Eindexamen biologie vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Oorproblemen bij katten, Pleuravocht, Seks in de huwelijksnacht, Proefje met honing, Yoghurt, Vaccin tegen ebola, Bloed van de koning?, Dekhengst, Gedrag van varkens, De ingewandsslagader, Indraaien van een aquarium, Leven in rottend hout, Korhoenders, Leven met diabetes, Oogwormen, Zeearenden.
Het centraal examen biologie vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 1 telt 55 vragen. De meeste vragen gaan over voeding en vertering (13), voortplanting (8) en zenuwstelsel en hormonen (6). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Voeding en vertering | 4, 12-19, 45-48 | 13 |
| Voortplanting | 6-11, 28, 43 | 8 |
| Zenuwstelsel en hormonen | 1, 3, 26-27, 50-51 | 6 |
| Gedrag | 30-33, 41-42 | 6 |
| Ecologie | 37-40, 53, 55 | 6 |
| Afweer | 2, 20-22, 49 | 5 |
| Erfelijkheid | 24-25, 29, 44 | 4 |
| Bloedsomloop | 34-36 | 3 |
| Ademhaling | 5 | 1 |
| Cellen | 23 | 1 |
| Evolutie | 52 | 1 |
| Planten en fotosynthese | 54 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens biologie vmbo-gl/tl sinds 2018: dit examen vroeg meer over voeding en vertering (24% van de vragen, gemiddeld 11%).
Opgaven en correctievoorschrift
- Opgaven
- Uitwerkbijlage
- Correctievoorschrift
- Aanvulling correctievoorschrift
- Tweede aanvulling correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen biologie vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen biologie vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen biologie vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Oorproblemen bij katten
Marek heeft op internet de volgende informatie gevonden over oorproblemen bij katten:
Oormijten zijn kleine spinachtige beestjes die in de gehoorgang van de kat kunnen leven. Ze voeden zich daar met oorsmeer, huidschilfers en weefselvocht. De aanwezigheid van de mijten zorgt voor irritatie van de gehoorgang.
Katten kunnen een oorontsteking krijgen nadat bacteriën vanuit de luchtwegen het middenoor van de kat zijn binnengedrongen. Zo’n ontsteking wordt meestal pas opgemerkt als de zenuwen in het middenoor aangetast zijn. Dan kan de kat een hangend oor krijgen.
Op latere leeftijd kunnen katten doof worden, doordat delen van het oor niet meer goed werken.
Vraag 1 1 punt
In de afbeelding hieronder zie je een schematische tekening van een kattenoor. De namen en de functies van de delen zijn hetzelfde als bij mensen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- (letter) P (1)
Met welke letter is in de afbeelding een plaats aangegeven waar oormijten leven?
Vraag 2 1 punt
Leg uit hoe bacteriën vanuit de luchtwegen het middenoor kunnen bereiken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat de bacteriën het middenoor door de buis van Eustachius/deel U kunnen bereiken. (1)
Vraag 3 2 punten
Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Noteer in die tabel de letters uit de afbeelding en de bijbehorende namen van twee delen die doofheid bij katten kunnen veroorzaken, als deze delen niet goed meer werken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- twee van de volgende delen: letter naam Q gehoorbeentjes/hamer T slakkenhuis S gehoorzenuw per juiste letter en bijbehorende juiste naam (1) (2)
Pleuravocht
Nathan heeft problemen met zijn ademhaling. De huisarts stelt vast dat vocht zich heeft opgehoopt tussen zijn longvlies en zijn linkerlong. Dat wordt pleuravocht genoemd. De linkerlong kan daardoor minder uitgerekt worden dan normaal.
Vraag 4 1 punt
Pleuravocht ontstaat door waterverlies uit de bloedvaten. Dit water wordt weer aangevuld, doordat in een bepaald orgaan water in het bloed opgenomen wordt. Welk orgaan heeft als taak water in het bloed op te nemen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 5 1 punt
Het pleuravocht heeft gevolgen voor de gaswisseling in het lichaam van Nathan. De gehaltes aan zuurstof en koolstofdioxide in zijn rechter- en zijn linkerlongader worden met elkaar vergeleken. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kruis in de tabel aan of het zuurstofgehalte in de linkerlongader hoger of lager is dan in de rechterlongader. Kruis dit ook aan voor het koolstofdioxidegehalte.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Seks in de huwelijksnacht
Esmeralda en Ronald trouwen op 25 mei. In de huwelijksnacht hebben ze geslachtsgemeenschap. Twee weken later merkt Esmeralda dat ze niet ongesteld wordt. Normaal heeft ze een regelmatige cyclus van 28 dagen.
