Eindexamen economie havo 2025, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door de recessie krijgt de overheid minder belastingontvangsten, hierdoor neemt het overheidstekort toe. Om de begrotingsafspraak na te komen moeten regeringen bezuinigen / de belastingtarieven verhogen.
• Hierdoor nemen de bestedingen / neemt de effectieve vraag af en daalt het bbp verder, waardoor de recessie groter wordt.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door anticyclisch begrotingsbeleid in andere EMU-landen stijgt het bbp in die landen, waardoor (de consumptie en) de import van die landen zullen toenemen.
• Daardoor kan Nederland meer exporteren en produceren waardoor het bbp in Nederland ook zal toenemen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Een deel van de overheidsbestedingen van andere EMU-landen komt via hun import terecht in Nederland. Hierdoor stijgen de productie en het inkomen in Nederland. De belastingopbrengsten hiervan verbeteren het Nederlandse overheidssaldo.
• Als andere EMU-landen anticyclisch begrotingsbeleid gaan voeren zullen zij de belastingen verlagen of de uitgaven verhogen waardoor het overheidssaldo verslechtert.

Aanvulling: volgens het erratumblad bij de opgaven moet in het opgavenboekje, op pagina 2, bij vraag 3, het derde opsommingsstreepje met de vraag “Leg uit waarom het overheidssaldo sterker daalt.” geschrapt worden.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door anticyclisch begrotingsbeleid zullen overheden nu lenen. Deze leningen / rentebetalingen worden in de toekomst afbetaald.
• In de toekomst hebben overheden minder te besteden aan goederen / diensten / salarissen, waardoor de overheidsbestedingen zullen afnemen.

of

• Door anticyclisch begrotingsbeleid zullen de bestedingen in het land toenemen, waardoor de productie stijgt.
• Door het toegenomen bbp zal de overheid in de toekomst meer belastingen ontvangen, waardoor de overheidsbestedingen zullen toenemen.

• (1) stijgt
• (2) toe
• (3) daling
• (4) verder stijgt

indien vier antwoorden juist: 2 scorepunten; indien drie antwoorden juist: 1 scorepunt; indien minder dan drie antwoorden juist: 0 scorepunten.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Overmatige suikerconsumptie (met diabetes / overgewicht / tandbederf tot gevolg) leidt tot hogere zorgkosten.
• Deze kosten worden niet (of slechts gedeeltelijk) door de suikerconsumenten zelf betaald.

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

Gemiddelde suikerconsumptie:

\frac{1{,}5 \text{ pond per persoon}}{6\%} \times 94\% = 23{,}5 \text{ pond suiker per persoon}

Aanvulling: op pagina 6, bij vraag 7 moet de berekening $\frac{1{,}5 \text{ pond per persoon}}{6\%} \times 100\% = 25 \text{ pond suiker per persoon}$ vervangen worden door $\frac{1{,}5 \text{ pond per persoon}}{6\%} \times 94\% = 23{,}5 \text{ pond suiker per persoon}$.

grafiek 2

Een voorbeeld van een juiste uitleg is:

Bij de lage inkomens in grafiek 2 ontstaat er bij eenzelfde prijsverandering een relatief grotere hoeveelheidsverandering dan bij hoge inkomens. Dan is de vraag naar suiker prijselastischer voor de lage inkomens.

Opmerking: 0 of 2 scorepunten toekennen.

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

• berekening nieuwe evenwichtsprijs: 1,5P – 7 = -0,5P + 5 → P = 6; nieuwe evenwichtshoeveelheid: Q = 1,5 x 6 – 7 → Q = 2
• oude evenwichtshoeveelheid: Q = 1,5 x 4,50 – 4 → Q = 2,75
• procentuele afname: (2 – 2,75) / 2,75 x 100% = -27,3% (De doelstelling wordt dus bereikt.)

Aanvulling: volgens het erratumblad bij de opgaven moet in de bijlage, op pagina 2, bij Bron 2, de tekst bij de onderste aanbodlijn “aanbod met accijns: Qa = 1,5P - 4” vervangen worden door “aanbod zonder accijns: Qa = 1,5P - 4”. In de figuur hierboven is dat al verwerkt.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• oppervlak consumentensurplus: ABC
• oppervlak producentensurplus: HIJ of BCD
• oppervlak accijnsopbrengst: BCIH of DCIJ

Aanvulling: volgens het erratumblad bij de opgaven is de onderste aanbodlijn in bron 2 de aanbodlijn zonder accijns (Qa = 1,5P - 4).

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door de dalende aandelenkoersen daalt het vermogen van consumenten. Hierdoor zal het consumentenvertrouwen verslechteren.
• Hierdoor gaan consumenten / bedrijven minder besteden, waardoor de productie zal dalen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• De Fed heeft de rente verhoogd; zo wordt sparen gestimuleerd / lenen afgeremd.
• Hierdoor dalen de binnenlandse bestedingen, waardoor de inflatie zal afnemen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Een hogere / lagere rente leidt tot meer / minder sparen (of minder / meer lenen), waardoor de bestedingen afnemen / toenemen en de winstverwachting van bedrijven zal dalen / stijgen.
• Hierdoor zal de vraag naar aandelen van deze bedrijven dalen / stijgen. Dit leidt tot een daling / stijging van de aandelenkoersen.

