Eindexamen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2022, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• de fotomontage (een van de volgende): (1p)
  • (levensecht) De fotomontage geeft een goed sfeerbeeld / een levensechte indruk van het gebouw, zoals het ontwerp in de context van de stad bedacht is (en dat maakt het voor het brede publiek goed voorstelbaar).
  • (laag standpunt) De fotomontage gaat uit van een laag standpunt, waardoor het publiek zich een voorstelling van het gebouw kan vormen vanaf de straat (en dat draagt bij aan het inlevingsvermogen van het brede publiek).
• de tekening (een van de volgende): (1p)
  • (opbouw, constructie) De tekening is in isometrisch perspectief en/of biedt inzicht in de ruimtelijke opbouw / constructie van het gebouw wat belangrijk is voor architectuurontwerpen (die vakgenoten een goede indruk moeten geven van het gebouw als geheel / in drie dimensies).
  • (vernieuwing, modern) De tekening is een abstracte compositie / toont het gebouw in moderne stijl (en dat geeft vakgenoten een goede indruk van het vernieuwende karakter van het architectuurontwerp).

• drie van de volgende aspecten: − (modern) de stilering / sterke vereenvoudiging − (modern) de abstracte / geometrische vormen − (modern) de primaire kleuren / de kleuren rood, zwart en wit − (dynamisch) de diagonale compositie − (dynamisch) de gebogen lijnen − (dynamisch) de afwisseling tussen korte en lange lijnen (in diverse richtingen) per juist aspect (1) (3)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• De Wolkenstrijker is zo ontworpen dat (een van de volgende): (1p)
  • mensen bovenin veel licht en/of ruimte hebben om te kunnen leven in / bewegen door het gebouw.
  • de mensen via liften makkelijk van beneden naar boven kunnen (en andersom).
  • er onder het gebouw (tussen de pijlers) veel ruimte is voor transport / voor directe aansluiting op het wegennet (tram, auto's, bus, metro).
• plaatsing in de stad (voorbeeld van een juist antwoord): (1) Door de Wolkenstrijkers op belangrijke kruispunten op de ring te plaatsen kunnen mensen efficiënt via diverse wegen / het metronet (technologie) naar hun bestemming reizen.

Opmerking Als de leerling slechts een van de twee gebouwen betrekt in het antwoord,

1 scorepunt toekennen.

• Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: − De horizontale liggers gedragen door pijlers doen denken aan bruggen / gestapelde brugdelen. − Delen van het gebouw doen denken aan treinwagons. − De kruislings gestapelde delen van het gebouw doen denken aan fly- overs en/of kruisingen van wegen. − Delen van het gebouw steken uit in verschillende richtingen, wat associaties oproept met verkeersborden die naar diverse richtingen wijzen. − Het gebouw doet denken aan gestapelde stukken beton / staal op een bouwwerkplaats. per juist antwoord (1) (3)

• (eerste keer via entree naar binnen) Bij de entree lijkt het huis klein en/of lijkt het huis volledig op maaiveld te staan. Als je naar binnen loopt, ontdek je dat het huis heel diep / groot is en dat op het eind 'de grond onder je voeten verdwijnt' / het huis deels hoog boven de grond blijkt te liggen (1)
• (eerste keer buitenom) Bij de entree lijkt het huis eenvoudig en solide. Als je buitenom loopt, ontdek je dat de woning voor de helft uitsteekt boven een 'afgrond' en zomaar zou kunnen kantelen / dat je onder het huis kunt schommelen (1)

• twee van de volgende: − Er is (staal)skeletbouw toegepast, waardoor de uitstekende delen relatief licht gebouwd kunnen worden en alle delen stevig verbonden zijn. − Er zijn schorren / schuine (stalen) balken (kruislings) toegepast om stijfheid van de constructie te vergroten. − Het gedeelte in de grond is verstevigd (verzwaard) met een (betonnen) kelder / is vastgezet in een zware (betonnen) fundering (en dat zorgt voor meer stabiliteit). per juist antwoord (1) (2)

