Eindexamen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2022, tijdvak 1: vragen en antwoorden

• (stijl) De stijl is in de traditie van de (noordelijke) barok / neobarok / Hollands Classicisme en die stijl past bij een voornaam gebouw zoals een paleis. (De barokke stijl blijkt onder meer uit de verwijzingen naar het tempelfront, de vele zuilen/pilasters en/of de koepel) (1)
• (vorm) De (symmetrische) vorm / opzet van het gebouw, namelijk een hoofdgebouw met aan weerszijden vleugels / galerijen, is kenmerkend voor een paleis (1)

Opmerking Als een leerling antwoordt dat het gebouw groot en/of hoog en/of licht is, geen scorepunt toekennen.

• De architect zorgde voor een esthetisch / stilistisch goed ontwerp (1)
• De grootste technische uitdaging aan dit ontwerp was het maken van de gebogen gevel en/of de koepel in ijzer en glas (1)

• twee van de volgende: − (lichtinval) Door de glazen wanden kan de plantenkas veel daglicht doorlaten op een zo natuurlijk mogelijke wijze. (Het licht komt van alle kanten en dat bevordert de groei en bloei van de planten.) − (warmte- en klimaatbeheersing) Door de glazen wanden kan er veel zonnewarmte in de kas doordringen en behouden worden / gereguleerd worden (en dat is nodig voor de groei en het behoud van de tropische planten). − (zichtbaarheid) Door de open constructie kunnen de plantensoorten goed gezien en bestudeerd worden. (Er is veel daglicht.) − (efficiënte ruimte) Door de lichte en ijle constructie gaat er weinig ruimte verloren aan muren en (zware) kolommen, zodat planten en bomen de optimale ruimte hebben om te groeien. per juist antwoord (1) (2)

• twee van de volgende: − (prefabricatie) Dergelijke plantenkassen zijn gebouwd door prefabricatie toe te passen, waarbij onderdelen in de fabriek gemaakt worden en op de bouwplaats in elkaar gezet worden. (Daardoor kan sneller en goedkoper / doelmatiger gebouwd worden.) − (standaardisatie / systeembouw) Dergelijke plantenkassen zijn gebouwd volgens het principe van gestandaardiseerde bouw / systeembouw, waarbij (een beperkt aantal) onderdelen met een vaste maat en verbinding eindeloos gekoppeld kunnen worden. (Daardoor kan goedkoper en sneller gebouwd worden.) − (functioneel bouwen) Dergelijke plantenkassen zijn functioneel gebouwd / zijn gebouwd zonder versiering (of de versiering wordt bepaald door het samenspel van constructie en materiaalgebruik). Functioneel / sober bouwen is doelmatig en efficiënt. per juist antwoord (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• vorm (een van de volgende): (1p)
  • Het hoofdgebouw heeft de vorm van een doos met afgeronde hoeken en/of is door de rondingen organischer van vorm dan de geometrische vormen van de gebouwen op de achtergrond.
  • Het hoofdgebouw heeft een diffuse vorm in plaats van een scherp begrensde vorm zoals gebruikelijk is in architectuur. (Er is geen duidelijk zichtbare wand / grens tussen binnen en buiten.)
• textuur (een van de volgende): (1p)
  • Het hoofdgebouw heeft een open / 'harige' textuur vanwege de acrylstaven die uitsteken (als haren) en daarmee contrasteert die textuur met de gebruikelijk dichte / gladde oppervlaktes van gebouwen.
  • Het hoofdgebouw heeft een dynamische textuur (want de uiteinden bewegen onder invloed van de wind) en daarmee contrasteert die met de gebruikelijke statische textuur van architectuur.

• (exterieur) Het paviljoen met de glinsterende staven vormt een dik / beschermend (stekelig) en/of schitterend omhulsel van een bijzondere schat (zoals een juwelen- of schatkist) (1)
• (licht) Het daglicht dringt via de staven door tot in het hart van het paviljoen en zorgt voor schittering / flonkerende vlakjes en/of zorgt voor het belichten van de kostbare zaden (de schat) (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• De boodschap die de organisatie met deze actie uitdraagt op scholen is (een van de volgende): (1p)
  • dat de mens zorg moet dragen voor de natuur omdat die (door veranderingen in het klimaat) bedreigd wordt.
  • dat liefde voor en/of kennis over de natuur bijdraagt aan het voortbestaan van de aarde.

