Examenvragen mythologie Griekse taal en cultuur vwo

32 vragen over mythologie uit 12 centrale examens van 2018 tot en met 2025.

Kort antwoord

Mythologie komt in 12 van de 18 examens Griekse taal en cultuur vwo voor, met 32 vragen (7% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 2 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over mythologie

Per examen de vragen over mythologie, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2025, tijdvak 1: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Creon geeft zijn visie op het besturen van de staat.

170 Ὅτ᾿ οὖν ἐκεῖνοι πρὸς διπλῆς μοίρας μίαν
171 καθ᾿ ἡμέραν ὤλοντο παίσαντές τε καὶ
172 πληγέντες αὐτόχειρι σὺν μιάσματι,
173 ἐγὼ κράτη δὴ πάντα καὶ θρόνους ἔχω
174 γένους κατ᾿ ἀγχιστεῖα τῶν ὀλωλότων.
175 Ἀμήχανον δὲ παντὸς ἀνδρὸς ἐκμαθεῖν
176 ψυχήν τε καὶ φρόνημα καὶ γνώμην, πρὶν ἂν
177 ἀρχαῖς τε καὶ νόμοισιν ἐντριβὴς φανῇ.
178 Ἐμοὶ γὰρ ὅστις πᾶσαν εὐθύνων πόλιν
179 μὴ τῶν ἀρίστων ἅπτεται βουλευμάτων,
180 ἀλλ᾿ ἐκ φόβου του γλῶσσαν ἐγκλῄσας ἔχει,
181 κάκιστος εἶναι νῦν τε καὶ πάλαι δοκεῖ·
182 καὶ μείζον᾿ ὅστις ἀντὶ τῆς αὑτοῦ πάτρας
183 φίλον νομίζει, τοῦτον οὐδαμοῦ λέγω.
184 Ἐγὼ γάρ, ἴστω Ζεὺς ὁ πάνθ᾿ ὁρῶν ἀεί,
185 οὔτ᾿ ἂν σιωπήσαιμι τὴν ἄτην ὁρῶν
186 στείχουσαν ἀστοῖς ἀντὶ τῆς σωτηρίας,
187 οὔτ᾿ ἂν φίλον ποτ᾿ ἄνδρα δυσμενῆ χθονὸς
188 θείμην ἐμαυτῷ, τοῦτο γιγνώσκων ὅτι
189 ἥδ᾿ ἐστὶν ἡ σῴζουσα καὶ ταύτης ἔπι
190 πλέοντες ὀρθῆς τοὺς φίλους ποιούμεθα.
191 Τοιοῖσδ᾿ ἐγὼ νόμοισι τήνδ᾿ αὔξω πόλιν.
192 Καὶ νῦν ἀδελφὰ τῶνδε κηρύξας ἔχω
193 ἀστοῖσι παίδων τῶν ἀπ᾿ Οἰδίπου πέρι·
194 Ἐτεοκλέα μέν, ὃς πόλεως ὑπερμαχῶν
195 ὄλωλε τῆσδε, πάντ᾿ ἀριστεύσας δορί,
196 τάφῳ τε κρύψαι καὶ τὰ πάντ᾿ ἐφαγνίσαι
197 ἃ τοῖς ἀρίστοις ἔρχεται κάτω νεκροῖς·
198 τὸν δ᾿ αὖ ξύναιμον τοῦδε, Πολυνείκη λέγω,
199 ὃς γῆν πατρῴαν καὶ θεοὺς τοὺς ἐγγενεῖς
200 φυγὰς κατελθὼν ἠθέλησε μὲν πυρὶ
201 πρῆσαι κατ᾿ ἄκρας, ἠθέλησε δ᾿ αἵματος
202 κοινοῦ πάσασθαι, τοὺς δὲ δουλώσας ἄγειν,
203 τοῦτον πόλει τῇδ᾿ ἐκκεκήρυκται τάφῳ
204 μήτε κτερίζειν μήτε κωκῦσαί τινα,
205 ἐᾶν δ᾿ ἄθαπτον καὶ πρὸς οἰωνῶν δέμας
206 καὶ πρὸς κυνῶν ἐδεστὸν αἰκισθέν τ᾿ ἰδεῖν.
207 Τοιόνδ᾿ ἐμὸν φρόνημα, κοὔποτ᾿ ἔκ γ᾿ ἐμοῦ
208 τιμῇ προέξουσ᾿ οἱ κακοὶ τῶν ἐνδίκων.
209 Ἀλλ᾿ ὅστις εὔνους τῇδε τῇ πόλει, θανὼν
210 καὶ ζῶν ὁμοίως ἔκ γ᾿ ἐμοῦ τιμήσεται.

Aantekeningen
regel 174 τὸ ἀγχιστεῖον: verwantschap
regel 177 ἐντριβής + dativus: ervaren in
regel 178 εὐθύνω: besturen
regel 180 ἐγκλῄω: sluiten
regel 194 ὑπερμαχέω + genitivus: verdedigen
regel 196 ἐφαγνίζω: als grafgift meegeven
regel 198 ὁ ξύναιμος: broer
regel 203 ἐκκηρύσσω: afkondigen
regel 204 κτερίζω: plechtig begraven
regel 205 ἄθαπτος: onbegraven
regel 206 ἐδεστός: aangevreten

Sophocles, Antigone 170-210

Vraag 1 1 punt

Regel 170 ἐκεῖνοι. Noteer de namen van degenen die worden aangeduid met ἐκεῖνοι.

Bekijk het antwoord
  • Noemt Eteocles en Polynices (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide namen juist zijn.

Vraag 1 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Afbeeldingen

Opgavetekst

poster 1

poster 1
poster 1

Poster met de tekst POMPEI TEATRO GRANDE en ANTIGONE DI SOFOCLE, 26-30 LUGLIO 1961. Afbeelding: het profiel van een vrouw in grijstinten, met een slang langs haar gezicht.

poster 2

poster 2
poster 2

Poster met de titel ANTIGONE. Afbeelding: een vrouw met een hand omhoog, omgeven door een ring van lichtstralen, met aan weerszijden een weegschaal.

poster 3

poster 3
poster 3

Zwart-witposter met de titel ANTIGONE en de tekst van een voorstelling in het Gibbes Museum of Art. Afbeelding: twee vechtende dieren.

Vraag 31 2 punten

Op deze drie posters van uitvoeringen van de Antigone komen verschillende eigenschappen en/of emoties van het personage Antigone tot uiting. Kies een van deze drie posters en noteer de eigenschap of emotie van Antigone die volgens jou op die poster uitgebeeld wordt. Noteer vervolgens het element van de poster waarop je je antwoord baseert en ook een gegeven uit de Antigone van Sophocles waaruit deze eigenschap of emotie blijkt. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 40 woorden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een eigenschap of emotie van Antigone die op de gekozen poster uitgebeeld wordt, met het element van de poster waarop het antwoord is gebaseerd (1p)
  • Geeft een gegeven uit de Antigone van Sophocles waaruit deze eigenschap of emotie blijkt (1p)

Goede antwoorden per poster. Poster 1: wanhoop of frustratie (Antigone heft schreeuwend haar hoofd, de slang staat voor frustratie); voordat Antigone Polynices voor de tweede keer begraaft schreeuwt ze het uit; of tijdens de confrontatie met Creon houdt Creon onwrikbaar vast aan zijn mening. Poster 2: vastbeslotenheid om haar broer te begraven (ze strooit zand of stof); tegenover Ismene maakt ze haar besluit bekend en wijkt er niet van af. Poster 3: koppigheid of strijdbaarheid (een van de vechtende dieren staat voor Antigone); tijdens de confrontatie met Creon geeft ze niet toe; het koor noemt haar een ruw kind van een ruwe vader die rampen niet uit de weg gaat. Het scorepunt voor het element van de poster en het gegeven uit de Antigone zijn elk 1 punt.

Vraag 31 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Algemeen

Vraag 32 1 punt

In het derde stasimon van de Antigone wordt de Liefde toegezongen met de volgende woorden: Geen onsterfelijke god kan u, geen mens van een dag, ontkomen. Wie u koestert is bezeten. U sleept ook de geest van de goeden mee naar het kwaad, tot hun schade. Noteer je eigen mening: welk personage in de Antigone wordt door de liefde meegesleept en lijdt daardoor schade? Noteer in je antwoord ook waarop of op wie deze liefde gericht was en wat de schade inhield die geleden is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een personage dat door de liefde meegesleept wordt en daardoor schade lijdt, waarop of op wie de liefde gericht was en wat de schade was (1p)

Voorbeelden van een goed antwoord: Haemon, want zijn liefde voor Antigone (of voor de gerechtigheid) leidt uiteindelijk tot zijn dood doordat hij tegen Creon ingaat; Antigone zelf, want haar liefde voor haar broer leidt tot haar dood doordat ze Creons wet overtreedt; Creon, want uit liefde voor de macht of voor zijn eigen principes blijft hij alleen achter als geslagen man.

Vraag 32 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Antigone spreekt met Ismene.

Αν. Εἰ ξυμπονήσεις καὶ ξυνεργάσῃ σκόπει. 41
Ισ. Ποῖόν τι κινδύνευμα; Ποῦ γνώμης ποτ᾿ εἶ; 42
Αν. Εἰ τὸν νεκρὸν ξὺν τῇδε κουφιεῖς χερί. 43
Ισ. Ἦ γὰρ νοεῖς θάπτειν σφ᾿, ἀπόρρητον πόλει; 44
Αν. Τὸν γοῦν ἐμόν, καὶ τὸν σόν, ἢν σὺ μὴ θέλῃς, 45
ἀδελφόν· οὐ γὰρ δὴ προδοῦσ᾿ ἁλώσομαι. 46
Ισ. Ὦ σχετλία, Κρέοντος ἀντειρηκότος; 47
Αν. Ἀλλ᾿ οὐδὲν αὐτῷ τῶν ἐμῶν μ᾿ εἴργειν μέτα. 48
Ισ. Οἴμοι· φρόνησον, ὦ κασιγνήτη, πατὴρ 49
ὡς νῷν ἀπεχθὴς δυσκλεής τ᾿ ἀπώλετο 50
πρὸς αὐτοφώρων ἀμπλακημάτων, διπλᾶς 51
ὄψεις ἀράξας αὐτὸς αὐτουργῷ χερί· 52
ἔπειτα μήτηρ καὶ γυνή, διπλοῦν ἔπος, 53
πλεκταῖσιν ἀρτάναισι λωβᾶται βίον· 54
τρίτον δ᾿ ἀδελφὼ δύο μίαν καθ᾿ ἡμέραν 55
αὐτοκτονοῦντε τὼ ταλαιπώρω μόρον 56
κοινὸν κατειργάσαντ᾿ ἐπαλλήλοιν χεροῖν. 57
Νῦν δ᾿ αὖ μόνα δὴ νὼ λελειμμένα σκόπει 58
ὅσῳ κάκιστ᾿ ὀλούμεθ᾿, εἰ νόμου βίᾳ 59
ψῆφον τυράννων ἢ κράτη παρέξιμεν. 60
Ἀλλ᾿ ἐννοεῖν χρὴ τοῦτο μὲν γυναῖχ᾿ ὅτι 61
ἔφυμεν, ὡς πρὸς ἄνδρας οὐ μαχουμένα· 62
ἔπειτα δ᾿ οὕνεκ᾿ ἀρχόμεσθ᾿ ἐκ κρεισσόνων 63
καὶ ταῦτ᾿ ἀκούειν κἄτι τῶνδ᾿ ἀλγίονα. 64
Ἐγὼ μὲν οὖν αἰτοῦσα τοὺς ὑπὸ χθονὸς 65
ξύγγνοιαν ἴσχειν, ὡς βιάζομαι τάδε, 66
τοῖς ἐν τέλει βεβῶσι πείσομαι. Τὸ γὰρ 67
περισσὰ πράσσειν οὐκ ἔχει νοῦν οὐδένα. 68
Αν. Οὔτ᾿ ἂν κελεύσαιμ᾿ οὔτ᾿ ἄν, εἰ θέλοις ἔτι 69
πράσσειν, ἐμοῦ γ᾿ ἂν ἡδέως δρῴης μέτα. 70
Ἀλλ᾿ ἴσθ᾿ ὁποία σοι δοκεῖ, κεῖνον δ᾿ ἐγὼ 71
θάψω. Καλόν μοι τοῦτο ποιούσῃ θανεῖν. 72
Φίλη μετ᾿ αὐτοῦ κείσομαι, φίλου μέτα, 73
ὅσια πανουργήσασ᾿· ἐπεὶ πλείων χρόνος 74
ὃν δεῖ μ᾿ ἀρέσκειν τοῖς κάτω τῶν ἐνθάδε. 75
Ἐκεῖ γὰρ αἰεὶ κείσομαι· σὺ δ᾿ εἰ δοκεῖ 76
τὰ τῶν θεῶν ἔντιμ᾿ ἀτιμάσασ᾿ ἔχε. 77
Ισ. Ἐγὼ μὲν οὐκ ἄτιμα ποιοῦμαι, τὸ δὲ 78
βίᾳ πολιτῶν δρᾶν ἔφυν ἀμήχανος. 79

Aantekeningen
regel 41 ξυνεργάζομαι samenwerken
regel 42 τὸ κινδύνευμα gevaarlijke onderneming
regel 44 ἀπόρρητος verboden
regel 50 νῷν (dativus) ons tweeën; ἀπεχθής gehaat
regel 51 αὐτόφωρος zelf ontdekt; τὸ ἀμπλακήμα fout
regel 52 αὐτουργός eigen
regel 54 πλεκτός gevlochten; ἡ ἀρτάνη strop
regel 56 αὐτοκτονέω elkaar doden
regel 57 ἐπάλληλος elkaar treffend
regel 58 νώ (accusativus) ons tweeën
regel 60 παρέξειμι overtreden
regel 66 ἡ ξύγγνοια vergeving
regel 74 πανουργέω als misdaad uitvoeren

Sophocles, Antigone 41-79

Vraag 2 1 punt

Regel 45-46 Τὸν γοῦν t/m ἀδελφόν
Later in deze tragedie (niet in dit examen afgedrukt) vertelt Antigone dat ze wél de stadswetten wilde overtreden om haar broer te begraven, maar dat ze dat níet zou hebben gedaan voor een kind of echtgenoot.
Noteer het argument dat Antigone dan zelf noemt voor dit standpunt.

