Eindexamen economie vwo 2026, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• een uitleg over het verband tussen het exportverbod en het aanbod van rijst in India. (1)
• een uitleg over het gevolg voor de rijstprijs en de voedselzekerheid. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Het exportverbod van rijst zorgt ervoor dat het aanbod van rijst in India toeneemt. (1)
• Dit leidt tot een lagere rijstprijs. Hierdoor kunnen mensen meer rijst kopen waardoor de voedselzekerheid toeneemt. (1)

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context: − een berekening van de inflatie.

− een berekening van de nominale loonstijging. − een berekening van de reële loonstijging / koopkracht. − een conclusie over de voedselzekerheid.

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

− indexcijfer inflatie India: (151 x 0,20) + (115 x 0,80) = 122,2 (PIC) − indexcijfer nominaal loon: ((2288 – 2050) / 2050) x 100% = 11,6% → NIC = 111,6

− (RIC = (NIC / PIC) x 100) → (111,6 / 122,2) x 100 = 91,3. − De reële lonen zijn / koopkracht is gedaald, dus de voedselzekerheid is afgenomen.

indien vier elementen juist (3)

indien drie elementen juist (2)

indien twee elementen juist (1)

indien minder dan twee elementen juist (0)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

− Deelmarkten moeten gescheiden zijn.

− Er mag geen sprake zijn van onderlinge doorverkoop. − Er zijn verschillen in de maximale betalingsbereidheid van consumenten.

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• het correct aangeven van het verschil tussen vraag en aanbod bij een prijs van $ 750. (1)
• het correct aangeven van het verschil tussen de garantieprijs en de prijs van rijst voor mensen met de laagste inkomens bij Q = 500. (1)

Een voorbeeld van een juiste arcering is:

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

− De oude evenwichtsprijs en de evenwichtshoeveelheid zijn: Qv = Qa → –0,4P + 550 = 0,8P – 100 → P = 541,67 en Q = 333,33 − PS oud = (541,67 – 125) x 333,33 x ½ = $ 69.444,31 (x 1mln) − PS nieuw = (750 – 125) x 500 x ½ = $ 156.250 (x 1mln) − Het totale producentensurplus neemt toe met 156.250 – 69.444,31 (x 1mln) = $ 86,8 miljard.

of

− De oude evenwichtsprijs en de evenwichtshoeveelheid zijn: Qv = Qa → –0,4P + 550 = 0,8P – 100 → P = 541,67 en Q = 333,33 − toename rechthoek = (750 – 541,67) x 333,33 mln = $ 69,44 mld. − toename driehoek = 0,5 x (750 – 541,67) x (500 mln – 333,33 mln) = $17,36 mld.

− totaal = $69,44 mld + $17,36 mld = $86,8 mld.

indien vier elementen juist (3)

indien drie elementen juist (2)

indien twee elementen juist (1)

indien minder dan twee elementen juist (0)

Opmerking

Als het producentensurplus in miljoenen in plaats van miljarden wordt berekend, kunnen maximaal twee scorepunten worden behaald.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Het BLA kan zich specialiseren / schaalvergroting realiseren / door meer ervaring efficiënter de onderzoeken uitvoeren. (1)
• Hierdoor kan het BLA onderzoek doen tegen lagere kosten dan de kredietverleners zelf. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Bij een te klein krediet zijn de opbrengsten te laag ten opzichte van de kosten / wordt er geen winst (of zelfs verlies) gemaakt.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Wanbetaling leidt tot (bemiddelings)kosten die niet door de kredietnemer worden gedragen, maar door de gemeente. (1)
• Door de inzet van het BLA wordt het risico van wanbetaling kleiner / worden er minder leningen afgesloten en worden de maatschappelijke kosten lager. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Premiedifferentiatie leidt ertoe dat goede risico’s een lagere premie / rente betalen dan slechte risico’s. (1)
• Hierdoor zullen goede risico’s een prikkel hebben om toch krediet aan te vragen (en hierdoor neemt averechtse selectie af). (1)

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• een berekening van de omzetten in beide situaties. (1)
• een berekening van de totale kosten in beide situaties. (1)
• een berekening van de toename van de winst. (1)