Vraag 6 1 punt
Op welke dag begon de laatste ongesteldheid van Esmeralda?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 7 1 punt
Een functie van geslachtsgemeenschap is voortplanting. Geef nog een functie van geslachtsgemeenschap.
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een functie van geslachtsgemeenschap: − relatie tussen de partners versterken − plezier beleven − ontspanning (1)
Vraag 8 1 punt
Esmeralda vermoedt dat ze zwanger is geworden. Ze koopt een zwangerschapstest. De test meet of het hormoon hCG in de urine van Esmeralda zit. Dit hormoon wordt door de placenta gemaakt. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met twee uitspraken over de placenta. Kruis voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Vraag 9 1 punt
Ook andere delen van het vrouwelijke voortplantingsstelsel maken hormonen. Hieronder zie je een schematische afbeelding van het vrouwelijke voortplantingsstelsel.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- (letter) Q (1)
Welke letter geeft een deel aan dat hormonen maakt?
Vraag 10 1 punt
Esmeralda en Ronald zijn blij met de zwangerschap. Ze vragen zich af of hun kind een meisje of een jongen zal zijn. Op welk moment staat het geslacht van hun kind vast?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 11 1 punt
Noteer een prenataal onderzoek waarmee het geslacht van het ongeboren kind met zekerheid kan worden vastgesteld.
Bekijk het antwoord
Opmerking Voor “echo(grafie)” geen scorepunt toekennen.
Proefje met honing
Paul en Ria willen onderzoeken of in honing enzymen voorkomen die zetmeel kunnen afbreken. Ze doen een proefje. Ze vullen drie reageerbuizen met water, zetmeel en honing zoals in de afbeelding aangegeven. Ze mengen de vloeistoffen goed en doen in elke buis drie druppels van een bepaalde indicator.
Direct nadat de indicator toegevoegd is, noteren Paul en Ria de kleur van de inhoud van de reageerbuis. Na 15 minuten noteren ze de kleur weer. De resultaten staan in de tabel.
kleur direct na toevoegen kleur na 15 minuten van de indicator reageerbuis 1 geelbruin geelbruin reageerbuis 2 blauwzwart bruin reageerbuis 3 blauwzwart blauwzwart
Vraag 12 1 punt
Geef de naam van de indicator die Paul en Ria gebruikt hebben.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- jodium/joodoplossing (1)
Vraag 13 2 punten
In reageerbuis 1 en in reageerbuis 3 is de kleur na 15 minuten onveranderd gebleven. Verklaar voor beide reageerbuizen hoe dit komt. Schrijf je antwoord zo op: reageerbuis 1: ................................................ reageerbuis 3: ................................................
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden: (reageerbuis 1:) er is geen zetmeel aanwezig (dat afgebroken kan worden) (reageerbuis 3:) er is geen enzym/honing aanwezig (dat zetmeel kan afbreken)
Yoghurt
Joni wil zelf yoghurt maken door melkzuurbacteriën toe te voegen aan melk. Melkzuurbacteriën breken glucose in de melk af om energie vrij te maken. Hierbij ontstaat melkzuur. Dit proces heet melkzuurgisting en gaat als volgt: glucose melkzuur + energie
Vraag 14 1 punt
Ook menselijke cellen breken glucose af om energie vrij te maken. Menselijke cellen kunnen meer energie uit glucose halen dan melkzuurbacteriën. Daarvoor hebben menselijke cellen echter nog een gas nodig. Geef de naam van dit gas.
Bekijk het antwoord
- zuurstof (1)
Vraag 15 1 punt
Joni maakt een lijst van materialen die ze nodig heeft om yoghurt te maken.
