Eindexamen biologie vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Vraag 1 2 punten

Noteer de naam en het nummer van het orgaanstelsel waar de aorta bij hoort.

Schrijf je antwoord zo op:

naam orgaanstelsel: .................................

nummer: ..................................................

Schema van vier orgaanstelsels, aangegeven met de nummers 1 tot en met 4, met pijlen die de doorgifte van stoffen tussen orgaanstelsels aangeven. Bekijk in Opgaven, pagina 2

Vraag 2 1 punt

De pijlen geven aan dat een orgaanstelsel stoffen kan doorgeven aan een ander orgaanstelsel.

Welke stof geeft orgaanstelsel 2 vooral door aan orgaanstelsel 3?

1. A glucose
2. B koolstofdioxide
3. C mineralen
4. D zuurstof

Schema van vier orgaanstelsels, aangegeven met de nummers 1 tot en met 4, met pijlen die de doorgifte van stoffen tussen orgaanstelsels aangeven. Bekijk in Opgaven, pagina 2

Vraag 3 1 punt

Bij de verbranding komt energie vrij.

Waar gebruikt orgaanstelsel 4 uit de informatie deze energie voor?

Schema van vier orgaanstelsels, aangegeven met de nummers 1 tot en met 4, met pijlen die de doorgifte van stoffen tussen orgaanstelsels aangeven. Bekijk in Opgaven, pagina 2

Vraag 4 1 punt

Stoffen die nodig zijn voor de verbranding moeten door de buitenste laag van de cel naar binnenkomen.

Hoe heet de buitenste laag van een dierlijke cel?

Vraag 5 2 punten

Noteer de namen van de delen waar de letters R en S bij staan.

Schrijf je antwoord zo op:

letter R: ..............................................

letter S: ..............................................

Afbeelding van een deel van het ademhalingsstelsel, met de letters R en S aangegeven. Bekijk in Opgaven, pagina 3

Vraag 6 1 punt

Uit de informatie kun je afleiden dat twee levenskenmerken van de meikever `reageren op prikkels' en `voeden' zijn. Een ander levenskenmerk is pas vanaf het derde levensjaar aanwezig.

Welk ander levenskenmerk hebben meikevers, volgens de informatie, vanaf hun derde levensjaar?

Afbeelding van de stadia van de metamorfose van de meikever: engerling, pop en volwassen meikever. Bekijk in Opgaven, pagina 4

Vraag 7 1 punt

Het gedrag van het vrouwtje veroorzaakt een uitwendige prikkel dat leidt tot het zoekgedrag van het mannetje. Voor dit zoekgedrag is ook een inwendige prikkel nodig.

Noteer de inwendige prikkel die leidt tot het zoekgedrag van het mannetje.

Vraag 8 1 punt

Engerlingen halen adem onder de grond.

Noteer de naam van de ademhalingsorganen van de engerling.

Vraag 9 1 punt

Uit de informatie blijkt dat meikevers onderdeel zijn van een voedselketen. Welke reeks van organismen is de juiste voedselketen?

1. A eitjes → engerling → meikever
2. B zomereik → engerling → meikever
3. C zomereik → meikever → vleermuis
4. D vleermuis → meikever → zomereik

Vraag 10 1 punt

Meikevers vormen met andere organismen een voedselketen.

Tot welke groep organismen behoren meikevers?

1. A consumenten
2. B producenten
3. C reducenten

Vraag 11 1 punt

Wat is de adequate prikkel waarmee de rat, volgens de informatie, de overlevende waarneemt?

1. A geluid
2. B geur
3. C licht

Foto van een getrainde rat met een rugzak met een bel (belletje). Bekijk in Opgaven, pagina 5

Vraag 12 2 punten

Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over lerende ratten.

Kruis in de tabel bij elke zin het juiste leerproces aan.

Vraag 13 1 punt

Bij de eerste rugzak-training worden zintuigcellen in de rug van de rat geprikkeld. Na enige tijd voelt de rat de rugzak niet meer.

Noteer de naam van dit proces.