Bekijk het antwoord
  • Zij kan geen andere broer meer krijgen, omdat hun moeder en vader (de ouders) niet meer leven; zij zou daarentegen wel nog een ander kind of een andere man kunnen krijgen. (1p)

Niet fout rekenen wanneer alleen het antwoorddeel voor de puntkomma of alleen het antwoorddeel na de puntkomma is genoteerd.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 1 punt

Regel 46 προδοῦσ᾿
Noteer de naam van degene die volgens Antigone door haar verraden zou worden en beschrijf wat dit verraad dan concreet zou inhouden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt Polynices als degene die verraden zou worden, en beschrijft dat zij hem (haar broer) onbegraven zou laten liggen. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Regel 72 τοῦτο ποιούσῃ
Uit het vervolg (t/m regel 76 κείσομαι) kunnen enkele argumenten worden afgeleid die Antigone heeft om haar broer te begraven.
Noteer in eigen woorden twee van deze argumenten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende argumenten: haar broer is door haar geliefd (zij wordt daardoor door hem geliefd); zij wordt dan met haar broer verenigd; het is een heilige handeling of (familie)plicht; de doden of goden van de onderwereld moet ze langer behagen dan de levenden, want bij hen zal ze langer verblijven dan bij de levenden. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Niet fout rekenen: in plaats van het laatstgenoemde antwoord alleen 'Bij de doden / goden van de onderwereld zul je langer verblijven dan bij de levenden'.

Vraag 10 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Afbeelding 1

Opgavetekst

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 Foto van een uitvoering van de Antigone door studenten in 2021.

Foto van een uitvoering van de Antigone door studenten in 2021. Links zit een man in een donker gewaad naast een vrouw en een meisje in lichte gewaden; achter hen staan twee vrouwen. Rechts op de voorgrond staat een figuur in een wit gewaad, met een brede doek over de ogen en een lange staf, en met een arm uitgestrekt.

Vraag 31 1 punt

Het personage dat op afbeelding 1 rechts op de voorgrond staat, heeft een uitgebreidere vorm van gezichtsbedekking dan de anderen.
Noteer de naam van dit personage. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt Tiresias. (1p)

Vraag 31 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Tekst 3

Opgavetekst

Tekst 3 Einde van een woordenwisseling tussen Creon en Antigone.

Cr. Pas op dat jij met je klachten je huwelijk niet in gevaar brengt. 1672
An. Dacht u dat ik, zolang ik leef, ooit trouw met uw zoon? 1673
Cr. Je zult wel moeten: waarheen zul je voor je huwelijk vluchten? 1674
An. Die nacht zal mij tot een van Danaos’ dochters maken. 1675
Cr. Zie je met wat voor vermetel plan zij dreigt? 1676
An. Het ijzer zij mijn getuige, het zwaard dat mijn eed voltrekt. 1677
Cr. Waarom hunker je om van dit huwelijk af te komen? 1678
An. Ik zal vluchten met mijn allerongelukkigste vader hier. 1679
Cr. Je toont karakter, maar er zit iets van waanzin in. 1680
An. En samen met hem sterven – dat u de rest ook weet. 1681
Cr. Niet zul jij mijn zoon vermoorden. Verlaat het land. 1682

Euripides, Phoenissae 1672-1682

Vraag 32 1 punt

Tekst 3 is een gedeelte uit de tragedie Phoenissae van Euripides. In tekst 3 is dezelfde confrontatie tussen Antigone en Creon aan de orde als in de tragedie Antigone van Sophocles. Tussen Euripides’ versie van het verhaal en de versie van Sophocles bestaan echter belangrijke verschillen.
Beschrijf in eigen woorden een verschil dat is op te maken uit het tekstgedeelte Dacht t/m zoon (tekst 3, regel 1673). Ga in je antwoord in op de versie van Euripides en op die van Sophocles. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Bij Euripides wil Antigone niet met Haemon, de zoon van Creon, trouwen; bij Sophocles is er geen sprake van dat zij dat niet wil, bij Sophocles wil zij dit juist wel. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 1 punt

Tekst 3 is een gedeelte uit de tragedie Phoenissae van Euripides. In tekst 3 is dezelfde confrontatie tussen Antigone en Creon aan de orde als in de tragedie Antigone van Sophocles. Tussen Euripides’ versie van het verhaal en de versie van Sophocles bestaan echter belangrijke verschillen.
Beschrijf in eigen woorden een verschil dat is op te maken uit het tekstgedeelte Ik t/m hier (tekst 3, regel 1679). Ga in je antwoord in op de versie van Euripides en op die van Sophocles. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Bij Euripides leeft Oedipus, de vader van Antigone, nog en bij Sophocles is hij al gestorven; of bij Euripides gaat Antigone in ballingschap en blijft zij in leven, bij Sophocles sterft zij. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 33 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Aristophanes vertelt hoe liefde is ontstaan.

[1] Ἦν δὲ διὰ ταῦτα τρία τὰ γένη καὶ τοιαῦτα, ὅτι τὸ μὲν ἄρρεν ἦν τοῦ ἡλίου
[2] τὴν ἀρχὴν ἔκγονον, τὸ δὲ θῆλυ τῆς γῆς, τὸ δὲ ἀμφοτέρων μετέχον τῆς
[3] σελήνης, ὅτι καὶ ἡ σελήνη ἀμφοτέρων μετέχει· περιφερῆ δὲ δὴ ἦν καὶ αὐτὰ
[4] καὶ ἡ πορεία αὐτῶν διὰ τὸ τοῖς γονεῦσιν ὅμοια εἶναι. Ἦν οὖν τὴν ἰσχὺν
[5] δεινὰ καὶ τὴν ῥώμην, καὶ τὰ φρονήματα μεγάλα εἶχον, ἐπεχείρησαν δὲ τοῖς
[6] θεοῖς, καὶ ὃ λέγει Ὅμηρος περὶ Ἐφιάλτου τε καὶ Ὤτου, περὶ ἐκείνων
[7] λέγεται, τὸ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάβασιν ἐπιχειρεῖν ποιεῖν, ὡς ἐπιθησομένων
[8] τοῖς θεοῖς. Ὁ οὖν Ζεὺς καὶ οἱ ἄλλοι θεοὶ ἐβουλεύοντο ὅτι χρὴ αὐτοὺς
[9] ποιῆσαι, καὶ ἠπόρουν· οὔτε γὰρ ὅπως ἀποκτείναιεν εἶχον καὶ ὥσπερ τοὺς
[10] γίγαντας κεραυνώσαντες τὸ γένος ἀφανίσαιεν – αἱ τιμαὶ γὰρ αὐτοῖς καὶ
[11] ἱερὰ τὰ παρὰ τῶν ἀνθρώπων ἠφανίζετο – οὔτε ὅπως ἐῷεν ἀσελγαίνειν.
[12] Μόγις δὴ ὁ Ζεὺς ἐννοήσας λέγει ὅτι “Δοκῶ μοι”, ἔφη, “ ἔχειν μηχανήν, ὡς
[13] ἂν εἶέν τε ἅνθρωποι καὶ παύσαιντο τῆς ἀκολασίας ἀσθενέστεροι γενόμενοι.
[14] Νῦν μὲν γὰρ αὐτούς”, ἔφη, “διατεμῶ δίχα ἕκαστον, καὶ ἅμα μὲν
[15] ἀσθενέστεροι ἔσονται, ἅμα δὲ χρησιμώτεροι ἡμῖν διὰ τὸ πλείους τὸν
[16] ἀριθμὸν γεγονέναι· καὶ βαδιοῦνται ὀρθοὶ ἐπὶ δυοῖν σκελοῖν. Ἐὰν δ᾿ ἔτι
[17] δοκῶσιν ἀσελγαίνειν καὶ μὴ ᾿θέλωσιν ἡσυχίαν ἄγειν, πάλιν αὖ ”, ἔφη,
[18] “τεμῶ δίχα, ὥστ᾿ ἐφ᾿ ἑνὸς πορεύσονται σκέλους ἀσκωλιάζοντες.” Ταῦτα
[19] εἰπὼν ἔτεμνε τοὺς ἀνθρώπους δίχα, ὥσπερ οἱ τὰ ὄα τέμνοντες καὶ
[20] μέλλοντες ταριχεύειν, ἢ ὥσπερ οἱ τὰ ᾠὰ ταῖς θριξίν· ὅντινα δὲ τέμοι, τὸν
[21] Ἀπόλλω ἐκέλευεν τό τε πρόσωπον μεταστρέφειν καὶ τὸ τοῦ αὐχένος ἥμισυ
[22] πρὸς τὴν τομήν, ἵνα θεώμενος τὴν αὑτοῦ τμῆσιν κοσμιώτερος εἴη ὁ
[23] ἄνθρωπος, καὶ τἆλλα ἰᾶσθαι ἐκέλευεν. Ὁ δὲ τό τε πρόσωπον μετέστρεφε,
[24] καὶ συνέλκων πανταχόθεν τὸ δέρμα ἐπὶ τὴν γαστέρα νῦν καλουμένην,
[25] ὥσπερ τὰ σύσπαστα βαλλάντια, ἓν στόμα ποιῶν ἀπέδει κατὰ μέσην τὴν
[26] γαστέρα, ὃ δὴ τὸν ὀμφαλὸν καλοῦσι. Καὶ τὰς μὲν ἄλλας ῥυτίδας τὰς
[27] πολλὰς ἐξελέαινε καὶ τὰ στήθη διήρθρου, ἔχων τι τοιοῦτον ὄργανον οἷον οἱ
[28] σκυτοτόμοι περὶ τὸν καλάποδα λεαίνοντες τὰς τῶν σκυτῶν ῥυτίδας· ὀλίγας
[29] δὲ κατέλιπε, τὰς περὶ αὐτὴν τὴν γαστέρα καὶ τὸν ὀμφαλόν, μνημεῖον εἶναι
[30] τοῦ παλαιοῦ πάθους. Ἐπειδὴ οὖν ἡ φύσις δίχα ἐτμήθη, ποθοῦν ἕκαστον τὸ
[31] ἥμισυ τὸ αὑτοῦ συνῄει, καὶ περιβάλλοντες τὰς χεῖρας καὶ συμπλεκόμενοι
[32] ἀλλήλοις, ἐπιθυμοῦντες συμφῦναι, ἀπέθνῃσκον ὑπὸ λιμοῦ καὶ τῆς ἄλλης
[33] ἀργίας διὰ τὸ μηδὲν ἐθέλειν χωρὶς ἀλλήλων ποιεῖν. Καὶ ὁπότε τι ἀποθάνοι
[34] τῶν ἡμίσεων, τὸ δὲ λειφθείη, τὸ λειφθὲν ἄλλο ἐζήτει καὶ συνεπλέκετο, εἴτε
[35] γυναικὸς τῆς ὅλης ἐντύχοι ἡμίσει – ὃ δὴ νῦν γυναῖκα καλοῦμεν – εἴτε
[36] ἀνδρός· καὶ οὕτως ἀπώλλυντο. Ἐλεήσας δὲ ὁ Ζεὺς ἄλλην μηχανὴν
[37] πορίζεται, καὶ μετατίθησιν αὐτῶν τὰ αἰδοῖα εἰς τὸ πρόσθεν – τέως γὰρ καὶ
[38] ταῦτα ἐκτὸς εἶχον, καὶ ἐγέννων καὶ ἔτικτον οὐκ εἰς ἀλλήλους ἀλλ᾿ εἰς γῆν,
[39] ὥσπερ οἱ τέττιγες – μετέθηκέ τε οὖν οὕτω αὐτῶν εἰς τὸ πρόσθεν καὶ διὰ
[40] τούτων τὴν γένεσιν ἐν ἀλλήλοις ἐποίησεν, διὰ τοῦ ἄρρενος ἐν τῷ θήλει,
[41] τῶνδε ἕνεκα, ἵνα ἐν τῇ συμπλοκῇ ἅμα μὲν εἰ ἀνὴρ γυναικὶ ἐντύχοι, γεννῷεν
[42] καὶ γίγνοιτο τὸ γένος, ἅμα δ᾿ εἰ καὶ ἄρρην ἄρρενι, πλησμονὴ γοῦν γίγνοιτο
[43] τῆς συνουσίας καὶ διαπαύοιντο καὶ ἐπὶ τὰ ἔργα τρέποιντο καὶ τοῦ ἄλλου
[44] βίου ἐπιμελοῖντο.