- 200 mL volle gesteriliseerde melk
- 20 mL melkzuurbacteriën
- 1 maatcilinder van 100 mL
- 2 bekerglazen van 100 mL
- huishoudfolie
- een broedstoof ingesteld op 40 °C
- een thermometer
- een trechter
- een bekerglas Uit de materialenlijst kun je afleiden dat een bepaalde abiotische factor belangrijk is voor de melkzuurbacteriën. Welke factor is dat?
Bekijk het antwoord
- temperatuur (1)
Vraag 16 1 punt
In yoghurt bevinden zich levende bacteriën. Als je yoghurt hebt gegeten, bereiken veel van deze bacteriën de twaalfvingerige darm niet levend. Leg uit hoe dat komt.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat bacteriën worden gedood door (stoffen in) maagsap/speeksel. (1)
Vraag 17 1 punt
In de afbeelding hieronder zie je het verteringsstelsel.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- Antwoord: F (1)
De voedingsstoffen in yoghurt worden afgebroken door verteringsenzymen. Welke twee letters in de afbeelding geven organen aan die verteringsenzymen maken?
A de letters P en Q
B de letters P en R
C de letters P en S
D de letters Q en R
E de letters Q en S
F de letters R en S
In de tabel hieronder staan gegevens over de voedingswaarde van yoghurt.
kool- energie eiwit vet water hydraten (kJ/100 mL) (g/100 mL) (g/100 mL) (g/100 mL) (g/100 mL) magere
140 3,4 4,5 0,1 90,0 yoghurt halfvolle
205 3,5 5,2 1,6 88,7 yoghurt volle yoghurt 270 3,8 4,5 3,5 86,2
Vraag 18 1 punt
Hoeveel gram eiwit bevat 250 mL halfvolle yoghurt? Rond je antwoord af op één decimaal.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- 8,8 (gram) (1)
Vraag 19 2 punten
Op de uitwerkbijlage staat een stuk grafiekpapier. Maak op dit grafiekpapier een staafdiagram van de hoeveelheden energie die de drie typen yoghurt leveren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Als bij de verticale as de grootheid en/of eenheid ontbreekt, geen scorepunt toekennen.
Vaccin tegen ebola
Ebola is een virusziekte die dodelijk is voor mensen. Wetenschappers proberen een vaccin tegen deze ziekte te maken. Ze gebruiken daarvoor het virus VSV dat runderen ziek maakt, maar mensen niet. In het erfelijk materiaal van VSV bouwen ze een stukje erfelijk materiaal van het ebolavirus in. Daarna worden vrijwilligers gevaccineerd met dit aangepaste virus. Na enige tijd zoeken de wetenschappers in het bloed van de vrijwilligers naar stoffen die aantonen dat er immunisatie is opgetreden.
Vraag 20 1 punt
Leg uit waarom de wetenschappers niet het volledige ebolavirus gebruiken voor de ontwikkeling van een vaccin tegen ebola.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat bij gebruik van het volledige ebolavirus een dodelijke infectie kan ontstaan. (1)
Vraag 21 1 punt
Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kruis in de tabel aan welke functie het aangepaste ebolavirus heeft voor de immunisatie. Kruis ook aan welke functie de stoffen in het bloed hebben waarnaar de wetenschappers zoeken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Vraag 22 1 punt
Gabriël en Petra bespreken de testen met het nieuwe vaccin. Gabriël zegt dat de vrijwilligers een kunstmatige immunisatie hebben gekregen. Petra zegt dat de vrijwilligers een passieve immunisatie hebben gekregen. Wie heeft gelijk?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Bloed van de koning?
Op 21 januari 1793 werd koning Lodewijk de zestiende in Parijs onthoofd. Volgens een legende heeft een toeschouwer destijds zijn zakdoek in het bloed van de koning gedoopt en de zakdoek bewaard in een holle kalebas. Een kalebas is de vrucht van een pompoenplant. De kalebas met de zakdoek is sinds die tijd bewaard gebleven. Wetenschappers hebben de inhoud van de kalebas onderzocht om te achterhalen of het bloed echt van koning Lodewijk de zestiende zou kunnen zijn.
