Eindexamen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2021, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Metrostations, Een kunstreis maken, Pionieren, Reisbewijs.

Kort antwoord

Het centraal examen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2021, tijdvak 1 telt 34 vragen. De meeste vragen gaan over beschouwen (13), kunstgeschiedenis (10) en beeldaspecten (7). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2021, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Beschouwen4, 9-10, 12, 15, 21-23, 26, 28, 32-3413
Kunstgeschiedenis1, 13-14, 17-18, 20, 24-25, 30-3110
Beeldaspecten2-3, 5, 7-8, 16, 297
Technieken6, 11, 19, 274

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over beschouwen (38% van de vragen, gemiddeld 29%). Minder over beeldaspecten (21% van de vragen, gemiddeld 34%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2021, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2021, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2021, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.

Metrostations

Vragen bij afbeelding 1 tot en met 8

Metrostations zijn, net als treinstations, plekken die tot de verbeelding spreken. Het zijn hoogstandjes van technische vernieuwing en ze worden vaak aantrekkelijk vormgegeven.

Op afbeelding 1 en 2 zie je het Mayakovskaya-metrostation in Moskou. Het ondergrondse station uit 1938 ligt aan de metrolijn die het centrum van Moskou verbindt met het vliegveld buiten de stad.

Veel metrostations kregen in die tijd een voorname en klassieke uitstraling. De architectuur van het Mayakovskaya-metrostation vertoont overeenkomsten met Romeinse architectuur, zoals het Pantheon. Je ziet het interieur van het Pantheon op figuur 1.

[figuur 1: zie het originele examen]

Bekijk figuur 1 en afbeelding 1 en 2.

Vraag 1 3 punten

Noem drie aspecten van de stationsarchitectuur die overeenkomen met Romeinse architectuur zoals die van het Pantheon op figuur 1.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • drie van de volgende aspecten: − bogen − koepel (koepelgewelf) − de ronde uitsparing in de koepel (oculus) − zuilen/pilaren (met cannelures) − (rechthoekige) vakken in de zijwanden (cassetten) − suggestie van vensters / blinde vensters in de tamboer − pilasters (tegen de pilaren) per juist aspect (1) (3)

Bekijk afbeelding 1 en 2. De vorm van de (perron)overkapping is gebaseerd op een ovaal in plaats van op een cirkel.

Vraag 2 1 punt

Leg uit dat door toepassing van de ovaalvorm in de overkapping het gevoel van weidsheid wordt versterkt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • een van de volgende: − Door toepassing van de ovaalvorm als basis ontstaan afgeplatte bogen en daarmee kunnen (in een relatief lage ruimte) vrij grote afstanden worden overbrugd. Er zijn om die reden minder pijlers nodig, waardoor er meer zicht is op / beter doorzicht is naar de ruimtes aan weerskanten van het perron; de ruimte lijkt daardoor groter / weidser. − Door toepassing van de ovaalvorm als basis ontstaan afgeplatte / langgerekte bogen en/of ovaalvormige koepels en worden horizontale lijnen versterkt; de ruimte lijkt daardoor groter / weidser. (1)

Het station ligt metersdiep onder de grond, en is zo vormgegeven dat de indruk wordt gewekt van direct contact met de wereld boven de grond.

Op afbeelding 3 zie je een van de 34 mozaïeken die aangebracht zijn in de overkapping van het perron. Deze mozaïeken dragen bij aan de indruk dat je vanuit de ondergrondse tunnel toch contact met buiten hebt. Bekijk afbeelding 1 tot en met 3.

Vraag 3 2 punten

Leg uit op welke manier

  • het mozaïek op afbeelding 3 bijdraagt aan die indruk, en
  • de verlichting bijdraagt aan die indruk.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

  • Het mozaïek draagt bij aan de indruk van contact met buiten door (een van de volgende:) (1p)
    • de blauwe lucht (hemel) / wolkenlucht die is afgebeeld. Daardoor wordt de indruk gewekt alsof je naar buiten / de open lucht kijkt.
    • het verkort / trompe-l'oeil-effect. Dit versterkt de hoogte- en/of diepte-werking, waardoor (in combinatie met het blauw) de indruk wordt gewekt dat je als beschouwer met de figuur mee naar de hemel kijkt.

De voorstellingen in de mozaïeken verwijzen naar het alledaagse leven in de Sovjet-Unie rond 1938. De toenmalige leider van de Sovjet-Unie, Jozef Stalin, noemde de metro in Moskou "een van de beste scholen in de stad die op elke dag, elk uur en elke minuut de grootsheid van het socialisme leert aan de Russische bevolking". Bekijk afbeelding 1 tot en met 3.

Vraag 4 2 punten

Leg uit dat zowel de voorstelling in het mozaïek op afbeelding 3 als de vormgeving van het Mayakovskaya-station bijdraagt aan deze 'scholing'.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

  • vormgeving (een van de volgende): (1p)
    • De klassieke / classicistische vormgeving van het Mayakovskaya- station roept associaties op met de (classicistische) architectuur van machtige rijken / steden uit de geschiedenis (Rome) en/of met het Romeinse rijk. Op die manier wilde de Sovjet-Unie zich vergelijken met de macht / grootsheid / het succes van deze rijken / steden.
    • De luxe materialen (marmer, glanzend staal) en perfecte afwerking roepen het beeld op van een 'paleis voor het volk' / laten zien dat de gewone, hardwerkende mens (arbeider) belangrijk is voor de Sovjet-Unie.

In 2018 werd in Amsterdam een nieuwe metrolijn in gebruik genomen: de Noord/Zuidlijn. Op afbeelding 4 en 5 zie je Station Noorderpark, dat ontworpen werd door Benthem Crouwel Architects.

Op figuur 2 zie je het eerste ontwerp van dit metrostation. In dit ontwerp eindigt de overkapping van het station een stukje voorbij de trap.

[figuur 2: zie het originele examen]

Op afbeelding 4 en 5 zie je dat het architectenbureau de overkapping uiteindelijk heeft doorgetrokken tot ver boven de perrons. Deze overkapping is dynamischer vormgegeven dan in het eerste ontwerp. Vergelijk figuur 2 met afbeelding 4 en 5.