Aantekeningen
ἔκγονος + genitivus afstammend van (regel 2)
ἡ ἀνάβασις het opklimmen (regel 7)
κεραυνόω met de bliksem treffen (regel 10)
regel 11 ἀσελγαίνω zich losbandig gedragen
regel 14 διατέμνω doorsnijden
regel 17 ἀσελγαίνω zich losbandig gedragen
regel 18 ἀσκωλιάζω hinkelen
regel 19 τὸ ὄον peerlijsterbes
ἡ τμῆσις splitsing (regel 22)
συνέλκω samentrekken (regel 24)
σύσπαστος met een koord sluitbaar (regel 25)
τὸ βαλλάντιον buidel
ἀποδέω afbinden
ἡ ῥυτίς rimpel (regel 26)
ἐκλεαίνω glad maken (regel 27)
διαρθρόω vormen
ὁ καλάπους leest (regel 28)
λεαίνω glad maken
τὸ σκῦτος stuk leer
ἡ ῥυτίς rimpel
συμπλέκομαι + dativus omarmen (regel 31)
συμφύομαι samengroeien (regel 32)
regel 34 συμπλέκομαι + dativus omarmen
regel 39 ὁ τέττιξ krekel
regel 41 ἡ συμπλοκή omarming
regel 43 διαπαύομαι pauzeren

Plato, Symposium 190a8-191c8

Vraag 14 2 punten

Regel 1 Ἦν τρία τὰ γένη: Het feit dat er qua geslacht drie soorten waren van de oorspronkelijke mens, komt volgens Aristophanes door hun afstamming. Deze afstamming was volgens hem ook de oorzaak van twee andere eigenschappen van de oorspronkelijke mens.
14 Noteer in eigen woorden deze twee andere eigenschappen. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Ἦν δὲ t/m εἶναι (regel 1-4).

Bekijk het antwoord
  • Noemt hun (bolvormige / ronde) uiterlijk. (1p)
  • Noemt hun (buitelende) manier van voortbewegen. (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 17 2 punten

Regel 8-11 Ὁ t/m ἀσελγαίνειν: De goden overwegen twee opties, die beide een negatief gevolg hebben. Deze opties worden uitgedrukt met τὸ γένος ἀφανίσαιεν (regel 10) en ἐῷεν ἀσελγαίνειν (regel 11). Zeus komt in het vervolg (t/m regel 13 γενόμενοι) met een plan waarin hij tegenover elk van de negatieve gevolgen een positief gevolg stelt.
17 a Citeer uit het tekstgedeelte Μόγις t/m γενόμενοι (regel 12-13) het Griekse tekstelement waarmee het positieve gevolg wordt aangeduid dat staat tegenover de optie τὸ γένος ἀφανίσαιεν (regel 10).
b Citeer uit het tekstgedeelte Μόγις t/m γενόμενοι (regel 12-13) het Griekse tekstelement waarmee het positieve gevolg wordt aangeduid dat staat tegenover de optie ἐῷεν ἀσελγαίνειν (regel 11).

Bekijk het antwoord
  • Citeert (ὡς ἂν) εἶέν (τε) ἅνθρωποι (regel 12-13). (1p)
  • Citeert παύσαιντο τῆς ἀκολασίας (ἀσθενέστεροι γενόμενοι) (regel 13). (1p)

Het gedeelte tussen haakjes hoeft niet geciteerd te worden.

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 1 punt

Regel 15-16 ἅμα δὲ t/m γεγονέναι: Beschrijf in eigen woorden het voordeel voor de goden dat voortvloeit uit de situatie die Zeus hier beschrijft. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 8 Ὁ).

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de goden meer eer(bewijzen) / meer offers ontvangen. (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

Regel 33-36 Καὶ t/m ἀπώλλυντο: Welke soort van de oorspronkelijke mens wordt in dit tekstgedeelte buiten beschouwing gelaten? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de soort die mannelijk-vrouwelijk was. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1

Socrates vertelt over mensen die in de onderwereld bestraft worden.

[1] Προσήκει δὲ παντὶ τῷ ἐν τιμωρίᾳ ὄντι, ὑπ᾿ ἄλλου ὀρθῶς τιμωρουμένῳ, ἢ [2] βελτίονι γίγνεσθαι καὶ ὀνίνασθαι ἢ παραδείγματι τοῖς ἄλλοις γίγνεσθαι, ἵνα [3] ἄλλοι ὁρῶντες πάσχοντα ἃ ἂν πάσχῃ φοβούμενοι βελτίους γίγνωνται. Εἰσὶν [4] δὲ οἱ μὲν ὠφελούμενοί τε καὶ δίκην διδόντες ὑπὸ θεῶν τε καὶ ἀνθρώπων [5] οὗτοι οἳ ἂν ἰάσιμα ἁμαρτήματα ἁμάρτωσιν· ὅμως δὲ δι᾿ ἀλγηδόνων καὶ [6] ὀδυνῶν γίγνεται αὐτοῖς ἡ ὠφελία καὶ ἐνθάδε καὶ ἐν Ἅιδου· οὐ γὰρ οἷόν τε [7] ἄλλως ἀδικίας ἀπαλλάττεσθαι. Οἳ δ᾿ ἂν τὰ ἔσχατα ἀδικήσωσι καὶ διὰ τὰ [8] τοιαῦτα ἀδικήματα ἀνίατοι γένωνται, ἐκ τούτων τὰ παραδείγματα γίγνεται, [9] καὶ οὗτοι αὐτοὶ μὲν οὐκέτι ὀνίνανται οὐδέν, ἅτε ἀνίατοι ὄντες, ἄλλοι δὲ [10] ὀνίνανται οἱ τούτους ὁρῶντες διὰ τὰς ἁμαρτίας τὰ μέγιστα καὶ [11] ὀδυνηρότατα καὶ φοβερώτατα πάθη πάσχοντας τὸν ἀεὶ χρόνον, ἀτεχνῶς [12] παραδείγματα ἀνηρτημένους ἐκεῖ ἐν Ἅιδου ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ, τοῖς ἀεὶ τῶν [13] ἀδίκων ἀφικνουμένοις θεάματα καὶ νουθετήματα. Ὧν ἐγώ φημι ἕνα καὶ [14] Ἀρχέλαον ἔσεσθαι, εἰ ἀληθῆ λέγει Πῶλος, καὶ ἄλλον ὅστις ἂν τοιοῦτος [15] τύραννος ᾖ· οἶμαι δὲ καὶ τοὺς πολλοὺς εἶναι τούτων τῶν παραδειγμάτων ἐκ [16] τυράννων καὶ βασιλέων καὶ δυναστῶν καὶ τὰ τῶν πόλεων πραξάντων [17] γεγονότας· οὗτοι γὰρ διὰ τὴν ἐξουσίαν μέγιστα καὶ ἀνοσιώτατα [18] ἁμαρτήματα ἁμαρτάνουσι. Μαρτυρεῖ δὲ τούτοις καὶ Ὅμηρος· βασιλέας [19] γὰρ καὶ δυνάστας ἐκεῖνος πεποίηκεν τοὺς ἐν Ἅιδου τὸν ἀεὶ χρόνον [20] τιμωρουμένους, Τάνταλον καὶ Σίσυφον καὶ Τιτυόν· Θερσίτην δέ, καὶ εἴ τις [21] ἄλλος πονηρὸς ἦν ἰδιώτης, οὐδεὶς πεποίηκεν μεγάλαις τιμωρίαις [22] συνεχόμενον ὡς ἀνίατον – οὐ γὰρ οἶμαι ἐξῆν αὐτῷ· διὸ καὶ [23] εὐδαιμονέστερος ἦν ἢ οἷς ἐξῆν – ἀλλὰ γάρ, ὦ Καλλίκλεις, ἐκ τῶν [24] δυναμένων εἰσὶ καὶ οἱ σφόδρα πονηροὶ γιγνόμενοι ἄνθρωποι· οὐδὲν μὴν [25] κωλύει καὶ ἐν τούτοις ἀγαθοὺς ἄνδρας ἐγγίγνεσθαι, καὶ σφόδρα γε ἄξιον [26] ἄγασθαι τῶν γιγνομένων· χαλεπὸν γάρ, ὦ Καλλίκλεις, καὶ πολλοῦ ἐπαίνου [27] ἄξιον ἐν μεγάλῃ ἐξουσίᾳ τοῦ ἀδικεῖν γενόμενον δικαίως διαβιῶναι. Ὀλίγοι [28] δὲ γίγνονται οἱ τοιοῦτοι· ἐπεὶ καὶ ἐνθάδε καὶ ἄλλοθι γεγόνασιν, οἶμαι δὲ [29] καὶ ἔσονται καλοὶ κἀγαθοὶ ταύτην τὴν ἀρετὴν τὴν τοῦ δικαίως διαχειρίζειν [30] ἃ ἄν τις ἐπιτρέπῃ· εἷς δὲ καὶ πάνυ ἐλλόγιμος γέγονεν καὶ εἰς τοὺς ἄλλους [31] Ἕλληνας, Ἀριστείδης ὁ Λυσιμάχου· οἱ δὲ πολλοί, ὦ ἄριστε, κακοὶ [32] γίγνονται τῶν δυναστῶν. Ὅπερ οὖν ἔλεγον, ἐπειδὰν ὁ Ῥαδάμανθυς ἐκεῖνος [33] τοιοῦτόν τινα λάβῃ, ἄλλο μὲν περὶ αὐτοῦ οὐκ οἶδεν οὐδέν, οὔθ᾿ ὅστις οὔθ᾿ [34] ὧντινων, ὅτι δὲ πονηρός τις· καὶ τοῦτο κατιδὼν ἀπέπεμψεν εἰς Τάρταρον, [35] ἐπισημηνάμενος, ἐάντε ἰάσιμος ἐάντε ἀνίατος δοκῇ εἶναι· ὁ δὲ ἐκεῖσε [36] ἀφικόμενος τὰ προσήκοντα πάσχει.

Aantekeningen
ἰάσιμος: geneeslijk (regel 5)
ὀδυνηρός: pijnlijk (regel 11)
ἀναρτάω: ophangen (regel 12)
τὸ νουθέτημα: waarschuwing (regel 13)
ὁ δυνάστης: machthebber (regel 16)
ὁ δυνάστης: machthebber (regel 19)
διαβιόω: leven (regel 27)
διαχειρίζω: beheren (regel 29)
ὁ δυνάστης: machthebber (regel 32)
ἐπισημαίνομαι: een merkteken aanbrengen (regel 35)
ἰάσιμος: geneeslijk

Plato, Gorgias 525b1-526c1

Afbeelding 1 Rhadamanthys en zijn collega's.

Rhadamanthys en zijn collega's.
Afbeelding 1 Tekening van Roscher, 1884, naar een moderne aardewerkschildering.

Tekening van drie figuren. Links staat een figuur in oosterse kleding met een lange staf: dat is Rhadamanthys. In het midden zit een bebaarde man. Rechts zit een tweede figuur naast een zuil.

Vraag 8 2 punten

Regel 32 ὁ Ῥαδάμανθυς en afbeelding 1. Rhadamanthys is op afbeelding 1 degene die aan de linkerkant is afgebeeld. In verband met zijn specifieke functie is Rhadamanthys afgebeeld in oosterse kleding, in tegenstelling tot zijn twee collega's.
a) Noteer de specifieke functie die Rhadamanthys heeft in de onderwereld. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
b) Noteer in willekeurige volgorde de namen van de twee andere personen die zijn afgebeeld op afbeelding 1. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt dat hij oordeelde over de zielen of mensen uit Azië / (Klein-)Azië / het oosten. (1p)
  • b: Noemt Minos en Aeacus. (1p)

Bij b het scorepunt alleen toekennen wanneer beide namen juist zijn.