• voorbeelden van juiste antwoorden zijn: Form follows fun: de vorm van het paviljoen is grappig / speels, omdat (een van de volgende): − er een verrassende grote pluizenbol op een gekreukeld plein ligt. − de binnenkant zo verrassend / spannend is met al die zaden die oplichten. − de staven zacht bewegen als het waait. of Form follows content: het paviljoen heeft de vorm van een plant / paardenbloem / zaadbol en (de inhoud) gaat ook over planten / zaden: er wordt een collectie (planten)zaden getoond. (1)

• drie van de volgende voorbeelden: − De vrouw kijkt de toeschouwer brutaal/uitdagend aan. − De vrouw houdt haar wijnglas voor het kruis van de man / raakt met haar wijnglas het kruis van de man. − De man en vrouw zitten er onderuitgezakt bij / zijn wel erg ontspannen. − De man heeft zijn been brutaal op de knie van de vrouw gelegd. − Van de vrouw is veel blote huid / de blote hals zichtbaar en/of de vrouw heeft een diep decolleté (met een roosje erin). − Het jasje van de man is losgeknoopt. − Het voetje van de vrouw steekt (brutaal) onder haar rok vandaan. − De vrouw heeft een karaf vast (vermoedelijk een wijnkaraf) en dat duidt in deze context op dronkenschap. per juist voorbeeld (1) (3)

• De samenhang ontstaat door (twee van de volgende): − de driehoeks- of ruitvormige compositie: het paar op de voorgrond vormt de onderzijde van een ruit en/of de mand aan het plafond vormt de punt van een driehoek of ruit. − de kijkrichting van de figuren: de blik van de beschouwer valt eerst op het gezicht van de vrouw op de voorgrond en wordt vervolgens in een cirkel / ovaal rondgeleid, bijvoorbeeld via de man rechts van haar, naar de oude vrouw en zo via de speelman en de slapende vrouw en/of de kinderen weer terug naar voren. − de compositielijnen die de figuren met elkaar verbinden, zoals het uitgestoken been en de arm van de man op de voorgrond die het begin vormen van een rondgang langs, bijvoorbeeld, de arm van de oude vrouw rechts, de armen van de speelman en de slapende vrouw links. − de overwegend symmetrische opbouw: de linker- en de rechterhelft zijn zowat spiegelbeeldig (ten opzichte van de centrale verticale as). − de evenwichtige kleurverdeling: het geel van de jurk vormt het midden van twee goudbruine kleurvlakken (het kostuum van de man rechts en de rok van de slapende vrouw links) en daaromheen zijn gedekte kleuren aangebracht met aan weerszijden van het midden accenten in rood en wit. per juist antwoord (1) (2)

• detail a (5) lust detail b (4) luiheid detail c (6) onmatigheid detail d (1) hebzucht indien vier antwoorden juist (3) indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien één of geen antwoord juist (0) (3)

• drie van de volgende: − Dit soort genrestukken diende als waarschuwing voor / herinnering aan hoe je je diende te gedragen (morele les). − Dit soort genrestukken werd gezien als een bron van vermaak / gesprek. − Dit soort genrestukken was qua thematiek of voorstelling herkenbaar / kon iets vertellen over het beroep en/of de status van de eigenaar (anders dan Bijbelse of mythologische voorstellingen). − Het bezit van een genrestuk zoals dit van (een bekende schilder zoals) Jan Steen gaf status / aanzien (teken van rijkdom). − Dit soort genrestukken diende als investering / was verhandelbaar. per juist antwoord (1) (3)

