Eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2018, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Algemeen, Tekst 3.
Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2018, tijdvak 2 telt 27 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (12), mythologie (3) en stijlfiguren (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2018, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.
Tekst 1
Tekst 1 Odysseus en Eurycleia
[467] Τὴν γρηῢς χείρεσσι καταπρηνέσσι λαβοῦσα
[468] γνῶ ῥ᾽ ἐπιμασσαμένη, πόδα δὲ προέηκε φέρεσθαι·
[469] ἐν δὲ λέβητι πέσε κνήμη, κανάχησε δὲ χαλκός,
[470] ἂψ δ᾽ ἑτέρωσ᾽ ἐκλίθη· τὸ δ᾽ ἐπὶ χθονὸς ἐξέχυθ᾽ ὕδωρ.
[471] Τὴν δ᾽ ἅμα χάρμα καὶ ἄλγος ἕλε φρένα, τὼ δέ οἱ ὄσσε
[472] δακρυόφι πλῆσθεν, θαλερὴ δέ οἱ ἔσχετο φωνή.
[473] Ἁψαμένη δὲ γενείου Ὀδυσσῆα προσέειπεν·
[474] “ Ἦ μάλ᾽ Ὀδυσσεύς ἐσσι, φίλον τέκος· οὐδέ σ᾽ ἐγώ γε
[475] πρὶν ἔγνων, πρὶν πάντα ἄνακτ᾽ ἐμὸν ἀμφαφάασθαι.”
[476] Ἦ καὶ Πηνελόπειαν ἐσέδρακεν ὀφθαλμοῖσι,
[477] πεφραδέειν ἐθέλουσα φίλον πόσιν ἔνδον ἐόντα.
[478] Ἡ δ᾽ οὔτ᾽ ἀθρῆσαι δύνατ᾽ ἀντίη οὔτε νοῆσαι·
[479] τῇ γὰρ Ἀθηναίη νόον ἔτραπεν· αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
[480] χείρ᾽ ἐπιμασσάμενος φάρυγος λάβε δεξιτερῆφι,
[481] τῇ δ᾽ ἑτέρῃ ἕθεν ἆσσον ἐρύσσατο φώνησέν τε·
[482] “Μαῖα, τίη μ᾽ ἐθέλεις ὀλέσαι; Σὺ δέ μ᾽ ἔτρεφες αὐτὴ
[483] τῷ σῷ ἐπὶ μαζῷ· νῦν δ᾽ ἄλγεα πολλὰ μογήσας
[484] ἤλυθον εἰκοστῷ ἔτεϊ ἐς πατρίδα γαῖαν.
[485] Ἀλλ᾽ ἐπεὶ ἐφράσθης καί τοι θεὸς ἔμβαλε θυμῷ,
[486] σίγα, μή τίς τ᾽ ἄλλος ἐνὶ μεγάροισι πύθηται.
[487] Ὧδε γὰρ ἐξερέω, καὶ μὴν τετελεσμένον ἔσται·
[488] εἴ χ᾽ ὑπ᾽ ἐμοί γε θεὸς δαμάσῃ μνηστῆρας ἀγαυούς,
[489] οὐδὲ τροφοῦ οὔσης σεῦ ἀφέξομαι, ὁππότ᾽ ἂν ἄλλας
[490] δμῳὰς ἐν μεγάροισιν ἐμοῖς κτείνωμι γυναῖκας.”
[491] Τὸν δ᾽ αὖτε προσέειπε περίφρων Εὐρύκλεια·
[492] “Τέκνον ἐμόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων.
[493] Οἶσθα μὲν οἷον ἐμὸν μένος ἔμπεδον οὐδ᾽ ἐπιεικτόν,
[494] ἕξω δ᾽ ὡς ὅτε τις στερεὴ λίθος ἠὲ σίδηρος.
[495] Ἄλλο δέ τοι ἐρέω, σὺ δ᾽ ἐνὶ φρεσὶ βάλλεο σῇσιν·
[496] εἴ χ᾽ ὑπό σοι γε θεὸς δαμάσῃ μνηστῆρας ἀγαυούς,
[497] δὴ τότε τοι καταλέξω ἐνὶ μεγάροισι γυναῖκας,
[498] αἵ τέ σ᾽ ἀτιμάζουσι καὶ αἳ νηλίτιδές εἰσι.”
[499] Τὴν δ᾽ ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
[500] “Μαῖα, τίη δὲ σὺ τὰς μυθήσεαι; Οὐδέ τί σε χρή.
[501] Εὖ νυ καὶ αὐτὸς ἐγὼ φράσομαι καὶ εἴσομ᾽ ἑκάστην·
[502] ἀλλ᾽ ἔχε σιγῇ μῦθον, ἐπίτρεψον δὲ θεοῖσιν.”
[503] Ὣς ἄρ᾽ ἔφη, γρηῢς δὲ διὲκ μεγάροιο βεβήκει
[504] οἰσομένη ποδάνιπτρα· τὰ γὰρ πρότερ᾽ ἔκχυτο πάντα.
[505] Αὐτὰρ ἐπεὶ νίψεν τε καὶ ἤλειψεν λίπ᾽ ἐλαίῳ,
[506] αὖτις ἄρ᾽ ἀσσοτέρω πυρὸς ἕλκετο δίφρον Ὀδυσσεὺς
[507] θερσόμενος, οὐλὴν δὲ κατὰ ῥακέεσσι κάλυψε.