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

• omzet: zonder BLA → 50.000 x 310.000 x 0,041 = € 635,5 mln. met BLA → 48.000 x 340.000 x 0,039 = € 636,48 mln. (1)
• kosten: zonder BLA → (635,5 mln x 0,09) + (50.000 x € 310.000 x 0,033) = € 568,695 mln. met BLA → (636,48 mln x 0,03) + (48.000 x 340.000 x 0,033) + (48.000 x 340.000 x 0,0005) = € 565,8144 mln. (1)
• winst: zonder BLA → 635,5 mln – 568,695 mln = € 66.805.000 met BLA → 636,48 mln – 565,8144 mln = € 70.665.600 toename winst = € 70.665.600 – € 66.805.000 = € 3.860.600 (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door krap monetair beleid zal de rente stijgen. Dit leidt tot hogere (vermogens)kosten voor de SVD. (1)
• Omdat sprake is van een rentevaste periode (op de kredieten) kan de rente niet worden verhoogd (en daalt de winst). (1)

of

• Krap monetair beleid is een teken van hoge inflatie. Als de inflatie hoog is, zullen meer mensen de rekeningen niet kunnen betalen waardoor wanbetaling toeneemt. (1)
• Als gevolg hiervan zullen de (schade)kosten toenemen van de SVD (en daalt de winst). (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Bij een hoge tijdsvoorkeur willen consumenten graag nu besteden / hun consumptie naar voren halen. (1)
• Hierdoor blijven de bestedingen hoog / nemen de besparingen niet toe, (waardoor de spaarquote niet toeneemt). (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Bij marktmacht is er een gebrek aan concurrentie waardoor banken de spaarrente niet hoeven te verhogen om spaargelden aan te trekken / klanten te behouden.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Meer flexwerk zal ervoor zorgen dat arbeiders eerder worden ontslagen / bedrijven overtollig personeel kunnen ontslaan. (1)
• Hierdoor daalt hun inkomen waardoor de bestedingen dalen (en dus zal de inflatie / zullen de prijzen dalen). (1)

of

• Hierdoor dalen de loonkosten / lonen (sneller) (en kunnen bedrijven sneller hun prijs verlagen). (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door flexibilisering van de arbeidsmarkt zullen lonen / contracten sneller aanpassen aan de output gap. (1)
• Bij een daling van de productie zal de inflatie sneller dalen (waardoor de GA-curve verticaler loopt). (1)

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• een schets van GA₁ (1)
• een schets van MB₁ (1)
• het oude inkomen, de nieuwe reële rente, de oude en nieuwe inflatie. (1)

• het verschuiven van de GA-curve met 2 procentpunt. (1)
• het verschuiven van de MB-curve met 1 procentpunt. (1)
• het noteren van de evenwichtswaarden 7, 400, 5,5 en 3,5 (1)

Opmerking

Als de inflatie met 0,2 procentpunt verschil wordt afgelezen kan het maximale aantal scorepunten worden behaald.

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• Het noemen van twee marktkenmerken. (1)
• Een logische gevolgtrekking daaruit van de marktvorm. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Er zijn veel aanbieders met een heterogeen product, (1)
• dus er is sprake van monopolistische concurrentie. (1)

Opmerking

Het tweede scorepunt alleen toekennen als het een logisch gevolg is van het eerste scorepunt.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Als Athena een patent kan krijgen, dan is het winstgevender / aantrekkelijker om te innoveren. De overheid wil innovatie stimuleren. (1)
• Als een patent na een beperkte tijd weer afloopt, dan kan concurrentie leiden tot een lagere prijs / verdere innovatie. (1)

of

• Om oneerlijke concurrentie op lange termijn tegen te gaan heeft het patent een beperkte duur. (1)

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• een berekening van de oude omzet. (1)
• een berekening van de nieuwe omzet. (1)
• een berekening van de procentuele verandering van de omzet. (1)

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

• oude prijs = 200 x 3 + 100 = € 700 per akte oude omzet = 700 x 2 mln x 0,03 = € 42 miljoen (1)
• nieuwe prijs = 50 + 100 = € 150 per akte nieuwe omzet = 150 x 0,2 x 2 mln = € 60 miljoen (1)

(−)/42 60 42 x100% = 42,9%

• procentuele verandering van de omzet = (1)

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

Een antwoord waaruit blijkt dat er sprake is van positieve gevolgen van productie of consumptie voor de welvaart van anderen zonder dat de consument / producent daarvoor betaalt.