• (glas) Het glas is door de kunstenaar waarschijnlijk op zijn kant gelegd zodat de gele en/of blauwe en/of rode vlakjes zichtbaar zijn. Deze kleuraccenten maken de compositie spannender en/of maken de compositie door de herhaling van de kleuren (gele kan, blauw tafelkleed, rood servet en schaaltje) harmonieuzer (1)
• (lepels) De lepels zijn alle vier (zorgvuldig) tegen de rand van het bord gelegd. Ze wijzen alle vier in een andere richting. Dat maakt de compositie dynamischer / spannender en/of harmonieuzer (1)

Antwoord: A

Opmerking Alleen bij een combinatie van een juiste opvatting met een goed voorbeeld

1 scorepunt toekennen.

• drie van de volgende: − Door de zwarte achtergrond wordt een deel van de figuren / geportretteerden afgesneden/geïsoleerd, waardoor de aandacht/focus op de expressie van het gezicht of van het gebaar wordt gelegd. − Door de zwarte achtergrond weet je als beschouwer niets over de omgeving / context waarin de handeling plaatsvindt, en dat maakt de gebaren / expressie geheimzinnig en/of dramatisch. − De zwarte achtergrond versterkt het contrast tussen kleurverschillen in de gezichten die nu nadrukkelijk rood / verhit en/of bleek / ziek lijken. − De zwarte achtergrond in combinatie met de sterke belichting (flitslicht) maakt het geheel theatraler: alsof je iemand verrast / betrapt (in het donker) / alsof je iemand even in het spotlicht zet. per juiste manier (1) (3)

• drie van de volgende: − (onderwerp) een voorstelling uit het dagelijks leven (de herberg, het boerenfeest) en/of het zeventiende-eeuwse realisme in de portretkunst (van burgers, types) − (expressief) het benadrukken van expressie in vorm en/of kleur om handeling / uitdrukking te versterken − (clair-obscur) het sterke licht-donkercontrast (de spotlightachtige belichting) van figuren die oplichten tegen een donkere achtergrond (wat bijdraagt aan het dramatisch effect) − (voorstelling) De vrouwen met de witte (kanten) mutsjes doen denken aan de zeventiende-eeuwse (portretten van) vrouwen met kant in het kostuum (muts of kraag). − (realisme) De figuren zijn zo veel mogelijk weergegeven zoals ze zijn (niet geïdealiseerd weergegeven, niet geposeerd). per juist antwoord (1) (3)

• drie van de volgende: − (dramatisch hoogtepunt) Het is het dramatische hoogtepunt van het verhaal / een spannend moment en dat leent zich goed voor de weergave van emoties / expressieve houdingen. − (gedaanteverwisseling) Het gegeven van een gedaanteverwisseling / de verandering van een mensfiguur (nimf) in een boom is een uitdaging voor de kunstenaar om vorm te geven / leent zich goed om indruk te maken. − (acties komen samen) Er komen verschillende acties / handelingen samen (rennen, vluchten, vergroeien) en dat is een uitdaging voor de kunstenaar om in één logisch beeld vorm te geven. − (belangrijke figuren / aspecten uit het verhaal komen samen) Op dit moment in het verhaal komen de belangrijkste figuren (Apollo en Daphne en de boom) samen en dat biedt de kunstenaar de mogelijkheid één kunstwerk / beeldengroep te maken. per juist antwoord (1) (3)

• drie van de volgende: − (gewichtloosheid) Marmer is zwaar en hard, maar de beeldengroep heeft juist veel onderdelen die er (door de diepe uitsneden en vloeiende lijnen) luchtig of gewichtloos uitzien, zoals de doek/draperie die om Apollo heen lijkt te waaien en/of de wapperende haren van Daphne. − (uitstekende delen) Het beeld heeft sterk uitstekende delen, zoals het been van Apollo en/of de arm van Daphne en/of de wapperende haren en/of de takken met blaadjes die kunnen afbreken. − (dun / doorschijnend) Bernini benut de transparante eigenschap van marmer goed door sommige delen heel dun te maken en het idee van transparantie / luchtigheid te versterken, zoals bij de doek en de blaadjes. − (tussenruimtes / diepe plooien) Het beeld is uit een stuk marmer gehakt en het is heel moeilijk om diep in de steen te werken, zoals tussen de figuren, en/of heel gedetailleerd te werken / het goed af te werken, zoals tussen de plooien van de doek / het been van Daphne / de schors. − (stofuitdrukking) De behandeling van de oppervlaktestructuur is heel precies, zodat je de overgang van de zachte huid naar de ruwe gelaagde schors van de boom ziet. per juist antwoord (1) (3)

