Eindexamen economie havo 2026, tijdvak 1: vragen en antwoorden

• (1) substitutiegoed
• (2) complementaire dienst
• (3) productdifferentiatie
• (4) heterogene
• (5) monopolistische concurrentie

Indien (1) en (2) juist: 1 scorepunt. Indien (3) juist: 1 scorepunt. Indien (4) en (5) juist: 1 scorepunt.

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• Een voorbeeld van een negatief extern effect waarbij wordt benoemd dat deze kosten niet zijn verwerkt in de prijs van de fatbike. (1)
• Een uitleg dat hierdoor sprake is van maatschappelijke kosten. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• De kosten voor politie en justitie zijn kosten die niet in de prijs van een fatbike zijn verwerkt (negatief extern effect). (1)
• Deze kosten komen ten laste van anderen dan de fatbikegebruiker (en komen dus ten laste van de maatschappij). (1)

Voorbeelden van een juiste berekening zijn:

\text{De kans op diefstal is: } \frac{9.600.000}{10.000} \div 1.600 = 0{,}6

\text{De kans op diefstal is: } \frac{9.600.000}{10.000 \times 1.600} = 0{,}6

Opmerking: Antwoorden met een berekening in procenten of een ratio kan de maximale score opleveren.

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• een uitleg van het verband tussen de goede/slechte risico's en de hoogte van de premie. (1)
• een juiste gevolgtrekking dat goede risico's verzekerd blijven. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• De verzekering zorgt ervoor dat ouderen / goede risico's een korting krijgen (op de premie), (1)
• waardoor de ouderen / goede risico's verzekerd blijven (en dus averechtse selectie afneemt). (1)

of

• De verzekering zorgt ervoor dat klanten die niet in een grote stad wonen / goede risico's een korting krijgen (op de premie), (1)
• waardoor deze klanten / goede risico's verzekerd blijven (en dus averechtse selectie afneemt). (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is: Door voorstel 2 hebben de verzekerden een financieel nadeel van roekeloos gedrag, (waardoor moral hazard zal afnemen).

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• De (collectieve) vraag naar fatbikes zal (bij iedere prijs) afnemen, (omdat het niet meer mogelijk is om een fatbike te verzekeren). (1)
• Dit zal leiden tot een verschuiving van de (collectieve) vraaglijn naar links. (1)

Opmerking: Het tweede scorepunt alleen toekennen als het een logisch gevolg is van het eerste scorepunt.

• (1) stijging
• (2) nivelleren
• (3) groter
• (4) indirecte
• (5) degressief

(1) en (2) juist: 1 scorepunt. (3) en (4) juist: 1 scorepunt. (5) juist: 1 scorepunt.

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

• Schijf 1 = 76.817 x 0,375 = 28.806
• Schijf 2 = (142.854 − 76.817) x 0,495 = 32.688
• Totale belasting = 28.806 + 32.688 = 61.494 (1)
• Gemiddeld belastingtarief = (61.494 / 142.854) x 100% = 43% (1)

Opmerking: Als de leerling met niet-afgeronde bedragen rekent kan de maximumscore worden behaald.

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• toeslagen (voor zorg / huur)
• (sociale) uitkeringen
• subsidies en persoonsgebonden overdrachten
• bijstand

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• De 10% huishoudens met de hoogste inkomens verdient (100% − 75%) = 25%. De 10% huishoudens met de laagste inkomens verdient (3% − 0%) = 3%. (1)
• 25 / 3 x 100% ≈ 733,33% (1)

Opmerking: Als de leerling een verschil berekent in procentpunten maximaal 1 scorepunt toekennen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door lagere belastingtarieven op arbeidsinkomen neemt de prikkel om (meer) te werken toe / groeit het arbeidsaanbod. (1)
• Dit kan leiden tot een hogere groei van de productiecapaciteit en daarmee de productie / het bbp. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door lagere belastingtarieven op arbeidsinkomen zal het besteedbaar inkomen stijgen, waardoor de bestedingen stijgen / de effectieve vraag toeneemt. (1)
• Dit kan leiden tot hogere groei van de productie / het bbp. (1)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Nee, er is geen sprake van een collectief goed, want een ticket is rivaliserend / omdat je geen gebruik kunt maken van een zitplaats in een (uitverkocht) stadion als een ander dit ticket heeft.
• Nee, er is geen sprake van een collectief goed, want FC Forward kan bezoekers uitsluiten / de bezoekers moeten betalen voor een ticket.

