- elementen waarbij de constructie niet werd verhuld of versierd) (1)

• (oplossing) Maas brengt de overdekte markt, wonen / de appartementen en parkeren samen in één gebouw en/of de woningen zijn ondergebracht in de overkapping van de markt, en de ruimte onder de markt is parkeergarage (1)
• (uitleg) Daardoor (de drie functies bevinden zich binnen een en hetzelfde oppervlak) wordt de bouwgrond optimaal benut / gebruik je zo min mogelijk grondoppervlak (want veel grond gebruiken is duur) (1)

• drie van de volgende aspecten dragen bij aan het beeld van ultieme verleiding: − de enorme hoeveelheid producten / overvloed aan etenswaar − de enorme variatie aan etenswaar / producten zoals fruit (framboos, ananas) en/of granen (korenaren, tarwe, gerst) en/of vis en/of bloemen − de versheid / rijpheid van alle etenswaar / producten − het strooisel / vrij zweven van alle producten in de hemel/lucht (dat doet denken aan confetti strooien / feestvieren) − het puntgave uiterlijk / de perfecte verschijning (sprookjesachtig, onwerkelijk mooi) van alle etenswaar / producten (fruit, frambozen, korenaren) − het enorme formaat van alle etenswaar / producten (vruchtbaarheid) per juist aspect (1) (3)

Opmerking Als lijnperspectief of kleurperspectief is geantwoord, geen scorepunt toekennen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• In de Markthal is de afbeelding op het plafond langgerekt / beslaat de afbeelding de hele lengte van de Markthal, waarbij één duidelijk centrum ontbreekt. Om die reden is niet één enkel standpunt ideaal (1p)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• twee van de volgende kenmerken: (2p)
  • grote dynamiek door gedraaide houdingen / vallende figuren met lichamen / ledematen / wapperende gewaden in alle richtingen
  • virtuoze verkortingen in de lichamen waardoor diepte en/of grote plasticiteit wordt gesuggereerd
  • dramatiek in de voorstelling door het vallen en/of het naar beneden steken
  • de enorme hoeveelheid figuren (die over de muren klauteren, in de lucht hangen)
  • De schildering / geschilderde architectuur loopt visueel naadloos over in de echte architectuur van de kerk (trompe l'oeil).

Opmerking per juist kenmerk 1 scorepunt toekennen

• twee van de volgende: − Met de (digitale mogelijkheden van de) computer kun je losse onderdelen / beeldfragmenten samenvoegen en/of in lagen werken. − Met de computer kun je zo nodig (extra) onderdelen/beeldfragmenten van internet halen. − Met de computer kun je alle onderdelen/beeldfragmenten afzonderlijk bewerken, zoals onbeperkt uitvergroten, haarscherpe details of textuur bereiken en/of licht- en schaduweffecten aanbrengen. − Met de computer kun je de productie van het drukproces op de aluminium platen aansturen. − Alle aluminiumplaten (met unieke voorstellingsdelen en kromming) moeten op de juiste plek terechtkomen en goed op elkaar aansluiten (en zonder kleurverschillen): dat is bij een dergelijk groot aantal onmogelijk zonder computerberekeningen. per juist antwoord (1) (2)

• Het interieur / de afbeelding Hoorn des overvloeds wordt 's nachts verlicht en dat versterkt / legt het accent op het levendige / kleurrijke interieur, terwijl overdag het sombere / eentonige / grijze exterieur overheerst (1)
• Overdag kun je door de spiegelende glazen gevels nauwelijks naar binnen kijken / het interieur nauwelijks zien. In het donker worden deze glazen gevels transparant (door de verlichting van binnen) en wordt het levendige / kleurrijke interieur zichtbaar (1)

• twee van de volgende: − Er is sprake van een symmetrische compositie rond een (denkbeeldige) horizontale as/middenlijn: boven- en onderkant van het beeld zijn (bijna) identiek van vorm. − De figuur en zijn weerspiegeling vullen het hele vlak en/of zijn ingekaderd of 'samengeperst' binnen het beeldvlak, waardoor de voorstelling alleen bestaat uit het spiegelen. − De oplichtende delen in het schilderij (de iets lichter gekleurde (onder)armen, hoofden, mouwen, handen) vormen samen een cirkel. Deze gesloten vorm versterkt het spiegel-effect. per juist antwoord (1) (2)

• een van de volgende: − De jongen buigt zich diep voorover naar zijn spiegelbeeld. − Zijn handen raken de handen van de weerspiegeling, alsof hij al contact maakt en/of door de armen en handen vormt hij één geheel met zijn weerspiegeling. (1)

