Eindexamen tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving havo 2023, tijdvak 2: vragen en antwoorden

• drie van de volgende: − (entree) Je komt Villa Vals binnen via een ander gebouw / via de schuur en een tunnel (bij een gangbaar Zwitsers huis kom je binnen via een voordeur in de voor- of zijgevel). − (dak) Villa Vals heeft geen zichtbaar dak / heeft een dak van aarde (een gangbaar Zwitsers huis heeft een puntdak met pannen / dakbedekking). − (gevel) De gevel van Villa Vals is gebogen (een gangbaar Zwitsers huis heeft een rechte voorgevel). − (ramen) Bij Villa Vals verspringen de ramen / vensters op de eerste verdieping (bij een gangbaar Zwitsers huis zijn de ramen horizontaal op een lijn geplaatst). − (opbouw) De verdiepingen in Villa Vals verspringen / de kamers hebben verschillende hoogtes (in een gangbaar Zwitsers huis verspringen de verdiepingen niet zo sterk / verschillen de hoogtes niet zo veel). − (materiaal) Villa Vals bestaat overwegend uit beton, glas en aarde (een gangbaar Zwitsers huis is van steen, hout en pleisterwerk). − (balkon / binnenplaats) Villa Vals heeft een balkon (binnenplaats), dat is uitgegraven in de heuvel (een gangbaar Zwitsers huis heeft houten balkons). − (versiering) In de gevel / raampartijen / afwerking van Villa Vals ontbreken ornamenten, terwijl in een gangbaar Zwitsers huis versieringen zichtbaar zijn (zoals de gedraaide spijlen van het balkon en houtsnijwerk). per juist antwoord (1) (3)

• drie van de volgende kenmerken: − (geometrie) Het ontwerp bestaat uit geometrische vormen / volumes, zoals de cirkelvormige uitsparing / rechthoekige ruimtes / geometrische vlakverdeling. − (strakke vormgeving) Het ontwerp (met name het interieur) wordt gekenmerkt door een zakelijke / strakke / functionele vormgeving (er is geen decoratie toegepast). − (open structuur) De ruimtes lopen in elkaar over. / Er is sprake van een open indeling, zoals een open keuken, weinig deuren en/of met doorkijkjes naar de bibliotheek. − (glas, licht) In de voorgevel (over de gehele begane grond) zijn grote ramen aangebracht. / Door de vele ramen valt veel daglicht naar binnen. − (eerlijk materiaalgebruik) De materialen zijn grotendeels onbewerkt toegepast, zoals het kale beton in het interieur en/of de muren van natuursteen. − (materiaal en techniek) De constructie bestaat uit een (stalen) skelet met (gewapend) beton. / Er is gebouwd in beton. − (verspringing, asymmetrie) De verspringende verdiepingen zorgen voor een asymmetrische gevelindeling. per juist kenmerk (1) (3)

• twee van de volgende: − (geïntegreerd) De bestaande (boeren)schuur is onderdeel geworden van het totale ontwerp. − (materiaal) De materialen van de (natuurstenen) gevel komen overeen met de materialen van de bestaande schuur / de stenen van de gevel hebben dezelfde kleur als de stenen van de schuur. − (techniek) De stapeltechniek die is toegepast bij de gevel komt overeen met die van de bestaande / traditionele schuur. − (plaatsing) Door de villa ondergronds te realiseren valt die (organisch) samen met de omgeving / is die nauwelijks zichtbaar. Of: door de nieuwe villa ondergronds te bouwen, blijft de bestaande schuur goed zichtbaar. per juist antwoord (1) (2)

• De antwoorden moeten de volgende strekking hebben: • (uitzicht) Door de uitsparing / de verdiepte ligging is de bebouwing in de omgeving minder zichtbaar (1) of • (uitzicht) Door het kader wordt de blik gestuurd (er ontstaat een kijkgat) / wordt de blik naar de bergen en/of de lucht geleid (1) • (ervaring) Door de verdiepte ligging ervaar je de plek alsof je alleen bent / als omsloten (intiem en veilig of juist afgesloten en beangstigend) (1) (2)

• twee van de volgende: − (recyclebare grondstof) Het materiaal / het karton is recyclebaar. − (flexibele toepassing) De onderdelen zijn makkelijk uit elkaar te halen / de kartonnen delen zijn relatief makkelijk te vervangen en/of opnieuw (ergens anders) op te bouwen. − (transport, volume) Het ontwerp bestaat uit prefab (geprefabriceerde) / platte onderdelen en die zijn eenvoudig in elkaar te schuiven en te vervoeren (het ingeklapt vervoeren scheelt vrachtruimte en is dus minder milieubelastend). − (transport, gewicht) Karton is licht materiaal. Bij transport is het daardoor minder milieubelastend (scheelt brandstof). per juist antwoord (1) (2)

Opmerking Als veel licht / ramen wordt genoemd als kenmerk van middeleeuwse architectuur geen scorepunt toekennen (de ramen zijn geen onderdeel van Cardboard Cabinet).