• twee van de volgende: − (speelsheid / humor) Het ver uitstekende deel van het gebouw, alsof het elk moment uit balans kan raken, is een voorbeeld van speelsheid / humor in postmoderne architectuur. − (speelsheid / humor) Het plaatsen van een schommel aan de uiterste punt van het huis is een voorbeeld van een grappig detail (als versterking van het idee dat het huis kan kantelen) dat kenmerkend is voor postmoderne architectuur. − (decoratieve huid / gevel) De decoratieve gevel die is samengesteld uit ongebruikelijke materialen / spiegelende (metalen) platen is kenmerkend voor postmoderne architectuur. − (nep, nabootsing) Het nabootsen van baksteenbouw en/of tegelwerk in ander materiaal / in metaal is een voorbeeld van (een 'onechte' toepassing van traditionele bouwwijze in) postmoderne architectuur. per juist antwoord (1) (2)

• Voorbeelden van juiste argumenten zijn: − Ja, want de vele grote ramen bieden uitzicht op de natuurlijke omgeving (en versterken de ervaring van natuur bij verschillende weersomstandigheden). − Ja, want een deel van de vloer in de woonkamer is van glas, waardoor je de natuurlijke grond / het gras kunt zien (en dat versterkt de ervaring van een natuurlijk oppervlak). − Ja, want een deel van het huis (de woonkamer) zweeft hoog boven de grond en vormt daardoor een soort uitkijktoren op de natuur (en dat versterkt de ervaring van de natuur). − Ja, want de strakke / industriële uitstraling van het huis vormt een groot contrast met de organische vormen uit de natuur, waardoor je als je buiten bent ervaart hoe grillig / veelvormig natuur is. of − Nee, want het is niet zozeer de moderne architectuur die bijdraagt aan een sterkere ervaring van de natuur, maar de ligging van het vakantiehuis op een mooie plek in de natuur. − Nee, want de moderne industriële uitstraling van dit huis is zo sterk dat die juist afleidt van de natuur. (1)

• drie van de volgende: − De schilder laat de rand van de nis samenvallen met het kader van het schilderij. Hierdoor lijkt de nis door te lopen in de ruimte van de beschouwer. − De schilder laat het stukje meloen en de komkommer uitsteken over de rand van de nis, waardoor ze in de ruimte van de beschouwer lijken te steken / waardoor de beschouwer de stukken als het ware zo op kan pakken (trompe l'oeil). − De schilder heeft de slagschaduwen van de kweepeer en de kool op de nis weggelaten. Hierdoor lijken ze voor de nis te hangen, in de ruimte van de beschouwer. − De schilder heeft de voorstelling vanuit een hoog standpunt geschilderd en/of sterke perspectieflijnen toegepast in de rand van de nis, waardoor de blik van de beschouwer naar binnen wordt geleid. per juist antwoord (1) (3)

• (voorstelling) De dramatische uitstraling ontstaat door de (zeer) gedetailleerde / expressieve weergave van de (aangesneden en opgehangen) stukken groente en fruit en/of door het theatraal uitstallen van de stukken groente en fruit (als waren het personages in een toneelstuk of een circus) (1)
• (lichtgebruik) De dramatische uitstraling ontstaat door het sterke licht- donkercontrast en/of door het spotlicht op / de sterke belichting van de stukken groente en fruit tegen de (geheimzinnige) donkere achtergrond (1)

• drie van de volgende: − het (schilders)palet met klodders verf − het bundeltje penselen − het (verf)bakje (voor afgeschraapte verf) − flesjes voor verdunningsmiddel / terpentijn / olie − een (schilders)doek om vlekken te verwijderen / iets weg te poetsen − een van de portretjes links is nog niet af per juist antwoord (1) (3)

