Eindexamen biologie vmbo-gl/tl 2018, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Vraag 1 1 punt

Veel vrouwen gebruiken tijdens de menstruatie maandverband of tampons om bloed en slijmvlies uit de baarmoeder op te vangen. Een tampon wordt in de vagina ingebracht.

Vraag 2 1 punt

Frederike heeft op 20 juni de eerste dag van haar menstruatie. Ze heeft een regelmatige menstruatiecyclus van 28 dagen. Op 9 juli gaat ze twee weken op vakantie. Als haar cyclus regelmatig blijft, wanneer kan Frederike dan haar volgende menstruatie verwachten?

1. A vóór haar vakantie
2. B in de eerste week van haar vakantie
3. C in de tweede week van haar vakantie
4. D ná haar vakantie

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 3 2 punten

De hartkamer van kunststof moet, net als de echte linkerkamer, bloed kunnen opvangen uit een ander deel van het hart en dit bloed vervolgens een bloedvat in pompen. Uit welk deel van het hart moet de hartkamer van kunststof bloed opvangen? En in welk bloedvat moet de hartkamer van kunststof dit bloed daarna pompen? Schrijf je antwoord zo op: deel van het hart: .................................................................. naam van het bloedvat: .........................................................

Vraag 4 1 punt

Om de functie van de linkerkamer goed over te kunnen nemen, moeten er kleppen in de hartkamer van kunststof aangebracht worden. Leg uit wat de functie van deze kleppen is.

Vraag 5 2 punten

Haaien vormen niet de eerste, maar de laatste schakel van veel voedselketens in zee. Welke groep organismen vormt de eerste schakel van voedselketens: consumenten, producenten of reducenten? Leg je antwoord uit.

Vraag 6 1 punt

Haaien halen adem met kieuwen. Water stroomt de bek in en langs de kieuwen er weer uit (zie de afbeelding). De letters P en Q geven twee plaatsen aan waar het water langs stroomt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 7 1 punt

Haaien kunnen goed zien. Een haaienoog heeft onder andere een hoornvlies, een ooglens en een netvlies met staafjes en kegeltjes. Uit de bouw van zo’n oog leiden biologen af dat haaien kleuren kunnen zien. Uit welke eigenschap van een haaienoog leiden ze dit af?

1. A uit de aanwezigheid van een hoornvlies
2. B uit de aanwezigheid van een ooglens
3. C uit de aanwezigheid van kegeltjes in het netvlies
4. D uit de aanwezigheid van staafjes in het netvlies

Vraag 8 1 punt

Er zijn haaiensoorten die altijd agressief gedrag vertonen als ze bloed in het water waarnemen. Wat is bloed voor deze haaien op dat moment?

1. A een inwendige prikkel
2. B een respons
3. C een sleutelprikkel
4. D een supranormale prikkel

Vraag 9 1 punt

Haaien zijn gewervelde dieren. In de afbeelding zie je een stamboom die de afstamming van verschillende groepen gewervelde dieren weergeeft volgens de evolutietheorie.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 10 1 punt

Wetenschappers in Australië zoeken naar nieuwe manieren om uit te vinden of er ergens goud in de bodem zit. Ze hebben ontdekt dat eucalyptusbomen goud uit de bodem kunnen opnemen. Dit goud is terug te vinden in de bladeren van die bomen. Hoe komen deze gouddeeltjes vanuit de wortels in de bladeren terecht?

1. A alleen via bastvaten
2. B alleen via houtvaten
3. C zowel via bastvaten als via houtvaten

Vraag 11 1 punt

Er zijn meer dan 700 soorten eucalyptusbomen, waarvan de meeste alleen in Australië voorkomen. Er zijn eucalyptussoorten met een dikke waslaag op de bladeren en soorten met een dunne waslaag. Welke van die soorten zijn beter aangepast aan een droge omgeving, die met een dikke of die met een dunne waslaag op de bladeren? Leg je antwoord uit.

Vraag 12 2 punten

De bloemen van sommige eucalyptussoorten hebben geen gekleurde kroonbladeren, maar ze vallen op door een groot aantal witte of fel gekleurde meeldraden (zie de afbeelding). Deze meeldraden hebben, naast hun normale functie, ook de functie die gekleurde kroonbladeren bij andere bloemen hebben.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 13 1 punt

In de cellen van een meeldraad komen vacuolen met kleurstof voor. Hebben deze cellen een celmembraan? En hebben ze een celwand?