• Hij past een clair obscur of sterk licht-donkercontrast toe, waarbij Narcissus oplicht uit / helder afsteekt tegen de donkere achtergrond (en ook de mouwen van zijn spiegelbeeld, maar dan in mindere mate) (1)
• Het effect is dat de voorstelling (kracht en) dramatiek krijgt (en dat was een streven van de barok) (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• (voorstelling) Waterhouse geeft de (mythologische) figuren (halfnaakt) weer in klassieke gewaden (met lauwerkrans). Bij Caravaggio is Narcissus gekleed als een zeventiende-eeuwse (Italiaanse) jongeman (in plaats van als mythologische figuur) (1p)

Opmerking Als de kandidaat voorstelling en betekenis van een van beide schilderijen juist omschrijft, 1 scorepunt toekennen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• voorstelling (een van de volgende): (1p)
  • Het beeld van een zwembad / het typisch zwembadblauwe water is hedendaags.
  • Het opblaasbare waterspeelgoed is / de plastic objecten / schuimcilinders zijn hedendaags.
  • Het beeld van een (zongebruind) fotomodel / reclame-achtige foto is hedendaags.
• vormgeving (een van de volgende): (1p)
  • De kleuren zijn fel / hard.
  • De vormen zijn fotografisch-realistisch (hyperrealisme).

• twee van de volgende argumenten: − Zavros citeert een bekend werk / een bekende kunstenaar uit de kunstgeschiedenis (namelijk Narcissus van Caravaggio). − Er is sprake van ironie / lichte spot: een kunstwerk / motief uit de high art of een figuur uit de mythologie wordt banaal gemaakt, namelijk tot een man (fotomodel) met speelgoed in een zwembad. − Zavros schildert (foto)realistisch en in felle kleuren. Hij speelt op die manier (door het te mooi / te glad te maken) met de grens / het onderscheid tussen hoge en lage kunst / kunst en kitsch. per juist argument (1) (2)

• De titel Bad Dad verwijst naar de afgebeelde man, die blijkbaar een (slechte) vader is, die iets niet goed doet (niet met zijn kinderen speelt, niet goed oplet). Die indruk wordt versterkt door het vele (rondslingerende) speelgoed rondom hem (1)
• Net als Narcissus kijkt de man naar zijn spiegelbeeld in het water wat betekent dat hij alleen met zichzelf bezig is, en om die reden een 'slechte' vader is / niet met zijn kinderen speelt (die buiten beeld blijven) (1)

• Het antwoord moet de volgende strekking hebben: (versterkt) De narcistische lading wordt versterkt doordat de kunstenaar zich als een knappe / naakte / reclame-achtige man afbeeldt die zichzelf bewondert (dit verdubbelt het narcisme). of (afzwakt) De narcistische lading wordt gerelativeerd doordat de kunstenaar zichzelf weergeeft als een 'slechte vader', die narcistisch / ijdel / te veel met zichzelf bezig is, en dat getuigt van zelfkritiek (dat zwakt narcisme af). (1)

• Je ziet de slagschaduw van een smartphone, hand en arm. (Dit moet van zijn eigen linkerarm zijn, terwijl hij de foto maakt). (1)

Opmerking Wanneer is geantwoord dat hij zelf de foto gemaakt heeft, geen scorepunt toekennen.

Opmerking Als wel een juist voorbeeld wordt gegeven, maar een juiste reden ontbreekt, 1 scorepunt toekennen.

• drie van de volgende aspecten: − (patroon) Het tapijt heeft een ingewikkeld patroon dat een uitdaging is om helder/inzichtelijk weer te geven. − (ruimtelijkheid, perspectief / verkort) Het patroon loopt mee met de plooien en het verkort/perspectivisch verloop hiervan is een uitdaging om te schilderen. − (licht / donker) De suggestie van plooien is een uitdaging omdat hier de lichtval op de verschillende onderdelen van het tapijt heel precies moet zijn en/of omdat er veel kleurnuances in het tapijt nodig zijn. − (textuur) Het tapijt is wollig, de weergave van een harige textuur is een schilderkunstige uitdaging. − (arrangement) Het tapijt is zwaar en dik. Vermeer slaagt erin dit aspect van het tapijt weer te geven door het te draperen / te vouwen in dikke plooien. per juist aspect (1) (3)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• aspecten (drie van de volgende): (3p)
  • de enorme centrale ruimte / de ruime hal (zoals een balzaal)
  • de bijzondere lampen zoals lantarens en lichtring (in de koepel)
  • de reusachtige schildering in de koepel
  • het warme / exotische licht (paleis uit sprookjes van duizend-en- één-nacht)
  • de vele warme rode en gele (gouden) kleuren / de vele bonte kleuren
  • de (grote) brede / voorname trappartij
  • de rijke decoratie op de wanden
  • het reusachtige, bonte tapijt
  • de vele (mahonie)houten betimmeringen
• uitleg (Het antwoord moet de volgende strekking hebben): (1) Een dergelijk paleisachtig/sprookjesachtig interieur past inhoudelijk bij de bioscoop / filmwereld die een wereld van illusie / fantasie is / die uitnodigt tot wegdromen (zoals sprookjespaleizen uit duizend-en-één- nacht).