Vraag 5 2 punten

Leg aan de hand van twee aspecten van de vormgeving uit dat de uiteindelijke overkapping dynamischer is dan het eerste ontwerp.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende: − (vorm) In het eerste ontwerp bestaat de overkapping uit een korte boog/golf. In het uitgevoerde ontwerp bestaat de overkapping uit een lange vloeiende / golvende / gestroomlijnde vorm (en die is dynamischer). − (vorm) In het eerste ontwerp is de overkapping vrij kort en breed. In het uitgevoerde ontwerp is de overkapping uitgerekt / langer geworden en (optisch) smaller geworden, waardoor de horizontale werking (idee van snelheid) versterkt wordt / de dynamiek versterkt wordt. − (ritme en herhaling) In het eerste ontwerp is de overkapping met zichtbare skeletstructuur vrij kort. In het uitgevoerde ontwerp zorgt de verlenging van de skeletstructuur voor veel meer ritmiek / voor herhaling en afwisseling van het lijnenpatroon (en dat is dynamischer). − (begrenzing/afsnijding) In het eerste ontwerp eindigt de overkapping in de grond. In het uitgevoerde ontwerp loopt de overkapping uit in een 'open einde' (eindigt niet in de grond) en is daardoor dynamischer. per juist antwoord (1) (2)

Bekijk afbeelding 4 en 5. De overkapping bestaat uit een skeletconstructie. Door toepassing van een dergelijke constructie wordt de ruimte op het perron gebruiksvriendelijker voor de reizigers.

Vraag 6 2 punten

Beschrijf twee eigenschappen van de skeletconstructie en leg bij elke eigenschap uit welk voordeel die aan de reizigers biedt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen bij een combinatie van een juiste eigenschap met het voordeel 1 scorepunt toekennen.

Op afbeelding 6 en 7 zie je het kunstwerk De 7 poorten van kunstenaarsduo Persijn Broersen en Margit Lukács. Dit kunstwerk werd speciaal gemaakt voor Station Noorderpark en staat op een plek tussen de spoorrails, in het verlengde van de perrons. Deze plek is gemarkeerd op afbeelding 4. Op afbeelding 8 zie je een digitaal schetsontwerp.

Bekijk afbeelding 6, 7 en 8. Het kunstwerk doet op het eerste gezicht denken aan een ruïne. Toch zie je duidelijk dat het geen ruïne is.

Vraag 7 2 punten

Beschrijf twee aspecten van het kunstwerk die duidelijk maken dat het geen ruïne is.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende aspecten: − De (bak)stenen zijn nieuw, terwijl een ruïne uit oude / verweerde stenen bestaat. − De (vormen van de) diverse muren / pijlers zijn strak / netjes afgewerkt, terwijl een ruïne uit puin/brokstukken en/of rommelige restanten bestaat. − De ruïne is helemaal schoon / kaal, terwijl een ruïne vaak begroeid / bemost is. − De witte (beton)elementen doen denken en/of het patroon in het metselwerk doet denken aan computervormgeving / vormgeving van computerspellen (Minecraft, Tetris), terwijl een ruïne gekenmerkt wordt door oude bouwstijlen / traditionele patronen. per juist aspect (1) (2)

De kunstenaars hebben zich bij dit werk laten inspireren door de stadsontwikkeling van Amsterdam-Noord. Oude bakstenen fabrieken en arbeiderswoningen werden gesloopt of boden na ingrijpende verbouwingen plaats aan trendy bedrijfjes en nieuwbouwhuizen.

Bekijk afbeelding 6, 7 en 8. Het kunstwerk De 7 poorten is te zien als een poging van de kunstenaars om iets van deze ontwikkeling zichtbaar te maken. Ze omschrijven het kunstwerk als een 'reis vanuit het verleden naar de toekomst'.

Vraag 8 2 punten

Beschrijf twee manieren waarop deze 'reis vanuit het verleden naar de toekomst' in De 7 poorten is verbeeld.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende: − Die tijdreis wordt verbeeld door de opeenvolging van bogen / poorten (van klein naar groot naar klein), die te zien is als een bouwwerk dat verandert door de tijd heen en/of als iets dat wordt opgebouwd en weer vervalt. − Die reis van verleden naar toekomst wordt verbeeld door de 'brokstukken' (ruïnevormen), die doen denken aan resten van fabrieken / poorten / huizen. Daaruit steken (‘groeien’) witte (betonnen) vormen, die weer nieuwe moderne bouwwerken aankondigen (zoals het metrostation) en/of die bevatten bijzondere patronen in het metselwerk, die doen denken aan computerspellen / (computer)vormgeving (Minecraft, Tetris) in het nieuwe digitale tijdperk. − Door de (zogenaamde brokstukken van de) poorten direct voor / naast het metrostation te plaatsen lijkt de ruïne / het bakstenen bouwwerk en/of lijken de ‘oude’ doorgangen over te gaan in het nieuwe bouwwerk (het station, het nieuwe doorgangsgebied). per juist antwoord (1) (2)

Een kunstreis maken

Vragen bij afbeelding 9 tot en met 13

In de zestiende eeuw reisden veel kunstenaars uit Noord-Europa naar Italië. De Nederlandse kunstenaar Maarten van Heemskerck ging in 1532 naar Rome. Hij was enorm onder de indruk van de stad en bleef er vijf jaar wonen en werken.

Op afbeelding 9 zie je het schilderij Panorama met de ontvoering van Helena te midden van de wonderen van de klassieke wereld uit 1535. Van Heemskerck schilderde het in Rome. De scène met de ontvoering (op de voorgrond) komt uit de Griekse mythologie, maar die ontvoering lijkt bijzaak. Bekijk de voorstelling op afbeelding 9.