Vraag 23 1 punt
De wetenschappers hebben in de kalebas cellen van de vrucht zelf gevonden, bloeddeeltjes en bacteriën. Daaronder bevonden zich cellen zonder celkern. Kunnen de cellen zonder celkern bacteriën zijn? En kunnen de cellen zonder celkern van de kalebas zijn?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 24 1 punt
In het gedroogde bloed op de zakdoek hebben de wetenschappers DNA gevonden dat afkomstig is van chromosomen van bloeddeeltjes. Welke bloeddeeltjes bevatten chromosomen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 25 2 punten
Lodewijk de zestiende had blauwe ogen, zijn ouders hadden bruine ogen. Het gen voor bruine ogen is dominant (A). De wetenschappers vonden in het onderzochte bloed resten van een gen voor bruine ogen. Op de uitwerkbijlage staan een kruisingsschema en een antwoordschema. Vul het kruisingsschema in voor de oogkleur van de ouders van Lodewijk de zestiende. Leg in het antwoordschema met behulp van het kruisingsschema uit of het bloed dat de wetenschappers gevonden hebben van Lodewijk de zestiende geweest kan zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
het juiste kruisingsschema:
Het bloed kan χ wel X niet van Lodewijk de zestiende zijn, omdat…
een uitleg waaruit blijkt dat het genotype van Lodewijk aa/homozygoot recessief is en hij dus geen gen voor bruine ogen gehad kon hebben
Dekhengst
Een dekhengst is een mannelijk paard dat paardenfokkers gebruiken om hun vrouwelijke paarden (merries) zwanger te maken. Dit kan op natuurlijke wijze gebeuren door een paring van de dekhengst met een merrie, of door een kunstmatige bevruchting. Bij een kunstmatige bevruchting brengt een dierenarts het sperma van de dekhengst in de geslachtsopening van de merrie.
Vraag 26 1 punt
In de afbeelding hieronder zie je een tekening van enkele organen van een dekhengst. De organen hebben dezelfde namen en functies als bij mensen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen voor een volledig juist antwoord 1 scorepunt toekennen.
Noteer de naam en functie van orgaan R. Schrijf je antwoord zo op: naam: ...................................................... functie: .....................................................
Vraag 27 1 punt
Hormonen uit de hypofyse van een dekhengst stimuleren bepaalde organen om zaadcellen te produceren. Met welke letter is zo’n orgaan in de tekening aangegeven?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- (letter) S (1)
Vraag 28 1 punt
Het spermavocht van een dekhengst bevat veel fructose. Fructose is een koolhydraat met een vergelijkbare functie als glucose. Leg uit dat veel fructose in spermavocht de kans vergroot dat de zaadcellen de eicel bereiken.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat de zaadcellen energie uit de fructose kunnen halen om naar de eicel te zwemmen/bewegen. (1)
Vraag 29 1 punt
Paardenfokker Smit laat een dekhengst met zwarte vacht twee jaar achter elkaar paren met dezelfde merrie. De merrie heeft een rode vacht en is homozygoot voor de vachtkleur. Ze krijgt in beide jaren een veulen. In het schema hieronder zie je dit in een stamboom.
Bekijk het antwoord
- Antwoord: B (1)
Gedrag van varkens
Op een biologische boerderij houdt een boerin varkens in groepen. Een groep varkens bestaat meestal uit twee tot vijf moederdieren en hun nakomelingen. In zo’n groep heerst een rangorde. Varkens gebruiken lichaamstaal om te communiceren. Als een varken bang is, legt het zijn oren in de nek. Als een varken met een lage rang een varken tegenkomt dat hoger in rang is, draait het varken met de lagere rang zijn kop weg en laat het zijn staart hangen. Dit gedrag wordt wijken genoemd.