Vraag 14 1 punt

De huid van ratten heeft dezelfde bouw als die van de mens.

Met welke letter is het deel van de huid aangegeven dat de zintuigcellen voor het voelen van de rugzak bevat?

1. A letter P
2. B letter Q
3. C letter R

Doorsnede van de huid van een rat, met de letters P, Q en R aangegeven. Bekijk in Opgaven, pagina 6

Vraag 15 1 punt

Door welke zenuwcellen worden impulsen van de huid naar het centraal zenuwstelsel geleid?

1. A bewegingszenuwcellen
2. B gevoelszenuwcellen
3. C schakelcellen

Vraag 16 1 punt

In de informatie staat dat het bloed van de prooi door het gif van de komodovaraan niet meer stolt.

Welke bloeddeeltjes worden uitgeschakeld door het gif van de komodovaraan?

1. A bloedplaatjes
2. B rode bloedcellen
3. C witte bloedcellen

Vraag 17 1 punt

Het in de boom klimmen van de jongen van de komodovaraan is erfelijk gedrag.

Leg uit dat het in de boom klimmen van de jongen van de komodovaraan erfelijk gedrag is.

Vraag 18 1 punt

De lengte van het darmkanaal is aangepast aan het voedsel dat een organisme eet.

Leg uit dat het darmkanaal van de komodovaraan korter is dan het darmkanaal van een even grote planteneter.

Vraag 19 1 punt

De komodovaraan eet ook de botten van zijn prooi. Een orgaan in het verteringskanaal maakt een sterk zuur aan, dat deze botten verteert.

Welk orgaan maakt dit zuur aan?

Vraag 20 1 punt

In de afbeelding hierna zie je Mats en Merel en hun voortplantingsorganen. Op website 3 staat informatie over het voorbehoedmiddel van Merel.

Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken over gebeurtenissen in het lichaam van Merel.

Kruis in de tabel bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

Mats en Merel in bed, met een uitvergroting van de voortplantingsorganen van Merel. Bekijk in Opgaven, pagina 8

Vraag 21 1 punt

In de afbeelding zie je Robert en Bart en hun voortplantingsorganen. Zij hebben voor het eerst seksueel contact met elkaar. Ze gebruiken een condoom.

Noteer waartegen dit voorbehoedmiddel het verliefde stel beschermt.

Robert en Bart met een uitvergroting van hun voortplantingsorganen. Bekijk in Opgaven, pagina 9

Vraag 22 1 punt

In de afbeelding zie je Iwan en Luana en hun voortplantingsorganen. Bij Iwan zijn na een operatie de zaadleiders afgesloten. Daardoor komt er bij een orgasme vocht zonder zaadcellen uit zijn penis.

Een orgaan dat vocht maakt, is de prostaat.

Noteer de naam van een ander orgaan dat vocht maakt dat uit de penis komt tijdens het orgasme van Iwan.

Iwan en Luana met een uitvergroting van hun voortplantingsorganen. Bekijk in Opgaven, pagina 9

Vraag 23 2 punten

Noteer de naam en de letter van het deel van het oor waar de zintuigcellen van het gehoor liggen.

Schrijf je antwoord zo op:

naam: ......................................................................................................

letter: .......................................................................................................

Doorsnede van het oor, met vier delen aangegeven met letters. Bekijk in Opgaven, pagina 10

Vraag 24 2 punten

Er is gemeten vanaf welke geluidssterkte mensen van 50 jaar met en zonder de mutatie van het DFNA9-gen bepaalde toonhoogten kunnen horen. In het diagram zie je dit als de gemiddelde drempelwaarden van de geluidssterkte van het geluid (decibel) bij verschillende toonhoogtes (kHz).

Op de uitwerkbijlage staan drie uitspraken over dit diagram.

Kruis in de tabel bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

Diagram met de gemiddelde drempelwaarden van de geluidssterkte (decibel) per toonhoogte (kHz), voor 50-jarigen met en zonder de mutatie in het DFNA9-gen. Bekijk in Opgaven, pagina 11

Vraag 25 1 punt

Leg uit dat een muis het gemuteerde gen na de gentherapie nog steeds kan doorgeven aan zijn nakomelingen.

