Eindexamen economie havo 2019, tijdvak 2: vragen en antwoorden

uit een krant, 2017: Vleesconsumptie heeft grote gevolgen voor de gezondheid en het milieu. Zo is de productie van vlees wereldwijd verantwoordelijk voor bijna een kwart van de uitstoot van CO2. In Nederland wordt veel vlees gegeten. Daarom pleit het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) voor een belastingheffing op vlees: de vleestaks. Duurder vlees betekent minder consumptie van vlees, is de overtuiging. “In de winkel letten consumenten alleen op de prijs. Bedrijven willen op hun beurt de consument dienen én winst maken, wat dan vaak ten koste gaat van milieubewust produceren”, aldus het RIVM.

Gebruik het krantenbericht.

Gebruik het krantenbericht.

De directie van vleesproducent Kuus bv heeft een onderzoeksrapport over de vleestaks bestudeerd. Daarin staat dat een vaste heffing op vlees van € 0,50 per kilo kan zorgen voor een flinke reductie van de uitstoot van CO2. De financieel directeur krijgt de opdracht door te rekenen welke invloed de invoering van deze heffing heeft op de winst van Kuus bv. De bedrijfsdoelstelling blijft maximale totale winst. De financieel directeur heeft de huidige financiële gegevens in een overzicht en in een figuur gezet (zie bron 1).

Gebruik bovenstaande tekst en bron 1 bij vraag 3 tot en met 6.

De financieel directeur schrijft in het advies aan zijn algemeen directeur: “Als de voorgestelde vleestaks wordt ingevoerd, heeft dat behoorlijke gevolgen voor onze winst. Mijn advies is een reclamecampagne te starten met de boodschap dat vlees boordevol goede bouwstoffen zit.….”

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) verzamelt en onderzoekt gegevens over vele maatschappelijke aspecten en over conjuncturele en structurele ontwikkelingen in de economie. Het betreft bijvoorbeeld macro- economische indicatoren zoals de economische groei en de consumentenprijzen, maar ook de inkomenssituatie van personen en huishoudens. Het CBS verwerkt de gegevens tot statistieken en publiceert erover. Begin 2017 staat een aantal afbeeldingen op de site van het CBS over de Nederlandse economie (zie bron 1).

Gebruik bron 1.

afbeelding wel / geen structuurkant 1 2 3 4

Het CBS publiceert ook over de Nederlandse arbeidsmarkt, waar veranderingen in vraag en aanbod mede afhankelijk zijn van conjuncturele en structurele ontwikkelingen in de economie. Begin 2009, direct na de kredietcrisis, loopt de werkloosheid op. Begin

2017 neemt de krapte op de arbeidsmarkt echter weer toe, mede als gevolg van een aanhoudende economische groei. Deze conjunctuuromslag maakt het CBS zichtbaar door middel van de conjunctuurklok (zie bron 2).

Gebruik bron 2.

Met het oog op de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt wil de overheid dat burgers goed zijn opgeleid en hun kennis en vaardigheden blijven ontwikkelen. Met als thema ‘Leven lang leren’ richt het overheidsbeleid zich op continue scholing van de beroepsbevolking.

Twee economen reageren op het overheidsbeleid en doen de volgende uitspraken:

• uitspraak 1: “Bij scholing is er sprake van intertemporele ruil. Er wordt geïnvesteerd in menselijk kapitaal. De werkgever en de werknemer hebben beiden profijt van scholing, daarom moeten ze de scholing samen regelen.”
• uitspraak 2: “Uit onderzoek blijkt dat werkgevers steeds minder investeren in menselijk kapitaal. Dat komt doordat werknemers tegenwoordig sneller en vaker van werkgever wisselen.”

Gebruik uitspraak 1.

Gebruik uitspraak 2.

Een voorbeeld van een maatregel die de overheid heeft genomen om het levenslange leren te bevorderen, is het fiscaal aftrekbaar maken van de scholingsuitgaven voor de werknemer. Het Centraal Planbureau (CPB) heeft in opdracht van de overheid onderzoek gedaan naar de effecten van deze overheidsmaatregel voor verschillende inkomensgroepen. Geconcludeerd wordt dat met name de volwassenen uit de lagere- inkomensgroepen weinig gebruik maken van de fiscale aftrekbaarheid voor scholingsuitgaven. Een alternatieve manier om scholing van deze volwassenen te stimuleren is een vouchersysteem: een vast scholingsbedrag voor werknemers.

uit een krant, 2017: Irak

Qatar bezit een enorme voorraad Pe rz isc Iran

aardgas. Normaal wordt aardgas via Qatar he go lf pijpleidingen getransporteerd, maar het

Go Qatar fv

l an kan ook vloeibaar worden gemaakt V.A.E. Oma n

(liquefied natural gas ofwel lng) en met Oman speciale schepen worden Saudi-Arabië getransporteerd. Qatar is de grootste Sudan Rode exporteur van lng ter wereld. De zee

afnemers van lng bevinden zich vooral Eritrea Jemen

in Japan, India, Zuid-Korea en het Arabische zee Verenigd Koninkrijk, waarheen vanuit Golf van Aden Qatar geen pijpleidingen lopen. De Ethiopië

opbrengsten uit de verkoop van lng stort Qatar in het Qatarese Staatsinvesteringsfonds.

