Eindexamen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2026, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Hoger bouwen kan door toepassing van (twee van de volgende): − spitsbogen (in plaats van rondbogen), want die zorgen ervoor dat de druk van de gewelven en/of overspanningen beter afgevoerd worden / dat er minder zijwaartse druk op de muren ontstaat.

− luchtbogen, want die leiden de zijwaartse druk van het verhoogde middenschip naar de muren / zijkanten / want die geven de muren extra steun.

− kruisribgewelven, want die zorgen ervoor dat het (totale) gewelf steviger en/of lichter gebouwd kan worden / dat de pijlers / pilaren (met de ribben) het totale gewelf beter kunnen dragen.

− een tweede laag / verdieping / een (spits)bogengalerij aanbrengen want die geeft stabiliteit / stevigheid aan het skelet.

per juist antwoord (1)

twee van de volgende:

− (hoogte) De kerken moesten hoger worden en/of kregen (extreem) hoge torens om (in symbolische zin) naar de hemel te reiken / dichter bij God te komen.

− (licht) Door middel van veel en/of hoge vensters / glas-in-loodramen werd het goddelijke licht in de kerk gebracht.

− (decoratie) Door de kerk te voorzien van veel versiering / te versieren met beelden en/of schilderingen en/of wandkleden werden Bijbelse verhalen in de kerk gebracht.

− (oriëntatie op het oosten) Het altaar / koor ligt in het oosten: bij het betreden van het gebouw is de bezoeker gericht op het altaar (op het Hemelse Jeruzalem).

per juist antwoord (1)

twee van de volgende:

− (andere visie op architectuur) De bouw van een kathedraal nam soms honderd jaar in beslag. In de tussentijd veranderden de ideeën over de vormgeving van de torens / waren er meerdere bouwmeesters betrokken bij de bouw (met vaak verschillende opvattingen over architectuur).

− (beschikbaarheid van geld) De torens werden vaak niet tegelijkertijd gebouwd, maar eerst de een en daarna de ander. Vaak ontbrak het geld voor de bouw van de kathedraal en/of moest deze worden aangepast.

− (schade en herstel) Delen van de kerk en/of van de torens raakten in de loop van de tijd beschadigd / in verval (door brand of instorting) en moesten dan opnieuw worden opgebouwd met vernieuwde ideeën over stijl en/of materiaal en techniek.

per juist antwoord (1)

• vorm (het antwoord moet de volgende strekking hebben): Vanuit het centrum van de cirkel(vorm) van het maaswerk lopen lijnen in stervorm naar buiten en dat zorgt voor een stralend effect en/of verbreden de banen zich en dat zorgt voor een uitdijende vorm (met stralend effect). (1)
• ordening (een van de volgende): (1)

− De kleuren blauw en rood worden begrensd door wit glas en/of zwart maaswerk waardoor de kleur maximaal 'straalt' / krachtig blijft.

− Door de herhaling van donkergekleurde glascirkels en delen die bestaan uit licht transparant glas ontstaat een uitdijend / stralend effect.

− De rode (rechthoekige) blokjes lijken op streepjes die de richting van de stralen aangeven (zoals een onderbroken lijn op de weg).

een van de volgende:

− (leesbaar-/herkenbaarheid) De meeste gelovigen waren analfabeet en konden de teksten / namen niet lezen. De symbolen en/of attributen waren nodig om Bijbelse figuren te kunnen herkennen en/of van elkaar te kunnen onderscheiden.

− (zichtbaarheid) Op grotere afstand, zoals bij een roosvenster, waren details en/of teksten moeilijk te zien. Eenvoudige symbolen en/of attributen droegen bij aan de zichtbaarheid van Bijbelse figuren. − (informatief) Met behulp van symbolen en/of attributen werd extra informatie gegeven uit het leven en/of de betekenis van de Bijbelse figuren.

een van de volgende:

− (nationalisme) De slanke / hoge torenspits versterkte de verticale werking (monumentaliteit) van de kathedraal, wat de zichtbaarheid (op afstand) vergrootte en de torenspits droeg daardoor bij aan de (nationale) trots / aan het beeld van Frankrijk en zijn succesvolle verleden met de (vroege) bouw van kathedralen (in de middeleeuwen). − (sprookjesachtig) De versierde puntige / slanke torenspits droeg bij aan het sprookjesachtige karakter van de kathedraal / aan het beeld van de middeleeuwen dat in sprookjes / verhalen bestaat (een leven van jonkvrouwen, ridders en kastelen).

twee van de volgende:

− Waterverf droogt snel, anders dan olieverf die langzaam droogt (wat problemen geeft met transport).