Vraag 9 3 punten

Benoem het belangrijkste onderwerp (thema) van het schilderij. Licht je antwoord toe aan de hand van twee aspecten van de voorstelling.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

  • voorbeelden van juiste antwoorden zijn (twee van de volgende): (2p)
    • Het landschap is voorgesteld als een soort toneel om allerlei overblijfselen van de klassieke oudheid te laten zien, zoals tempels, ruïnes (van villa's), triomfbogen, aquaducten.
    • Het landschap toont een verzameling bouwwerken uit de klassieke oudheid en de renaissance.
    • De scène op de voorgrond lijkt op een uittocht van klassieke beelden / objecten / 'wonderen van de klassieke oudheid' (in plaats van op een ontvoering).

De schilder heeft er alles aan gedaan om het landschap zo groot en uitgestrekt mogelijk te laten lijken.

Vraag 10 3 punten

Beschrijf drie manieren waarop de schilder dit heeft bereikt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • drie van de volgende: − (formaat) door het enorm brede / rechthoekige formaat (panorama) − (perspectief) door het vogelvluchtperspectief / de hoge horizon − (licht / atmosferisch perspectief) door het sterke contrast tussen de donkere / donkergroene voorgrond en de veel lichtere / grijze / lichtblauwe kleuren op de achtergrond − (plans) door de indeling in drie plans: een (scherpe) voorstelling met boten en mensen op de voorgrond, een (iets minder scherpe) voorstelling van heuvels en bouwwerken in het midden en een (vaag) berglandschap op de achtergrond − (lijnen) door de vele lijnen / paadjes richting de horizon (de diepte in) − (contrast groot en klein) door het contrast tussen de grotere / gedetailleerd weergegeven gebouwen / bouwwerken (en mensen) op de voorgrond en de uiterst kleine gebouwen / bouwwerken op de achtergrond per juist antwoord (1) (3)

Van Heemskerck maakte in Rome verschillende studies van de resten van het Colosseum, soms tot in detail.

Op afbeelding 10 zie je een brokstuk van een zuil: een kapiteel ligt ondersteboven in het zand. Op de achtergrond zie je het Colosseum. Van Heemskerck probeert in deze studie de beschouwer te overtuigen van de grootsheid van de klassieke oudheid.

Vraag 11 3 punten

Geef drie manieren waarop hij dit probeert te bereiken in deze studie.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • drie van de volgende: − (pars pro toto) Door slechts een klein stuk – een (ondersteboven geplaatst) kapiteel – van wat een enorm gebouw moet zijn geweest (zoals het Colosseum) tot het belangrijkste onderwerp van zijn studie te maken, benadrukt Van Heemskerck de zeggingskracht / grootsheid van de klassieke oudheid. − (kikvorsperspectief) Door het lage standpunt lijkt het kapiteel heel groot en daarmee benadrukt Van Heemskerck de zeggingskracht / grootsheid van de klassieke oudheid. − (voorgrond / bladvullend) Door het kapiteel op de voorgrond te plaatsen / bijna bladvullend te maken wordt de aanwezigheid/nabijheid van de kunstenaar versterkt (en daarmee wordt de beschouwer meer betrokken bij het onderwerp: de grootsheid van de klassieke oudheid). − (vervorming) Door het stuk zuil tussen de (acanthus)bladeren en de top van het kapiteel iets langer te maken (dan gebruikelijk) lijkt het kapiteel / het (brok)stuk van de zuil groter / indrukwekkender en daarmee benadrukt Van Heemskerck de zeggingskracht / grootsheid van de klassieke oudheid. − (gedetailleerd) Door het kapiteel heel gedetailleerd weer te geven benadrukt Van Heemskerck de schoonheid / de hoge kwaliteit van de kunst / architectuur uit de klassieke oudheid (om voorbeeld aan te nemen). per juist antwoord (1) (3)

Op afbeelding 11 zie je een zelfportret van Van Heemskerck, waarop hij zichzelf twee keer afbeeldt. Hij maakte dit zelfportret vijftien jaar na zijn terugkeer uit Rome. Het schilderij is te zien als promotie voor zijn werk.

Vraag 12 2 punten

Leg aan de hand van de voorstelling uit dat het schilderij kan worden gezien als promotie voor zijn werk.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • (voorstelling) Door zichzelf af te beelden met op de achtergrond een afbeelding van hemzelf als jongeman die tekent / schildert voor het Colosseum, laat Van Heemskerck zien dat hij kennis heeft van de klassieken / dat hij naar Rome is gereisd en de klassieken naar eigen waarneming heeft bestudeerd (1)
  • (promotie) Op deze manier toont Van Heemskerck zijn kwaliteit/deskundigheid als schilder en/of zijn staat van dienst als kunstenaar/portretschilder (van jong en onervaren in Rome tot volwassen en ervaren kunstenaar), waarmee hij mogelijke opdrachtgevers kan interesseren (1)

De Duitse schilder Hank Schmidt in der Beek en fotograaf Fabian Schubert vormen een kunstenaarsduo. Van 2009 tot 2016 werkte het duo aan het project Painters Portraits (Schildersportretten). Daarvoor reisde het duo naar diverse plekken in Europa waar ooit beroemde schilders, zoals Cézanne, Monet en Van Gogh, buiten schilderden.

Vraag 13 2 punten

Geef twee redenen waarom kunstenaars in onze tijd, zoals dit Duitse kunstenaarsduo, naar plekken reizen die bijvoorbeeld door Monet en Van Gogh geschilderd zijn.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende: − (inspiratie) Kunstenaars anno nu willen onderzoeken / ter inspiratie voelen (ervaren) wat die plekken mogelijk zo 'schilderachtig' / aantrekkelijk maakt om te schilderen. − (kunstgeschiedenis) Kunstenaars anno nu verwijzen vaak naar werk van oudere kunstenaars en reizen naar de plekken waar zij gewoond en gewerkt hebben om zich zo te kunnen verhouden tot deze (beroemde) voorgangers / om zo in hun voetsporen te treden / om zo hun eigen betekenis (eraan) toe te voegen. − (artistiek onderzoek) Kunstenaars anno nu willen zo bestuderen welke keuzes schilders hebben gemaakt bij het vastleggen van bepaalde plekken. − (context onderzoek) Kunstenaars anno nu willen weten in welke omgeving / hoe kunstenaars geleefd en/of gewerkt hebben. per juist antwoord (1) (2)

Op afbeelding 12 zie je de foto die Schubert maakte van zijn collega, schilder Schmidt in der Beek. De schilder heeft zijn ezel op een plek gezet waar vroeger zeer waarschijnlijk andere kunstenaars het uitzicht en plein air (in de open lucht) vastlegden.

