Eindexamen biologie vmbo-gl/tl 2025, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Vraag 1 2 punten

Maak met behulp van de informatie een voedselketen van vier organismen waarin de hermelijn voorkomt.

Twee foto's van de hermelijn, één in de winter (helemaal wit) en één in de zomer (bruin). Bekijk in Opgaven, pagina 2

Vraag 2 1 punt

De hermelijn heeft grote hoektanden en een bepaald type kiezen. Noteer de naam van het type kiezen van de hermelijn.

Vraag 3 1 punt

Er ligt steeds minder vaak sneeuw. Biologen verwachten dat er na verloop van tijd minder witte hermelijnen zullen zijn. Leg dit uit.

Vraag 4 1 punt

In de afbeelding zie je een schematische doorsnede van een blad. Hierin zijn delen aangegeven met de letters P tot en met S.

Welke letter geeft een huidmondje aan?

1. A letter P
2. B letter Q
3. C letter R
4. D letter S

Schematische doorsnede van een blad met de delen P tot en met S. Bekijk in Opgaven, pagina 3

Vraag 5 1 punt

Noteer de naam van het type vaten waarin abscisinezuur wordt getransporteerd vanuit de wortels naar de bladeren.

Vraag 6 1 punt

In planten kan zowel mitose als meiose plaatsvinden. Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken over mitose en meiose. Kruis voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

Vraag 7 1 punt

In de afbeelding zie je een opengesneden zaadje van een boon. Hierin zijn delen aangegeven met de letters P, Q en R.

Welke letter geeft het deel aan waaruit het kiempje reservevoedsel haalt?

1. A letter P
2. B letter Q
3. C letter R

Opengesneden zaadje van een boon met de delen P, Q en R. Bekijk in Opgaven, pagina 4

Vraag 8 1 punt

Welke stoffen in het bloed worden gemeten bij het titeren?

Vraag 9 1 punt

Hond Wodan is immuun voor de ziekte parvo. Leg uit dat Wodan hierdoor niet immuun is voor de ziekte van Carré.

Vraag 10 1 punt

Puppy's zijn de eerste weken na de geboorte meestal natuurlijk passief immuun voor een aantal ziektes. Leg uit op welke manier deze puppy's natuurlijk passief immuun zijn geworden.

Vraag 11 1 punt

Welke laag is bij een trage maag minder actief waardoor er minder peristaltiek plaatsvindt?

1. A de slijmvlieslaag
2. B de bindweefsellaag
3. C de spierlaag

Afbeelding van de maagwand met de drie lagen: spierlaag, bindweefsellaag en slijmvlieslaag. Bekijk in Opgaven, pagina 5

Vraag 12 1 punt

Carola voelt zich door haar trage maag altijd vol. In welk deel van de hersenen vindt bewustwording van haar volle maag plaats?

1. A in de grote hersenen
2. B in de kleine hersenen
3. C in de hersenstam

Vraag 13 1 punt

De maag van Carola zwelt op als er tijdens de vertering gassen ontstaan. De maag drukt dan tegen haar middenrif. Dit heeft invloed op haar ademhaling. Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken.

Kruis voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

Vraag 14 1 punt

Als Carola een boer laat, kan het teveel aan gas uit haar maag ontsnappen. Het gas verlaat de maag via de mondholte. Op dat moment zijn de luchtpijp en de neusholte afgesloten. Op de uitwerkbijlage staat een tabel.

Kruis aan welk deel de luchtpijp afsluit en welk deel de neusholte afsluit.

Vraag 15 2 punten

Als Carola's klachten erger worden en medicijnen niet meer helpen, kan ze sondevoeding krijgen. Ze krijgt dan via de neus een slangetje ingebracht tot in haar maag. Zes keer per dag wordt daar vloeibare voeding doorheen gedruppeld.

Delen van het lichaam zijn:

• 1 luchtpijp
• 2 mondholte
• 3 neusholte
• 4 slokdarm
• 5 twaalfvingerige darm

Door welke delen gaat het slangetje? Noteer alleen de juiste nummers.

Vraag 16 1 punt

Om een bloedvat te bereiken, prikt de hoofdluis door lagen van de huid. In welke volgorde gebeurt dat?