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Regel 33-34 ἄλλο t/m τις.
a) Leg het verband uit tussen het hier beschreven gebrek aan kennis van Rhadamanthys en het dualistische mensbeeld van Plato. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
b) Waaraan kan Rhadamanthys zien dat het om een slecht iemand gaat? Baseer je antwoord op het gedeelte dat aan tekst 1 voorafgaat (niet in dit examen afgedrukt).

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt dat de mens bij leven uit een ziel (ψυχή) en een lichaam bestaat, en dat Rhadamanthys alleen de ziel ziet of alleen met zijn ziel beoordeelt (aan het lichaam met kleding zou hij wel kunnen zien wie hij voor zich heeft). (1p)
  • b: Noemt dat de ziel (ψυχή) striemen heeft / gewond is / sporen draagt van het slechte gedrag. (1p)

Bij a niet fout rekenen wanneer alleen geantwoord is 'Rhadamanthys ziet alleen maar een/de ziel/ψυχή.' of 'Rhadamanthys beoordeelt alleen maar met zijn ziel/ψυχή.' Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 9 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Apollo verhoort het gebed van Chryses.

[43] Ὣς ἔφατ᾿ εὐχόμενος, τοῦ δ᾿ ἔκλυε Φοῖβος Ἀπόλλων,
[44] βῆ δὲ κατ᾿ Οὐλύμποιο καρήνων χωόμενος κῆρ,
[45] τόξ᾿ ὤμοισιν ἔχων ἀμφηρεφέα τε φαρέτρην·
[46] ἔκλαγξαν δ᾿ ἄρ᾿ ὀϊστοὶ ἐπ᾿ ὤμων χωομένοιο,
[47] αὐτοῦ κινηθέντος· ὁ δ᾿ ἤϊε νυκτὶ ἐοικώς.
[48] Ἕζετ᾿ ἔπειτ᾿ ἀπάνευθε νεῶν, μετὰ δ᾿ ἰὸν ἕηκε·
[49] δεινὴ δὲ κλαγγὴ γένετ᾿ ἀργυρέοιο βιοῖο·
[50] οὐρῆας μὲν πρῶτον ἐπῴχετο καὶ κύνας ἀργούς,
[51] αὐτὰρ ἔπειτ᾿ αὐτοῖσι βέλος ἐχεπευκὲς ἐφιεὶς
[52] βάλλ᾿· αἰεὶ δὲ πυραὶ νεκύων καίοντο θαμειαί.
[53] Ἐννῆμαρ μὲν ἀνὰ στρατὸν ᾤχετο κῆλα θεοῖο,
[54] τῇ δεκάτῃ δ᾿ ἀγορήνδε καλέσσατο λαὸν Ἀχιλλεύς·
[55] τῷ γὰρ ἐπὶ φρεσὶ θῆκε θεὰ λευκώλενος Ἥρη·
[56] κήδετο γὰρ Δαναῶν, ὅτι ῥα θνῄσκοντας ὁρᾶτο.
[57] Οἱ δ᾿ ἐπεὶ οὖν ἤγερθεν ὁμηγερέες τ᾿ ἐγένοντο,
[58] τοῖσι δ᾿ ἀνιστάμενος μετέφη πόδας ὠκὺς Ἀχιλλεύς·
[59] “ Ἀτρεΐδη, νῦν ἄμμε παλιμπλαγχθέντας ὀΐω
[60] ἂψ ἀπονοστήσειν, εἴ κεν θάνατόν γε φύγοιμεν,
[61] εἰ δὴ ὁμοῦ πόλεμός τε δαμᾷ καὶ λοιμὸς Ἀχαιούς·
[62] ἀλλ᾿ ἄγε δή τινα μάντιν ἐρείομεν ἢ ἱερῆα,
[63] ἢ καὶ ὀνειροπόλον, καὶ γάρ τ᾿ ὄναρ ἐκ Διός ἐστιν,
[64] ὅς κ᾿ εἴποι ὅ τι τόσσον ἐχώσατο Φοῖβος Ἀπόλλων,
[65] εἴτ᾿ ἄρ᾿ ὅ γ᾿ εὐχωλῆς ἐπιμέμφεται εἴθ᾿ ἑκατόμβης,
[66] αἴ κέν πως ἀρνῶν κνίσης αἰγῶν τε τελείων
[67] βούλεται ἀντιάσας ἡμῖν ἀπὸ λοιγὸν ἀμῦναι.”
[68] Ἤτοι ὅ γ᾿ ὣς εἰπὼν κατ᾿ ἄρ᾿ ἕζετο· τοῖσι δ᾿ ἀνέστη
[69] Κάλχας Θεστορίδης, οἰωνοπόλων ὄχ᾿ ἄριστος,
[70] ὃς ᾔδη τά τ᾿ ἐόντα τά τ᾿ ἐσσόμενα πρό τ᾿ ἐόντα,
[71] καὶ νήεσσ᾿ ἡγήσατ᾿ Ἀχαιῶν Ἴλιον εἴσω
[72] ἣν διὰ μαντοσύνην, τήν οἱ πόρε Φοῖβος Ἀπόλλων·
[73] ὅ σφιν ἐϋφρονέων ἀγορήσατο καὶ μετέειπεν·
[74] “ Ὦ Ἀχιλεῦ, κέλεαί με, Διῒ φίλε, μυθήσασθαι
[75] μῆνιν Ἀπόλλωνος ἑκατηβελέταο ἄνακτος·
[76] τοιγὰρ ἐγὼν ἐρέω· σὺ δὲ σύνθεο καί μοι ὄμοσσον
[77] ἦ μέν μοι πρόφρων ἔπεσιν καὶ χερσὶν ἀρήξειν·
[78] ἦ γὰρ ὀΐομαι ἄνδρα χολωσέμεν, ὃς μέγα πάντων
[79] Ἀργείων κρατέει καί οἱ πείθονται Ἀχαιοί.”

Aantekeningen
τὸ κάρηνον: top (regel 44)
ἀμφηρεφής: aan beide zijden gesloten (regel 45)
ἡ κλαγγή: klank (regel 49)
ὁ οὐρεύς: muildier (regel 50)
ἐχεπευκής: scherp (regel 51)
τὸ κῆλον: pijl (regel 53)
παλιμπλαγχθείς: teruggedreven (regel 59)
ἄψ: weer (regel 60)
ὁ λοιμός: pest (regel 61)
ὁ ὀνειροπόλος: droomuitlegger (regel 63)
ἐπιμέμφομαι + genitivus: ontevreden zijn over (regel 65)
ὁ οἰωνοπόλος: vogelwichelaar (regel 69)
ὄχα: verreweg
ἡ μαντοσύνη: waarzeggerskunst (regel 72)
ἐϋφρονέων: verstandig (regel 73)
ἑκατηβελέτης: van verre treffend (regel 75)

Homerus, Ilias 1.43-79

Vraag 8 1 punt

Regel 56 κήδετο t/m ὁρᾶτο. Verklaar Hera’s partijdigheid in de Trojaanse oorlog. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Zij stond aan de kant van de Grieken vanwege/sinds het Parisoordeel / omdat de Trojaan Paris haar afgewezen had (in de schoonheidswedstrijd). (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 8 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Tekst 3

Opgavetekst

Tekst 3 Diomedes verwondt Aphrodite.

[330] Deze stormde op Afrodite toe met het meedogenloze brons,
[331] heel goed wetend dat zij een weerloze godin was en geenszins
[332] een van die godinnen die de strijd der mannen beheersen, een
[333] Athene, een stedenverwoestende Enyo. Dus achtervolgde hij
[334] Afrodite door de dichte menigte en zodra hij haar had ingehaald,
[335] deed hij een uitval, die zoon van de fiere Tydeus: op haar
[336] toegesprongen met zijn scherpe speer, wondde hij haar tedere
[337] pols. Onmiddellijk schramde de speerpunt haar huid, dwars door
[338] de geurige peplos, die de Chariten zelf voor haar hadden
[339-343] geweven en over haar pols vloeide het onsterfelijke bloed. Met
[344] een luide kreet liet zij haar zoon op de grond vallen. Hem droeg
[345] Apollo in zijn armen weg, onder een donkere nevel: geen van de
[346] Grieken met snelle paarden mocht Aeneas treffen en doden.
[347] Maar luid juichte Diomedes over Afrodite: “Ga weg, dochter van
[348] Zeus, uit de moordende strijd. Heb je er niet genoeg aan
[349] weerloze vrouwen te misleiden? Als je nu ook nog bij ons in de
[350] oorlog komt, zul je wel leren huiveren, denk ik, alleen al van het
[351] woord ‘oorlog’.”

Homerus, Ilias 5.330-351

Vraag 13 1 punt

Regel 349 weerloze vrouwen te misleiden. Beschrijf de gebeurtenis waarnaar Diomedes hier verwijst.

Bekijk het antwoord
  • Dat Helena verliefd werd op Paris / de verleiding of ontvoering van Helena (door Paris). (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 1 punt

Beschrijf in eigen woorden het beeld dat in tekst 3 van Aphrodite wordt geschetst, en leg uit dat dit beeld past bij een kenmerk van de goden zoals ze door Homerus beschreven worden. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 30 woorden.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft Aphrodite als verwondbaar of kleinzielig, of als een moeder die haar zoon beschermt, en legt uit dat dit past bij het kenmerk van de goden dat ze antropomorf zijn / menselijke eigenschappen hebben (of dat ze in de oorlog ingrijpen ten gunste van hun kinderen en favorieten). (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: het beeld van Aphrodite én het kenmerk van de goden. Voorbeelden van een goed antwoord: Aphrodite wordt beschreven als verwondbaar of kleinzielig, en dat past bij het kenmerk van de (homerische/Griekse) goden dat ze antropomorf zijn / menselijke eigenschappen hebben. Of: Aphrodite wordt beschreven als een moeder die haar zoon probeert te beschermen, en dat past bij het kenmerk dat de goden antropomorf zijn / menselijke eigenschappen hebben, of dat ze in de oorlog ingrijpen ten gunste van hun kinderen (en favorieten).

Vraag 14 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Afbeelding 2 en Tekst 3

Opgavetekst

Afbeelding 2

Afbeelding 2
Afbeelding 2 Gravure door T. Piroli, ca. 1800, illustratie bij de Ilias.

Gravure in lijntekening met drie figuren. Links een gewapende, gehelmde man. Midden een gevleugelde figuur die door de lucht vliegt. Rechts onderin, tussen de wolken, een andere figuur.

Vraag 15 2 punten

Afbeelding 2 en tekst 3. Op afbeelding 2 wordt weergegeven wat er direct na regel 351 van tekst 3 gebeurt (niet in dit examen afgedrukt). Noteer de namen van de drie afgebeelde figuren.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de namen van de drie afgebeelde figuren. (2p)

Drie namen juist: 2 punten. Twee namen juist: 1 punt. Minder dan twee namen juist: 0 punten.

Vraag 15 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Tekst 1 en Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 1 Pandarus, zoon van Lycaon, heeft zijn speer naar Diomedes geworpen.

[283] Luidkeels stond hij te juichen, de roemrijke zoon van Lykaon:
[284] ‘Raak! Je bent recht in je buik getroffen. Jij maakt het niet lang meer,
[285] zou ik zo denken, maar mij heb je grote krijgsroem gegeven.’
[286] Onverschrokken gaf de held Diomedes hem antwoord:
[287] ‘Mis en niet raak, man! Maar ik verwacht dat jullie niet rusten
[288] voor de één of de ander is gesneuveld en zo de
[289] bloeddorst van de god met het taaie schild Ares gestild heeft,’
[290] riep hij en wierp zijn speer gericht door Athene, die trof zijn
[291] neus naast de oogkas, drong verder tussen de blinkende tanden,
[292] daarna sneed het meedogenloos brons bij de wortel de tong nog
[293] door en de punt van de speer kwam onder de kin weer naar buiten.
[294] Pandaros viel van de wagen, zijn wapens kletterden op hem
[295] met geflits en geflonker, het snelvoetig paardenspan deinsde
[296] schichtig opzij, ter plaatse verlieten zijn geest en zijn kracht hem.

Homerus, Ilias 5.283-296

Tekst 2 Patroclus raakt gewond.