De foto zelf is het kunstwerk, niet het schilderij op de foto. De foto is daarmee te zien als een commentaar op het schilderen naar de waarneming.

Vraag 14 2 punten

Leg aan de hand van afbeelding 12 uit dat het werk van dit kunstenaarsduo te zien is als een commentaar op het schilderen naar de waarneming.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

  • en daarmee geeft het kunstenaarsduo commentaar op (een van de volgende): (1p)
    • (abstracte) kunst die alleen maar over kunst gaat (l'art pour l'art).
    • kunstenaars die vooral met zichzelf / met hun persoonlijke visie op kunst / expressie bezig zijn (zoiets als 'ik rotzooi maar wat aan').
    • de rol van de kunstenaar / de invulling die de kunstenaar geeft aan kunst en die steeds belangrijker is geworden in de loop van de kunstgeschiedenis (als gevolg van de steeds verdere vereenvoudiging van de werkelijkheid en/of hoe die werkelijkheid wordt waargenomen).

Na zeven jaar aan het project te hebben gewerkt bracht het duo in 2016 een boek uit met de titel Und im Sommer tu ich malen (En in de zomer doe ik schilderen). Op afbeelding 13 zie je twee pagina's uit dit boek.

Bekijk afbeelding 12 en 13. Uit de titel van het boek en uit de foto's is af te leiden dat het duo het maken van kunst, en daarmee ook hun eigen werk, sterk relativeert.

Vraag 15 2 punten

Leg dit uit aan de hand van de titel van het boek. Betrek het fotoproject in de uitleg.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

  • Dit laten ze in hun foto's zien door (een van de volgende voorbeelden): (1p)
    • het materiaal dat de schilder gebruikt, namelijk drie (hobby)potjes verf en/of het schilderen in drie (ongemengde) kleuren, alsof het een kinderactiviteit is.
    • de schilder af te beelden als een hobbyist (schilder met baret) die graag naar aantrekkelijke / pittoreske bestemmingen reist om daar slechts wat abstracte vormen / zijn eigen trui / blouse te schilderen.
    • de schilder in de foto te betrappen als hij aandachtig / serieus aan het werk is bij het maken van een schilderij waarop slechts ruitjes en/of kleurbanen te zien zijn, en daarmee wordt kunst maken als serieuze/moeilijke activiteit (die veel kennis en vaardigheden vereist) gerelativeerd.
    • de indruk te wekken dat alles kunst kan zijn, of het nu de foto is of het doek met de ruitjes en/of de kleurbanen. (Het is dan helemaal raar als je daarvoor gaat reizen en dus veel moeite doet.)

Pionieren

Vragen bij afbeelding 14 tot en met 21

De Duits-Amerikaanse kunstenaar Albert Bierstadt (1830-1902) was in zijn tijd een beroemd landschapsschilder. Met name zijn landschappen met voorstellingen van kolonisten, die vanuit het oosten van de Verenigde Staten naar het toen nog onbekende Wilde Westen trokken om daar een nieuw leven op te bouwen, werden zeer gewaardeerd. Bierstadt nam ooit deel aan zo'n trektocht naar het Westen.

Op afbeelding 14 zie je Bierstadts schilderij The Oregon Trail (De Oregon- route). Figuur 3 toont een detail. Je ziet een groep kolonisten die de Oregon route volgen, een reis van bijna 3500 km lang, die maanden duurde.

[figuur 3: zie het originele examen]

Bekijk afbeelding 14 en het detail op figuur 3. Bierstadt roept het beeld op van een avontuurlijke reis.

Vraag 16 3 punten

Beschrijf drie aspecten van de voorstelling waaruit je kunt afleiden dat de reis avontuurlijk was.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Het avontuurlijke van de reis wordt verbeeld door (drie van de volgende): − de (huif)karren (met mensen en proviand) en/of lastdieren met spullen die meegenomen moeten worden (om te eten, te slapen). − de mensen te paard en te voet met stokken en/of wapens om de groep voort te drijven en/of te beschermen tegen gevaren (droogte, wilde dieren). − het vee (koeien, paarden, schapen) dat meegenomen moet worden als proviand en/of beschermd moet worden om een nieuw leven mee op te bouwen. − de skeletten van dieren, die duiden op gevaren onderweg (droogte, ziektes, aanvallen van wilde dieren). − het enorme en/of lastige gebied waar de pioniers doorheen moesten trekken, zoals hoge bergen (Rocky Mountains), (dichte) bossen en uitgestrekte (verlaten) vlaktes / prairies. − de (tenten)kampen op de achtergrond, die duiden op ontmoetingen met andere groepen mensen (inheemse bevolking en/of andere pioniers) van wie onbekend is of ze vijandig zijn of niet. − brokstukken van (huif)karren, die erop duiden dat de karren stuk kunnen gaan. − het reizen terwijl de zon ondergaat, wat aangeeft hoe lang (en zwaar) de dagen zijn. per juist antwoord (1) (3)

De schilderijen van Bierstadt werden in zijn tijd tentoongesteld in salons, zoals die in Parijs. Een jury bepaalde of een kunstwerk wel voldeed aan de eisen van de Académie en of het kon worden toegelaten. Dit werk van Bierstadt werd destijds toegelaten, onder meer vanwege de vormgeving en de inhoud van het schilderij.

Bekijk afbeelding 14.