1. A hoornlaag → kiemlaag → lederhuid
2. B hoornlaag → lederhuid → kiemlaag
3. C kiemlaag → hoornlaag → lederhuid
4. D kiemlaag → lederhuid → hoornlaag
5. E lederhuid → hoornlaag → kiemlaag
6. F lederhuid → kiemlaag → hoornlaag

Foto van een hoofdluis. Bekijk in Opgaven, pagina 6

Vraag 17 1 punt

Bij de bloedstolling is een bepaald bloeddeeltje betrokken. Noteer de naam van dit bloeddeeltje.

Vraag 18 1 punt

In de afbeelding zie je de levenscyclus van de hoofdluis. De cyclus begint als het vrouwtje een bevrucht eitje aan een hoofdhaar vastplakt. Uit het eitje komt een kleine luis, die na 10 dagen volwassen is.

Over de levenscyclus van deze hoofdluis worden twee uitspraken gedaan:

• 1 De hoofdluis in stadium 3 heeft hetzelfde fenotype als in stadium 5.
• 2 Een lichaamscel van de hoofdluis in stadium 2 heeft hetzelfde aantal chromosomen als een lichaamscel in stadium 4.

Welk van deze uitspraken is juist of welke van deze uitspraken zijn juist?

1. A geen van beide
2. B alleen 1
3. C alleen 2
4. D zowel 1 als 2

Schema van de levenscyclus van de hoofdluis met de stadia 1 tot en met 5. Bekijk in Opgaven, pagina 7

Vraag 19 1 punt

Met een speciale shampoo kun je hoofdluizen bestrijden. Deze shampoo verstopt de tracheeën van de hoofdluis.

Leg uit waardoor een hoofdluis doodgaat als de tracheeën verstopt zijn.

Vraag 20 2 punten

Noteer de naam van schema 1 en van schema 2.

Schrijf je antwoord zo op:

schema 1: ......................................................................................

schema 2: ......................................................................................

Foto van een vervetaap met een jong. Bekijk in Opgaven, pagina 8

Vraag 21 1 punt

De gedragsbiologen observeren vijf vervetaap-vrouwtjes gedurende een dag. Ze houden bij hoe vaak de vrouwtjes elkaar vlooien. Het resultaat staat in het schema hieronder.

Een aap wordt altijd gevlooid door een aap die lager in de rangorde staat. Op de uitwerkbijlage staat een rangordeschema.

Noteer in het schema de rangorde van deze apen. Begin met de naam van het meest dominante dier.

Vraag 22 1 punt

De biologen vragen zich af wat Cyrah gaat doen om een stukje appel te krijgen. De volgende dag doen de biologen een experiment met alleen Ama en Cyrah. De biologen zetten een gesloten kist met stukjes appel neer in hun verblijf. De biologen kunnen de kist van een afstand openen. Zodra Ama een stukje appel pakt, houden de biologen vijf minuten lang bij wat Cyrah doet. De aantekeningen van de biologen staan in de tabel hieronder.

Noteer de gedragshandeling die Cyrah laat zien om een stukje appel te krijgen.

Vraag 23 2 punten

Jeffrey vraagt zich af of het verstandig is om met dit pythonmannetje te fokken. Hij wil weten hoe groot de kans is op nakomelingen met de ziekte van Paget bij deze kruising. De dierenarts heeft voor hem een stamboom gemaakt van de familie van het mannetje. Het geselecteerde pythonpaar is aangegeven met de letters P en Q.

Op de uitwerkbijlage staat een kruisingsschema.

Vul het kruisingsschema in.

Noteer de kans dat een nakomeling de ziekte van Paget heeft.

Stamboom van de familie van het pythonmannetje, met het geselecteerde pythonpaar P en Q. Bekijk in Opgaven, pagina 10

Vraag 24 1 punt

Op een röntgenfoto van een python zijn de vervormingen aan de wervels goed te zien. Een python heeft soms ook overblijfselen van heupbeenderen en poten.

Geef een verklaring voor de aanwezigheid van deze overblijfselen op basis van de evolutietheorie.

Vraag 25 1 punt

Op de foto zie je de luchtpijp van de python. De bouw van de luchtpijp van een python is gelijk aan die van de mens.

Wat is de functie van de kraakbeenringen in de luchtpijp van de python?

Foto van de luchtpijp van een python. Bekijk in Opgaven, pagina 11

Vraag 26 1 punt

Bij een python is de luchtpijp uitschuifbaar. Als het nodig is, kan de python de luchtpijp tot uit de bek schuiven. Jeffrey heeft dat nog nooit gezien. Jeffrey voert zijn pythons muizen en jonge ratten.