[801] Patroklos zag in zijn vuist
zijn hele speer met lange schaduw breken,
[802] de zware, lange, sterke speer met punt
van brons. En op de grond viel van zijn schouders
[803] het schild met mooi bewerkte rand en ook
de bandelier. De vorst en zoon van Zeus
[804] Apollo maakte ook zijn harnas los.
[805] Τὸν δ᾿ ἄτη φρένας εἷλε, λύθεν δ᾿ ὑπὸ φαίδιμα γυῖα,
[806] στῆ δὲ ταφών· ὄπιθεν δὲ μετάφρενον ὀξέϊ δουρὶ
[807] ὤμων μεσσηγὺς σχεδόθεν βάλε Δάρδανος ἀνήρ,
[808] Πανθοΐδης Εὔφορβος, ὃς ἡλικίην ἐκέκαστο
[809] ἔγχεΐ θ᾿ ἱπποσύνῃ τε πόδεσσί τε καρπαλίμοισι·
[810] καὶ γὰρ δὴ τότε φῶτας ἐείκοσι βῆσεν ἀφ᾿ ἵππων,
[811] πρῶτ᾿ ἐλθὼν σὺν ὄχεσφι, διδασκόμενος πολέμοιο·
[812] ὅς τοι πρῶτος ἐφῆκε βέλος, Πατρόκλεες ἱππεῦ,
[813] οὐδὲ δάμασσ᾿· ὁ μὲν αὖτις ἀνέδραμε, μίκτο δ᾿ ὁμίλῳ,
[814] ἐκ χροὸς ἁρπάξας δόρυ μείλινον, οὐδ᾿ ὑπέμεινε
[815] Πάτροκλον γυμνόν περ ἐόντ᾿ ἐν δηϊοτῆτι.
[816] Πάτροκλος δὲ θεοῦ πληγῇ καὶ δουρὶ δαμασθεὶς
[817] ἂψ ἑτάρων εἰς ἔθνος ἐχάζετο κῆρ᾿ ἀλεείνων.
[818] Ἕκτωρ δ᾿ ὡς εἶδεν Πατροκλῆα μεγάθυμον
[819] ἂψ ἀναχαζόμενον, βεβλημένον ὀξέϊ χαλκῷ,
[820] ἀγχίμολόν ῥά οἱ ἦλθε κατὰ στίχας, οὖτα δὲ δουρὶ
[821] νείατον ἐς κενεῶνα, διαπρὸ δὲ χαλκὸν ἔλασσε·
[822] δούπησεν δὲ πεσών, μέγα δ᾿ ἤκαχε λαὸν Ἀχαιῶν.

Aantekeningen:
regel 809: ἡ ἱπποσύνη = rijkunst
regel 821: ὁ κενέων = buik
διαπρό = erdoorheen

Homerus, Ilias 16.801-822

Vraag 1 2 punten

Tekst 1 regel 290 Athene en Tekst 2 regel 804 Apollo.
Steunen deze beide goden dezelfde partij in de oorlog tussen Grieken en Trojanen? Verklaar je antwoord door in te gaan op Athene’s rol in tekst 1 en Apollo’s rol in tekst 2.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Athene de Grieken steunt en in tekst 1 Diomedes / een Griek helpt met het succesvol richten van zijn speer. (1p)
  • Noemt dat Apollo de Trojanen steunt en in tekst 2 ervoor zorgt dat Patroclus / een Griek verslagen kan worden, doordat hij het harnas van Patroclus losmaakt (of dat hij Euphorbus / Hector / een Trojaan helpt in de strijd tegen Patroclus). (1p)

Het antwoord is nee: de goden steunen niet dezelfde partij. Niet fout rekenen wanneer in een overigens juist antwoord de ontkenning impliciet is gelaten. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 1 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Tekst 3

Vraag 15 1 punt

Regel 865 Αἰακίδαο.
Beschrijf de aanleiding voor de afwezigheid van deze persoon. Baseer je antwoord op de inhoud van de Ilias. Gebruik in je antwoord bij voorkeur niet meer dan 25 woorden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het conflict met Agamemnon over een slavin: Agamemnon heeft Achilles de slavin (zijn eergeschenk) afgenomen of wilde die aan hem afstaan, waardoor Achilles niet meer wilde meevechten. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 15 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Hera en Zeus bespreken het lot van Troje.

[30] Τὴν δὲ μέγ᾿ ὀχθήσας προσέφη νεφεληγερέτα Ζεύς·
[31] “Δαιμονίη, τί νύ σε Πρίαμος Πριάμοιό τε παῖδες
[32] τόσσα κακὰ ῥέζουσιν, ὅ τ᾿ ἀσπερχὲς μενεαίνεις
[33] Ἰλίου ἐξαλαπάξαι ἐϋκτίμενον πτολίεθρον;
[34] Εἰ δὲ σύ γ᾿ εἰσελθοῦσα πύλας καὶ τείχεα μακρὰ
[35] ὠμὸν βεβρώθοις Πρίαμον Πριάμοιό τε παῖδας
[36] ἄλλους τε Τρῶας, τότε κεν χόλον ἐξακέσαιο.
[37] Ἔρξον ὅπως ἐθέλεις· μὴ τοῦτό γε νεῖκος ὀπίσσω
[38] σοὶ καὶ ἐμοὶ μέγ᾿ ἔρισμα μετ᾿ ἀμφοτέροισι γένηται.
[39] Ἄλλο δέ τοι ἐρέω, σὺ δ᾿ ἐνὶ φρεσὶ βάλλεο σῇσιν·
[40] ὁππότε κεν καὶ ἐγὼ μεμαὼς πόλιν ἐξαλαπάξαι
[41] τὴν ἐθέλω ὅθι τοι φίλοι ἀνέρες ἐγγεγάασι,
[42] μή τι διατρίβειν τὸν ἐμὸν χόλον, ἀλλά μ᾿ ἐᾶσαι·
[43] καὶ γὰρ ἐγὼ σοὶ δῶκα ἑκὼν ἀέκοντί γε θυμῷ·
[44] αἳ γὰρ ὑπ᾿ ἠελίῳ τε καὶ οὐρανῷ ἀστερόεντι
[45] ναιετάουσι πόληες ἐπιχθονίων ἀνθρώπων,
[46] τάων μοι περὶ κῆρι τιέσκετο Ἴλιος ἱρὴ
[47] καὶ Πρίαμος καὶ λαὸς ἐϋμμελίω Πριάμοιο.
[48] Οὐ γάρ μοί ποτε βωμὸς ἐδεύετο δαιτὸς ἐΐσης,
[49] λοιβῆς τε κνίσης τε· τὸ γὰρ λάχομεν γέρας ἡμεῖς.”
[50] Τὸν δ᾿ ἠμείβετ᾿ ἔπειτα βοῶπις πότνια Ἥρη·
[51] “Ἤτοι ἐμοὶ τρεῖς μὲν πολὺ φίλταταί εἰσι πόληες,
[52] Ἄργός τε Σπάρτη τε καὶ εὐρυάγυια Μυκήνη·
[53] τὰς διαπέρσαι, ὅτ᾿ ἄν τοι ἀπέχθωνται περὶ κῆρι·
[54] τάων οὔ τοι ἐγὼ πρόσθ᾿ ἵσταμαι οὐδὲ μεγαίρω.
[55] Εἴ περ γὰρ φθονέω τε καὶ οὐκ εἰῶ διαπέρσαι,
[56] οὐκ ἀνύω φθονέουσ᾿, ἐπεὶ ἦ πολὺ φέρτερός ἐσσι.
[57] Ἀλλὰ χρὴ καὶ ἐμὸν θέμεναι πόνον οὐκ ἀτέλεστον·
[58] καὶ γὰρ ἐγὼ θεός εἰμι, γένος δέ μοι ἔνθεν ὅθεν σοί,
[59] καί με πρεσβυτάτην τέκετο Κρόνος ἀγκυλομήτης,
[60] ἀμφότερον, γενεῇ τε καὶ οὕνεκα σὴ παράκοιτις
[61] κέκλημαι, σὺ δὲ πᾶσι μετ᾿ ἀθανάτοισιν ἀνάσσεις.
[62] Ἀλλ᾿ ἤτοι μὲν ταῦθ᾿ ὑποείξομεν ἀλλήλοισι,
[63] σοὶ μὲν ἐγώ, σὺ δ᾿ ἐμοί· ἐπὶ δ᾿ ἕψονται θεοὶ ἄλλοι
[64] ἀθάνατοι· σὺ δὲ θᾶσσον Ἀθηναίῃ ἐπιτεῖλαι
[65] ἐλθεῖν ἐς Τρώων καὶ Ἀχαιῶν φύλοπιν αἰνήν,
[66] πειρᾶν δ᾿ ὥς κε Τρῶες ὑπερκύδαντας Ἀχαιοὺς
[67] ἄρξωσι πρότεροι ὑπὲρ ὅρκια δηλήσασθαι.”
[68] Ὣς ἔφατ᾿, οὐδ᾿ ἀπίθησε πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε·
[69] αὐτίκ᾿ Ἀθηναίην ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
[70] “Αἶψα μάλ᾿ ἐς στρατὸν ἐλθὲ μετὰ Τρῶας καὶ Ἀχαιούς,
[71] πειρᾶν δ᾿ ὥς κε Τρῶες ὑπερκύδαντας Ἀχαιοὺς
[72] ἄρξωσι πρότεροι ὑπὲρ ὅρκια δηλήσασθαι.”
[73] Ὣς εἰπὼν ὄτρυνε πάρος μεμαυῖαν Ἀθήνην,
[74] βῆ δὲ κατ᾿ Οὐλύμποιο καρήνων ἀΐξασα.

Aantekeningen
regel 32: ἀσπερχές hevig
βεβρώθω eten (regel 35)
regel 36: ἐξακέομαι + accusativus genezen van
ἔρξα aoristus van ἔρδω doen (regel 37)
regel 38: ἔρισμα twistpunt
regel 47: ἐϋμμελίης met sterke lans
regel 54: μεγαίρω misgunnen
regel 57: ἀτέλεστος vergeefs
regel 59: ἀγκυλομήτης sluw
regel 66 en 71: ὑπερκύδας zeer roemrijk

Homerus, Ilias 4.30-74

Vraag 3 2 punten

Regel 37 τοῦτό γε νεῖκος: De oorzaak van dit conflict is, dat Zeus van Troje houdt en dat Hera Troje haat.
a. Noteer in eigen woorden de reden die Zeus zelf noemt voor zijn liefde voor Troje. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 49 ἡμεῖς).
b. Noteer de reden waarom Hera Troje haat. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Zeus altijd offers heeft gekregen (van de Trojanen) of altijd is geëerd (door de Trojanen) (1p)
  • Noemt dat (de Trojaan) Paris Hera niet heeft gekozen als mooiste godin, het Parisoordeel (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)

Vraag 3 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Dionysus maakt zichzelf bekend.

[1] Ἥκω Διὸς παῖς τήνδε Θηβαίαν χθόνα
[2] Διόνυσος, ὃν τίκτει ποθ᾿ ἡ Κάδμου κόρη
[3] Σεμέλη λοχευθεῖσ᾿ ἀστραπηφόρῳ πυρί·
[4] μορφὴν δ᾿ ἀμείψας ἐκ θεοῦ βροτησίαν
[5] πάρειμι Δίρκης νάμαθ᾿ Ἱσμηνοῦ θ᾿ ὕδωρ.
[6] Ὁρῶ δὲ μητρὸς μνῆμα τῆς κεραυνίας
[7] τόδ᾿ ἐγγὺς οἴκων καὶ δόμων ἐρείπια
[8] τυφόμενα Δίου πυρὸς ἔτι ζῶσαν φλόγα,
[9] ἀθάνατον Ἥρας μητέρ᾿ εἰς ἐμὴν ὕβριν.
[10] Αἰνῶ δὲ Κάδμον, ἄβατον ὃς πέδον τόδε
[11] τίθησι, θυγατρὸς σηκόν· ἀμπέλου δέ νιν
[12] πέριξ ἐγὼ ᾿κάλυψα βοτρυώδει χλόῃ.
[13] Λιπὼν δὲ Λυδῶν τοὺς πολυχρύσους γύας
[14] Φρυγῶν τε, Περσῶν ἡλιοβλήτους πλάκας
[15] Βάκτριά τε τείχη τήν τε δύσχιμον χθόνα
[16] Μήδων ἐπελθὼν Ἀραβίαν τ᾿ εὐδαίμονα
[17] Ἀσίαν τε πᾶσαν ἣ παρ᾿ ἁλμυρὰν ἅλα
[18] κεῖται μιγάσιν Ἕλλησι βαρβάροις θ᾿ ὁμοῦ
[19] πλήρεις ἔχουσα καλλιπυργώτους πόλεις,
[20] ἐς τήνδε πρώτην ἦλθον Ἑλλήνων πόλιν,
[21] τἀκεῖ χορεύσας καὶ καταστήσας ἐμὰς
[22] τελετάς, ἵν᾿ εἴην ἐμφανὴς δαίμων βροτοῖς.
[23] Πρώτας δὲ Θήβας τάσδε γῆς Ἑλληνίδος
[24] ἀνωλόλυξα, νεβρίδ᾿ ἐξάψας χροὸς
[25] θύρσον τε δοὺς ἐς χεῖρα, κίσσινον βέλος·
[26] ἐπεί μ᾿ ἀδελφαὶ μητρός, ἃς ἥκιστ᾿ ἐχρῆν,
[27] Διόνυσον οὐκ ἔφασκον ἐκφῦναι Διός,
[28] Σεμέλην δὲ νυμφευθεῖσαν ἐκ θνητοῦ τινος
[29] ἐς Ζῆν᾿ ἀναφέρειν τὴν ἁμαρτίαν λέχους,
[30] Κάδμου σοφίσμαθ᾿, ὧν νιν οὕνεκα κτανεῖν
[31] Ζῆν᾿ ἐξεκαυχῶνθ᾿, ὅτι γάμους ἐψεύσατο.
[32] Τοιγάρ νιν αὐτὰς ἐκ δόμων ᾤστρησ᾿ ἐγὼ
[33] μανίαις, ὄρος δ᾿ οἰκοῦσι παράκοποι φρενῶν,
[34] σκευήν τ᾿ ἔχειν ἠνάγκασ᾿ ὀργίων ἐμῶν.
[35] Καὶ πᾶν τὸ θῆλυ σπέρμα Καδμείων, ὅσαι
[36] γυναῖκες ἦσαν, ἐξέμηνα δωμάτων·
[37] ὁμοῦ δὲ Κάδμου παισὶν ἀναμεμειγμέναι
[38] χλωραῖς ὑπ᾿ ἐλάταις ἀνορόφους ἧνται πέτρας.
[39] Δεῖ γὰρ πόλιν τήνδ᾿ ἐκμαθεῖν, κεἰ μὴ θέλει,
[40] ἀτέλεστον οὖσαν τῶν ἐμῶν βακχευμάτων,
[41] Σεμέλης τε μητρὸς ἀπολογήσασθαί μ᾿ ὕπερ
[42] φανέντα θνητοῖς δαίμον᾿ ὃν τίκτει Διί.