Vraag 17 3 punten

Beschrijf twee aspecten van de vormgeving waarom het schilderij voldeed aan de eisen van de Académie, en geef daarna de voornaamste inhoudelijke reden waarom het voldeed aan de toelatingseisen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

  • twee van de volgende aspecten van de vormgeving: (2p)
    • (compositie) De compositie is evenwichtig door de symmetrische opbouw (met links een donkere boompartij en rechts een donkere bergketen met karavaan) en/of de diagonale compositie (vanaf de kudde linksonder langs de wagen naar de contour van de bergketen rechts).
    • (kleur) harmonieus gebruik van de tonen oranje, bruin en geel
    • (kleurovergang) zachte/geleidelijke kleurovergangen (geen harde contrasten)
    • (licht) zacht strijklicht / consequente toepassing van lichtval
    • (schildertechniek) verfijnde / gedetailleerde manier van schilderen / verfopbreng

Opmerking Als een juist aspect van de vormgeving wordt gegeven 1 scorepunt toekennen.

Eind negentiende eeuw veranderde de waardering voor de landschappen van Bierstadt door de vernieuwingen die de impressionisten brachten op het gebied van landschapsschilderkunst. Op afbeelding 15 zie je een schilderij van Claude Monet: een landschap met hooimijten uit 1891.

Gelet op het onderwerp landschap, verschilt de manier waarop de impressionisten het landschap benaderen nogal van de manier waarop Bierstadt dat doet.

Vraag 18 2 punten

Beschrijf twee verschillen tussen de impressionisten en Bierstadt in hun benadering van het onderwerp landschap. Laat vormgevingsaspecten buiten beschouwing.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende: − (geïdealiseerd - realistisch) Het landschap van Bierstadt (met bergketens, prairie en bomen) is geïdealiseerd/geromantiseerd, terwijl de impressionisten het landschap schilderen naar de werkelijkheid / realiteit (alledaags). − (verhalend - het landschap op zich) Bij Bierstadt maakt het landschap deel uit van een verhaal (over de kolonisten) en bij de impressionisten is het landschap zelf het onderwerp (van waarneming). − (atelier - en plein air) Het landschap van Bierstadt is (op basis van studies) gemaakt in het atelier, terwijl de impressionisten de landschappen bij voorkeur buiten schilderen. − (klassiek / tijdloos - moment) Het landschap van Bierstadt is meer klassiek / tijdloos, terwijl de impressionisten het landschap verbeelden op een specifiek moment (het landschap zoals het hier en nu verschijnt). per juist antwoord (1) (2)

Een andere vorm van pionieren is een trektocht maken ter ontspanning. Tot op de dag van vandaag trekken mensen eropuit met een caravan of camper. Voor ontwerpers is het een uitdaging om een dergelijk mobiel, compact en toch ook functioneel huisje te ontwerpen.

Op afbeelding 16, 17 en 18 zie je De Markies. Eduard Böhtlingk ontwierp dit huisje in 1985 voor de ontwerpwedstrijd Tijdelijk Wonen. Ingeklapt, zoals op figuur 4, is het huisje zo mobiel als een caravan.

[figuur 4: zie het originele examen]

Als de lange zijwanden worden uitgeklapt, worden het vloerdelen. Dit zie je op figuur 5.

[figuur 5: zie het originele examen]

Bekijk afbeelding 16, 17 en 18 en figuur 4 en 5. Als je De Markies uitklapt, verandert hij van karakter, bijvoorbeeld van een gesloten vorm in een open vorm.

Vraag 19 3 punten

Noem nog drie (karakter)veranderingen in de vormgeving die ontstaan als je De Markies uitklapt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • drie van de volgende: − (wit - kleur) Na uitklappen verandert de witte doos in een vorm die veel meer kleur heeft / grotendeels oranje is (de markies en de bankjes zijn oranje). − (een hard materiaal - ook zachtere materialen) Na uitklappen blijkt dat de camper met een buitenkant van hard/stevig plaatmateriaal, van nog andere materialen is gemaakt, zoals stof, transparant plastic (pvc) en beugels. − (hoekige vorm - ronde/organische vorm) Na uitklappen blijkt de rechthoekige doosvorm aan beide zijden een spannende 'schelpvorm' / ronde overkapping te hebben. − (donker - licht) Na uitklappen blijkt de (gesloten en daardoor) donkere doos een lichtdoorlatende wand te hebben. per juist antwoord (1) (3)

Bekijk afbeelding 16, 17 en 18 en figuur 4 en 5. In het ontwerp van De Markies zijn kenmerken van modernistische vormgeving terug te vinden.

Vraag 20 3 punten

Geef drie kenmerken van modernistische vormgeving die je terugvindt in het ontwerp van De Markies.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • drie van de volgende: − (form follows function) De eenvoudige vormen (afmetingen) vloeien voort uit de functies van de onderdelen (zoals de vorm van de markies uit de flexibele functie). − (geometrie, strakke vormen) De meubels bestaan en/of de woning bestaat uit rechthoekige vormen en/of de markiezen bestaan uit kwartcilinders (zijn strak uitgevoerd). − (decoratie) Het ontwerp is zonder (overbodige) versieringen uitgevoerd / de oranje markiezen met de beugels zijn te zien als functionele decoratie. − (constructie) De constructie is (goeddeels) zichtbaar gebleven. − (licht, lucht, ruimte) Het ontwerp heeft een open grondplan, laat veel daglicht toe en is gericht op reële ruimte scheppen / doorgaande ruimte suggereren. − (vliesgevel) De markies / wand van doorschijnend plastic heeft iets van een vliesgevel. − (kleur) minimaal en/of consequent gebruik van kleur (zwart, wit, oranje) per juist antwoord (1) (3)

Bekijk afbeelding 16, 17 en 18. De foto's van De Markies zijn gemaakt om het product onder de aandacht van het publiek te brengen. De foto's spelen handig in op gevoelens van vrijheid bij toekomstige klanten: de wens om te leven zoals je zelf wilt.