Leg uit in welke situatie het voor een python die in de natuur leeft nodig kan zijn de luchtpijp tot uit de bek te schuiven.

Vraag 27 1 punt

Hasana's broertje maakte veel mannelijke geslachtshormonen. Door welke hormoonklier worden de mannelijke geslachtshormonen gemaakt?

Vraag 28 1 punt

Over Hasana worden twee uitspraken gedaan. In elke uitspraak is een woord weggelaten.

• 1 Hasana had ......... geslachtskenmerken van een man.
• 2 Hasana had ......... in haar lichaam.

Wat moet worden ingevuld in zin 1 en in zin 2?

1. A in zin 1 primaire, in zin 2 eileiders
2. B in zin 1 primaire, in zin 2 zaadleiders
3. C in zin 1 secundaire, in zin 2 eileiders
4. D in zin 1 secundaire, in zin 2 zaadleiders

Vraag 29 1 punt

Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken over tweelingen bij mensen. Kruis voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

Vraag 30 1 punt

Op welke momenten van de dag hebben de wortelcellen zuurstof nodig?

1. A alleen overdag
2. B alleen 's nachts
3. C overdag en 's nachts

Foto van een pitrusplant aan de waterkant. Bekijk in Opgaven, pagina 13

Vraag 31 1 punt

Hieronder zie je een schematische tekening van een wortel. Met twee pijlen is de richting aangegeven waarin de stoffen glucose en nitraat worden vervoerd.

Op de uitwerkbijlage staat een tabel.

Kruis voor elke pijl aan welke stof in die richting wordt vervoerd.

Schematische tekening van een wortel met pijl P (omhoog) en pijl Q (omlaag). Bekijk in Opgaven, pagina 13

Vraag 32 1 punt

Een neushoornkever-mannetje met een korte hoorn vlucht meteen als een ander mannetje zijn langere hoorn laat zien. Tot welk gedrag behoort dit laten zien van de hoorn aan de tegenstander?

1. A baltsgedrag
2. B territoriumgedrag
3. C verzorgingsgedrag

Foto van een neushoornkever. Bekijk in Opgaven, pagina 14

Vraag 33 1 punt

Noteer een biotische factor uit de informatie die invloed heeft op de snelheid waarmee een larve zich ontwikkelt tot een volwassen neushoornkever.

Vraag 34 2 punten

In de hoop plantenafval wordt warmte geproduceerd door verbranding. Welke twee stoffen ontstaan bij de verbranding?

Vraag 35 1 punt

Cafeïne uit de energiedrank heeft invloed op orgaanstelsels. Noteer de namen van twee orgaanstelsels waarop cafeïne volgens de informatie invloed heeft.

Vraag 36 1 punt

Energiedrank bevat zuren. Hierdoor is het drinken van energiedrank slecht voor je gebit. Noteer welk deel van een tand als eerste wordt aangetast.

Vraag 37 1 punt

Er zitten suikers in energiedrank. Onder welke groep energierijke voedingsstoffen vallen suikers?

Vraag 38 2 punten

De suiker in energiedrank kan door het lichaam worden verbruikt bij de verbranding. Als er meer brandstof is dan het lichaam nodig heeft, kan dit worden opgeslagen als glycogeen of als vet. Noteer in welke delen van het lichaam glycogeen en vet kan worden opgeslagen.

Schrijf je antwoord zo op:

glycogeen: ....................................................................................................

vet: ...............................................................................................................

Vraag 39 1 punt

Melissa en Roy bekijken de tabel uit het onderzoek en doen daar uitspraken over.

• Melissa zegt dat uit elke klas meer jongens energiedrank drinken dan meisjes.
• Roy zegt dat meer leerlingen uit klas 2 energiedrank drinken dan leerlingen uit klas 4.

Wie heeft gelijk?

1. A geen van beiden
2. B alleen Melissa
3. C alleen Roy
4. D zowel Melissa als Roy

Vraag 40 2 punten

Maak op de uitwerkbijlage een staafdiagram van het percentage leerlingen op vmbo-gt-niveau dat wekelijks energiedrank drinkt. Geef de vier groepen leerlingen weer in vier staven.