− Voor het werken met waterverf (in de buitenlucht) heb je minder materiaal nodig (penselen en papier) dan bij olieverf, waarbij je opgespannen doeken moet meenemen.

− Waterverf is direct te verwerken en/of minder bewerkelijk dan olieverf, want er waren in die tijd (rond 1800) nog geen olieverftubes. (De olieverf moest eerst met de hand klaargemaakt worden en dan in potten vervoerd worden.)

per juist antwoord (1)

twee van de volgende:

− Landschappen met kerken pasten bij een religieuze beleving van de natuur / bij mystieke gevoelens (waarin kerken soms ook een excuus vormden om veel aandacht te besteden aan de natuur).

− Landschappen met middeleeuwse kerken pasten bij de belangstelling voor het culturele verleden van het eigen land / bij gevoelens van nationale trots.

− Landschappen met kerken en/of ruïnes van kerken waren onderwerpen waarin kunstenaars de nietigheid van de mens ten opzichte van de grootsheid en/of de kracht van de natuur konden verbeelden.

per juist antwoord (1)

Opmerking

Als in het antwoord verwezen wordt naar een verliefd stel mag geen scorepunt worden toegekend.

impressionisme

Een goed antwoord bevat:

• een uitleg aan de hand van de lichtbron en de lichtval, waarbij de lichtbron de zon is (vanuit het oosten) en er sprake is van gespreide lichtval (1)
• een uitleg aan de hand van kleur, waarbij koele tinten blauw en/of grijs overheersen door schaars licht / door het vroege moment op de dag (1)

Voorbeeld van een juist antwoord is:

• De zon komt op in het oosten, achter de kerk. De westgevel ligt grotendeels in de schaduw: het licht is diffuus (er zijn weinig contrasten) en/of de lucht boven de kerk is egaal (zon)licht en/of het licht van de ochtendzon raakt alleen de hoogste delen van de torens. (1)
• De koele blauwe en grijze tinten overheersen in de westgevel (die nog weinig zonlicht vangt in de vroege ochtend) en/of er is weinig contrast tussen kleuren en/of pasteltinten (zachte kleuren overheersen). (1)

of

• De oranje-gele accenten op de torentjes links en rechts zijn afkomstig van de eerste zonnestralen en/of de zachtgele kleuren vermengd met de blauwtinten in het middelste portaal zijn afkomstig van zonlicht dat reflecteert vanaf het plein tegenover het westportaal. (1)

Het antwoord moet de volgende strekking hebben:

• het complementair kleurcontrast (1)
• Door de schaduwen blauw / paarsblauw te schilderen kiest Monet de complementaire oranje / oranje-gele kleur erbij om beide kleuren te laten stralen en elkaar te laten versterken. (1)

of

• het koud-warm kleurcontrast (1)
• Monet gebruikt blauwe / paarsblauwe kleuren voor de schaduw en zet daar de kleur en/of tinten oranje tegenover om het verschil tussen de (koele) schaduw en het (warme) zonlicht te versterken / ervaarbaar te maken. Of: Warme kleuren, zoals oranje, hebben de neiging naar voren te komen en de koele kleuren, zoals blauw, wijken meer. (1)

of

• het licht-donker kleurcontrast (1)
• Monet gebruikt de kleur blauw / paarsblauw voor de donkere delen van het schilderij (het deel van de gevel dat nog in de schaduw ligt) en plaatst de kleur oranje / oranje-geel (het deel van de gevel dat zonlicht vangt) ernaast om het contrast tussen schaduw en zonlicht te versterken. (1)

De antwoorden moeten de volgende strekking hebben:

• De relatie van Monet tot zijn opdrachtgever en/of koper is onafhankelijker. Omdat hij niet in opdracht werkt, kan hij zelf bepalen wat (en hoe) hij schildert. Zo is hij vrij in het bepalen van zijn onderwerp (en zoekt hij vervolgens een koper). (1)
• Dit komt tot uitdrukking in (een van de volgende): (1)

− zijn snelle schilderwijze / de zichtbare toets / de nadruk die hij legt op het weergeven van een moment / van een impressie (in plaats van het nauwkeurig verbeelden van een gotische kerk). − de onderzoekende houding die hij aanneemt ten opzichte van het schilderen naar de werkelijkheid / het experimenteren met kleuren en/of schildertechnieken.

drie van de volgende:

− eenvoudig / minimalistisch ontwerp van de stoel (geen decoraties) − de toepassing van geometrische basisvormen / rechthoeken en vierkanten

− de nadruk op horizontalen en verticalen / het kruisen van geweven banden

− eenvoudig kleurgebruik / primair kleurgebruik / de beperking tot zwart, grijs, rood, blauw en wit

− functioneel ontwerp / vorm volgt functie en/of de constructie van het ontwerp is (bijna) geheel zichtbaar.

per juist antwoord (1)

twee van de volgende:

− De houten onderdelen kunnen wel machinaal gezaagd en geschilderd worden, maar de montage van de verschillende delen is handwerk. − Het weven van de verschillende stroken/banden is handwerk. (Dit is te zien aan de verschillende diktes / breedtes van de stroken/banden.) − Het in elkaar vlechten van de stroken/banden tot een zitting / rugleuning is maatwerk (en dus handwerk).

− Het bevestigen van het weefwerk aan de stoel (door middel van gaatjes in het frame) is precisiewerk / maatwerk (en dus handwerk).

per juist antwoord (1)

Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:

− De (repeterende) golvende lijnen doen denken aan glooiende hellingen / bergen.

− De (repeterende) ruitvormige vlakken (onderin) doen denken aan velden.

− De (repeterende) lichtgroene en/of blauwe zigzaglijnen (rechts van het midden) doen denken aan een stromende rivier.

− De verticale banen met de stipjes in het midden van (en rechts en links onderin) het wandkleed doen denken aan bebouwing / huizen in het landschap.

− De veelkleurige boogvorm iets boven het midden doet denken aan een regenboog (een passend element) in een landschap.

per juist antwoord (1)

Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:

− (vorm) de verschillende soorten organische vormen / boogvormen − (vorm) de getrapte vormen

− (vorm) het patroon van ruiten

− (vorm) de driehoeken die de verticale en horizontale lijnen doorbreken − (kleur) het kleurverloop over vlakken heen − (kleur) door de verschillende tinten van een kleur diagonaal in hoogte te laten verspringen

per juist antwoord (1)

Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:

− door de evenwichtige verdeling van donkere en lichte tinten wit over het kleed

− door het raster van vierkanten dat en/of door de verhouding 6 : 9 (zes vierkanten horizontaal, negen verticaal) die aan de basis ligt van het patroon

− door de herhaling van driehoeken / diagonaal doorsneden vierkanten − door het spiegelen en/of een kwartslag draaien van driehoeken / vierkanten

− door de evenwichtige herhaling van rechthoeken met ribbels

per juist antwoord (1)

twee van de volgende:

− de combinatie van zuivere / primaire / verzadigde kleuren (rood, blauw, groen, geel) en wit

− het spel met geometrische vormen / met vierkanten en driehoeken − De kleurbanen worden afgesneden door het kader. / De lijnen lijken door te lopen buiten het kader.

per juist antwoord (1)

Antwoord: C

C

twee van de volgende:

− (het ideaal van verheffing) Van der Mijll Dekker maakte hoogwaardige / moderne ontwerpen (zoals de geometrische patronen in primaire kleuren katoen of linnen) voor huishoudproducten / voor alledaags gebruik.