1. A alleen een celmembraan
2. B alleen een celwand
3. C zowel een celmembraan als een celwand

Vraag 14 1 punt

Olie uit bladeren van sommige eucalyptussoorten wordt gebruikt om slijmvorming in de luchtwegen te verminderen. Te veel slijm in de luchtwegen kan benauwdheid veroorzaken. Leg uit waardoor te veel slijm benauwdheid kan veroorzaken.

Vraag 15 1 punt

In het schema hieronder geven twee pijlen een richting aan waarin koolstofdioxide en zuurstof zich in de proefopstelling verspreiden.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 16 1 punt

Als de proefopstelling voor een langere tijd in het donker staat, gaan de plant en de muis uiteindelijk dood. Leg uit waardoor de organismen dan sterven.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 17 1 punt

Bovenstaande informatie gaat over het opnemen van voedsel door een kraai. Het opnemen van voedingsstoffen is een levenskenmerk. De informatie gaat nog over andere levenskenmerken. Schrijf een ander levenskenmerk uit de informatie op.

Vraag 18 1 punt

De kraai heeft geleerd een noot op het zebrapad te laten vallen om hem door een auto te laten kraken. Hoe heet dit leergedrag?

1. A gewenning
2. B inprenting
3. C trial-and-error

Vraag 19 1 punt

Noem een abiotische factor die volgens bovenstaande informatie van invloed is op de overlevingskansen van wespen.

Vraag 20 2 punten

Als gevolg van de hoge temperaturen in de winter en het voorjaar waren er in de zomer van 2014 veel muggen. Leg met behulp van de informatie uit wat een andere verklaring zou kunnen zijn voor het grote aantal muggen in de zomer van 2014.

Vraag 21 1 punt

Als de luchtdruk in de omgeving plotseling daalt, betekent dat vaak dat er slecht weer op komst is, zoals regen en storm. Onderzoekers vragen zich af of het veranderen van de luchtdruk van invloed is op het paringsgedrag van insecten. Ze onderzoeken het paringsgedrag van twee soorten insecten bij dalende, bij stabiele en bij stijgende luchtdruk. Het diagram geeft de resultaten weer.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 22 1 punt

Is het toedienen van antistoffen uit bloed van genezen mensen een vorm van immunisatie? Zo ja, is het dan actieve of passieve immunisatie?

1. A Nee, het is geen immunisatie.
2. B Ja, het is actieve immunisatie.
3. C Ja, het is passieve immunisatie.

Vraag 23 1 punt

Voor het toedienen van bloedplasma met antistoffen tegen ebola wordt geadviseerd om plasma van bloedgroep AB te gebruiken. Dit plasma kan veilig toegediend worden aan patiënten met bloedgroep AB, A, B en 0. Leg uit waardoor dit bloedplasma geschikt is om aan alle patiënten te geven, ongeacht hun bloedgroep.

Vraag 24 1 punt

Het toedienen van antistoffen tegen ebola kan ook via een bloedtransfusie met volledig bloed van een genezen persoon. In zo’n geval wordt geadviseerd om aan vrouwen tussen de 15 en 45 jaar oud alleen resusnegatief bloed te geven. Dit advies wordt gegeven om problemen bij een zwangerschap te voorkomen. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kruis in deze tabel aan of in resusnegatief bloed resusantigenen aanwezig kunnen zijn. Kruis ook aan of in dit bloed resusantistoffen aanwezig kunnen zijn.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 25 1 punt

Gapen begint met een diepe inademing. Vroeger dacht men daarom dat gapen werd veroorzaakt door zuurstoftekort. Door te gapen zou er dan meer zuurstof in het bloed komen. Leg uit dat gapen bij een ongeboren baby niet tot gevolg kan hebben dat er meer zuurstof in het bloed komt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 26 1 punt

Is gapen aangeleerd gedrag of is het erfelijk? Leg je antwoord uit.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 27 1 punt

Lisa gaapt. Daardoor gaat haar buis van Eustachius open en verandert de luchtdruk in haar trommelholte. In de afbeelding hieronder zie je delen van het oor.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 28 1 punt

Lisa is verkouden. Haar buis van Eustachius is verstopt met slijm en gaat niet goed open als ze gaapt. Daardoor komt haar trommelvlies onder druk te staan. Leg uit dat Lisa niet goed kan horen als het trommelvlies onder druk staat.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 29 1 punt

In de afbeelding hieronder zie je een doorsnede van de stamper van een kersenbloem.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 30 1 punt

Op de stamper van een kersenboom met genotype S1S2 komen stuifmeelkorrels terecht van een kersenboom met genotype S2S3. Hoe groot is de kans op nakomelingen met genotype S2S2?