Leeg assenstelsel voor het staafdiagram, met op de verticale as het percentage leerlingen op vmbo-gt-niveau dat wekelijks energiedrank drinkt. Bekijk in Uitwerkbijlage, pagina 3

Vraag 41 1 punt

De verloskundige doet een prenataal onderzoek bij Chantal. Met behulp van geluidsgolven bekijkt ze de foetussen.

Noteer de naam van deze manier van prenataal onderzoek.

Vraag 42 1 punt

Op de monitor is te zien dat er vloeistof om de foetussen zit.

Noteer de naam van deze vloeistof.

Vraag 43 1 punt

Bij elk bezoek controleert de verloskundige de bloeddruk van Chantal. Een afwijkende bloeddruk is ongunstig voor de foetussen. Een afwijkende bloeddruk kan ontstaan als stoffen uit de placenta de slagaders laten vernauwen.

Gaat de bloeddruk omlaag of omhoog als de slagaders in Chantals lichaam vernauwen? Leg je antwoord uit.

Vraag 44 1 punt

Je ziet de foetussen van Chantal in de afbeelding. Hierin zijn delen aangegeven met de letters P tot en met S.

Welke letter geeft het deel aan waar voedingsstoffen uitgewisseld worden tussen Chantal en de foetussen?

1. A letter P
2. B letter Q
3. C letter R
4. D letter S

Afbeelding van de twee foetussen in de baarmoeder, met de delen P tot en met S aangegeven. Bekijk in Opgaven, pagina 17

Vraag 45 1 punt

Doordat Chantal resusnegatief is kan een afweerreactie op gang komen als zij in contact komt met resuspositieve bloedcellen. Om dit te voorkomen heeft ze bij de bevalling van haar eerste kind een injectie gekregen met anti-R. Zonder deze injectie zou haar lichaam geleerd hebben om zelf anti-R te maken. Het anti-R komt dan tijdens de zwangerschap in het bloed van de tweeling. Dit zou schadelijk zijn voor de ontwikkeling van de foetussen.

Wat gebeurt er als anti-R uit het bloed van Chantal in de bloedsomloop van de resuspositieve tweeling terechtkomt?

Vraag 46 1 punt

Een virus kan na inademing via een longblaasje opgenomen worden in het bloed en gaat daarna via de kortste weg naar de kop van het konijn. In welke volgorde gaat het virus door de bloedvaten?

1. A longader → aorta → halsader
2. B longader → aorta → halsslagader
3. C longslagader → aorta → halsader
4. D longslagader → aorta → halsslagader

Vraag 47 2 punten

Door de besmetting met het virus raakt het oog van het konijn ontstoken. Daardoor zwelt het ooglid op en raakt deel P in de afbeelding geïrriteerd.

Noteer de naam en de functie van deel P.

Schrijf je antwoord zo op:

naam: ...........................................................................................................

functie: ........................................................................................................

Tekening van een konijnenoog met deel P aangegeven. Bekijk in Opgaven, pagina 18

Vraag 48 1 punt

Leg uit waardoor blindheid de overlevingskans van een konijn in het wild kleiner maakt.

Vraag 49 1 punt

Als een konijn myxomatose had, gaf de dierenarts in het verleden uit voorzorg antibiotica om besmetting met andere ziekteverwekkers tegen te gaan.

Tegen welke ziekteverwekkers werken antibiotica?

1. A tegen bacteriën
2. B tegen schimmels
3. C tegen andere virussen

Vraag 50 1 punt

Is het vingerdier een consument, een producent of een reducent?

1. A een consument
2. B een producent
3. C een reducent

Foto van een vingerdier met de lange vingers. Bekijk in Opgaven, pagina 19

Vraag 51 1 punt

Noteer de inwendige prikkel voor het vingerdier om op bomen te kloppen.

Vraag 52 2 punten

De delen van het oor van een vingerdier hebben dezelfde namen en functies als bij de mens. Het vingerdier hoort een larve onder de boomschors. In het schema hieronder zie je de weg die het geluid aflegt, van de oorschelp tot het slakkenhuis.

oorschelp → ...1... → ...2... → gehoorbeentjes → slakkenhuis

Welk deel hoort op plaats 1 en welk deel hoort op plaats 2 te staan?

Schrijf je antwoord zo op:

op plaats 1: .....................................................................................................

op plaats 2: .....................................................................................................