Bart observeert op de boerderij het gedrag van moederdier Betty. Betty vormt samen met vier andere moederdieren één groep. Hij beschrijft het gedrag van Betty in de volgende tabel:
kl ze krabt of likt zichzelf lp ze loopt rond pp ze poept of plast rs ze ligt en rust uit sn ze snuffelt aan andere varkens vd ze eet en drinkt wk ze wijkt
Vraag 30 1 punt
Hoe noem je zo’n tabel met beschrijvingen van het gedrag?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- (een) ethogram (1)
Vraag 31 2 punten
Gedurende 30 minuten houdt Bart bij wat Betty doet. Van de resultaten maakt hij onderstaand staafdiagram.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeeld van een juist antwoord:
1 minuut snuffelen + 2 minuten wijken = 3 minuten sociaal gedrag
3 : 30 x 100 = 10%
Hoeveel procent van de tijd besteedt Betty aan sociaal gedrag? Leg je antwoord uit met een berekening.
Vraag 32 2 punten
Bart wil weten welke rangorde de vijf moederdieren onderling hebben. Hij observeert alle dieren en noteert in een tabel hoe vaak ze voor elkaar wijken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- volgorde begint met Dolly en eindigt met Corry (1)
- Nelly - Betty - Aly in de juiste volgorde (1)
Varken waar een ander voor wijkt: Aly Betty Corry Dolly Nelly Varken dat wijkt: Aly - 9 0 5 8 Betty 0 - 0 8 6 Corry 7 4 - 8 6 Dolly 0 0 0 - 0 Nelly 0 0 0 10 -
Noteer de namen van de vijf varkens in de juiste rangorde. Begin met het meest dominante varken.
Vraag 33 1 punt
Wanneer varkens niet op een manier gehouden worden die bij hun behoeftes past, kunnen ze agressief gedrag vertonen. De boerin biedt haar varkens het volgende:
- vrije uitloop
- modderpoel
- stro in de lighokken
- speelgoed Heeft de boerin met deze maatregelen gezorgd voor meer uitwendige prikkels of voor meer inwendige prikkels bij de varkens? Leg je antwoord uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- (meer) uitwendige prikkels, met een uitleg waaruit blijkt dat de omgeving uitwendig is / dat inwendige prikkels in het lichaam zelf ontstaan (1)
De ingewandsslagader
De ingewandsslagader is een korte slagader in de buikholte. Deze slagader vertakt zich in andere slagaders die naar verschillende organen in de buikholte gaan (zie de afbeelding hieronder).
Vraag 34 1 punt
De ingewandsslagader is een aftakking van bloedvat Q. Geef de naam van bloedvat Q.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- (de) aorta (1)
Vraag 35 1 punt
De ingewandsslagader vertakt zich verder en vervoert zuurstof naar onder andere orgaan P. Wat is de functie van orgaan P?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- opslag van gal (1)
Vraag 36 2 punten
In de afbeelding zijn organen van het bloedvatenstelsel te zien. Noem nog twee orgaanstelsels waarvan in de afbeelding organen weergegeven zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste orgaanstelsels: − verteringsstelsel − hormoonstelsel − uitscheidingsstelsel per juist orgaanstelsel (1) (2)
Indraaien van een aquarium
Inge heeft een aquarium gekocht en richt het in met planten en vissen. Binnen een week zijn alle vissen dood.
Bij de dierenwinkel testen ze het water van haar aquarium. Het water blijkt te veel ammoniak en nitriet te bevatten, wat schadelijk is voor de vissen. Ammoniak en nitriet ontstaan uit afgestorven planten, uitwerpselen van vissen of rottend visvoer.
Inge krijgt het advies om het aquarium eerst te laten indraaien voordat ze vissen erin doet. Daarvoor moet ze eerst wat ammoniak in het water doen. Dan wacht ze tot alle ammoniak en nitriet zijn omgezet in nitraat, dat onschadelijk is voor de vissen. Dan pas mag ze vissen in het water doen.
Vraag 37 1 punt
In de afbeelding zie je hoe organisch afval omgezet wordt in nitraat. Nitraat wordt door waterplanten opgenomen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- Antwoord: A (1)
Welke groep organismen zet ammoniak om in nitriet en nitraat?
A bacteriën
B dieren
C planten
D schimmels
Inge laat haar aquarium nu indraaien. Elke dag test ze de concentratie ammoniak, nitriet en nitraat. Ze zet de gegevens in een grafiek.