Aantekeningen
regel 3 λοχεύω bij de geboorte helpen
ἀστραπηφόρος bliksemdragend
regel 4 βροτήσιος sterfelijk
regel 7 τὸ ἐρείπιον ruïne
regel 8 τύφομαι roken
regel 10 ἄβατος ontoegankelijk
regel 11 ὁ σηκός heiligdom
regel 12 βοτρυώδης vol druiven
regel 13 πολύχρυσος rijk aan goud
regel 14 ἡλιόβλητος door de zon getroffen
regel 15 δύσχιμος winters
regel 17 ἁλμυρός zout
μιγάς gemengd regel 18
regel 19 καλλιπύργωτος met mooie torens
regel 24 ἀνολολύζω door kreten opschrikken
regel 25 κίσσινος met klimop
regel 31 ἐκκαυχάομαι beweren
regel 32 οἰστράω opjagen
regel 33 παράκοπος waanzinnig
regel 36 ἐκμαίνω in razernij naar buiten jagen
regel 37 ἀναμείγνυμι vermengen
regel 38 ἀνόροφος zonder dak
regel 40 ἀτέλεστος niet ingewijd

Euripides, Bacchae 1-42

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 Dionysus groet een van zijn volgelingen.

Zwart-wit tekening in jugendstil. Bovenaan een figuur met donker haar die een staf met een bolvormig uiteinde vasthoudt, binnen een ovale ornamentlijst van bolletjes. Rechts onderaan een tweede, kleinere figuur in een wit, golvend gewaad, naast een dier met een grote kop.

Vraag 9 2 punten

Afbeelding 1. Op afbeelding 1 zijn enkele dionysische attributen te zien. a Citeer uit de regels 23-31 van tekst 2 (Πρώτας t/m ἐψεύσατο) een Grieks tekstelement waarmee een dionysisch attribuut wordt aangeduid dat op de afbeelding te zien is. De hoorns van Dionysus op de afbeelding doen denken aan enkele scènes uit de Bacchae (niet in dit examen afgedrukt). b Beschrijf een van deze scènes.

Bekijk het antwoord
  • a: citeert θύρσον (of κίσσινον βέλος) (regel 25). (1p)
  • b: beschrijft een van deze scènes, bijvoorbeeld: Pentheus ziet een stier voor Dionysus aan wanneer hij hem gevangen heeft; de Thebaanse vrouwen slachten in het gebergte met hun blote handen een kudde runderen af; als Pentheus met Dionysus op pad gaat om de vrouwen te bekijken, vindt hij dat Dionysus op een stier lijkt; het koor roept Dionysus (in regel 1018) op als stier te verschijnen. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 9 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Tekst 3

Opgavetekst

Tekst 3 Tweede confrontatie Dionysus - Pentheus.

[787] Δι. Πείθῃ μὲν οὐδέν, τῶν ἐμῶν λόγων κλύων,
[788] Πενθεῦ· κακῶς δὲ πρὸς σέθεν πάσχων ὅμως
[789] οὔ φημι χρῆναί σ᾿ ὅπλ᾿ ἐπαίρεσθαι θεῷ,
[790] ἀλλ᾿ ἡσυχάζειν· Βρόμιος οὐκ ἀνέξεται
[791] κινοῦντα βάκχας σ᾿ εὐίων ὀρῶν ἄπο.
[792] Πε. Οὐ μὴ φρενώσεις μ᾿, ἀλλὰ δέσμιος φυγὼν
[793] σώσῃ τόδ᾿; Ἤ σοι πάλιν ἀναστρέψω δίκην.
[794] Δι. Θύοιμ᾿ ἂν αὐτῷ μᾶλλον ἢ θυμούμενος
[795] πρὸς κέντρα λακτίζοιμι θνητὸς ὢν θεῷ.
[796] Πε. Θύσω, φόνον γε θῆλυν, ὥσπερ ἄξιαι,
[797] πολὺν ταράξας ἐν Κιθαιρῶνος πτυχαῖς.
[798] Δι. Φεύξεσθε πάντες· καὶ τόδ᾿ αἰσχρόν, ἀσπίδας
[799] θύρσοισι βάκχας ἐκτρέπειν χαλκηλάτους.
[800] Πε. Ἀπόρῳ γε τῷδε συμπεπλέγμεθα ξένῳ,
[801] ὃς οὔτε πάσχων οὔτε δρῶν σιγήσεται.
[802] Δι. Ὦ τᾶν, ἔτ᾿ ἔστιν εὖ καταστῆσαι τάδε.
[803] Πε. Τί δρῶντα; Δουλεύοντα δουλείαις ἐμαῖς;
[804] Δι. Ἐγὼ γυναῖκας δεῦρ᾿ ὅπλων ἄξω δίχα.
[805] Πε. Οἴμοι· τόδ᾿ ἤδη δόλιον ἐς ἐμὲ μηχανᾷ.
[806] Δι. Ποῖόν τι, σῶσαί σ᾿ εἰ θέλω τέχναις ἐμαῖς;
[807] Πε. Ξυνέθεσθε κοινῇ τάδ᾿, ἵνα βακχεύητ᾿ ἀεί.
[808] Δι. Καὶ μὴν ξυνεθέμην τοῦτό γ᾿, ἴσθι, τῷ θεῷ.
[809] Πε. Ἐκφέρετέ μοι δεῦρ᾿ ὅπλα, σὺ δὲ παῦσαι λέγων.
[810] Δι. Ԡ·
[811] βούλῃ σφ᾿ ἐν ὄρεσι συγκαθημένας ἰδεῖν;
[812] Πε. Μάλιστα, μυρίον γε δοὺς χρυσοῦ σταθμόν.
[813] Δι. Τί δ᾿ εἰς ἔρωτα τοῦδε πέπτωκας μέγαν;
[814] Πε. Λυπρῶς νιν εἰσίδοιμ᾿ ἂν ἐξῳνωμένας.
[815] Δι. Ὅμως δ᾿ ἴδοις ἂν ἡδέως ἅ σοι πικρά;
[816] Πε. Σάφ᾿ ἴσθι, σιγῇ γ᾿ ὑπ᾿ ἐλάταις καθήμενος.
[817] Δι. Ἀλλ᾿ ἐξιχνεύσουσίν σε, κἂν ἔλθῃς λάθρᾳ.
[818] Πε. Ἀλλ᾿ ἐμφανῶς· καλῶς γὰρ ἐξεῖπας τάδε.
[819] Δι. Ἄγωμεν οὖν σε κἀπιχειρήσεις ὁδῷ;
[820] Πε. Ἄγ᾿ ὡς τάχιστα· τοῦ χρόνου δέ σοι φθονῶ.
[821] Δι. Στεῖλαί νυν ἀμφὶ χρωτὶ βυσσίνους πέπλους.
[822] Πε. Τί δὴ τόδ᾿; Ἐς γυναῖκας ἐξ ἀνδρὸς τελῶ;
[823] Δι. Μή σε κτάνωσιν, ἢν ἀνὴρ ὀφθῇς ἐκεῖ.
[824] Πε. Εὖ γ᾿ εἶπας αὖ τόδ᾿· ὥς τις εἶ πάλαι σοφός.
[825] Δι. Διόνυσος ἡμᾶς ἐξεμούσωσεν τάδε.
[826] Πε. Πῶς οὖν γένοιτ᾿ ἂν ἃ σύ με νουθετεῖς καλῶς;
[827] Δι. Ἐγὼ στελῶ σε δωμάτων ἔσω μολών.

Aantekeningen
regel 792 φρενόω vermanen
regel 795 λακτίζω trappen
regel 799 ἐκτρέπω afweren
χαλκήλατος bronzen
regel 800 συμπλέκω in een discussie verwikkelen
regel 802 τᾶν vriend
regel 811 συγκάθημαι bij elkaar zitten
regel 814 ἐξοινόομαι dronken worden
regel 817 ἐξιχνεύω opsporen
regel 821 βύσσινος linnen
regel 825 ἐκμουσόω grondig onderrichten

Euripides, Bacchae 787-827

Vraag 18 1 punt

Regel 814 ἐξῳνωμένας. Pentheus negeert blijkbaar de informatie die hij eerder over dit onderwerp heeft gekregen. Wat was de inhoud van die informatie en van wie had Pentheus die informatie gekregen? Baseer je antwoord op de inhoud van de Bacchae.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de vrouwen juist niet dronken zijn (ze drinken helemaal geen wijn) en dat een bode of herder hem dat heeft verteld. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 18 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Cadmus en Agaue spreken over Pentheus.