• twee van de volgende kenmerken: − de vloeiende lijnen − het amorfe / marmerachtige patroon − (voorstelling) stralende zon / vlammen per juist kenmerk (1) (2)

• twee van de volgende: − Het kunstwerk/tapijt wordt op een traditionele manier gemaakt / is (hand)geknoopt volgens de oude techniek. − Het tapijt heeft franjes langs de bovenste rand en onderste rand (al is de vorm grillig). − Het kleurenpalet van rode, blauwe en gele kleuren is kenmerkend voor traditionele oosterse tapijten. − Het traditionele tapijt hangt aan de muur en ligt op de grond. per juist antwoord (1) (2)

• Antwoorden moeten de volgende strekking hebben: • (vormgeving) Liquid verwijst naar de rechthoekige vorm van het tapijt die halverwege / op de grond overgaat in een amorfe / organische / asymmetrische vorm (alsof het tapijt gesmolten is) (1) of • Liquid verwijst naar de overgang in het patroon van rechte naar vloeiende lijnen (alsof het traditionele patroon smelt) (1) • (citaat) Liquid verwijst naar de mogelijkheid dat de traditie "die heel sterk is" / die "te star is voor de toekomst" na verloop van tijd kan / zou moeten veranderen / dat er anders tegen tradities wordt aangekeken (denk aan veranderingen in regels, rituelen of gebruiken) (1) of • Liquid verwijst naar de mogelijkheid dat de traditie "die heel sterk is" / die "te star is voor de toekomst", vloeibaarder zal worden in meer psychologische zin (creatieve bevrijding, het laten stromen van de geest) (1) (2)

Opmerking Alleen een scorepunt toekennen bij een combinatie van een juiste kenmerkende eigenschap en een juist effect.

• • Ja, want (een van de volgende argumenten): (1) − het tapijt is spectaculair / aantrekkelijk (droom)werk, gemaakt van goedkoop (consumptie)materiaal. Zo wordt het publiek zich bewust van de hoeveelheid / schoonheid / overvloed van dit soort materialen (het werk zet aan tot dromen van een mooiere wereld). − het tapijt is gemaakt van materiaal dat doorgaans in de lagelonen- landen geproduceerd wordt, en daarmee vestigt het collectief de aandacht op de sociale omstandigheden in deze landen. − het tapijt is gemaakt van wegwerpmateriaal, en daarmee verwijst het collectief naar wat deze wegwerpcultuur betekent voor de wereld. − de kleurrijke patronen wekken een gevoel van schoonheid en rust op (meditatief) en dat is een stap op weg naar een betere wereld. • Nee, want (een van de volgende argumenten): (1) − het tapijt is zo aantrekkelijk / esthetisch vormgegeven en knap gemaakt, dat dit belangrijker wordt dan een eventuele verwijzing naar een 'betere wereld'. − het tapijt is sterk gericht op het effect van mooi, groot en veel (zuiver decoratief): niets verwijst naar een mogelijke geëngageerde inhoud / betekenis. − het tapijt is gemaakt van een enorme hoeveelheid parasolletjes die doorgaans in lagelonenlanden geproduceerd worden en daarmee maakt het collectief zelf gebruik van de voordelige prijs van het materiaal (en dat is hypocriet). − het tapijt is oorspronkelijk gemaakt voor de etalage van een (duur) warenhuis (de Bijenkorf). De verleidelijke / dromerige kant van dit werk diende alleen maar een commercieel doel. (1)

• drie van de volgende aspecten: − Het jongetje en de varkentjes lijken op een schattige pop met twee speelgoedbeestjes ernaast. − De varkentjes kijken liefdevol op (naar elkaar). − Het kleine formaat (14 cm) maakt de toch al zoete / popperige voorstelling nog schattiger. − De kleuren zijn clichématig toegepast: zachtroze voor (lieve) varkens en/of de huid van het jongetje en/of rode blosjes (op de wangen). − De kleding (geruite blouse, rood mutsje, kort broekje) past bij het clichébeeld van een 'lief klein jongetje'. − Het gladde oppervlak maakt de zoete / popperige voorstelling nog zachter. − De houding van het jongetje met de iets gebogen knieën en de handen in de zakken maakt hem schattig. per juist aspect (1) (3)