− (noodzakelijk) Huishoudelijke producten zijn producten die iedereen wel nodig heeft / in huis heeft (in plaats van unieke wandkleden). − (betaalbaarheid) De (hoogwaardige) ontwerpen waren geschikt voor industriële (serie)productie, waardoor de prijs laag kon blijven en het product betaalbaar was voor een groot publiek / iedereen.

per juist antwoord (1)

Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:

• De eerste experimentele periode (geheel links) wordt voorgesteld als een vrij zwevende grote groene (denk)wolk waarin losse vormen en figuurtjes ronddwarrelen, zoals ideeën die opborrelen. (1)
• De late periode (geheel rechts) wordt voorgesteld door (een van de volgende): (1)

− een vorm van skeletbouw en/of door geprefabriceerde onderdelen van een (industrieel) ontwerp (kast).

− de accenten in gele, rode en blauwe kleuren: de primaire kleuren die in veel Bauhaus-ontwerpen zijn toegepast.

− het symbool van de nazi's / het hakenkruis, dat wijst op de grijze / sombere periode waarin de opleiding onder druk van de nazi's de deuren moest sluiten.

− de geometrische vormentaal en/of de verdeling in (een raster van) horizontale en verticale lijnen.

Voorbeeld van een juist argument:

Taselaar maakt de geschiedenis van het Bauhaus tot een 'vermakelijk (strip)verhaal' en/of hij stelt de geschiedenis van het Bauhaus voor als een soort speeltuin / circus vol met vliegers, grijnzende figuurtjes en handjes die alle kanten op wijzen.

drie van de volgende:

− Zo kan het museum innovatieve makers nieuwe dingen laten uitproberen.

− Het TextielLab wordt daardoor uitgedaagd om te vernieuwen. − Het museum kan textiel op deze manier promoten als (modern) medium bij jonge makers.

− Het tentoonstellingsprogramma wordt met hedendaags design hipper (en aantrekkelijker voor het publiek / jongeren).

− De collectie van het museum wordt aangevuld met hedendaagse voorbeelden die ze in opdracht laten maken.

− Jonge ontwerpers laten zich inspireren door de collectie van het museum, hierdoor blijft ook de collectie / historie relevant voor de mensen van nu.

− Jonge ontwerpers hebben vaak zelf niet de financiële middelen om grote projecten te realiseren.

per juist antwoord (1)

De antwoorden moeten de volgende strekking hebben:

• het aanbod: Het is onduidelijk wat voor soort artikelen de winkel verkoopt (het is van alles en nog wat) / het aanbod lijkt te bestaan uit nepartikelen / het aanbod lijkt voor de grap of griezelig / gemaakt van ruwe materialen allemaal bedekt met dikke, klonterige verf en weinig aantrekkelijk / niet functioneel. (1)
• de presentatie: De winkel ligt vol artikelen, maar mist een heldere ordening en/of de presentatie is rommelig en wat viezig en/of de producten lijken soms vastgekleefd aan hun houder / aan de muur en zijn daardoor niet aantrekkelijk. (1)

Voorbeelden van gangbare verkoopplekken zijn: − een galerie

− een (kunst)markt

− een veilinghuis

− direct vanuit het atelier (van de kunstenaar) − een verkooptentoonstelling

per juist antwoord (1)

Opmerking

Aan het antwoord 'tentoonstelling' (in plaats van 'verkooptentoonstelling') mag geen scorepunt worden toegekend.

Het antwoord moet de volgende strekking hebben:

happening: The Store is te zien als een happening, omdat Oldenburg zijn werk presenteert als een winkel met artikelen die je als toevallige voorbijganger ook echt kunt kopen. Daardoor wordt de beschouwer / bezoeker onderdeel van het kunstwerk.

of

environment: The Store is te zien als een environment, omdat Oldenburg een bestaande ruimte omvormt tot een (semi-)alledaagse winkelruimte, met etalages en artikelen (ook al zijn die een beetje absurd) / omdat je een aparte ruimte betreedt, je stapt een soort totaalkunstwerk binnen.