• een van de volgende: − (verbeelding) Het onderwerp spreekt tot de verbeelding / tot de fantasie / bevat iets magisch, en dat prikkelt de creativiteit / de wens tot scheppen / tot verbeelden. − (vormgeving) Het is een uitdaging om een overtuigende / geloofwaardige beeldende vorm te vinden voor een onzichtbare / niet- gekende verandering / dynamiek (door figuren te combineren en met contrasten te werken). − (scheppen, creëren) Het thema gedaanteverwisseling ligt dicht bij de maker / is te vergelijken met de manier waarop kunstenaars scheppen / creëren, namelijk door materialen (verf, hout, marmer) in mooie objecten te veranderen en/of door verhalen te vertellen. (1)

• twee van de volgende aspecten: − De beeldengroep lijkt begroeid met koraal / waterplanten / schelpen. − Het brons lijkt verweerd / geoxideerd (groen en/of rood uitgeslagen). − De onderkant / het voetstuk van het beeld lijkt te bestaan uit een brokstuk / gesteente van de zeebodem. per juist aspect (1) (2)

• twee van de volgende: − (bewijskracht) Om het verhaal over (de vondst van) het scheepswrak en de schat zo geloofwaardig mogelijk te maken / kracht bij te zetten. − (traditie) Het tonen van een documentaire over de maker / kunstenaar / het tentoongestelde past bij de (educatieve) manier waarop tentoonstellingen opgezet worden. − (financiering) Hirst speelt mee als geldschieter en daarmee geeft hij aan dat hij daadwerkelijk degene is die dit hele project (grotendeels) financiert en dat is feitelijk niet verzonnen. − (kunstwerk) De documentaire is te zien als een kunstwerk / maakt deel uit van het totale artistieke concept. per juist antwoord (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• (vergankelijkheid) Door figuren uit tekenfilms, zoals Baloe de Beer, in deze tentoonstelling te presenteren als archeologische vondst wil Hirst ons laten nadenken over de vergankelijkheid van de wereld, dat onze huidige cultuur verloren kan gaan, net zoals die van de Grieken en Romeinen.
• (status) Door een tekenfilmfiguur, zoals Baloe de Beer, in deze tentoonstelling te presenteren als archeologische vondst wil Hirst ons laten nadenken over wat men in de toekomst (na bijvoorbeeld 1000 jaar) zal terugvinden van onze (dominante westerse) populaire cultuur. De vraag is welke betekenis men dan zal toekennen aan bijvoorbeeld Baloe. Misschien wordt die gezien als een belangrijke persoon, held of godheid (en Disney als de nieuwe Ovidius).
• Door figuren uit tekenfilms, zoals Baloe de Beer, in deze tentoonstelling te presenteren in de vorm van sculpturen die ooit gemaakt zouden zijn, laat Hirst ons nadenken over wat de betekenis van kunst (en musea) is, wat we nu belangrijk en/of mooi vinden en wat niet (over wie of wat bepaalt wat tentoongesteld moet worden en voor de toekomst bewaard moet blijven en wat niet).
• Door figuren uit tekenfilms, zoals Baloe de Beer, op te nemen in een totaal nieuw verhaal / nieuwe mythe, laat Hirst ons nadenken over de kracht van verhalen / over nepnieuws of geschiedvervalsing, die op overtuigende manier als de waarheid wordt gebracht (en onze visie op de werkelijkheid kan beïnvloeden).