Vraag 21 2 punten

Leg aan de hand van twee voorbeelden uit op welke manier deze foto's van De Markies een beeld van vrijheid creëren.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende: − (ontsnappen of vlucht uit dagelijks leven) Het beeld van een caravan op een plek waar niemand is / in een weids landschap, roept een gevoel van vrijheid op. − (jezelf zijn) De jongen die op de rand van de caravan zit, zit te vissen (doet waar hij zin in heeft), wat een gevoel van vrijheid oproept. − (zelfvoorzienend) De jongen zit vanuit zijn huisje te vissen, laat zien dat hij zelf voor wat eten kan zorgen. − (romantisch licht / schemering) De caravan wordt getoond in het donker met sfeervol licht en/of met zacht, schemerig licht en dat doet denken aan rust / vredig / romantisch reizen en dat roept een gevoel van vrijheid op. − (de flexibele vorm / ruimte) De caravan wordt getoond in verschillende fasen van uitbouw; dat suggereert hoe makkelijk het is en hoe vrij je bent om deze caravan te gebruiken. per juist antwoord (1) (2)

Op afbeelding 19 en 20 zie je de auto die de Nederlandse kunstenaar Joost Conijn in 2001 zelf bouwde. De auto is van hout en rijdt op een houtgestookte motor. Met deze auto en een aanhanger vol hout erachter reisde Conijn door Oost-Europa. "De auto beweegt zich door Europa van voorval naar voorval", schrijft de kunstenaar. De reizen van Conijn zijn een aaneenschakeling van onvoorziene gebeurtenissen, zoals autopech op afbeelding 21. Hij legt ze vast op foto's en op film, in teksten en in tekeningen.

Bekijk afbeelding 19 en 20. De Hout Auto van Conijn is functioneel: je kunt ermee rijden en dus reizen. Tegelijkertijd is het een kunstzinnig object dat het gangbare beeld van wat een auto is, in twijfel trekt. Zo is de auto van hout gemaakt en dat is nogal primitief vergeleken met de nieuwste materialen waarvan auto's gemaakt zijn.

Vraag 22 2 punten

Beschrijf nog twee manieren waarop Conijn met Hout Auto het gangbare idee van wat een auto is, in twijfel trekt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende: − (doe-het-zelf versus industrieel) Conijns auto ziet er zichtbaar zelfgemaakt / in elkaar geknutseld uit, anders dan een perfect afgewerkte auto uit de fabriek. − (bouwmateriaal en brandstof) Conijns auto is grotendeels van hout gemaakt en tegelijkertijd verbruikt de auto hout als brandstof, wat absurd is (het lijkt wel alsof de auto zichzelf moet oprijden/opeten). − (tijdrovend versus efficiënt) Conijn moet veel moeite doen om brandstof te verzamelen (hij moet zelf hout hakken of kopen). Het reizen wordt daardoor zwaar, tijdrovend en (enigszins) absurd. De meeste voertuigen worden gemaakt om reizen juist makkelijker, sneller en aangenamer te maken (efficiënt). − (uniek versus massaproduct) Conijns auto is een uniek object, draagt Conijns signatuur en dat is anders dan een gewone auto die in de regel een massaproduct is. − (hout versus benzine) Conijns auto heeft een houtgestookte motor, wat associaties oproept met een open haard / houtkachel / oude stoomtreinen, met inefficiëntie in plaats van efficiëntie, zoals een auto die op een fossiele brandstof of elektriciteit rijdt. − (speels versus serieus) Conijns auto heeft een speelse vormgeving / lijkt te spotten met de gladde / stoere vormgeving van de meeste auto's. per juist antwoord (1) (2)

Voor Conijn is de auto ook een communicatiemiddel: een middel om onverwachte ontmoetingen te creëren. Zijn moeder zegt daarover: "Dat is eigenlijk zijn interesse, om te zien wat er op de wereld aan de hand is, en dicht bij de mensen te komen. En dat vervolgens vast te leggen." Zo zal het feit dat de auto van hout is, reacties en daarmee ontmoetingen uitlokken.

Vraag 23 1 punt

Beschrijf nog een manier waarop Hout Auto bijdraagt aan het uitlokken van onverwachte ontmoetingen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • een van de volgende: − Hout Auto is gemaakt met primitieve middelen / technieken en zal (bij een lange reis) regelmatig gerepareerd moeten worden. Conijn heeft dan hulp nodig / zal dan contact maken met mensen die met hem meedenken (vragen stellen, zich verdiepen in zijn probleem). − Hout Auto is afhankelijk van hout. Conijn moet dus voor zijn brandstof naar (voor auto's) bijzondere plekken om hout te verzamelen (kappen), waardoor hij in gesprek komt met mensen die hem dat zien doen. (1)

Een kunstcriticus schrijft: "Dit kunstproject met de houtwagen lijkt op een langdurige performance waarvan de handeling zich iedere keer op een andere tijd en in een andere ruimte afspeelt."

Vraag 24 2 punten

Geef twee kenmerken van performancekunst die je herkent in het project Hout Auto.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende: − De kunstenaar / Joost Conijn is zelf onderdeel van het kunstwerk/project. − Het reizen met Hout Auto is een tijdelijk project, en wordt door de kunstenaar / Joost Conijn gedocumenteerd (vastgelegd op foto en op film). − Het proces staat voorop: Conijn gaat het project Hout Auto aan voor een bepaalde duur, waarbij de uitkomst onbekend is. − Bij het reizen met Hout Auto gaat het de kunstenaar / Joost Conijn om de ontmoetingen met anderen / om kunst en leven te verbinden. per juist antwoord (1) (2)

Reisbewijs

Vragen bij afbeelding 22 tot en met 26

In 1832 bracht een groep Franse diplomaten een bezoek aan Marokko. De Franse kunstenaar Eugène Delacroix mocht mee als een soort verslaggever, om indrukken van deze reis vast te leggen.

Op afbeelding 22 zie je een dubbele pagina uit een van de schetsboeken met tekeningen en aquarellen die Delacroix in Marokko maakte. Aan zijn schetsen is te zien dat hij belangstelling had voor enkele specifieke onderwerpen van de Marokkaanse cultuur.