Het antwoord moet de volgende strekking hebben:

• het commentaar van Oldenburg: Oldenburg vindt dat kunst net zo echt (chaotisch, lelijk, zwaar of zoet) moet zijn als het leven zelf. En daarmee lijkt hij commentaar te geven op kunst die juist het leven idealer en/of belangrijker voorstelt dan het is en/of commentaar op het minimalisme / de abstracte kunst / conceptuele kunst die ver van het leven af staat. (1)
• afbeelding: Zijn taartje (afbeelding 16) is geen perfect stuk taart, maar een wat ingezakt stuk (oud) gebak met gesmolten slagroom erop en/of een overhemd (afbeelding 17) dat niet gestreken / schoon is, maar gekreukt, flodderig en vlekkerig is. Of: Zijn kunstwerken zijn figuratief en/of herkenbaar en zijn niet zo lastig te begrijpen / vaag als abstracte kunst. (1)

• voorbeelden van argumenten ter ondersteuning van de stelling zijn (een van de volgende): (1)

− (vormgeving) De poster trekt de aandacht door de unieke 'slordige' stijl / het unieke (energievolle) handschrift en/of opvallende kleuren en/of illustraties.

− (informatief) Op de poster staat de naam van het kunstproject en het adres, zodat mensen weten waar ze de winkel kunnen vinden.

• voorbeelden van tegenargumenten zijn (een van de volgende): (1)

− (slecht leesbaar) De poster is heel druk en daardoor slecht leesbaar, dus mensen moeten veel moeite doen om te weten waar ze moeten zijn.

− (functie niet herkenbaar): De poster maakt / illustraties maken niet duidelijk wie of wat The Store precies is / waar reclame voor wordt gemaakt (het kan een winkel zijn maar ook een band, act).

• vormgeving (twee van de volgende): (2)

− (materiaal) Oldenburg gebruikt nieuwe / goedkope materialen, zoals kunststoffen, plastic en rubber. (Gevuld met schuim of ander zacht materiaal) in plaats van traditionele / vaak kostbare materialen, zoals marmer of brons.

− (vorm) Textiel is zacht materiaal, waardoor de vormen (ook al worden de vormen opgevuld) flexibel / veranderlijk en/of slap worden en/of minder duurzaam zijn (in tijd).

− (textuur / tastbaar / tactiliteit): Beelden van stof nodigen door hun zachte materialen meer uit tot aanraken en/of vasthouden, iets wat bij traditionele sculpturen van marmer of brons minder uitnodigend is.

− (kleur) De beelden van Oldenburg zijn beschilderd in kleuren die passen bij zijn onderwerp (bruin voor de cake, wit voor de slagroom, okergeel voor mokka / mosterd). Traditionele beeldhouwkunst heeft in de regel weinig tot geen kleur, anders dan het materiaal.

− (sokkel) De werken worden direct op de grond geplaatst / hebben geen sokkel, anders dan traditionele beelden die een sokkel hebben.

• voorstelling (twee van de volgende): (2)

− (onderwerp) De onderwerpen van Oldenburg zijn juist alledaags / zijn afkomstig uit de consumptiemaatschappij, zoals een ijshoorntje of een stuk taart. Traditionele beeldhouwkunst had daarentegen vaak een verheven / belangrijk onderwerp, zoals dier- en mensfiguren (high art).

− (humor) Oldenburg gebruikt humor in zijn werk, zoals slappe vormen en/of een deels gesmolten ijshoorn die op de grond ligt. Traditionele beeldhouwkunst is overwegend serieus.

Opmerking

Per juist aspect van de vormgeving en per juist aspect van de voorstelling mag 1 scorepunt toegekend worden.

Voorbeeld van een juist antwoord is:

• reclame: De ijshoorn staat hoog op het dak en/of is vanaf een afstand goed zichtbaar / trekt de aandacht / ziet er aantrekkelijk en/of humoristisch uit (het gebouw is goed herkenbaar en makkelijk te vinden). (1)
• commentaar: De ijshoorn is 'gevallen' / is op zijn kop geplaatst, waarbij het gesmolten ijs over het pand heen dreigt te druipen. Dit is te zien als een grap om het weliswaar nieuwe maar weinig aantrekkelijke gebouw (moderne blokkendoos) te versieren en/of als commentaar op het effect van te veel consumptie en/of het toerisme dat de (oude) binnenstad dreigt aan te tasten. (1)