Eindexamen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2022, tijdvak 3: vragen en antwoorden

• twee van de volgende: − De pilasters zijn verdubbeld / staan iets versprongen voor en/of naast elkaar. − (De basementen van) de zuilen staan een kwart slag gedraaid / zijn schuin geplaatst ten opzichte van de gevel. − De kroonlijst / het timpaan is gebogen / vormt een halve cirkel (zoals in het 'balkon'). − De kroonlijst / het timpaan is onderbroken (zoals in het 'balkon'). − De kroonlijst / het timpaan (in het midden van de gevel) bevat een decoratie met krullen en guirlandes. − Het tempelfront (het geheel van zuilen, timpaan en kroonlijst) wordt meerdere keren herhaald (van groot naar klein). per juist antwoord (1) (2)

• twee van de volgende: − De ronde entree (met trappen) wordt gespiegeld / herhaald in de gebogen altaarruimte (met dezelfde ronde uitstulping op de plattegrond). − De altaarruimte wordt net als de entree begrensd door (vier) zuilen (en pilasters met vergelijkbare kapitelen). − De altaarruimte wordt net als de entree bekroond door een gebogen / onderbroken timpaan. − De verhoogde entree met trappen wordt herhaald in de verhoogde altaarruimte (met trappen). per juist antwoord (1) (2)

• drie van de volgende: − Er is gekleurd marmer gebruikt (voor zuilen en randen). − Er is goud / er zijn vergulde elementen toegepast (in de altaarruimte en het koepelgewelf). − De zuilen (en pilasters) hebben cannelures en/of zijn versierd met complexe kapitelen (combinatie van Ionisch en Korinthisch). − Er is een (zeshoekig) patroon in het gewelf aangebracht. − Er zijn balustrades aangebracht (aan weerszijden van de altaarruimte). per juist antwoord (1) (3)

• drie van de volgende aspecten: − (compositie) diagonale compositie − (compositie) dynamiek door compositielijnen in verschillende richtingen − (kleur) dynamiek in kleurgebruik / door contrasten in kleuren (in blauw, rood en geel) − (licht) sterke licht-donkercontrasten (waardoor dramatiek ontstaat) − (perspectief) sterke verkortingen (met name in handen en voeten) − (stofuitdrukking) virtuoze stofuitdrukking (blauwe draperie linksonder en de lendendoek van Andreas) − (standpunt) Het werk is geschilderd vanuit een laag standpunt (di sotto in su). − (vorm) Vormen lopen in elkaar over / vervloeien (zoals wolken, lichamen en draperieën). per juist aspect (1) (3)

• twee van de volgende: − De engelen en/of wolken op het schilderij worden voortgezet in de gebeeldhouwde engelen / wolken die de (marmeren) lijst overlappen. − De zich openende, oplichtende hemel in het schilderij wordt voortgezet in (goudkleurige) stralen (achter de engelen die Andreas langs de stralen omhoog de hemel in lijken te duwen). − De blik van Andreas en/of de uitgestrekte arm van de engel is op de hemel / de ronde opening in de architectuur gericht. per juist antwoord (1) (2)

• (effect) Via de ronde opening valt daglicht naar binnen dat de goudkleurige stralen laat oplichten, waardoor die op echte licht- of zonnestralen lijken (dit dramatische effect is typerend voor de barok) (1)
• (betekenis) Deze lichtstralen verwijzen naar / versterken de suggestie van het goddelijke licht dat uit de hemel komt om Andreas op te nemen (1)

• Het doel van de Roomse kerk was om (als reactie op de reformatie) de bezoeker / gelovige te overtuigen van het katholieke geloof (en dus ook haar positie te verstevigen) (1)
• Door totaalkunstwerken te creëren, zoals die rond het martelaarschap van Andreas, probeert de kerk te imponeren en/of sterke emoties op te roepen bij de (vaak analfabetische) bezoeker / gelovige (en die zodoende meer te betrekken bij het katholieke geloof) (1)

• (verf) Hij gebruikte grote blikken met (vloeibare) verf (in plaats van verftubes) en/of hij goot de verf ongemengd direct (uit het blik) op het doek (en gebruikte geen palet om verf op te mengen) (1)
• (kwasten) Hij gebruikte verharde kwasten en/of stokken om mee te schilderen / om de verf vanaf te laten druipen (en geen zachte penselen / kwasten meer) (1)
• (doek) Hij legde het doek op de grond (en gebruikte geen opgespannen doek of schildersezel meer) (1)

• drie van de volgende: − Uit de gebogen lijnen zijn Pollocks horizontale armbewegingen af te leiden. − Uit de vloeiende gebogen lijnen (de zwarte 'drippings') zijn Pollocks golvende / cirkelvormige armbewegingen boven het doek af te leiden. − Uit de vele kleine stippen is het slaan met de arm / het spatten met de stok in de hand (in verschillende richtingen) af te leiden. − Uit de verdikkingen (vlekken) die overgaan in dunne / soepele lijnen zijn de versnelling en vertraging van zijn arm en/of lichaam af te leiden. − Uit de regelmatige verdeling van de sporen / vormen over het doek is af te leiden dat Pollock zich langs en/of om of binnen het doek heeft bewogen. per juist antwoord (1) (3)