Vraag 25 2 punten

Beschrijf aan de hand van de voorstelling twee onderwerpen van de Marokkaanse cultuur waarvoor Delacroix belangstelling had.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende onderwerpen: − (Noord-Afrikaanse kleding) Er zijn verschillende studies van mensen in Noord-Afrikaanse kleding / wijd zittende kleding met tulband en/of sluier te zien. − (activiteiten op straat) Delacroix tekent danseressen en/of vrouwen die iets boven hun hoofd dragen en/of een man die rust tegen de muur en/of een vrouw (met handwerk) die op straat zit en/of mensen die rusten op het land en/of het opzadelen van een paard (ezel). − (architectuur) Er zijn verschillende studies van Noord-Afrikaanse architectuur te zien, zoals een moskee (gebouw met een koepel) / oude (stads)muren / (stads)poorten / (schaduwrijke) passages/onderdoorgangen. per juist onderwerp (1) (2)

De tekeningen en aquarellen waren vaak bedoeld als voorstudies voor schilderijen die Delacroix bij terugkeer in Frankrijk maakte. Op figuur 6 is nog een schetsblad te zien dat Delacroix in Marokko maakte.

[figuur 6: zie het originele examen]

Uit de schetsboeken is de onderzoekende benadering van de schilder af te leiden.

Vraag 26 3 punten

Geef aan de hand van figuur 6 en/of afbeelding 22 drie voorbeelden waaruit die onderzoekende benadering van de schilder is af te leiden.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • drie van de volgende voorbeelden: − (vlugge schets, niet volledig uitgewerkte tekening) Delacroix onderzoekt in enkele lijnen (arm)bewegingen. − (meerdere losse voorstellingen) Delacroix tekent / schildert op één blad meerdere onderwerpen/voorstellingen door (en over) elkaar heen. − (houdingen) Delacroix schildert / tekent mensen in verschillende houdingen. − (aanzichten) Delacroix schildert / tekent dezelfde mensen vanuit verschillende gezichtspunten (bijvoorbeeld van opzij en van voren). − (accenten) Delacroix onderzoekt / besteedt aandacht aan specifieke details (hoe een mantel / omslagdoek valt). − (aantekeningen) Delacroix maakt bij de tekeningen notities (over onderwerp, kleur). − (beeldaspecten) Delacroix onderzoekt verschillende (beeld)aspecten, zoals de lichtval op muren / in onderdoorgangen, kleurvlakken / kleuraccenten (op gevels), de diepte in het landschap (perspectief). − (materialen, technieken) Delacroix onderzoekt het gebruik van aquarel door het in vlekken, dekkend en doorschijnend toe te passen. per juist voorbeeld (1) (3)

In het begin van de negentiende eeuw werd de aquareltechniek steeds populairder onder kunstenaars. Delacroix maakte veelvuldig gebruik van de aquareltechniek tijdens zijn reis door Marokko.

Vraag 27 2 punten

Beschrijf twee eigenschappen van de aquareltechniek die haar zo geschikt maakt voor een reisverslag.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende: − (korte droogtijd) De droogtijd van aquarel is veel korter dan die van olieverf en dat is handiger tijdens transport. − (kleurlagen) Aquarel leent zich goed voor het maken van een schets / tekening in kleur. (De verf droogt snel, waardoor relatief snel een nieuwe kleurlaag kan worden aangebracht.) − (eenvoudiger) Aquarel is een techniek die relatief weinig voorbereiding vraagt / weinig hulpmiddelen nodig heeft (water, pigment, gom). − (hechting aan papier) Aquarel trekt makkelijk in het papier / werkt prettig op papier (zoals een schetsboek). − (transparant) Aquarel is goed te gebruiken als kleuraanvulling over een (potlood)schets. (In verdunde vorm is aquarel transparant, daardoor is de onderliggende studie/tekening nog goed te zien.) per juist antwoord (1) (2)

Delacroix noteert in een brief over zijn reis naar Marokko: "Zijn wij [Fransen] zelf niet aan het einde van datgene wat de meest geavanceerde beschaving kan produceren? Zij [inwoners van Marokko] staan op duizend manieren dichter bij de natuur, hun kleding, de vorm van hun schoenen. (..) Wij daarentegen in onze korsetten, nauwe schoenen, belachelijke pakken, wij zijn te beklagen." Delacroix heeft kritiek op de westerse cultuur en hij heeft een romantische visie op Noord-Afrikaanse culturen.

Vraag 28 2 punten

Leg dit uit aan de hand van het citaat.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • (kritiek) Uit wat Delacroix zegt over (onze) mensen "in korsetten, nauwe schoenen, belachelijke pakken" / over "het einde van datgene wat de meest geavanceerde beschaving kan produceren", blijkt dat hij kritiek heeft op de (zijn eigen) westerse cultuur, die in zijn ogen strakke regels kent en/of rationalistisch is (1)
  • (romantische visie) Hij idealiseert daarentegen de andere, niet- westerse / Noord-Afrikaanse culturen, waar het leven volgens hem natuurlijker / vrijer / eenvoudiger en dus beter was dan het westerse: "Zij staan op duizend manieren dichter bij de natuur, hun kleding, de vorm van hun schoenen" (1)

Ook de Zwitserse kunstenaar Paul Klee reisde naar Noord-Afrika om inspiratie op te doen. In het voorjaar van 1914 bezocht hij Tunesië. Op afbeelding 23 zie je Gezicht op Kairuan, een aquarel die hij tijdens deze reis maakte. Op figuur 7 zie je een recente foto van de stad Kairuan.

[figuur 7: zie het originele examen]

Klee was niet geïnteresseerd in het zo levensecht mogelijk weergeven van de stad Kairuan. Hij wilde vooral een harmonieus beeld scheppen. Daartoe abstraheerde hij wat hij zag.

Vraag 29 2 punten

Beschrijf aan de hand van afbeelding 23 twee manieren waarop Klee het beeld van de stad abstraheert.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende: − Klee heeft het beeld van een stadsmuur met poorten en huizen / moskeeën erachter vereenvoudigd (details weggelaten) tot een patroon van geometrische vormen / rechthoeken en (halve) cirkels. − Klee benadrukt het platte vlak (gaat de illusie van diepte of schaduwwerking tegen) door een raster van lijnen / (kleur)vlakken te maken. − Klee beperkt de kleuren / plaatst vlakken van enkele tinten bruin, geel, paars en blauw naast elkaar. per juist antwoord (1) (2)

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Klees werk wordt in de kunstgeschiedenis soms tot het expressionisme gerekend.