In april 2017 bezit het Qatarese Staatsinvesteringsfonds 17% van de aandelen van een grote Duitse autofabrikant. Deze autofabrikant maakte in het vierde kwartaal van 2016 een winst van 625 miljoen euro.

uit een krant, mei 2017: Op 1 mei heeft het Qatarese Staatsinvesteringsfonds een deel van de aandelen van het Russische oliebedrijf Rosneft gekocht voor een bedrag van omgerekend 10,5 miljard euro. De aandelen zijn in US dollar betaald.

Gebruik het bovenstaande krantenbericht en bron 1 en 2.

In juni 2017 maakt de koers van de riyal een daling door ten opzichte van de US dollar.

twee fragmenten uit een krant, juni 2017:

• fragment 1 De centrale bank van Qatar greep in op de valutamarkt om de koersdaling van de riyal ten opzichte van de US dollar tegen te gaan.
• fragment 2 Qatar wordt sinds mei 2017 geconfronteerd met een oplopende inflatie.

Gebruik fragment 1 en bron 3.

Gebruik fragment 2.

uit een krant, 2017: Door de krapte op de Nederlandse huizenmarkt worden woningen niet alleen sneller verkocht, maar zijn ze ook veel duurder. Woningmarkt-econoom Pieter Hut: “Er moeten per jaar ongeveer 75.000 huizen worden gebouwd om de toename van het aantal huishoudens bij te houden, maar daadwerkelijk worden er jaarlijks maar 45.000 huizen gebouwd.” De voorzitter van de Nederlandse Makelaarsvereniging (NMV) vult aan: “De krapte wordt nog erger, omdat het rentepercentage momenteel historisch laag is.”

Gebruik het krantenbericht.

De aankoop van een woning wordt vaak gefinancierd met een hypothecaire lening. Bij een hypothecaire lening is het rentepercentage dat de bank rekent lager dan bij een consumptieve lening. De laatste 30 jaar is het nominale rentepercentage op hypothecaire leningen gedaald. In 2016 bereikte dat rentepercentage zelfs een laagterecord (zie bron 1).

Econoom Pieter Hut stelt:

• stelling 1: “Uit bron 1 blijkt dat de inflatie is afgenomen en dat er zelfs sprake is geweest van deflatie.”
• stelling 2: “Banken kunnen de hypotheekrente laag houden, omdat ze ook op termijn een lage inflatie verwachten.”
• stelling 3: “Bij het aanschaffen van een woning met een hypothecaire financiering van 30 jaar is er sprake van ruilen over tijd.”

Gebruik stelling 1 en bron 1.

Gebruik stelling 3.

In een land is iedere inwoner verplicht verzekerd voor de kosten van basiszorg en is er een wettelijk minimum van het eigen risico. Inwoners mogen zelf hun verzekeraar kiezen. Voor de ziektekostenverzekering wordt een contract met een looptijd van een jaar afgesloten, dat ingaat op

1 januari van het nieuwe kalenderjaar. Er zijn twee zorgverzekeraars op deze markt actief: Anderzorg en Beterzorg. Zij worden door de overheid verplicht vóór half november de voorwaarden en premies van de ziektekostenverzekeringen voor het nieuwe jaar bekend te maken. De overheid heeft deze deadline ingesteld om verzekerden de kans te geven de verzekeringen goed te vergelijken, zodat op tijd eventueel overgestapt kan worden naar de andere zorgverzekeraar.

uit een krant, 14 november 2017: Anderzorg heeft de voorwaarden voor zijn ziektekostenverzekering voor komend jaar bekendgemaakt. De jaarpremie voor 2018 is vastgesteld op € 1.290 en daalt daarmee met 0,5% ten opzichte van 2017. Bovendien verlaagt Anderzorg het eigen risico van € 485 naar € 375. Gezondheidseconoom Harry Klein zegt in een interview met deze krant dat dit hem verbaast. “Gezien de stijgende zorgkosten had ik juist een premieverhoging van 10% en een verhoging van het eigen risico verwacht.” Een woordvoerder van Anderzorg bevestigt de nieuwe voorwaarden en zegt hierover: “Door schaalvoordelen zijn onze gemiddelde kosten gedaald en dat leidt tot een premieverlaging. Het eigen risico hebben wij verlaagd, omdat mensen niet altijd invloed hebben op hun zorgkosten en wij van mening zijn dat je deze ‘slechte’ risico’s niet mag benadelen. Wij pleiten voor het volledig afschaffen van het eigen risico.”

Gebruik het krantenbericht.

Gebruik het krantenbericht.

Gebruik de inleidende tekst en het krantenbericht.

vervolg krantenbericht, 14 november 2017: Op de opmerking van Anderzorg om via een verlaging van het eigen risico de solidariteit tussen ‘goede’ en ‘slechte’ risico’s te bevorderen, reageert gezondheidseconoom Harry Klein “Dat is naar mijn mening niet de reden van de verlaging van het eigen risico. De reden is dat Anderzorg en Beterzorg een gevangenendilemma ervaren.”

Harry Klein heeft ter onderbouwing van bovenstaande uitspraak in het krantenbericht een pay-offmatrix gemaakt. Hierin wordt de winstverandering bij de mogelijke keuzes van beide zorgverzekeraars weergegeven (zie bron 1).

Gebruik bron 1.