Vraag 38 1 punt
Vanaf welke dag kan Inge vissen in haar aquarium doen zonder gevaar voor de vissen?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 39 1 punt
Inge voegt nieuwe waterplanten toe aan haar aquarium. Welke invloed heeft dit op de hoeveelheid nitraat in het water? Leg je antwoord uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- De hoeveelheid nitraat wordt kleiner/minder, met een uitleg waaruit blijkt dat planten nitraat opnemen/omzetten. (1)
Leven in rottend hout
In de afbeelding zie je een harlekijnboktor met daarop een bastaardschorpioen (uitvergroot). Beide soorten voeden zich met rottend hout. Harlekijnboktorren voeden zich ook nog met schimmels.
Een harlekijnboktor legt haar eitjes in een omgevallen boom en vliegt daarna weg. Na enige maanden kruipen de nakomelingen uit het rottende hout. Ze paren en daarna vliegen de vrouwtjes naar een andere omgevallen boom om eitjes te leggen.
Voordat een harlekijnboktor naar een andere boom vliegt, kruipen bastaardschorpioenen onder haar vleugels. Bastaardschorpioenen zijn maar vier millimeter groot. Ze gebruiken de harlekijnboktor om mee te liften. Op een harlekijnboktor kruipen één mannelijke bastaardschorpioen en meerdere vrouwelijke. Tijdens de vlucht van de harlekijnboktor paren de bastaardschorpioenen.
Vraag 40 1 punt
Twee levenskenmerken van de harlekijnboktor zijn voeden en zich voortplanten. Noem een ander levenskenmerk van de harlekijnboktor uit de informatie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist levenskenmerk: − bewegen/reageren op prikkels − ontwikkelen/groeien (1)
Vraag 41 1 punt
Nakomelingen van de harlekijnboktor kruipen uit het rottende hout. Is dit gedrag erfelijk of is het aangeleerd? Leg je antwoord uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- erfelijk, met een uitleg waaruit blijkt dat de nakomelingen het niet (van een ouder) hebben kunnen leren (1)
Vraag 42 1 punt
Een mannelijke bastaardschorpioen verjaagt andere mannetjes als die ook op zijn harlekijnboktor willen kruipen. Hoe heet dit type gedrag?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- territoriumgedrag (1)
Korhoenders
Korhoenders zijn vogels die in Nederland niet veel meer voorkomen. Bij korhoenders komen de geslachtschromosomen Z en W voor. Een vrouwtje heeft de chromosomen ZW en een mannetje heeft ZZ.
Vraag 43 1 punt
Uit een bevruchte eicel van een korhoen ontstaat een vrouwtje. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kruis in de tabel aan welke chromosomen in de geslachtscellen aanwezig waren, waaruit dit vrouwtje is ontstaan.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Vraag 44 1 punt
Bij korhoenders komt een bepaalde mutatie voor die deze vogels ziek maakt. Wat is een mutatie?
Bekijk het antwoord
- een verandering in een gen/chromosoom/genotype/erfelijke eigenschap/DNA (1)
Leven met diabetes
Jarno heeft de ziekte diabetes type 1. Zijn eilandjes van Langerhans maken geen insuline. Jarno houdt bij hoeveel koolhydraten hij eet en berekent dan hoeveel insuline hij moet inspuiten. Voor elke 8 gram koolhydraten die hij eet, moet Jarno 1 eenheid insuline inspuiten.
Vraag 45 2 punten
Jarno neemt als tussendoortje een plak ontbijtkoek van 70 gram. In de tabel zie je de voedingswaarden van ontbijtkoek per 100 gram.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
een juiste berekening: 67,4 : 100 x 70= 47,18 gram koolhydraten in een plak ontbijtkoek 47,18 : 8 = 6 (5,89/5,9) eenheden insuline
energie 1251 kJ vetten 1,0 gram koolhydraten 67,4 gram vezels 2,8 gram eiwitten 2,7 gram zout 0,28 gram
Hoeveel eenheden insuline moet Jarno inspuiten na het eten van zijn tussendoortje? Leg je antwoord uit met een berekening.
Vraag 46 1 punt
Na vertering van de ontbijtkoek worden de koolhydraten in het bloed opgenomen. In welk deel van het verteringsstelsel worden de meeste koolhydraten opgenomen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 47 1 punt
Jarno meet regelmatig de hoeveelheid glucose in zijn bloed en noteert de waarden in mmol/L in zijn dagboek. Hieronder zie je een dag uit zijn dagboek.