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Voorbeeld van een goede argumentatie is (een van de volgende): (1p)
  • Eens met de kunstcriticus, want kunst moet echt iets met je doen, je raken en aan het denken zetten. Als kunst alleen maar mooi is om te zien of te moeilijk om te begrijpen, dan is die niet zo betekenisvol.
  • Oneens met de kunstcriticus, want kunst die zulke sterke emoties oproept, wil slechts indruk maken / shockeren en zal niet echt ergens over gaan / zal niet echt van betekenis zijn of zal zijn doel voorbijschieten.

• twee van de volgende aspecten: − De schoenen bestaan voor de helft uit een (mensen)voet (alsof ze van mensenhuid gemaakt zijn) en doen daardoor denken aan de dood (en dat maakt angstig). − Het zijn schoenen zonder benen erin en/of voeten zonder benen. Door de levensechte voorvoet verwacht je die wel / voelt het ontbreken van benen als iets spookachtigs / gruwelijks (en dat roept angst op). − De schoenen (met de levensechte voet) staan op stenige grond voor een schutting en dat roept een gevoel van eenzaamheid / onveiligheid (en dus angst) op. per juist aspect (1) (2)

• Het antwoord moet de volgende strekking hebben: De titel Het rode model doet vermoeden dat op het schilderij een model of een kleur rood te zien is, maar die twee aspecten ontbreken. / Het 'model' uit de titel zou kunnen verwijzen naar het paar schoenen, maar de schoenen zijn niet rood. Het zoeken naar en/of het ontbreken van die aspecten in de voorstelling maakt je als beschouwer onrustig, alsof er iets ergs gebeurd is. (Is het model iets overkomen? Zijn deze schoenen de enige sporen / bewijsstukken van iemand die verdwenen is?) (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• De twee hakken (met bandjes) staan zonder zichtbare ondersteuning eenzaam in een verder lege ruimte, in de spotlights. Daardoor lijkt het op een scène uit een thriller / een spannende film / nachtmerrie / droom. (1p)

• twee van de volgende: − De foto met de afdrukken van de voeten / tenen die de drager van deze hakken zou maken, verbeeldt letterlijk de titel Footprint (voetafdruk). − De foto laat een aantal sporen / teenafdrukken rondom (voor en achter) het schoenontwerp zien, en die verbeelden 'de sporen van schoenen in de mode', wat zoiets betekent als 'de geschiedenis van bijzondere schoenontwerpen'. Daarvan is het ontwerp van Jurgi Persoons er ook een en/of zijn 'schoenen' tonen een stap in de geschiedenis van het schoenontwerp. − De foto van de dramatisch aangelichte hakken kan in de context van deze tentoonstelling over (de geschiedenis van de) mode verwijzen naar de modeshows waarin de schoenontwerpen te zien waren / meeliepen. per juist antwoord (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• vormgeving (een van de volgende): (1p)
  • In de vleugels is een sterke omtreklijn (contour / outline ) te zien.
  • De vorm van de vleugel / veren is sterk gestileerd / vereenvoudigd.
  • De tekening is in zwart-wit (heeft een grafisch karakter). Veel strips zijn in zwart-wit.

• drie van de volgende: − De puntige uiteinden versterken de horizontale richting / snelheid. − De belijning op de bovenzijde / het schoenoppervlak is vloeiender / heeft minder onderbrekingen. − Het glanzende materiaal maakt het oppervlak gladder. − de vloeiende / golvende, doorlopende witte lijn in de zool − De schoen is / lijkt meer uit een stuk (leer) te zijn gemaakt. − De veters zijn weggewerkt onder de bovenste bekleding. per juist antwoord (1) (3)

• twee van de volgende: − Een bedrijf zoals Adidas verhoogt zo de status van hun merk. (Door beroemde ontwerpers in te zetten associëren klanten het merk met high fashion.) − Door exclusieve ontwerpen uit te brengen (in beperkte oplage) wordt de uitstraling van een bedrijf als Adidas ook exclusiever. − Een bedrijf als Adidas breidt daarmee de doelgroep uit (behalve de sporters kopen ook de meer modebewuste klanten hun sportschoenen). per juist antwoord (1) (2)