• een van de volgende: − Het is een waarschuwing aan de schilder dat zijn werk (hoe goed hij de werkelijkheid ook weet vast te leggen op het doek) uiteindelijk vergankelijk is. − Het is een waarschuwing aan de schilder van bedrieglijk echte nabootsingen van de werkelijkheid, namelijk dat hij niet de schepper (God) is / dat zijn schilderijen de schepping van God kunnen evenaren. (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Het antwoord moet de volgende strekking hebben: Het schilderij vormt een goed aanknopingspunt voor een gesprek over 'werkelijkheid' omdat

• Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: − (doorzicht naar de hemel) De witte verf in het midden en/of de witte achtergrond verwijst naar de hemelopening in het fresco. − (wolken) De grijze en/of (donker)bruine verfbanen verwijzen naar (de schaduwzijden van) de wolken. − (roze engelen) De brede roze golvende verfbaan in het midden van het schilderij verwijst naar (de groepering van) roze engelen. per juist antwoord (1) (2)

• drie van de volgende: − Sommige vormen suggereren vouwen en/of een weefsel van banen (overlapping), waardoor een suggestie van diepte en daarmee van driedimensionaliteit wordt gewekt. − Door grijze randen te schilderen langs de contouren van sommige kleurbanen (die afsteken tegen het wit) suggereert Hodge slagschaduwen (alsof het volumes zijn). − De geschilderde vormen / banen lijken te zweven in een witte ruimte / worden nergens door het kader afgesneden. (Door aansnijding wordt veelal het platte vlak juist benadrukt.) − Sommige verfbanen zijn sterk verkort weergegeven (met name in de suggestie van volumes), alsof de schilderstreken driedimensionaal zijn (alsof het strikken of dikke klodders verf zijn). − De vloeiende overgangen van licht naar donker in de kwaststreken zorgen voor een suggestie van plasticiteit. per juist antwoord (1) (3)

• (voor) Hodge maakt de schildertoets/-streek tot onderwerp van zijn schilderij. Hij vergroot deze uit / hij maakt grote schildergebaren (1)
• (tegen) Hodge stileert de grote vegen/toetsen verf zo door en door dat er geen sprake meer is van een zichtbaar handschrift (Hij schildert ze heel zorgvuldig, in één keer, zodat er een vervreemdend effect ontstaat.) (1)

• drie van de volgende: − Hij heeft het voorwerp gesigneerd. − Hij heeft het voorwerp gedateerd. − Hij heeft het werk een titel gegeven (Fountain). − Hij heeft het voorwerp op z'n kant gezet / een kwartslag gedraaid. − Hij heeft het werk op een sokkel geplaatst. − Hij heeft het voorwerp in een kunstcontext gebracht. per juist antwoord (1) (3)

• twee van de volgende: − (vakmanschap) Een urinoir/pispot is een bestaand object en/of de kunstenaar heeft geen vakmanschap getoond bij het maken ervan. − (shockerend) Een urinoir (dat geassocieerd wordt met naar de wc gaan) is te shockerend / is niet waardig genoeg om tentoon te stellen. − (spot / belediging) Een kunstwerk in de vorm van een urinoir met als titel Fountain (of gepresenteerd als een fontein) werd gezien als kritiek op goede / echte (traditionele) kunst. − (authenticiteit) De organisatie wist niet of het ingestuurde werk wel afkomstig was van een kunstenaar / kende de kunstenaar niet. per juist antwoord (1) (2)

• Bij conceptuele kunst is vooral het concept/idee belangrijk (belangrijker dan bijvoorbeeld de uitvoering) (1)
• Fountain is een bestaand object (waaraan de kunstenaar nauwelijks iets heeft veranderd en) waarmee de kunstenaar een discussie over wat kunst (betekenisgeving) is op gang wil brengen (1)

• drie van de volgende: − (kostbaar) Het is een heel kostbaar kunstwerk (en dat trekt publiek). − (exclusiviteit binnen bereik) De gouden toiletpot is een extreem luxeproduct. Door het als gebruiksobject in het Guggenheim te tonen, wordt het beschikbaar voor iedereen. − (beroemd, icoon) Het kunstwerk werd in korte tijd heel beroemd / een icoon / je moet het hebben meegemaakt. − (unieke ervaring) Het is een tijdelijk kunstwerk / van voorbijgaande aard / unieke ervaring. − (humor) Het is enorm grappig om zo'n gouden wc te kunnen / mogen gebruiken. per juist antwoord (1) (3)