Een voorbeeld van een juist antwoord is: Het is voor de verhuurder niet mogelijk om een andere huurder te vinden. (Daarom heeft FC Forward een sterke onderhandelingspositie.)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• De dominante strategie van de voetbalclub is / De voetbalclub zal altijd het huurcontract verlengen, want -3% > -100%, -2% > -100% en 15% > -100%. (1)

of

• Omdat de strategie van de verhuurder "Huur verlagen" niet tot een dreiging van "Huurcontract opzeggen" leidt, zal de voetbalclub altijd het huurcontract verlengen, want -3% > -100% en -2% > -100%. (1)

• Er is dus geen sprake van geloofwaardige dreiging van FC Forward. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Het volgen van de sociale norm / bijdragen aan de WHI zal ervoor zorgen dat de huur op korte termijn wordt verlaagd waardoor het inkomen voor de verhuurder daalt (-2%). (1)
• De financiële positie van FC Forward zal verbeteren (15%), waardoor het op lange termijn in staat is om huurverhogingen te betalen, (waardoor het inkomen van de verhuurder weer kan stijgen (2%)). (1)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• In scenario 1 wordt de prijs verhoogd en verandert de gevraagde hoeveelheid niet. De prijselasticiteit van de vraag is 0.
• De procentuele verandering van de gevraagde hoeveelheid is 0%.
• De procentuele verandering van de prijs is (30 − 25) / 25 x 100% = 20%.
• De prijselasticiteit van de vraag is 0% / 20% = 0.

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• een juiste berekening van de procentuele veranderingen van de prijs en de vraag. (1)
• een juiste berekening van de prijselasticiteit van de vraag. (1)
• een juiste verklaring voor het verschil in prijselasticiteiten in scenario 1 en 2. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord voor de eerste en tweede deelscore is:

• In scenario 2 geldt: de prijs verandert met (35 − 25) / 25 x 100% = 40%
• de vraag daalt met (16.000 − 20.000) / 20.000 x 100% = -20%
• Prijselasticiteit van de vraag = -20% / 40% = -0,5

Voorbeelden van een juist antwoord voor de derde deelscore zijn:

• De prijsverhoging in scenario 1 vinden toeschouwers acceptabel, waardoor de gevraagde hoeveelheid niet verandert en de prijselasticiteit lager is dan in scenario 2.
• Bij een prijs van € 25 is er sprake van een vraagoverschot / capaciteitstekort. Bij een hogere prijs worden nog steeds alle tickets verkocht.

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

• Omzet kaartverkoop scenario 1: (€ 30 x 20.000) = € 600.000
• Omzet kaartverkoop scenario 2: (€ 35 x 16.000) = € 560.000
• Totale omzet scenario 1: € 600.000 x 1,15 = € 690.000
• Totale omzet scenario 2: € 560.000 x 1,10 = € 616.000
• De voetbalclub kiest voor scenario 1.

indien drie elementen juist: 2 scorepunten; indien twee elementen juist: 1 scorepunt; indien minder dan twee elementen juist: 0 scorepunten.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Consumenten verwachten bij deflatie verdere prijsdaling en stellen hun consumptie uit. (1)
• Hierdoor zal de productie dalen, waardoor de vraag naar arbeid daalt (en zal de werkloosheid stijgen.) (1)