1. A 0%
2. B 25%
3. C 50%
4. D 75%
5. E 100%

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 31 1 punt

De onderzoekers stellen vast dat Eshe op plaats 3 in de rangorde van de vijf vrouwtjes staat. Kan op grond van deze resultaten bepaald worden of Akua hoger of lager in rang staat dan Delu? En zo ja, wie staat er dan hoger in rang?

1. A Nee, dat kan niet bepaald worden.
2. B Ja, Akua staat hoger in rang dan Delu.
3. C Ja, Delu staat hoger in rang dan Akua.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 32 1 punt

Hoe hoger een vrouwtje in rang staat, des te hoger is het gehalte aan testosteron in haar bloed. Als een dominant vrouwtje zwanger is, stijgt het testosterongehalte. Deze stof komt via de placenta in het bloed van de embryo’s terecht. Hierdoor vertonen de pasgeboren hyena’s in het nest al paringsgedrag. Wat is de inwendige prikkel voor dit paringsgedrag?

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 33 1 punt

Bilirubine is een afvalstof die in de lever ontstaat bij de afbraak van rode bloedcellen. Bilirubine wordt samen met gal afgevoerd naar het verteringskanaal. Een deel van de bilirubine komt uiteindelijk in de ontlasting terecht. Drie delen van het verteringskanaal zijn:

1 dikke darm

2 dunne darm

3 endeldarm In welke volgorde passeert bilirubine deze delen op weg naar de anus?

1. A 1–2–3
2. B 1–3–2
3. C 2–1–3
4. D 2–3–1
5. E 3–1–2
6. F 3–2–1

Vraag 34 1 punt

Bij sommige mensen kan bilirubine niet goed vanuit de lever naar het verteringskanaal afgevoerd worden. Een deel van deze stof komt dan in het bloed terecht. Geef de naam van het bloedvat dat bloed met bilirubine uit de lever afvoert.

Vraag 35 1 punt

De bilirubine die in het bloed terechtgekomen is, wordt met de urine uitgescheiden. In de afbeelding zie je delen van het uitscheidingsstelsel. Welke letter geeft een deel aan dat bilirubine uit het bloed verwijdert, waardoor die stof in de urine terechtkomt? P

1. A letter P
2. B letter Q Q
3. C letter R
4. D letter S

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 36 2 punten

Een tuinslak die heterozygoot is voor de kleur van het huisje paart met een homozygote tuinslak. Ze krijgen nakomelingen met een bruin huisje en nakomelingen met een geel huisje. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Schrijf in deze tabel het genotype en het fenotype op van de homozygote ouder.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 37 2 punten

In een tuin is de bodem bedekt met bruin strooisel. Strooisel bestaat uit dode resten van organismen. In deze tuin leeft een populatie slakken. Er zijn slakken met gele huisjes en slakken met bruine huisjes. De slakken eten van de dode resten op de bodem van de tuin. Zelf worden de slakken gegeten door vogels. In de loop van enkele jaren neemt het deel van de populatie dat bestaat uit slakken met gele huisjes af. Het deel met bruine huisjes neemt juist toe. Dit is het gevolg van natuurlijke selectie. Leg uit hoe door natuurlijke selectie het aantal slakken met bruine huisjes in deze populatie toeneemt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 38 1 punt

In de afbeelding zie je stambomen van drie families waarin een bepaalde erfelijke ziekte voorkomt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 39 1 punt

In de familie De Bruin komt een ziekte voor. Uit onderzoek blijkt dat de ziekte erfelijk is. In de afbeelding zie je de stamboom van de familie De Bruin.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 40 1 punt

Mila de Bruin is zwanger en wil weten of haar ongeboren baby de erfelijke ziekte heeft. Geef de naam van een methode om cellen van de ongeboren baby weg te nemen voor prenataal onderzoek.