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

− Huishoudens kunnen de vrijgekomen middelen bij andere sectoren / bedrijven besteden.

− Hypotheekakten kunnen sneller afgerond worden waardoor mensen sneller in hun woning kunnen waardoor hun welzijn stijgt. − De inzet van AI kan ervoor zorgen dat ook andere sectoren gebruik maken van deze innovatie.

− AI kan zorgen voor minder papiergebruik en dus hogere duurzaamheid.

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• een uitleg over de relatie tussen onderbesteding en de interventie op de valutamarkt. (1)
• een uitleg over het verband tussen de interventie en de bestedingen. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Bij onderbesteding zal de KCB op de valutamarkt het aanbod van de eigen valuta verhogen / vreemde valuta opkopen. (1)
• Als gevolg hiervan zal de Kroatische valuta depreciëren, waardoor de export stijgt (en de onderbesteding afneemt). (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Als het merendeel van de lidstaten zich in een hoogconjunctuur bevindt (met een hoge inflatie), zal de ECB de rente verhogen om sparen te stimuleren / lenen te ontmoedigen. (1)
• Dit beleid zal zorgen voor een daling van bestedingen terwijl Kroatië in een laagconjunctuur zit, waardoor de onderbesteding wordt versterkt (= procyclisch effect). (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• In 2023 levert de export (E) 22% van Y op, terwijl de import (M) 20,5% van Y kost. (1)
• Het saldo op de lopende rekening is positief en dus ook het nationaal spaarsaldo. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• In 2022 was de exportwaarde 0,2 x (68,9 / 1,034) = € 13,3 miljard. In 2023 was de exportwaarde 0,22 x 68,9 = € 15,2 miljard. (1)
• De exportwaarde is toegenomen met 15,2 – 13,3 = € 1,9 miljard. Toetreding heeft dus een positief effect gehad op de exportwaarde. (1)

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• een uitleg dat de mededingingswet niet rivaliserend is. (1)
• een uitleg dat de mededingingswet niet uitsluitbaar is. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Niet rivaliserend: als de wet één persoon / onderneming beschermt, beschermt hij ook andere personen / ondernemingen. (1)
• Niet uitsluitbaar: de wet geldt voor iedereen. Het kan niet dat bepaalde personen / ondernemingen worden uitgesloten van handhaving. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

− Bij minder CO₂-uitstoot daalt de (monetaire waarde van de) schade aan het milieu.

− Door de belasting stijgen prijzen waardoor de vraag naar goederen daalt en de productie daalt.

− Als de (monetaire) verbetering van het milieu groter is dan de daling van de productie, stijgt het groen bbp.

indien drie elementen juist (2)

indien twee elementen juist (1)

indien minder dan twee elementen juist (0)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• 0 landen voeren klimaatbeleid. (1)
• 195 landen / Alle landen voeren klimaatbeleid. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Het voeren van klimaatbeleid verhoogt de overheidsuitgaven en dit zal leiden tot een hogere staatsschuld. (1)
• De rente / aflossing zal door toekomstige generaties betaald moeten worden (= uitgestelde belastingheffing). (1)

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• een uitleg dat er sprake is van tegengestelde belangen. (1)
• een uitleg dat er sprake is van asymmetrische informatie. (1)
• een oplossing dat de tegengestelde belangen en asymmetrische informatie vermindert. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Er zijn tegengestelde belangen: de VN (principaal) wil dat er klimaatbeleid wordt gevoerd, terwijl landen (agenten) een prikkel hebben om goedkoper te (blijven) produceren (geen klimaatbeleid te voeren). (1)
• Er is sprake van asymmetrische informatie: landen analyseren (en meten) hun eigen resultaten. Zij kunnen andere data aanleveren / minder hun best doen. De VN kan dit niet allemaal controleren op juistheid. (1)
• De VN kan landen een contract laten ondertekenen waarbij zij akkoord gaan met boetes die hoog genoeg zijn om het voeren van klimaatbeleid rendabeler te maken dan het niet voeren van klimaatbeleid. (1)