Opmerking: Voor het toekennen van het tweede scorepunt moet productie zijn verwoord.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Een te hoge inflatie leidt tot stijgende exportprijzen / hogere prijzen ten opzichte van het buitenland. (1)
• Hierdoor zal de vraag naar goederen en diensten vanuit het buitenland dalen / zal de export dalen. (Daardoor verslechtert het saldo op de lopende rekening.) (1)

of

• Een te hoge inflatie leidt tot stijgende exportprijzen / hogere prijzen ten opzichte van het buitenland. (1)
• Hierdoor zal de vraag naar goederen en diensten uit het buitenland stijgen / zal de import stijgen. (Daardoor verslechtert het saldo op de lopende rekening.) (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door een hogere inflatie zal de reële waarde van een schuld dalen / zullen de aflossingen in de toekomst reëel minder waard zijn. (1)
• Om het inflatierisico te voorkomen zal de bank een hogere rente vragen. (En dus stijgt de rente voor hypothecaire leningen.) (1)

of

• Door een hogere inflatie zullen consumenten de aankoop van hun woning vervroegen / een hoger bedrag moeten lenen door de hogere huizenprijzen. (1)
• Waardoor de vraag naar vermogen stijgt (en dus de rente voor hypothecaire leningen). (1)

of

• Wanneer de inflatie te hoog is / hoger is dan de inflatiedoelstelling van de ECB, zal de ECB de rente verhogen. (1)
• Banken rekenen deze kosten door (en dus stijgt de rente voor hypothecaire leningen). (1)

Voorbeeld van een juist antwoord is: Als de rente stijgt wordt het aantrekkelijker om te sparen / krediet te verstrekken.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• De vraaglijn verschuift naar rechts. (1)
• Rente vermogensmarkt: stijgt (1)

Opmerking: Het tweede scorepunt alleen toekennen als het een logisch gevolg is van het eerste scorepunt.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door lagere reële lonen daalt de vraag naar goederen. (1)
• Dit zorgt ervoor dat de productie daalt, waardoor de vraag naar arbeid daalt. (En dit leidt tot hogere werkloosheid.) (1)

Opmerking: Voor het toekennen van het tweede scorepunt moet productie zijn verwoord.

• (1) afnemen
• (2) afnemen
• (3) toenemen
• (4) primaire
• (5) positieve

Indien alle vijf antwoorden juist: 3 scorepunten; indien vier of drie antwoorden juist: 2 scorepunten; indien twee antwoorden juist: 1 scorepunt; indien minder dan twee antwoorden juist: 0 scorepunten.

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

• Een juiste beschrijving van de gevolgen van de suikertaks voor de suikerconsumptie. (1)
• Een juiste gevolgtrekking over de omvang van de negatieve externe effecten / negatieve gevolgen en het al dan niet bereiken van het doel. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Producenten verlagen het suikergehalte in dranken, waardoor de suikerconsumptie afneemt. (1)
• Hierdoor zullen de negatieve gevolgen van suikerconsumptie dalen en daarmee is het doel bereikt. (1)

of

• Producenten maken extra reclame voor de dranken met een lager suikergehalte, daardoor neemt de gevraagde hoeveelheid naar deze drank toe. Hierdoor kan de suikerconsumptie gelijk blijven / stijgen. (1)
• Hierdoor zullen de negatieve gevolgen van suikerconsumptie niet verminderen / toenemen en daarmee is het doel niet bereikt. (1)

Een juiste arcering is:

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• De oude winst is (bij MO = MK) gelijk aan 9 x (2,75 − 0,5) = £ 20,25 miljoen. (1)
• De MK stijgt naar 1, waarbij de nieuwe winst gelijk is aan 8 x (3 − 1) = £ 16 miljoen. (1)
• De winst verandert met 16 miljoen − 20,25 miljoen = −£ 4,25 miljoen. (1)

Opmerking: Als de leerling met een oude prijs van 2,7 of 2,8 rekent, kan de maximale score worden behaald.

Opmerking: Als de leerling de verandering van de winst in procenten berekent, kan de maximale score worden behaald.

• (1) marktfalen
• (2) hoger

Indien twee antwoorden juist: 1 scorepunt. Indien minder dan twee antwoorden juist: 0 scorepunten.