Vraag 26 1 punt

Wat is de naam van het vocht op plaats P?

1. A bloedplasma
2. B cytoplasma
3. C lymfe
4. D weefselvloeistof

Schematische weefsel van de onderbenen met drie typen transportvaten met aftakkingen; plaats P is aangegeven. Bekijk in Opgaven, pagina 12

Vraag 27 1 punt

Vocht kan ook uit de benen worden afgevoerd via de haarvaten. Via welke delen van het bloedvatenstelsel komt dit vocht achtereenvolgens in het hart terecht?

1. A beenader → holle ader → linkerboezem
2. B beenader → holle ader → rechterboezem
3. C beenslagader → holle ader → linkerboezem
4. D beenslagader → holle ader → rechterboezem

Vraag 28 2 punten

Door de ziekte van Milroy kunnen er soms afwijkingen ontstaan aan de balzak en de urinebuis. In de afbeelding zie je het voortplantingsstelsel van een gezonde man. Vier delen zijn met letters aangegeven.

Noteer met welke letter de balzak en de urinebuis aangegeven worden.

Schrijf je antwoord zo op:

balzak: ........................

urinebuis:....................

Voortplantingsstelsel van een gezonde man, met vier delen aangegeven met letters. Bekijk in Opgaven, pagina 13

Vraag 29 1 punt

De ziekte van Milroy wordt veroorzaakt door een dominant gen. Er wordt een baby geboren waarvan beide ouders heterozygoot zijn voor de ziekte van Milroy.

Wat is de kans dat deze baby de ziekte van Milroy heeft?

1. A 0%
2. B 25%
3. C 50%
4. D 75%
5. E 100%

Vraag 30 1 punt

Leg uit dat niet iedere zwangere vrouw die besmet is met de toxoplasma-parasiet, deze doorgeeft aan het embryo.

Vraag 31 1 punt

Er wordt gewerkt aan een middel om de toxoplasma-parasiet bij katten te voorkomen. Een kat krijgt dan de verzwakte ziekteverwekker ingespoten. Hierna gaat de kat antistoffen tegen de parasiet maken. De kat wordt op deze manier kunstmatig immuun gemaakt.

Noteer de naam van het middel dat de kat krijgt om deze kunstmatig immuun te maken.

Vraag 32 1 punt

In de afbeelding zie je een schematische weergave van een embryo in de baarmoeder. Vier delen zijn met letters aangegeven.

Met welke letter is de placenta aangegeven?

1. A letter P
2. B letter Q
3. C letter R
4. D letter S

Schematische weergave van een embryo in de baarmoeder, met vier delen aangegeven met letters. Bekijk in Opgaven, pagina 15

Vraag 33 2 punten

Op de uitwerkbijlage staan drie uitspraken over een besmetting met de toxoplasma-parasiet.

Kruis in de tabel bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

Vraag 34 2 punten

Ook muizen kunnen worden besmet met de toxoplasma-parasiet. De muizen vertonen daardoor meer onderzoekend gedrag en zijn minder angstig. Ook voelen deze muizen zich aangetrokken tot de geur van katten-urine.

Leg uit dat de toxoplasma-parasiet zich door deze effecten op muizen sneller kan vermeerderen.

Vraag 35 1 punt

De struik kan twee typen bloemen hebben. In de afbeelding worden delen van een bloem van een duindoorn aangegeven met de letters P en Q.

Welke letter geeft het voortplantingsorgaan aan van een duindoornstruik waaraan vruchten ontstaan? Leg je antwoord uit.

Delen van een bloem van een duindoorn, aangegeven met de letters P en Q. Bekijk in Opgaven, pagina 16

Vraag 36 2 punten

Noteer op welke manieren de duindoorn zich geslachtelijk en ongeslachtelijk kan voortplanten.

Schrijf je antwoord zo op:

geslachtelijk door: ....................................................................................

ongeslachtelijk door: ................................................................................