[1248] Κα. Οἴμοι κακῶν μὲν πρῶτα σῶν, ἔπειτ᾿ ἐμῶν·
[1249] ὡς ὁ θεὸς ἡμᾶς ἐνδίκως μὲν ἀλλ᾿ ἄγαν
[1250] Βρόμιος ἄναξ ἀπώλεσ᾿ οἰκεῖος γεγώς.
[1251] Αγ. Ὡς δύσκολον τὸ γῆρας ἀνθρώποις ἔφυ
[1252] ἔν τ᾿ ὄμμασι σκυθρωπόν. Εἴθε παῖς ἐμὸς
[1253] εὔθηρος εἴη, μητρὸς εἰκασθεὶς τρόποις,
[1254] †ὅτ᾿ ἐν† νεανίαισι Θηβαίοις ἅμα
[1255] θηρῶν ὀριγνῷτ᾿· ἀλλὰ θεομαχεῖν μόνον
[1256] οἷός τ᾿ ἐκεῖνος. Νουθετητέος, πάτερ,
[1257] σοὐστίν. Τίς αὐτὸν δεῦρ᾿ ἂν ὄψιν εἰς ἐμὴν
[1258] καλέσειεν, ὡς ἴδῃ με τὴν εὐδαίμονα;
[1259] Κα. Φεῦ φεῦ· φρονήσασαι μὲν οἷ᾿ ἐδράσατε
[1260] ἀλγήσετ᾿ ἄλγος δεινόν· εἰ δὲ διὰ τέλους
[1261] ἐν τῷδ᾿ ἀεὶ μενεῖτ᾿ ἐν ᾧ καθέστατε,
[1262] οὐκ εὐτυχοῦσαι δόξετ᾿ οὐχὶ δυστυχεῖν.
[1263] Αγ. Τί δ᾿ οὐ καλῶς τῶνδ᾿ ἢ τί λυπηρῶς ἔχει;
[1264] Κα. Πρῶτον μὲν ἐς τόνδ᾿ αἰθέρ᾿ ὄμμα σὸν μέθες.
[1265] Αγ. Ἰδού· τί μοι τόνδ᾿ ἐξυπεῖπας εἰσορᾶν;
[1266] Κα. Ἔθ᾿ αὑτὸς ἤ σοι μεταβολὰς ἔχειν δοκεῖ;
[1267] Αγ. Λαμπρότερος ἢ πρὶν καὶ διειπετέστερος.
[1268] Κα. Τὸ δὲ πτοηθὲν τόδ᾿ ἔτι σῇ ψυχῇ πάρα;
[1269] Αγ. Οὐκ οἶδα τοὔπος τοῦτο· γίγνομαι δέ πως
[1270] ἔννους, μετασταθεῖσα τῶν πάρος φρενῶν.
[1271] Κα. Κλύοις ἂν οὖν τι κἀποκρίναι᾿ ἂν σαφῶς;
[1272] Αγ. Ὡς ἐκλέλησμαί γ᾿ ἃ πάρος εἴπομεν, πάτερ.
[1273] Κα. Ἐς ποῖον ἦλθες οἶκον ὑμεναίων μέτα;
[1274] Αγ. Σπαρτῷ μ᾿ ἔδωκας, ὡς λέγουσ᾿, Ἐχίονι.
[1275] Κα. Τίς οὖν ἐν οἴκοις παῖς ἐγένετο σῷ πόσει;
[1276] Αγ. Πενθεύς, ἐμῇ τε καὶ πατρὸς κοινωνίᾳ.
[1277] Κα. Τίνος πρόσωπον δῆτ᾿ ἐν ἀγκάλαις ἔχεις;
[1278] Αγ. Λέοντος, ὥς γ᾿ ἔφασκον αἱ θηρώμεναι.
[1279] Κα. Σκέψαι νυν ὀρθῶς· βραχὺς ὁ μόχθος εἰσιδεῖν.
[1280] Αγ. Ἔα, τί λεύσσω; Τί φέρομαι τόδ᾿ ἐν χεροῖν;
[1281] Κα. Ἄθρησον αὐτὸ καὶ σαφέστερον μάθε.
[1282] Αγ. Ὁρῶ μέγιστον ἄλγος ἡ τάλαιν᾿ ἐγώ.
[1283] Κα. Μῶν σοι λέοντι φαίνεται προσεικέναι;
[1284] Αγ. Οὔκ, ἀλλὰ Πενθέως ἡ τάλαιν᾿ ἔχω κάρα.
[1285] Κα. Ὠιμωγμένον γε πρόσθεν ἢ σὲ γνωρίσαι.
[1286] Αγ. Τίς ἔκτανέν νιν; Πῶς ἐμὰς ἦλθ᾿ ἐς χέρας;
[1287] Κα. Δύστην᾿ ἀλήθει᾿, ὡς ἐν οὐ καιρῷ πάρει.
[1288] Αγ. Λέγ᾿, ὡς τὸ μέλλον καρδία πήδημ᾿ ἔχει.
[1289] Κα. Σύ νιν κατέκτας καὶ κασίγνηται σέθεν.
[1290] Αγ. Ποῦ δ᾿ ὤλετ᾿; Ἦ κατ᾿ οἶκον, ἢ ποίοις τόποις;
[1291] Κα. Οὗπερ πρὶν Ἀκταίωνα διέλαχον κύνες.
[1292] Αγ. Τί δ᾿ ἐς Κιθαιρῶν᾿ ἦλθε δυσδαίμων ὅδε;
[1293] Κα. Ἐκερτόμει θεὸν σάς τε βακχείας μολών.
[1294] Αγ. Ἡμεῖς δ᾿ ἐκεῖσε τίνι τρόπῳ κατήραμεν;
[1295] Κα. Ἐμάνητε, πᾶσά τ᾿ ἐξεβακχεύθη πόλις.
[1296] Αγ. Διόνυσος ἡμᾶς ὤλεσ᾿, ἄρτι μανθάνω.
[1297] Κα. Ὕβριν ⟨γ᾿⟩ ὑβρισθείς· θεὸν γὰρ οὐχ ἡγεῖσθέ νιν.
[1298] Αγ. Τὸ φίλτατον δὲ σῶμα ποῦ παιδός, πάτερ;
[1299] Κα. Ἐγὼ μόλις νιν ἐξερευνήσας φέρω.
[1300] Αγ. Ἦ πᾶν ἐν ἄρθροις συγκεκλῃμένον καλῶς;
〈 〉
[1301] Ag. Was Pentheus even dwaas als ik?
[1302] Ca. Ja, hij respecteerde de god net zo min als jullie.
[1303] Daarom bracht deze één onheil over allemaal,
[1304] jullie en Pentheus en daardoor stortte hij de hele familie in het ongeluk,
[1305] mij ook. Zelf heb ik immers geen zoon
[1306] en nu is het kind uit jouw buik op een schandelijke
[1307] en afschuwelijke manier gestorven. Hij ligt hier voor me,
[1308] door wie het huis juist weer opbloeide. Jij, jongen, betekende
[1309] de voortzetting van mijn geslacht, kind van mijn dochter,
[1310] en de stad had ontzag voor je. Niemand waagde het
[1311] deze oude man te beledigen, als hij jou zag staan;
[1312] want hij zou zijn verdiende loon gekregen hebben.
[1313] Nu zal ik weg moeten uit mijn huis, eerloos verbannen,
[1314] de grote Kadmos die het geslacht der Thebanen
[1315] heeft gezaaid en de mooiste oogst heb binnengehaald.

Aantekeningen
regel 1253 εὔθηρος: succesvol bij de jacht
regel 1255 ὀριγνάομαι + genitivus: jagen op
θεομαχέω: zich verzetten tegen goden
regel 1265 ἐξυπεῖπα (aoristus): aanraden
regel 1267 διειπετής: helder
regel 1268 πτοέω: verbijsteren
regel 1270 ἔννους: bij zinnen
regel 1272 ἐκλανθάνομαι: geheel vergeten
regel 1291 διαλαγχάνω: aan stukken scheuren
regel 1294 καταίρω: aankomen
regel 1295 ἐκβακχεύω: in bacchische geestvervoering brengen
regel 1299 ἐξερευνάω: opsporen
regel 1300 συγκλῄω: samenbrengen

Euripides, Bacchae 1248-1315

Vraag 13 1 punt

Regel 1274 (Σπαρτῷ t/m Ἐχίονι).
Naar welk verhaal verwijst Agaue met de beschrijving van haar man in deze regel? Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het zaaien van drakentanden door Cadmus (waaruit een groep mannen, onder wie Echion, groeide), of het stichtingsverhaal van Thebe. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

Regel 1291 (Ἀκταίωνα διέλαχον κύνες). Deze gebeurtenis was een bestraffing door Artemis. De reden voor deze bestraffing komt overeen met de reden die Dionysus had voor de bestraffing van Pentheus.
a. Noteer in eigen woorden deze overeenkomstige reden. Baseer je antwoord op de regels 337-340 van tekst 1 (Ὁρᾷς t/m ὀργάσιν) en de regels 1290-1297 van tekst 2 (Ποῦ t/m νιν).
b. Noteer in eigen woorden welke andere overeenkomst tussen het lot van Actaeon en dat van Pentheus genoemd wordt in de regels 1290-1297 van tekst 2 (Ποῦ t/m νιν).

Bekijk het antwoord
  • Onderdeel a: noemt dat de godheid zich beledigd voelde, of was beledigd. (1p)
  • Onderdeel b: noemt dat Pentheus en Actaeon op dezelfde plek zijn gestorven (op de Cithaeron), bijvoorbeeld dat Pentheus is gestorven op de plek waar Actaeon door zijn honden is verscheurd. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Vraag 18 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Pentheus neemt Dionysus een verhoor af.

[471] Πε. Τὰ δ᾿ ὄργι᾿ ἐστὶ τίν᾿ ἰδέαν ἔχοντά σοι;
[472] Δι. Ἄρρητ᾿ ἀβακχεύτοισιν εἰδέναι βροτῶν.
[473] Πε. Ἔχει δ᾿ ὄνησιν τοῖσι θύουσιν τίνα;
[474] Δι. Οὐ θέμις ἀκοῦσαί σ᾿, ἔστι δ᾿ ἄξι᾿ εἰδέναι.
[475] Πε. Εὖ τοῦτ᾿ ἐκιβδήλευσας, ἵν᾿ ἀκοῦσαι θέλω.
[476] Δι. Ἀσέβειαν ἀσκοῦντ᾿ ὄργι᾿ ἐχθαίρει θεοῦ.
[477] Πε. Ὁ θεός, ὁρᾶν γὰρ φῂς σαφῶς, ποῖός τις ἦν;
[478] Δι. Ὁποῖος ἤθελ᾿· οὐκ ἐγὼ ᾿τασσον τόδε.
[479] Πε. Τοῦτ᾿ αὖ παρωχέτευσας, εὖ γ᾿ οὐδὲν λέγων.
[480] Δι. Δόξει τις ἀμαθεῖ σοφὰ λέγων οὐκ εὖ φρονεῖν.
[481] Πε. Ἦλθες δὲ πρῶτα δεῦρ᾿ ἄγων τὸν δαίμονα;
[482] Δι. Πᾶς ἀναχορεύει βαρβάρων τάδ᾿ ὄργια.
[483] Πε. Φρονοῦσι γὰρ κάκιον Ἑλλήνων πολύ.
[484] Δι. Τάδ᾿ εὖ γε μᾶλλον· οἱ νόμοι δὲ διάφοροι.
[485] Πε. Τὰ δ᾿ ἱερὰ νύκτωρ ἢ μεθ᾿ ἡμέραν τελεῖς;
[486] Δι. Νύκτωρ τὰ πολλά· σεμνότητ᾿ ἔχει σκότος.
[487] Πε. Τοῦτ᾿ ἐς γυναῖκας δόλιόν ἐστι καὶ σαθρόν.
[488] Δι. Κἀν ἡμέρᾳ τό γ᾿ αἰσχρὸν ἐξεύροι τις ἄν.
[489] Πε. Δίκην σε δοῦναι δεῖ σοφισμάτων κακῶν.
[490] Δι. Σὲ δ᾿ ἀμαθίας γε κἀσεβοῦντ᾿ ἐς τὸν θεόν.
[491] Πε. Ὡς θρασὺς ὁ βάκχος κοὐκ ἀγύμναστος λόγων.
[492] Δι. Εἴφ᾿ ὅτι παθεῖν δεῖ· τί με τὸ δεινὸν ἐργάσῃ;
[493] Πε. Πρῶτον μὲν ἁβρὸν βόστρυχον τεμῶ σέθεν.
[494] Δι. Ἱερὸς ὁ πλόκαμος· τῷ θεῷ δ᾿ αὐτὸν τρέφω.
[495] Πε. Ἔπειτα θύρσον τόνδε παράδος ἐκ χεροῖν.
[496] Δι. Αὐτός μ᾿ ἀφαιροῦ· τόνδε Διονύσῳ φορῶ.
[497] Πε. Εἱρκταῖσί τ᾿ ἔνδον σῶμα σὸν φυλάξομεν.
[498] Δι. Λύσει μ᾿ ὁ δαίμων αὐτός, ὅταν ἐγὼ θέλω.
[499] Πε. Ὅταν γε καλέσῃς αὐτὸν ἐν βάκχαις σταθείς.
[500] Δι. Καὶ νῦν ἃ πάσχω πλησίον παρὼν ὁρᾷ.
[501] Πε. Καὶ ποῦ ᾿στιν; οὐ γὰρ φανερὸς ὄμμασίν γ᾿ ἐμοῖς.
[502] Δι. Παρ᾿ ἐμοί· σὺ δ᾿ ἀσεβὴς αὐτὸς ὢν οὐκ εἰσορᾷς.
[503] Πε. Λάζυσθε· καταφρονεῖ με καὶ Θήβας ὅδε.
[504] Δι. Αὐδῶ με μὴ δεῖν, σωφρονῶν οὐ σώφροσιν.
[505] Πε. Ἐγὼ δὲ δεῖν γε, κυριώτερος σέθεν.
[506] Δι. Οὐκ οἶσθ᾿ †ὅτι ζῆς† οὐδ᾿ ὃ δρᾷς οὐδ᾿ ὅστις εἶ.
[507] Πε. Πενθεύς, Ἀγαυῆς παῖς, πατρὸς δ᾿ Ἐχίονος.
[508] Δι. Ἐνδυστυχῆσαι τοὔνομ᾿ ἐπιτήδειος εἶ.
[509] Πε. Χώρει· καθείρξατ᾿ αὐτὸν ἱππικαῖς πέλας
[510] φάτναισιν, ὡς ἂν σκότιον εἰσορᾷ κνέφας.
[511] Ἐκεῖ χόρευε· τάσδε δ᾿ ἃς ἄγων πάρει
[512] κακῶν συνεργοὺς ἢ διεμπολήσομεν
[513] ἢ χεῖρα δούπου τοῦδε καὶ βύρσης κτύπου
[514] παύσας ἐφ᾿ ἱστοῖς δμωίδας κεκτήσομαι.