• twee van de volgende: − De verf is gelijkmatig verdeeld (in een 'overall'-compositie). − De kleuren zijn in duidelijk herkenbare overlappende lagen aangebracht over het hele doek. − De kleuren zijn regelmatig verdeeld: er is geen sprake van onverwachte kleuraccenten. − De verdeling van dunne en dikke lijnen is gelijkmatig. − Het weefsel van verfdruipers is gevarieerd, maar nagenoeg overal even dicht (alleen naar de randen wat dunner): dit duidt op een gecontroleerde hanteringswijze. per juist antwoord (1) (2)

Opmerking Als alleen expressionisme is genoemd, geen scorepunt toekennen.

• Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: − De twee gebogen blauwe vormen (banen, langgerekte vlekken) dragen bij aan een suggestie van draaien. − De zachte / rafelige contouren van de blauwe vormen (banen, langgerekte vlekken) dragen bij aan een suggestie van uitwaaieren. − De uitwaaierende ronde vormen dragen bij aan de suggestie van kronkelingen / (lucht)wervelingen. − De vage vormen / onscherpe sporen dragen bij aan de suggestie van wegwaaien / luchtwervelingen. − De vervaging onder in de blauwe vormen / banen dragen bij aan de suggestie van een verticale beweging (van boven naar beneden). − De herhaling van (ronde) vormen suggereert een beweging die verspringt in de tijd / een haperende beweging. per juist antwoord (1) (3)

• (argument voor) De kunstenaar presenteert de actie aan het publiek: de actie zelf kan daardoor beschouwd worden als het (tijdelijke) kunstwerk (1)
• (argument tegen) Het (fysieke) object / het schilderij dat overblijft is het eigenlijke kunstwerk (Klein toont slechts de manier waarop hij het werk gemaakt heeft, namelijk met behulp van lichamen en verf) (1)

• Pollock is de directe schepper van het werk / Het doek toont zijn persoonlijke 'handschrift' (hij is een expressionistisch kunstenaar) (1)
• terwijl Klein meer op afstand blijft / de regisseur is van zijn werk, dat goeddeels door anderen wordt uitgevoerd (Klein is meer een conceptueel kunstenaar) (1)

• drie van de volgende: − De kunstenaar maakt het reliëf en beïnvloedt zo de loop / lengte van de verfstroompjes. − De kunstenaar bepaalt de kleuren. − De kunstenaar bepaalt hoeveel verf er wordt gebruikt. − De kunstenaar bepaalt waar de buideltjes zitten. − Als de kunstenaar zelf de schutter is, bepaalt zij hoeveel schoten ze afvuurt en/of waar ze precies op richt. per juist antwoord (1) (3)

• drie van de volgende: − (samengaan van disciplines) Klein en Saint Phalle vermengen schilderkunst met beeldhouwkunst en theater. − (actie) de samenwerking met en/of het optreden voor publiek − (provoceren) Klein en Saint Phalle shockeren het publiek door met naakten te schilderen of op schilderijen te schieten. − (toeval) In het werk van Klein en Saint Phalle speelt toeval een grote rol. − (absurd) De werken bevatten een speels of ludiek (absurd) element. − (anti-esthetiek) Met name bij de Shooting Paintings wordt gespeeld met traditionele opvattingen over wat mooi is / harmonieus is. − (anti-kunst) Het kunstwerk van Saint Phalle ontstaat door iets kapot te maken. per juist antwoord (1) (3)

• drie van de volgende aspecten: − Het lichaam is gespierd (sixpack). − Het lichaam heeft brede schouders. − De man heeft (rechte armen met) gebalde vuisten. − De man staat kaarsrecht / stevig op twee benen (standvastig). − Het hoofd van de man is opgeheven (zelfverzekerd). − De blik van de man is strak (zonder vrees). per juist aspect (1) (3)

Opmerking Als in het antwoord de functieomschrijving ontbreekt, geen scorepunt toekennen.

• Het antwoord moet de volgende strekking hebben: De Oscar / trofee in de vorm van een 'sterke figuur' dient net als de kouros als een soort eerbetoon / als teken van een belangrijke prestatie die iemand geleverd heeft. (1)

• (verschil) Een bronzen beeld komt tot stand door het creëren van een vorm die / model dat (in klei of gips en met behulp van een mal) in brons wordt (af)gegoten, terwijl een marmeren beeld tot stand komt door het uithakken van steen / marmer (materiaal weghalen) (1)
• (geschikt voor trofee) De mal voor het bronzen beeld kan steeds opnieuw gebruikt worden om kopieën te gieten (zodat een serie identieke beelden ontstaat) (1)

• twee van de volgende: − De twee afzonderlijke sokkels benadrukken het verzetten van stappen. − De figuur helt enigszins naar voren (diagonale compositie) en dat versterkt de vooruitgaande (loop)beweging. − De uitstekende vormen aan de achterzijde van het lichaam / de kuiten suggereren beweging (het flapperen van broekspijpen) en dat versterkt de indruk van lopen. per juist antwoord (1) (2)