Bekijk het antwoord
- voorbeeld van een juiste verklaring: Jarno heeft nog iets (met koolhydraten) gegeten/gedronken voordat hij ging slapen. (1)
Vlak voor het slapen heeft Jarno een hoog glucosegehalte in zijn bloed. Een mogelijke verklaring is dat Jarno vergeten is om na het eten insuline in te spuiten. Geef nog een andere verklaring voor het hoge glucosegehalte.
Vraag 48 1 punt
Als er te veel glucose in het bloed aanwezig is, komt een deel van de glucose in de urine terecht. Dat gebeurt in deel P van de nier (zie de afbeelding).
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- (de) nierschors (1)
Geef de naam van deel P.
Vraag 49 1 punt
Mensen met suikerziekte kunnen worden geholpen door een alvleeskliertransplantatie. Na een transplantatie bestaat echter het risico dat het donororgaan afgestoten wordt. Bij zo’n afstotingsreactie zijn antigenen en antistoffen betrokken. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kruis in de tabel aan van wie de antigenen en van wie de antistoffen zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Oogwormen
Er zijn vliegen die zich voeden met traanvocht van zoogdieren. Terwijl ze traanvocht opnemen, kunnen ze de zoogdieren besmetten met jonge oogwormen, die het oog binnendringen en daar jarenlang blijven leven. In de afbeelding hieronder zie je een oogworm in een oog. Het oog van zoogdieren heeft dezelfde namen en functies als bij mensen.
Vraag 50 1 punt
Hoe heet het deel van het oog waarin de worm zich bevindt?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- (het) glasachtig lichaam (1)
Vraag 51 1 punt
Oogwormen kunnen ook in andere delen van het lichaam voorkomen. Ze kunnen heel lang onder de huid verblijven. Soms kruipt zo’n worm door de huid heen naar buiten. In welke volgorde komt de worm door de lagen van de huid naar buiten?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: F
Vraag 52 1 punt
Oogwormen worden in het dierenrijk ingedeeld bij de groep van de ronde wormen. In de stamboom hieronder zie je de afstamming van verschillende diergroepen volgens de evolutietheorie.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Zeearenden
Zeearenden zijn grote roofvogels die in Nederland voorkomen in gebieden met veel water. In het schema hieronder staat waarmee zeearenden zich voeden.
algen mosselen eidereenden zeearenden
Vraag 53 1 punt
Geef de naam van zo’n schema.
Bekijk het antwoord
Opmerking Voor het antwoord ‘voedselweb’ geen scorepunt toekennen.
Vraag 54 1 punt
Algen leggen energie vast in glucose. Wat is de energiebron die algen hiervoor gebruiken?
Bekijk het antwoord
- zon/zonnestraling/(zon)licht (1)
Vraag 55 2 punten
Het schema hierboven kan ook in een piramide worden weergegeven. In de piramide zijn de organismen uit het schema met nummers aangegeven. Zo’n piramide staat hieronder.
Bekijk het antwoord
- de juist ingevulde tabel: juist onjuist Met zo’n piramide kan biomassa of het aantal X organismen weergegeven worden. De zeearenden zijn aangeduid met nummer 4. X In deze piramide zijn reducenten weergegeven. X indien drie kruisjes juist ingevuld (2) indien twee kruisjes juist ingevuld (1) indien minder dan twee kruisjes juist ingevuld (0) (2)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vmbo-gl/tl Biologie 2022, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2022/vmbo-gl/documenten/cse-1/gt-0191-a-22-1-o
Andere examens biologie vmbo-gl/tl
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker biologie per vraagtype nakijkt, lees je op biologie toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen biologie vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 1?
Het centraal examen biologie vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 1 telt 55 vragen. De meeste vragen gaan over voeding en vertering (13), voortplanting (8) en zenuwstelsel en hormonen (6).
Wat zijn de antwoorden van het examen biologie vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van biologie vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2022/vmbo-gl/documenten/cse-1/gt-0191-a-22-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen biologie vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.