• twee van de volgende aspecten: − (doorgaande ruimte) de open constructie met doorkijkjes − (kleur) de naturel kleur / bruine kleur − (functie) de studieruimte (nevenfunctie van Cardboard Cabinet) − (multifunctioneel) Het is een meubel, kamer en plafond ineen. − Het is een ruimte in een ruimte. per juist aspect (1) (2)

• twee van de volgende: − dat er kritiek komt op het ontwerp en dat de architect het ontwerp moet aanpassen / verbeteren − dat de opdrachtgever specifieke wensen / ideeën heeft waarvoor de architect oplossingen moet zien te bedenken − dat bij (grootschalige) opdrachten (zoals appartementencomplexen, interessante openbare gebouwen) rekening moet worden gehouden met diverse betrokken partijen (bewoners, gebruikers) − dat er bij een (grootschalig) project rekening moet worden gehouden met de kosten / dat een project niet veel te duur mag worden − dat er rekening moet worden gehouden met allerlei milieuvoorwaarden / duurzaamheidseisen per juist antwoord (1) (2)

• drie van de volgende: − klassieke voorbeelden / gipsen beelden − doeken van verschillend formaat − grote schildersezel (voor monumentale schilderijen) − (schets)boeken en/of studieboeken − trapje voor het werken aan grote / monumentale doeken − een systeem om het licht te reguleren − een tekenstok per juist antwoord (1) (3)

Opmerking Alleen als bij een juist voorbeeld ook een juist doel gegeven wordt 1 scorepunt toekennen.

• drie van de volgende: − De vrouw rechts is nadrukkelijk naakt en dat duidt op het gevaar van verleiding / seksueel verlangen. − De rechterhand van de vrouw rust op de kop van een roofdier, en dat duidt op het gevaar van verleiding / op de vrouw als roofdier (van de jacht). − De vrouw rechts is gekleed in een rood gewaad, en rood duidt op het gevaar van bloed en/of verleiding / aantrekkingskracht. − De wijnranken in het haar / in het wat losse kapsel van de vrouw rechts duidt op het losbandige / wilde karakter van de vrouw. − De vrouw rechts heeft een bloem in haar hand die verwelkt / waarvan de bloemblaadjes uitvallen en dat duidt op de vergankelijkheid van aardse schoonheid en liefde (die is maar van korte duur en daardoor 'gevaarlijk'). per juist antwoord (1) (3)

• twee van de volgende: − (perspectieflijnen) De objecten/voorwerpen zijn langs perspectieflijnen (diagonalen) opgesteld en leiden de kijker als het ware rond in het atelier (van links voor via de lijnen langs de muur en de vloer naar achteren en via rechts langs de opeenvolgende schilderijen – van klein naar groot – weer terug naar rechtsvoor.) − (ordonnantie) De schilderijen zijn van groot naar klein achter elkaar / op verschillende plans geplaatst en leiden de blik van rechts voor naar links achter (en langs de beelden links weer naar voren). − (licht, blikvangers) De voorwerpen / schetsboeken op de voorgrond trekken de aandacht en leiden de blik via (wit) oplichtende objecten (en de hond met de witte vacht links) / via de liggende figuur op de achtergrond verder rond. − (kleur) Door de accenten in rood (de bank links, de rode achtergrond, de rode draperie en het rode boek rechts) wordt de blik rondgeleid. per juist antwoord (1) (2)

• Het antwoord moet de volgende strekking hebben: Met een dergelijk 'kijkje in het atelier' kon Scheffer zijn voornaamheid / professionaliteit / ondernemerschap laten zien en aanprijzen bij potentiële klanten (een soort visitekaartje). (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• (beeld) Het beeld van Manet als voortrekker / als vernieuwer / een belangrijke bron van inspiratie voor zijn vrienden (1p)
• (afbeelding) Hij wordt als enige van de groep getoond als schilder / met palet en penselen in de hand en zo op een lijn gezet met vertegenwoordigers van de andere kunsten / met schrijvers, dichters en filosofen (1p)

• (voorstelling) De figuren staan statisch en vrijwel zonder uitdrukking en/of enige dynamiek / activiteit bij elkaar, alsof het om afzonderlijke portretten gaat die bij elkaar zijn geplaatst (1)
• (techniek) Het schilderij is heel precies geschilderd / is geschilderd met olieverf en dat heeft een lange droogtijd / verwerkingstijd nodig. Het is niet waarschijnlijk dat de afgebeelde personen al die tijd in het atelier van Manet zijn geweest of er steeds naar zijn teruggekeerd (1)