• Een juist antwoord relateert het feit dat de toiletpot van goud is aan een minder positief beeld van Amerika (minder positief dan Amerika als land waar je per definitie rijk en gelukkig wordt). Voorbeelden van goede antwoorden zijn: − Een gouden toiletpot is te gek voor woorden, het is een sprookje: net als de Amerikaanse droom. Dat Amerika per definitie zou leiden tot rijkdom en geluk klopt niet (de werkelijkheid is vaak anders). − Het hebben van een gouden toiletpot is dermate absurd / een teken van extreme rijkdom en dat illustreert de vaak grote verschillen in rijkdom / klassenverschillen, zoals in Amerika. (1)

• (ervaren) De gouden pot past qua uitstraling beter in de context van een paleis (Blenheim Palace) dan in een modern museum (Guggenheim). Of: In Blenheim Palace wordt de gouden pot ervaren als een logisch onderdeel van het interieur (1)
• (betekenis) De titel van de toiletpot, America, verwijst in de context van Blenheim Palace / het geboortehuis van Churchill naar de relatie tussen Engeland en de Verenigde Staten: bijvoorbeeld naar de samenwerking, concurrentie of spanningen tussen beide landen. (Bezoekers die kritiek hebben op Amerika, kunnen dit op ludieke wijze demonstreren.) (1)

• "Grote kunstenaars stelen" verwijst enerzijds naar (de beroemde kunstenaar) Catellan die hier op de poster mogelijk zelf de dief is van zijn eigen werk, (1)
• anderzijds verwijst "Grote kunstenaars stelen" naar het gegeven dat een grote / goede kunstenaar ideeën van andere kunstenaars 'steelt', zoals Catellan die met dit werk laat zien dat hij zich door een werk van Duchamp heeft laten inspireren / dat hij varieert op een thema van Duchamp (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• (belevingswereld volwassene) twee van de volgende: (2p)
  • De kinderen zijn / de ruimte is vanuit een bovenaanzicht getekend, alsof je als beschouwer / groot mens / volwassene op de kinderen neerkijkt.
  • De voorstelling met soldaatjes en een triomfboog en/of een engel met lauwerkrans en/of kinderen in nette kleren (Franse klederdracht) is duidelijk gericht op het vieren van het einde van de oorlog (een reden voor volwassenen om cadeaus te kopen).
  • De kinderen kijken verrast op van hun speelgoed, alsof de volwassene hen verrast/betrapt bij het spelen met het (nieuwe) speelgoed.
• (belevingswereld van het kind) twee van de volgende: (2p)
  • Het speelgoed (locomotief, auto, soldaatje) zweeft als het ware in een wolk / is voorgesteld als een droom van een kind (speelgoed is niet iets waarvan volwassenen gauw dromen).
  • In de onderste helft is het hoofdje van een kind te zien, alsof het in bed ligt en droomt / fantaseert over speelgoed.
  • Het speelgoed is voorgesteld zoals plaatjes uit een kinderboek (vanuit de ervaring van het kind verbeeld), eenvoudig herkenbaar als auto, locomotief en boot.