• twee van de volgende: − Een varken (met strik) heeft geen (verhalende of kunsthistorische) relatie met engelen en is dus raadselachtig/vreemd. − De jongen die duwt / het varken lijkt te kussen met dichte ogen en/of ongewone kleding, is moeilijk te duiden / is een raadselachtige figuur (in relatie tot de engelen en/of het varken). − Het voortduwen van een (groot) varken (anders dan op een boerderij) roept vragen op over de betekenis van de voorstelling (het lijkt een beeld uit een carnavals- of kermisoptocht). per juist antwoord (1) (2)

• twee van de volgende: − Elk onderdeel heeft zijn eigen (lokale) kleur (de ene engel geel, de andere blauw, de strik groen). − Elk onderdeel heeft een realistische / clichématige kleur (zoals het varken dat roze is, de strik vrolijk gekleurd, de huid van handen en gezicht huidkleurig). − De overgangen in kleur zijn hard / geleidelijke kleurovergangen ontbreken (zoals de scherpe grens tussen het blauw van de mouw en het roze van de huid van de engel). − De kleuren zijn versimpeld (met één kleur) aangebracht. − De kleuren zijn heel dun / egaal / decoratief aangebracht. per juist antwoord (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Antwoorden moeten de volgende strekking hebben:

• Koons wil verleiden door een beeld te maken dat (een van de volgende): (1p)
  • heel clichématige / zoetsappige kleuren heeft (pastel).
  • een nabootsing is van een herkenbaar sentimenteel (kitsch)beeldje van een gezellig varken met vrolijke engeltjes.
• Koons wil daarmee laten zien dat (een van de volgende): (1p)
  • kunst / high art in musea vaak saai / onaantrekkelijk / moeilijk is, maar dat dat niet hoeft (zijn werk is aantrekkelijk en herkenbaar).
  • kitsch (low art) ook kunst (high art) kan zijn.
  • je met kitsch opvattingen over wat goede smaak en/of kunst is aankaart / ontregelt.

• een van de volgende: − Kunst moet authentiek / origineel zijn; dit beeld is "een uitvergrote replica" en dus namaak / een nabootsing van iets wat al bestond. − Kunst moet diepgang of betekenis hebben; dit beeld is (ondanks het uitvergroten nog steeds) een "mierzoete snuisterij" en dus oppervlakkig (decoratief, zonder inhoud). − Kunst moet de ziel raken of diepe emoties uitdrukken; dit beeld is een "mierzoete snuisterij" en dus een sentimenteel object / een object dat op een eenvoudige manier wil behagen en daarmee kitsch. (1)

• De voorstelling van een roze varken dat door zijn voorpoten is gezakt met daarachter een onthoofd varken is nogal verontrustend / eng / belooft niet veel goeds (en dat moet een beschouwer aan het denken zetten) (1)
• Het is niet waarschijnlijk dat zo'n eng / verontrustende voorstelling bedoeld is voor een reclame / voor plezier (voorstelling is dan leuk om naar te kijken, positief), terwijl kunst (voorstelling) vaak bedoeld is om te shockeren / de beschouwer aan het denken te zetten (1)

Antwoord: B

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• (positief) een van de volgende: (1p)
  • De varkens leven langer dan varkens voor de voedselindustrie, omdat er geen reden is ze voortijdig dood te maken.
  • Omdat de varkens (dragers van) kunstwerken worden, worden de dieren meer waard en wordt er meer geïnvesteerd in goede zorg.

• twee van de volgende argumenten: − Het kunstwerk is een (echt) varken, een weinig verheven dier en/of een dood / opgezet dier dat lijkt te spotten met de hoge / elitaire status van kunst (kunst met een grote K) en/of de saaiheid van kunst. − Een opgezet / geprepareerd dier hoort eerder thuis in Naturalis / een natuurhistorisch/educatief museum en spot met de (elitaire) ready made uit het kunstmuseum. − Het varken is getatoeëerd, en een tatoeage wordt niet gauw tot hoge / echte kunst gerekend. − Het varken is versierd met een voorstelling uit een sprookje en/of met een overbekend modemerk, en dat doet eerder denken aan low art en/of commerciële producten. per juist argument (1) (2)