Vraag 30 1 punt

Geef aan de hand van Gezicht op Kairuan een argument waarom dit werk tot het expressionisme gerekend kan worden.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Het antwoord moet de volgende strekking hebben: Klee schildert Kairuan niet precies zoals hij de stad (tot in detail) ziet/waarneemt, maar hij schildert een sfeer van de stad / een (poëtische) ervaring van de stad / het gevoel dat hij heeft bij de stad (hij drukt dit uit in vorm en kleur) en dat is kenmerkend voor het expressionisme. (1)

De Nederlandse kunstenaar Herman de Vries reist om materiaal te verzamelen. Hij werkt veel met gevonden materialen uit de natuur. Op afbeelding 24 zie je het werk 84 kleuren uit 2014. Voor dit werk verzamelde hij kleine hoeveelheden aarde (zand) afkomstig van verschillende plekken op de wereld. Ook vrienden brachten hem aarde. Van elk hoopje aarde wreef hij een beetje uit op papier. Je ziet hiervan een voorbeeld op afbeelding 25.

Herman de Vries wil zijn eigen inbreng in het kunstwerk zo minimaal mogelijk houden. Over zijn werkwijze zegt hij: "Ik laat zien wat er is, ik voeg er niets aan toe, ik doe niets met de natuur, er zijn mensen die werken met de natuur, ik laat alleen zien."

Bekijk afbeelding 24 en het detail op afbeelding 25. Ook uit het werk 84 kleuren is af te leiden dat de kunstenaar geprobeerd heeft het werk zo onpersoonlijk mogelijk te maken.

Vraag 31 3 punten

Geef drie voorbeelden waaruit je dit kunt afleiden.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • drie van de volgende voorbeelden: − (werkwijze) De Vries wrijft de aarde slechts uit (in verticale banen) op een vel papier. (Hij grijpt zo min mogelijk in.) − (vorm) De Vries hanteert voor elke 'tekening' dezelfde vierkante / geometrische vorm. (Hij maakt er een zo neutraal mogelijke vorm van.) − (ordening) De ordening / presentatie van de afzonderlijke tekeningen tot een geheel lijkt willekeurig tot stand gekomen. (De Vries heeft geen persoonlijke hiërarchie aangebracht: hij lijkt de tekeningen op haast wetenschappelijke wijze geordend te hebben.) − (materiaal en/of kleur) De Vries brengt de aarde / de aardkleur onbewerkt aan op papier (niet vermengd met andere aarde / een andere kleur aarde). − (titel) De titel van het werk is kort en zakelijk. − (samenwerking / planmatig werken) De Vries laat anderen verzamelen op basis van een plan/idee. per juist voorbeeld (1) (3)

Je zou het werk van Herman de Vries kunnen zien als een vorm van landschapsschilderkunst.

Vraag 32 2 punten

Geef twee argumenten die deze interpretatie ondersteunen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • twee van de volgende: − De Vries probeert in feite een heel groot landschap / het landschap 'aarde' te schilderen, waarbij hij zand / aarde zelf als schildersmateriaal gebruikt. − De Vries probeert de rijkdom aan kleuren van de aarde zo goed mogelijk weer te geven, door heel veel verschillende aardkleuren te gebruiken / kleurnuances van aarde te tonen. − Door het uitwrijven van aarde op papier en/of het maken van een zorgvuldige compositie van verschillende beetjes uitgewreven aarde tot een geheel / een lappendeken is het 'schilderij' vanzelf een landschap per juist antwoord (1) (2)

Wie tegenwoordig reist kan op elke plek foto's maken en die delen op social media. Op het Instagram-account Insta_repeat verzamelt een kunstenaar uit Noorwegen instagramfoto's. Op afbeelding 26 zie je een pagina van dit Instagram-account Insta_repeat. De kunstenaar wil anoniem blijven.

Bekijk afbeelding 26. De fotocollages zijn te zien als een (ironisch) commentaar op de unieke en bijzondere foto's van reizen.

Vraag 33 1 punt

Leg uit waarom Insta_repeat te zien is als een commentaar op reisfoto's.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • een van de volgende: − De fotocollages bewijzen / laten zien dat veel mensen naar dezelfde toeristische / spectaculaire plek reizen om daar vervolgens allemaal ongeveer dezelfde foto's te maken, een gedrag dat nauwelijks avontuurlijk te noemen is. − De kunstenaar geeft met de fotocollages commentaar op het unieke gegeven van 'I was here', en het bewijs dat de Instagramfoto levert dat je iets bijzonders hebt gedaan. De vele 'I was here'-plaatjes zijn juist het bewijs dat het niet bijzonder is wat mensen doen. Ze doen allemaal hetzelfde. (1)

De kunstenaar wil met dit project een discussie over kopie en originaliteit op gang brengen. Tegelijkertijd kun je vragen stellen bij de originaliteit van deze fotocollages.

Vraag 34 2 punten

Is het project Insta_repeat naar jouw mening te zien als een origineel werk? Geef een argument voor en geef een argument tegen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • voorbeeld van een argument voor: Ja, want hij / zij zoekt bestaand materiaal bij elkaar en plaatst dit in een nieuwe (originele) samenhang / context (Insta_repeat) met een ander doel, namelijk kopieergedrag aankaarten en/of een discussie tussen makers van foto's op gang brengen (1)
  • voorbeeld van een argument tegen: Nee, want het is vrij eenvoudig om foto's met hetzelfde onderwerp te vinden en die naast elkaar te plaatsen en/of hij/zij laat niet zien hoe het anders kan (doet in feite niets anders dan de andere fotografen) en is dus zelf weinig origineel (1)

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving 2021, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2021/havo/documenten/cse-1/ha-5001-a-21-1-o

Andere examens tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2021, tijdvak 1?

Het centraal examen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2021, tijdvak 1 telt 34 vragen. De meeste vragen gaan over beschouwen (13), kunstgeschiedenis (10) en beeldaspecten (7).

Wat zijn de antwoorden van het examen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2021, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2021, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/havo/documenten/cse-1/ha-5001-a-21-1-c).

Hoe oefen ik met het examen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2021, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.