Vraag 37 1 punt

Noteer een kenmerk uit de informatie waaruit blijkt dat deze struik door de wind bestoven wordt.

Vraag 38 1 punt

Noteer een kenmerk uit de informatie waaruit blijkt dat de bladeren van de duindoorn aangepast zijn om verdamping van water tegen te gaan.

Vraag 39 1 punt

In de informatie wordt een aantal oorzaken voor het krijgen van een hartinfarct genoemd.

Noteer een andere oorzaak voor het krijgen van een hartinfarct.

Vraag 40 1 punt

Welk bloedvat is verstopt bij een hartinfarct?

1. A bovenste holle ader
2. B onderste holle ader
3. C kransader
4. D kransslagader

Vraag 41 1 punt

Om te bepalen hoeveel van het stresshormoon cortisol aanwezig is bij mensen, wordt er bloedonderzoek gedaan.

Uit welk deel van het bloed kun je de hoeveelheid hormonen bepalen?

1. A bloedplaatjes
2. B bloedplasma
3. C rode bloedcellen
4. D witte bloedcellen

Vraag 42 2 punten

In de afbeelding zie je enkele hormoonklieren.

Noteer op de uitwerkbijlage de letter van de hormoonklier die oxytocine afgeeft en de letter van de hormoonklier die cortisol afgeeft.

Afbeelding van enkele hormoonklieren, aangegeven met letters. Bekijk in Opgaven, pagina 17

Vraag 43 1 punt

Noteer de naam van het deel van het oog dat het pigment bevat dat de oogkleur bepaalt.

Vraag 44 1 punt

De blauwe oogkleur van een baby kan in het eerste levensjaar veranderen.

Verandert dan het fenotype? En verandert dan het genotype?

1. A alleen het fenotype verandert
2. B alleen het genotype verandert
3. C het fenotype en het genotype verandert

Vraag 45 2 punten

De ouders van David gaan op internet zoeken naar families waarbij er ook familieleden zijn met ogen die verschillend van kleur zijn. In de afbeelding zie je een stamboom die de ouders van David vinden. In deze stamboom komt de erfelijke vorm voor van ogen die verschillend van kleur zijn.

De letter Q geeft een nog ongeboren kind aan.

Op de uitwerkbijlage staat een kruisingsschema. Vul het kruisingsschema in. Noteer de kans dat het kind (Q) twee verschillende kleur ogen heeft.

Stamboom van de ouders van David, met de erfelijke vorm van ogen die verschillend van kleur zijn. Bekijk in Opgaven, pagina 18

Vraag 46 1 punt

In een vol klaslokaal neemt ook de hoeveelheid vocht in de lucht toe. Vocht wordt uitgescheiden door zweten.

Op welke andere manier scheiden de leerlingen vocht in de lucht uit?

Vraag 47 2 punten

De onderzoekers hebben tijdens het onderzoek de hoeveelheid licht in de lokalen bijgehouden, omdat dit van invloed kan zijn op de luchtkwaliteit.

Leg in twee stappen uit hoe in periode 2 de hoeveelheid licht van invloed is op de concentratie koolstofdioxide.

Vraag 48 2 punten

In lokaal 2 was een duidelijke verbetering van de luchtkwaliteit te zien door de aanwezigheid van planten en veel licht.

Maak op de uitwerkbijlage een staafdiagram van de gemiddelde concentratie koolstofdioxide in lokaal 2 zonder planten en met planten.

Leeg rooster met een verticale as voor de gemiddelde concentratie koolstofdioxide (ppm), waarin het staafdiagram getekend moet worden. Bekijk in Uitwerkbijlage, pagina 3

Vraag 49 2 punten

Lichaamscellen van katten bevatten 38 chromosomen. Noteer het aantal chromosomen van een levercel en van een zaadcel van een kater.

Schrijf je antwoord zo op:

levercel: ......................

zaadcel: ......................

Vraag 50 1 punt

Lapjeskatten zijn altijd poezen.

Leg uit waarom een kater geen lapjeskat kan zijn.