• twee van de volgende: − (kleur) De vrouw is te wit / te hard geschilderd. − (contrast) Het contrast tussen het lichaam en de donkere achtergrond is te groot. − (contour) De contourlijnen / lijnen langs de armen en benen en bij de hals zijn te hard. − (plasticiteit) De figuren en de ruimte zijn te plat en te hard (zonder gevoel voor ruimtelijkheid) geschilderd. − (stofuitdrukking) De vormen van de bloemen en/of de plooien in het kleed zijn te grof geschilderd (weinig verfijnd). per juist antwoord (1) (2)

• De realisten werden beïnvloed door Manets eigentijdse onderwerpen (breken met de academische regels) en/of door de harde / zakelijke manier waarop hij de eigen tijd voorstelde (zonder opsmuk, niet mooier dan die was) (1)
• De impressionisten werden beïnvloed door Manets manier van schilderen, zijn losse schildertoets en/of directe weergave van het moment (1)

• drie van de volgende aspecten: − Er ligt een boek op de lessenaar. − Er staat een inktpotje. − De figuren hebben een pen vast / schrijfhouding (pen op papier). − De adelaar / os houdt een stuk papier / een perkamentrol vast (inspiratie). − De figuren hebben een aureool om het hoofd (heilige figuur). − De figuren dragen een klassiek gewaad / zijn gekleed als een geleerde (geletterde). − (De figuur van) Johannes kijkt schuin omhoog alsof hij God hoort / goddelijke inspiratie krijgt. per juist aspect (1) (3)

• twee van de volgende: − (religieus) De omslag bevat symbolen die verwijzen naar de religieuze / heilige status van het boek (goddelijke inspiratie). − (status) Door de toepassing van kostbare materialen (ivoor, edelstenen) toont de omslag de rijkdom van de kerk. − (informatief, illustratief) De omslag verbeeldt de schrijvers van het boek / verbeeldt de schrijvers van het evangelie / de Heilige Schrift. − (esthetisch) De vele versieringen verfraaien de omslag / zijn interessant om te bekijken. per juist antwoord (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• ivoor (twee van de volgende): (2p)
  • snijden / gutsen
  • zagen
  • slijpen
  • beitelen / boren
  • polijsten
  • vijlen
• zilver (twee van de volgende): (2p)
  • smelten
  • gieten
  • hameren / drijven
  • smeden
  • graveren
  • walsen
  • (hard) solderen
  • draden trekken en solderen en/of bolletjes solderen (filigraan)

Opmerking Voor elk juist antwoord 1 scorepunt toekennen.

• twee van de volgende: − Het is een heilig boek met verhalen over het leven van Christus (en past bij belangrijke religieuze vieringen, zoals Pasen). − Het is een heilig boek met oude geschriften (en past goed bij religieuze rituelen, zoals de eed afleggen met de hand op het boek). − Het is een zeldzaam / kostbaar boek vanwege de versieringen in edelmetalen en edelstenen (en past goed bij bijzondere vieringen). − Het is een kwetsbaar boek, omdat het oud is en bladzijden van perkament heeft (het is dus niet geschikt voor dagelijks gebruik). − Het is een groot / dik boek (dat goed zichtbaar is tijdens het ritueel). per juist antwoord (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeeld van een juist antwoord: Het bovenste deel van het beeld bestaat uit twee grote gespreide vleugels met veren die elkaar overlappen (loden vleugels). Het middelste deel van het beeld bestaat uit een stapel rechthoekige (loden) vormen, roestige platgeslagen objecten / stoeltjes, en (loden) 'boeken' (waarbij de bovenste lagen een kwart slag gedraaid zijn ten opzichte van de onderste lagen). Het onderste deel van het beeld bestaat uit een groot massief (grijs / wit) blok (en lijkt van natuursteen).

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• kracht (twee van de volgende): (2p)
  • (formaat) Het beeld is enorm groot.
  • (vorm) Het beeld heeft een gesloten / massieve basisvorm.
  • (V-vorm) De vleugels vormen een grote V-vorm.
  • (materiaal) Het beeld bestaat uit loden platen, steen en metaal / sterke zware materialen (die je associeert met kracht).
• kwetsbaarheid (twee van de volgende): (2p)
  • (structuur, opbouw) De stapel / opbouw bestaat uit ongelijke vormen (dun, dik, groot, klein).
  • (structuur, richting) De stapel / opbouw van (gedraaide) vormen is scheef / onregelmatig (wankel).
  • (ruwe textuur) De verschillende vormen / materialen zijn niet afgewerkt / rafelen / bladderen.
  • (contour, vorm) De contour / vorm van met name het middelste en bovenste deel van het werk is onregelmatig / grillig.
  • (kleur) De oranje (roest)kleur straalt verval uit.