Vraag 41 1 punt

In de Mojavewoestijn in de Verenigde Staten leven bosratten die van giftige creosootstruiken eten. De ratten worden niet ziek van het gif. Wetenschappers hebben ontdekt dat in het verteringskanaal van deze ratten bacteriën leven die het gif afbreken. In een experiment kreeg een aantal van deze bosratten een behandeling met antibiotica. Daarna werden ze wél ziek als ze van de giftige struiken aten. Leg uit waardoor de bosratten na de behandeling met antibiotica wel ziek werden van het gif.

Vraag 42 2 punten

Bosratten die in andere delen van de Verenigde Staten leven, worden ziek als ze van creosootstruiken eten. Deze bosratten zijn wél gevoelig voor het gif. De wetenschappers vragen zich af of ze zulke bosratten ongevoelig voor het gif kunnen maken. Ze doen een onderzoek waarbij ze voedselbrokjes gebruiken die gemengd zijn met poep van bosratten uit de Mojavewoestijn. In die poep zitten veel darmbacteriën. Schrijf een werkplan op voor zo’n onderzoek.

Vraag 43 1 punt

Romy en Ari spreken met elkaar over het onderzoek met gevoelige bosratten. Romy zegt dat dit onderzoek geen ongevoelige bosratten zal opleveren. Ze heeft geleerd dat bij mensen bacteriën in het voedsel niet levend in de dunne darm aankomen. Leg uit waardoor bij mensen de meeste bacteriën in het voedsel niet levend in de dunne darm aankomen.

Vraag 44 1 punt

GH en gonadotrofinen hebben invloed op processen in het lichaam. In een tabel op de uitwerkbijlage staan twee van die lichaamsprocessen. Kruis in deze tabel bij elk proces aan of dit volgens de informatie wordt beïnvloed door GH of door gonadotrofinen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 45 1 punt

In de afbeelding zie je een doorsnede van de huid.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 46 1 punt

In de informatie staat dat bij ernstige acne een bepaalde crème gebruikt kan worden. Hoe heet het deel van de opperhuid dat sneller afschilfert bij gebruik van deze crème?

Vraag 47 2 punten

In de informatie staat een tabel met gegevens over energiebehoefte. Op de uitwerkbijlage staat een stuk grafiekpapier. Maak op dit grafiekpapier een staafdiagram van de gemiddelde energiebehoefte per dag van mannen in de leeftijdsgroepen 4-8 jaar, 9-13 jaar, 14-18 jaar en 19-30 jaar.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 48 2 punten

In tabel 1 van informatie 3 is te zien dat na de puberteit de energiebehoefte per dag afneemt. Dit heeft onder andere te maken met de afname van de productie van GH. Leg uit waardoor de energiebehoefte afneemt als de productie van GH afneemt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 49 2 punten

Tijdens de biologieles rekent Chantal haar BMI uit. Ze is 1,70 meter lang en weegt 58 kilogram. Wat is de BMI van Chantal? En tot welke gewichtsklasse behoort ze? Gebruik informatie 3. Schrijf je antwoord zo op: BMI: ........................................................... gewichtsklasse: ..........................................

Vraag 50 1 punt

Volgens informatie 4 zijn delen van het brein tijdens de puberteit nog volop in ontwikkeling, zoals de temporale en de frontale schors. Hoe heet het deel van de hersenen waarin zich de temporale schors bevindt?

Vraag 51 1 punt

In informatie 4 wordt het hormoon cortisol genoemd. Welke letter in de afbeelding geeft een orgaan aan dat cortisol produceert?

1. A letter P P
2. B letter Q
3. C letter R
4. D letter S Q
5. E letter T

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven

Vraag 52 1 punt

In informatie 5 wordt de invloed van een aantal geslachtschromosomen op de puberteit beschreven. Welke geslachtschromosomen heeft een jongen met het syndroom van Klinefelter in een levercel?

1. A XX
2. B XY
3. C XXY
4. D XYY

Vraag 53 1 punt

Het syndroom van Turner wordt soms pas in de puberteit opgemerkt. Leg met behulp van de informatie uit waardoor het syndroom van Turner dan wél opgemerkt kan worden.

Vraag 54 1 punt

Het syndroom van Turner kan vastgesteld worden door bloedonderzoek. Rode bloedcellen en bloedplaatjes zijn voor zo’n onderzoek niet geschikt. In de afbeelding zie je enkele bloeddeeltjes.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Herziene opgaven · Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage · Erratum op de opgaven