Aanvulling: op pagina 8 van het correctievoorschrift, bij vraag 13 moeten altijd 2 scorepunten worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord gegeven is, en ongeacht het gegeven antwoord.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Een hogere / lagere rente leidt tot hogere / lagere bedrijfskosten.
• Dit leidt tot een daling / stijging van de investeringen in kapitaalgoederen, waardoor de productiecapaciteit zal dalen / stijgen.

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

• aankoop: 4.000 × 149,40 + 6.000 × 14,61 = $ 685.260; verkoop: 4.000 × 187,50 + 6.000 × 18,32 = $ 859.920; winst $ 174.660
• winst in procenten van aankoop: $ 174.660 / $ 685.260 x 100% = 25,49%

• (1) verplichte
• (2) oligopolistische markt
• (3) onvolkomen
• (4) kostenvoordeel

indien (1) en (4) juist: 1 scorepunt; indien (2) en (3) juist: 1 scorepunt.

Een voorbeeld van juist antwoord is:

• Zorgverzekeraar A heeft een groter marktaandeel en kan daardoor de constante kosten van de campagne over meer klanten verspreiden, waardoor de gemiddelde constante kosten (voor A) lager zijn.
• Hierdoor is de kostprijs bij verzekeraar A lager. Als zorgverzekeraar A geen campagne voert en zorgverzekeraar C wel, dan zal zorgverzekeraar C studenten winnen (+9%), maar minder als zorgverzekeraar C geen campagne voert en zorgverzekeraar A wel (+10%).

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• De dominante strategie van verzekeraar A is campagne voeren, omdat +10% > 0% en -1% > -5%. De dominante strategie van verzekeraar C is ook campagne voeren, omdat +9% > 0% en -1% > -6%.
• Het (Nash-)evenwicht is dat beide campagne voeren. Ze komen hierdoor in een suboptimale uitkomst / 0% ; 0% > -1% ; -1% dus er is sprake van een gevangenendilemma.

Een voorbeeld van een juiste uitleg is:

• De acceptatieplicht kan ertoe leiden dat de ene verzekeraar relatief veel slechte risico’s heeft, terwijl andere verzekeraars juist relatief veel goede risico’s hebben.
• Door het vereveningsfonds worden deze verschillen aan schade-uitkeringen verminderd / wordt voorkomen dat verzekeraars met alleen maar slechte risico’s failliet gaan.

Een voorbeeld van een juiste uitleg is:

• Door doelgroepencampagne probeert de verzekeraar vooral goede risico’s, zoals studenten aan te trekken.
• Door relatief meer goede risico’s valt een deel van de vergoeding vanuit het vereveningsfonds weg, waardoor doelgroepencampagne financieel minder voordeel oplevert.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Een positief marktsentiment, want door het aangekondigde beleid zal het consumenten- of producentenvertrouwen toenemen.

• a: 5 (investeringen in infrastructuur)
• b: 1 (belastingverlaging)
• c: 2 (besteedbaar inkomen stijgt)
• d: 6 (particuliere consumptie stijgt)
• e: 3 (binnenlandse bestedingen stijgen)
• f: 4 (grenzen productiecapaciteit bereikt)

indien alle zes antwoorden juist: 3 scorepunten; indien vijf of vier antwoorden juist: 2 scorepunten; indien drie of twee antwoorden juist: 1 scorepunt; indien een of geen antwoord juist: 0 scorepunten.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Het overheidstekort leidt tot een toename van de overheidsschuld die toekomstige verplichtingen (rentelasten en aflossing) veroorzaakt.
• Deze verplichtingen moeten (uiteindelijk) met toekomstige belastingontvangsten worden betaald.

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

• schijf 1 = $ 44.725 x 0,20 = $ 8.945; schijf 2 = ($ 50.000 – $ 44.725) x 0,24 = $ 1.266; totale belasting van de schijven = $ 8.945 + $ 1.266 = $ 10.211
• totale verschuldigde belasting = $ 10.211 – $ 1.350 (heffingskorting) = $ 8.861

Een juist antwoord bevat:

• het correct berekenen van het oude en nieuwe belastingbedrag.
• het correct berekenen van de gemiddelde belastingtarieven.
• het correct berekenen van het verschil in procentpunten.

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

• oud belastingbedrag: $ 40.000 x 0,32 = $ 12.800; $ 12.800 – $ 1.250 = $ 11.550; nieuw belastingbedrag: $ 40.000 x 0,20 = $ 8.000; $ 8.000 – $ 2.375 = $ 5.625
• oud gemiddeld belastingtarief: $ 11.550 / $ 40.000 x 100% = 28,9%; nieuw gemiddeld belastingtarief: $ 5.625 / $ 40.000 x 100% = 14,1%
• het verschil in procentpunten: 28,9% – 14,1% = 14,8 procentpuntendaling.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door de verhoging van de heffingskorting betalen de lagere inkomens in verhouding minder belasting dan de hogere inkomens (waardoor de inkomensverschillen kleiner worden).
• Hierdoor is er sprake van een nivellerend effect.

Opmerking: Een juiste uitleg is voorwaardelijk voor de toekenning van het tweede scorepunt.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

• Door de belastingverlaging stijgt het besteedbaar inkomen, waardoor de effectieve vraag stijgt.
• Door de stijgende vraag zal de productie gaan stijgen en neemt de vraag naar arbeid toe.