Opmerking Voor elk juist antwoord 1 scorepunt toekennen

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een goede interpretatie omvat een samenhangende bespreking van het kunstwerk Die Sprache der Vögel met een verwijzing naar

Voorbeelden van goede antwoorden zijn:

• In het werk van Kiefer is een adelaar te herkennen en die zou kunnen verwijzen naar het symbool van de nazi's in Duitsland, zoals de adelaar op figuur 6. Het werk heeft zowel een krachtige als een kwetsbare uitstraling. Daarmee verwijst Kiefer misschien naar de geschiedenis van oorlog en geweld: dat een machtig land of regime ook in verval kan raken.
• De taal van de vogels zou kunnen verwijzen naar de taal van kunstenaars. Zo verwijst Kiefer met zijn kunstwerk in de vorm van een reusachtige vogel (die samengesteld is uit schroot en boeken) naar alle verhalen en beelden die samen onze geschiedenis vormen; zoals verhalen over de Tweede Wereldoorlog en de nazi's en waarvan wij allemaal (en dus ook Kiefer) leren en waarover we spreken.

• twee van de volgende kenmerken: − de (terugkeer van) figuratie, want in het beeld is een vogel met gespreide vleugels te herkennen − de verwijzing naar het leven van de kunstenaar / de (persoonlijke) geschiedenis (autobiografie) − het gebruik van symboliek (de adelaar als symbool voor een natie) − de expressieve vormentaal / grove hantering van materialen en technieken − het grote / indrukwekkende formaat van het beeld − het verwijzen naar historische gebeurtenissen / verhalen − het uitdrukken van een gevoel / emotie (kwetsbaarheid, kracht) per juist kenmerk (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• (betekenis) In de middeleeuwen moest de kunstenaar / ambachtsman zo goed mogelijk de religieuze boodschap / het verhaal (van de kerk) over God proberen te verbeelden (en niet zijn eigen visie geven). Kiefer ziet zichzelf als een maker/boodschapper van verhalen over de geschiedenis, waarmee hij de wereld een spiegel voorhoudt (2p)

Opmerking Alleen als in het antwoord zowel wordt ingegaan op de rol / betekenis van de kunstenaar in de middeleeuwen als op die van Kiefer, 2 scorepunten toekennen.

• twee van de volgende: − (modellen) De volslanke / zwangere / oudere modellen voldoen niet aan traditionele ideeën over het showen van modecollecties. − (kleding, ontwerpen) De pasvorm en/of afwerking van de kledingstukken zijn met opzet niet keurig en volgens traditionele waarden. − (collectie) In vergelijking met traditionele modestukken heeft de collectie een kringloop- en/of streetwear-uitstraling. − (make-up, maskers) De modellen dragen maskers / de make-up wordt karikaturaal toegepast (ook bij mannelijke modellen). per juist antwoord (1) (2)

• Kosters toont zich qua uiterlijk één geheel met zijn modellen / met de lhbtiq+-gemeenschap (en dat getuigt van sociale betrokkenheid / engagement) (1)
• Armani, die gekleed is in een pak, vormt qua uiterlijk eerder een contrast met zijn modellen. Hij presenteert zich als een zakenman / als een voornaam persoon die alleen zijn modecollectie laat zien (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• (figuurlijk) (een van de volgende): (1p)
  • De reddingsvesten zijn tijdens moeilijke overtochten gebruikt en krijgen nu een nieuwe functie. De reddingsvesten symboliseren een frisse start / hoop op een beter leven in Europa.
  • De nieuwe functie van de reddingsvesten is een rugzak. Deze symboliseert ruimte voor een nieuw leven met nieuwe herinneringen / bagage.
  • De tas heeft een frisse / felle / zomerse kleur (oranje/rood) en symboliseert een nieuw / zonniger begin.

• drie van de volgende: − Er zit een afritsbaar deel voor de benen aan vast, zodat het een soort slaapzak wordt. − Het heeft grote steekzakken waarin je veel spullen kwijt kunt. − De wijde capuchon houdt regen tegen / beschermt tegen kou / kan als kussen dienen. − De reflecterende streep op de mouw zorgt voor een goede zichtbaarheid (in het donker). − De slaapzak kan ook dienen als bescherming tegen de kou en/of opbergplek voor spullen. per juist antwoord (1) (3)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:

• assemblage: Een sheltersuit bestaat uit afgedankte slaapzakken en restmaterialen van tenten. Deze worden samen geassembleerd tot een nieuw product.
• high fashion: Als je als dak- en thuisloze met een luxe sheltersuit rondloopt is dat een vorm van high fashion binnen die doelgroep.
• massaproduct: Het ontwerp van de sheltersuits ligt vast. / De sheltersuits zijn geen maatwerk, maar worden zonder specifieke klant- wens geproduceerd. Er zijn er al ruim 10.000 uitgedeeld.