• De antwoorden moeten de volgende strekking hebben: • Boccioni's beeld laat zien wat hij bedoelt met 'laten we het lichaam openscheuren en de omgeving erin opnemen': hij doorbreekt in dit beeld de traditionele gesloten vorm / contour van de menselijke figuur in de beeldhouwkunst en/of het beeld bestaat uit verschillende (gedraaide) losse vormen / is fragmentarisch opgebouwd, anders dan de traditionele gesloten vorm / contour van de menselijke figuur in de beeldhouwkunst (1) of • Boccioni's beeld laat zien wat hij bedoelt met 'laten we het lichaam openscheuren en de omgeving erin opnemen': het beeld is vernieuwend door de expressieve vormentaal die eerder een gevoel van ruimtelijkheid / dynamiek / snelheid verbeeldt dan een lopende man (een statisch beeld) (1) • (moderne tijd) Uit dit beeld spreekt een voortdurende beweging en/of snelheid en (technologische) vooruitgang, en dat is volgens de futuristen kenmerkend voor de moderne tijd (de eigen tijd was in hun ogen behoudend, saai en weinig dynamisch) (1) (2)

• (interactie) Het is net of de beelden met elkaar praten en/of fysiek op elkaar reageren (zoals samen spelen, ruzie maken) (1)
• (manier) Dit komt doordat de figuren met de fronten naar elkaar toe zijn geplaatst en hun houding (naar voren gebogen, naar achteren hellend) een fysieke reactie lijkt op een gesprek / op de anderen en/of doordat de beelden gebaren laten zien (opgeheven handen alsof er één een wapen in zijn hand heeft, of arm uitsteekt als uitnodigend gebaar) (1)

• Er ontstaat een interactie tussen het beeld en het publiek / bezoekers van het museum. (Het beeld bij de entree van het museum staat voorovergebogen en met uitgestoken arm richting bezoekers die aan komen lopen) (1)
• Het beeld krijgt de rol van ontvanger / verwelkomer / gastheer van het publiek (1)

Opmerking Het gegeven antwoord is een voorbeeldantwoord. Andere antwoorden zijn mogelijk, op voorwaarde dat ze voldoen aan het gestelde kader.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• (afstemming) Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: (1p)
  • De kronkelende / golvende vormen die de spiegel omlijsten herhalen zich in de omlijstingen van de wandschilderingen links en rechts van de spiegel, of: De spiegel en de schilderijen/schilderingen zijn voorzien van eenzelfde soort golvende omlijsting.
  • De golvende lijst van de spiegel gaat over / loopt door in de kroonlijst (die op haar beurt ook naar binnen en naar buiten golft).
  • De golvende lijst van de spiegel gaat over / loopt door in de holte van de haard en de golvende schoorsteenmantel.
  • De golvende rand van de lambrisering buigt mee met de golvende contour van de schoorsteenmantel.

• Het antwoord moet de volgende strekking hebben: In de tijd van de rococo was er nog geen elektrisch licht, maar werden interieurs verlicht door kaarsen. Het kaarslicht wordt hier weerkaatst door de spiegel, waardoor er meer licht is en dus alles beter zichtbaar is. (1)

• drie van de volgende aspecten: − De vormen zijn krullerig / beweeglijk. − De decoratie is uitbundig / overdadig. − De ornamentiek is geïnspireerd op blaadjes / plantmotieven. − Elementen / ornamenten worden herhaald. − Er wordt gespeeld met symmetrie en asymmetrie. per juist aspect (1) (3)

• Het antwoord moet de volgende strekking hebben: Door de vele krullen / uitstulpingen / vertakkingen (en door de dikte van de 'buizen') is er relatief veel radiatoroppervlak ontstaan. (1)

Opmerking Laat de volgorde van de antwoorden buiten beschouwing.

• De radiator hangt (op ooghoogte) geïsoleerd op een lege muur (alsof het een artistiek reliëf is) (1)
• Door de zwarte kleur steekt de radiator af tegen de lichte muur (1)

• twee van de volgende: − (decoratief) Het ontwerp is decoratief / bevat veel krullen. − (citeren) Het ontwerp citeert historische stijlen, in dit geval die van de barok / rococo. − (humor) Het ontwerp is speels door de ongebruikelijke / overdreven vorm voor een functioneel / saai object. − (ongebruikelijke toepassing van materiaal) Het beton is in dit ontwerp ongebruikelijk toegepast, namelijk als beeldend / versierend element. − (dubbele functie) Het functionele object (radiator) is een esthetisch object (wanddecoratie) / design geworden. per juist antwoord (1) (2)

• een van de volgende: − (modulair) Het werken met een modulair systeem van (schakelbare) basiselementen past bij een modernistisch ontwerp. − (functioneel) De vorm is in zoverre functioneel dat de vele krullen / uitstulpingen / vertakkingen (en de dikte van de 'buizen') zorgen voor veel radiatoroppervlak dat de warmteafgifte bevordert. (1)