• drie van de volgende: − De vormen (van het mannetje, de auto, de trein en de boot) zijn sterk vereenvoudigd / gestileerd / geabstraheerd en/of opgebouwd uit geometrische vormen. − De letters zijn schreefloos / geometrisch (opgebouwd uit elementen van het vierkant, de cirkel en de driehoek). − De vormen / woorden zijn op collageachtige wijze samengevoegd. / Het ontwerp lijkt opgebouwd uit losse, elkaar overlappende vormen / woorden. − De compositie is dynamisch door de (ritmische) herhaling van abstracte vormen / diagonale lijnen, zoals in de achtergrond (invloed van het futurisme). − het opzettelijk zichtbaar laten van de grafische techniek / sjabloneren − Er is weinig dieptewerking. / Het platte vlak wordt benadrukt. per juist antwoord (1) (3)

• drie van de volgende: − Het ontwerp / de voorstelling is door schematische / sjabloon-achtige vormen sneller te lezen/begrijpen (net als bij een verkeersbord). − Het ontwerp heeft zuivere / contrasterende / opvallende kleuren (rood, oranje, felblauw) en die trekken onmiddellijk de aandacht. − Grote (schreefloze) letters maken de tekst op enige afstand leesbaar. − Het ontwerp verbindt tekst en beeld, en deze eenheid versterkt de boodschap (speelgoed). − Door de afwijkende / moderne vormgeving zal het affiche opvallen tussen andere, meer traditionele affiches. per juist antwoord (1) (3)

• twee van de volgende: − De strakblauwe lucht op de achtergrond en het felle zonlicht (te zien aan de sterke schaduwen) verwijzen naar het zonnige klimaat / de omgeving waarin Los Angeles ligt (Californië). − Het skateboard en de zon verwijzen naar clichébeelden van Los Angeles, naar (strand- en sport)artikelen die daar te koop zijn. − De grote / hoge reclamezuilen met bovenin borden met neonletters zijn kenmerkend voor Amerikaanse reclameborden / voor de entertainment- industrie in Los Angeles. − Met de opeenvolging van de tekstborden "Welcome to" en "Los Angeles" en "Rive gauche" wordt gesuggereerd dat Los Angeles op de locatie van Le Bon Marché ligt. per juist antwoord (1) (2)

• twee van de volgende: − verwijzingen naar clichébeelden uit de consumptiemaatschappij (zoals make-up) − het gebruik van plastic / kunststoffen − stilering die aan logo's (of pictogrammen) doet denken − het sterk uitvergroten van vormen − de vlakke (gelijkmatige) kleuren − nadruk op glans en highlights − het gebruik van (zachte) opblaasvormen per juist antwoord (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• functie (een van de volgende): (1p)
  • De spiegels hebben (door de schittering en de reflectie) een luxe uitstraling die past bij een luxe warenhuis.
  • Passpiegels zijn in een warenhuis een belangrijk onderdeel op de mode-afdelingen.
• vormgeving (een van de volgende): (1p)
  • De spiegels weerspiegelen de architectuur van het warenhuis zodanig dat de (modernistische) kubus bijna onzichtbaar wordt.
  • De spiegels reflecteren de ruimte zodat die groter lijkt.

• twee van de volgende: − (naamsbekendheid) Een spectaculaire installatie, zoals Le Cube, krijgt veel media-aandacht en dat levert grotere (naams)bekendheid voor het warenhuis op. − (kwaliteit) Door samen te werken met toonaangevende kunstenaars / ontwerpers, in dit geval met Oster, straalt het warenhuis originaliteit uit, en dat kan dienen als een soort 'keurmerk' van kwaliteit. − (economisch) Een spectaculaire installatie zoals Le Cube trekt (nieuw) publiek / een bredere doelgroep aan, en dat levert nieuwe klanten / economisch voordeel op. per juist antwoord (1) (2)

• Een juist argument verbindt de skatecultuur, de kritische / rebelse cultuur van de straat, met de overname door commercie / kapitalisme (waardoor het zich de skatecultuur toe-eigent). Voorbeelden van juiste argumenten zijn: − De skatecultuur is van oudsher een rebelse subcultuur (uit de armere wijken van de steden), maar wordt hier toegeëigend door het luxe warenhuis, verandert in een publiciteitsstunt of evenement om rijke burgers te vermaken. − In de installatie wordt tegendraadse / eigenwijze straatcultuur uit Los Angeles in een luxe commercieel warenhuis gepresenteerd, waar de skatecultuur zich doorgaans tegen verzet. (1)