Aantekeningen
regel 472 ἀβάκχευτος: niet in de Bacchische mysteriën ingewijd
regel 475 κιβδηλεύω: listig bedenken
regel 479 παροχετεύω: afleiden
regel 482 ἀναχορεύω: dansen
regel 486 ἡ σεμνότης: heiligheid
regel 487 σαθρός: slecht
regel 491 ὁ βάκχος: bacchant; ἀγύμναστος + genitivus: ongeoefend in
regel 497 αἱ εἱρκταί: gevangenis
regel 508 ἐνδυστυχέω: ongelukkig zijn
regel 509 καθείργω: insluiten
regel 512 διεμπολάω: verkopen
regel 513 ἡ βύρσα: trommel

Euripides, Bacchae 471-514

Vraag 5 1 punt

Regel 478 Ὁποῖος ἤθελ᾿. Noteer uit de Bacchae een voorbeeld van de eigenschap waarnaar met deze woorden wordt verwezen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Dionysus verschijnt als de vreemdeling / zijn aanwezigheid kenbaar maakt door (het drogbeeld van) een stier te tonen / door een drogbeeld te tonen. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 5 in het hele examen

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 Illustratie bij een Griekse mythe in een vijftiende-eeuws handschrift.

Zwart-wit illustratie in een vijftiende-eeuws handschrift. In het midden staat een man in harnas, met een wit kledingstuk om de heupen. Hij staat op een ondergrond met horizontale strepen. Rondom hem komen zes gewapende mannen half uit de grond omhoog, de meesten met alleen hun bovenlichaam zichtbaar. Op de grond liggen witte, gebogen voorwerpen. De afbeelding heeft geen opschrift in beeld.

Vraag 12 2 punten

Afbeelding 1 is een illustratie bij de voorgeschiedenis van het verhaal van de Bacchae. a) Noteer de naam van de staande persoon en de gemeenschappelijke benaming van de personen om hem heen. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. b) Beschrijf het verband tussen deze afbeelding en de inhoud van regel 507 van tekst 1 (Πενθεύς t/m Ἐχίονος).

Bekijk het antwoord
  • a) Noemt Cadmus en de Spartoi (Gezaaiden). (1p)
  • b) Legt het verband: Echion, Agaues echtgenoot en Pentheus’ vader, is een van de Spartoi (Gezaaiden). (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 12 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Tekst 2

Vraag 13 1 punt

Tekst 2, regel 19-20: Zonder t/m dood
Met de woorden ‘beheksing of dood’ (regel 20) zinspeelt Drs. P op een aantal personages die wél een rol spelen in beheksing of dood.
Noteer de naam van een personage uit de Odyssee dat een rol speelt in ‘beheksing’ en de naam van een personage uit de Odyssee dat een rol speelt in ‘dood’. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt Circe als personage dat een rol speelt in beheksing, en Polyphemus als personage dat een rol speelt in dood. (1p)

Niet fout rekenen: ‘de Sirenen/Lotuseters’ in plaats van ‘Circe’, en ‘de Laestrygonen/Sirenen’ of ‘de Cycloop’ in plaats van ‘Polyphemus’. Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 13 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Odysseus en Eurycleia

[467] Τὴν γρηῢς χείρεσσι καταπρηνέσσι λαβοῦσα
[468] γνῶ ῥ᾽ ἐπιμασσαμένη, πόδα δὲ προέηκε φέρεσθαι·
[469] ἐν δὲ λέβητι πέσε κνήμη, κανάχησε δὲ χαλκός,
[470] ἂψ δ᾽ ἑτέρωσ᾽ ἐκλίθη· τὸ δ᾽ ἐπὶ χθονὸς ἐξέχυθ᾽ ὕδωρ.
[471] Τὴν δ᾽ ἅμα χάρμα καὶ ἄλγος ἕλε φρένα, τὼ δέ οἱ ὄσσε
[472] δακρυόφι πλῆσθεν, θαλερὴ δέ οἱ ἔσχετο φωνή.
[473] Ἁψαμένη δὲ γενείου Ὀδυσσῆα προσέειπεν·
[474] “ Ἦ μάλ᾽ Ὀδυσσεύς ἐσσι, φίλον τέκος· οὐδέ σ᾽ ἐγώ γε
[475] πρὶν ἔγνων, πρὶν πάντα ἄνακτ᾽ ἐμὸν ἀμφαφάασθαι.”
[476] Ἦ καὶ Πηνελόπειαν ἐσέδρακεν ὀφθαλμοῖσι,
[477] πεφραδέειν ἐθέλουσα φίλον πόσιν ἔνδον ἐόντα.
[478] Ἡ δ᾽ οὔτ᾽ ἀθρῆσαι δύνατ᾽ ἀντίη οὔτε νοῆσαι·
[479] τῇ γὰρ Ἀθηναίη νόον ἔτραπεν· αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
[480] χείρ᾽ ἐπιμασσάμενος φάρυγος λάβε δεξιτερῆφι,
[481] τῇ δ᾽ ἑτέρῃ ἕθεν ἆσσον ἐρύσσατο φώνησέν τε·
[482] “Μαῖα, τίη μ᾽ ἐθέλεις ὀλέσαι; Σὺ δέ μ᾽ ἔτρεφες αὐτὴ
[483] τῷ σῷ ἐπὶ μαζῷ· νῦν δ᾽ ἄλγεα πολλὰ μογήσας
[484] ἤλυθον εἰκοστῷ ἔτεϊ ἐς πατρίδα γαῖαν.
[485] Ἀλλ᾽ ἐπεὶ ἐφράσθης καί τοι θεὸς ἔμβαλε θυμῷ,
[486] σίγα, μή τίς τ᾽ ἄλλος ἐνὶ μεγάροισι πύθηται.
[487] Ὧδε γὰρ ἐξερέω, καὶ μὴν τετελεσμένον ἔσται·
[488] εἴ χ᾽ ὑπ᾽ ἐμοί γε θεὸς δαμάσῃ μνηστῆρας ἀγαυούς,
[489] οὐδὲ τροφοῦ οὔσης σεῦ ἀφέξομαι, ὁππότ᾽ ἂν ἄλλας
[490] δμῳὰς ἐν μεγάροισιν ἐμοῖς κτείνωμι γυναῖκας.”
[491] Τὸν δ᾽ αὖτε προσέειπε περίφρων Εὐρύκλεια·
[492] “Τέκνον ἐμόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων.
[493] Οἶσθα μὲν οἷον ἐμὸν μένος ἔμπεδον οὐδ᾽ ἐπιεικτόν,
[494] ἕξω δ᾽ ὡς ὅτε τις στερεὴ λίθος ἠὲ σίδηρος.
[495] Ἄλλο δέ τοι ἐρέω, σὺ δ᾽ ἐνὶ φρεσὶ βάλλεο σῇσιν·
[496] εἴ χ᾽ ὑπό σοι γε θεὸς δαμάσῃ μνηστῆρας ἀγαυούς,
[497] δὴ τότε τοι καταλέξω ἐνὶ μεγάροισι γυναῖκας,
[498] αἵ τέ σ᾽ ἀτιμάζουσι καὶ αἳ νηλίτιδές εἰσι.”
[499] Τὴν δ᾽ ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
[500] “Μαῖα, τίη δὲ σὺ τὰς μυθήσεαι; Οὐδέ τί σε χρή.
[501] Εὖ νυ καὶ αὐτὸς ἐγὼ φράσομαι καὶ εἴσομ᾽ ἑκάστην·
[502] ἀλλ᾽ ἔχε σιγῇ μῦθον, ἐπίτρεψον δὲ θεοῖσιν.”
[503] Ὣς ἄρ᾽ ἔφη, γρηῢς δὲ διὲκ μεγάροιο βεβήκει
[504] οἰσομένη ποδάνιπτρα· τὰ γὰρ πρότερ᾽ ἔκχυτο πάντα.
[505] Αὐτὰρ ἐπεὶ νίψεν τε καὶ ἤλειψεν λίπ᾽ ἐλαίῳ,
[506] αὖτις ἄρ᾽ ἀσσοτέρω πυρὸς ἕλκετο δίφρον Ὀδυσσεὺς
[507] θερσόμενος, οὐλὴν δὲ κατὰ ῥακέεσσι κάλυψε.

Aantekeningen
Τὴν: verwijst naar Odysseus’ litteken (regel 467)
καναχέω: rammelen (regel 469)
ἀμφαφάομαι: rondom betasten (regel 475)
ἐσδέρκομαι, aoristus ἐσέδρακον: kijken naar (regel 476)
ἡ φάρυξ, φάρυγος: keel (regel 480)
ἐπιεικτός: bedwingbaar (regel 493)
νηλῖτις, -ιδος: onschuldig (regel 498)
διέκ: door … naar buiten (regel 503)
τὸ ποδάνιπτρον: water om voeten te wassen (regel 504)
λίπα: glanzend (regel 505)
ἀσσοτέρω + genitivus: dichter bij (regel 506)
θέρομαι, futurum θέρσομαι: zich warmen (regel 507)
ἡ οὐλή: litteken

Homerus, Odyssee 19.467-507

Vraag 4 2 punten

Regel 467-475 Τὴν t/m ἀμφαφάασθαι: Odysseus maakt zich in de Odyssee wel vaker niet onmiddellijk bekend. Noteer de namen van vier andere personages uit de Odyssee aan wie Odysseus zijn identiteit niet onmiddellijk bekendmaakt. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen hebt gelezen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt vier namen van personages aan wie Odysseus zijn identiteit niet onmiddellijk bekendmaakt (zie puntentabel in aiContext) (2p)

Puntentabel: vier juiste namen geeft 2 punten, drie juiste namen 1 punt, twee, één of geen juiste naam 0 punten. Voorbeelden van goede antwoorden zijn: Nausicaa; Alcinous; Arete; Polyphemus; Telemachus; Antinoos; Eurymachus; Penelope. Alleen namen tellen; een omschrijving van een persoon (zoals ‘zijn zoon’ of ‘zijn vrouw’) telt niet. Niet fout rekenen wanneer ‘de Cycloop’ in plaats van Polyphemus is gegeven.

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Regel 482-490 Μαῖα t/m γυναῖκας: bij Homerus kunnen goden de mensen gedachten ingeven en ingrijpen in de gebeurtenissen. a. Beschrijf in eigen woorden een voorbeeld uit de regels 482-490 (Μαῖα t/m γυναῖκας) van het ingeven van gedachten bij mensen door goden. b. Beschrijf in eigen woorden een voorbeeld uit de regels 482-490 (Μαῖα t/m γυναῖκας) van het ingrijpen in de gebeurtenissen door goden.

Bekijk het antwoord
  • 7a: Odysseus zegt dat een godheid Eurycleia heeft ingegeven dat zij Odysseus herkent (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
  • 7b: Odysseus veronderstelt dat een god ervoor zal zorgen dat hij de vrijers zal doden (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Algemeen

Vraag 25 1 punt

Het houten paard speelt bijna geen rol in de Odyssee. Toch komt het houten paard kort ter sprake. Bij welke gelegenheid komt het houten paard ter sprake? Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Odysseus vertelt in de onderwereld (aan een schim of Achilles) over het houten paard, of Demodocus vertelt of zingt over het houten paard bij de Phaeaken (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Hoe vaak mythologie in het examen komt

Vragen over mythologie per centraal examen Griekse taal en cultuur vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2025, tijdvak 11, 31-3239%
2025, tijdvak 22-3, 10, 31-33617%
2024, tijdvak 114, 17-18, 21416%
2024, tijdvak 28-928%
2022, tijdvak 18, 13-15416%
2022, tijdvak 21, 1528%
2022, tijdvak 3315%
2021, tijdvak 19, 1828%
2021, tijdvak 213, 1828%
2021, tijdvak 35, 1228%
2018, tijdvak 11314%
2018, tijdvak 24, 7, 25311%

In 12 van de 18 ingedeelde examens Griekse taal en cultuur vwo staat een vraag over mythologie, samen 32 vragen (7% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 2: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 8% van de vragen over mythologie, daarvoor 6%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met mythologie

Maak de 15 nieuwste examenvragen over mythologie online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2022, 2021 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over mythologie

Andere onderwerpen Griekse taal en cultuur vwo

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen Griekse taal en cultuur vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Grieks oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt mythologie voor in het eindexamen Griekse taal en cultuur vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 32 vragen over mythologie, 7% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 12 van die examens.

In welk examen Griekse taal en cultuur vwo stonden de meeste vragen over mythologie?

In het examen van 2025, tijdvak 2, met 6 vragen: 2-3, 10, 31-33.

Hoe oefen ik examenvragen over mythologie?

Op deze pagina staan alle vragen over mythologie met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.