Aantekeningen
Τὴν: verwijst naar Odysseus’ litteken (regel 467)
καναχέω: rammelen (regel 469)
ἀμφαφάομαι: rondom betasten (regel 475)
ἐσδέρκομαι, aoristus ἐσέδρακον: kijken naar (regel 476)
ἡ φάρυξ, φάρυγος: keel (regel 480)
ἐπιεικτός: bedwingbaar (regel 493)
νηλῖτις, -ιδος: onschuldig (regel 498)
διέκ: door … naar buiten (regel 503)
τὸ ποδάνιπτρον: water om voeten te wassen (regel 504)
λίπα: glanzend (regel 505)
ἀσσοτέρω + genitivus: dichter bij (regel 506)
θέρομαι, futurum θέρσομαι: zich warmen (regel 507)
ἡ οὐλή: litteken
Homerus, Odyssee 19.467-507
Vraag 1 2 punten
Regel 471 Τὴν: in deze regel wordt eerst een lijdend voorwerp genoemd (Τὴν) en daarna een toespitsing van dit lijdend voorwerp (φρένα). a. Citeer uit het voorafgaande het Griekse woord waarmee naar dezelfde persoon verwezen wordt als met Τὴν (regel 471). b. Citeer uit het vervolg (t/m φωνή regel 472) het Griekse woord waarmee naar dezelfde persoon verwezen wordt als met Τὴν (regel 471).
Bekijk het antwoord
- 1a: γρηῢς (regel 467) (1p)
- 1b: οἱ (regel 471) of οἱ (regel 472) (1p)
Onderdeel a en b tellen elk 1 punt. Ook de regelnummers in het antwoord zijn in orde als het woord juist is geciteerd.
Vraag 2 1 punt
Regel 471 Τὴν δ᾽ ἅμα χάρμα καὶ ἄλγος ἕλε φρένα. In deze regel wordt eerst een lijdend voorwerp genoemd (Τὴν) en daarna een toespitsing van dit lijdend voorwerp (φρένα). Citeer uit de regels 488-494 (εἴ t/m σίδηρος) de twee Griekse accusativi die in dezelfde relatie tot elkaar staan.
Bekijk het antwoord
- Beide accusativi juist geciteerd: σε (regel 492) en ἕρκος (regel 492) (1p)
Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: σε (regel 492) en ἕρκος (regel 492). Niet fout rekenen wanneer ὀδόντων aan het antwoord ἕρκος (regel 492) is toegevoegd. Wanneer als antwoord δμῳὰς en γυναῖκας (regel 490) is gegeven, geen scorepunt toekennen.
Vraag 3 1 punt
Regel 471-472 τὼ t/m φωνή: uit het vervolg blijkt dat van de in deze regels beschreven lichamelijke verschijnselen er één slechts kort duurt. Leg dat uit. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m ἀμφαφάασθαι regel 475).
Bekijk het antwoord
- Stem stokt, maar even later is ze alweer aan het woord (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
Vraag 4 2 punten
Regel 467-475 Τὴν t/m ἀμφαφάασθαι: Odysseus maakt zich in de Odyssee wel vaker niet onmiddellijk bekend. Noteer de namen van vier andere personages uit de Odyssee aan wie Odysseus zijn identiteit niet onmiddellijk bekendmaakt. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen hebt gelezen.
Bekijk het antwoord
- Noemt vier namen van personages aan wie Odysseus zijn identiteit niet onmiddellijk bekendmaakt (zie puntentabel in aiContext) (2p)
Puntentabel: vier juiste namen geeft 2 punten, drie juiste namen 1 punt, twee, één of geen juiste naam 0 punten. Voorbeelden van goede antwoorden zijn: Nausicaa; Alcinous; Arete; Polyphemus; Telemachus; Antinoos; Eurymachus; Penelope. Alleen namen tellen; een omschrijving van een persoon (zoals ‘zijn zoon’ of ‘zijn vrouw’) telt niet. Niet fout rekenen wanneer ‘de Cycloop’ in plaats van Polyphemus is gegeven.
Vraag 5 1 punt
Regel 479 ἔτραπεν, regel 480 λάβε en regel 481 φώνησέν: om metrische redenen eindigt de derde persoon enkelvoud in deze regels nu eens op -εν, dan weer op -ε. Leg uit om welke metrische reden in regel 480 niet de vorm λάβεν kan staan in plaats van λάβε.
Bekijk het antwoord
- De laatste lettergreep van λάβεν zou dan lang zijn (in plaats van kort, doordat er nog een medeklinker volgt), en dat past niet op deze plaats in de dactylische hexameter (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
Vraag 6 2 punten
Regel 479-486 τῇ t/m πύθηται: in deze regels staat slechts één persoonsvorm in het imperfectum. a. Citeer de desbetreffende Griekse persoonsvorm. b. Verklaar het gebruik van het imperfectum in deze context.
Bekijk het antwoord
- 6a: ἔτρεφες (regel 482) (1p)
- 6b: de handeling van de werkwoordsvorm ἔτρεφες (het voeden) besloeg een lange periode of werd voortdurend herhaald (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
Onderdeel b: de verklaring moet aangeven dat het voeden een lange periode besloeg of voortdurend herhaald werd. Zonder die verklaring 0 punten voor b.
Vraag 7 2 punten
Regel 482-490 Μαῖα t/m γυναῖκας: bij Homerus kunnen goden de mensen gedachten ingeven en ingrijpen in de gebeurtenissen. a. Beschrijf in eigen woorden een voorbeeld uit de regels 482-490 (Μαῖα t/m γυναῖκας) van het ingeven van gedachten bij mensen door goden. b. Beschrijf in eigen woorden een voorbeeld uit de regels 482-490 (Μαῖα t/m γυναῖκας) van het ingrijpen in de gebeurtenissen door goden.
Bekijk het antwoord
- 7a: Odysseus zegt dat een godheid Eurycleia heeft ingegeven dat zij Odysseus herkent (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
- 7b: Odysseus veronderstelt dat een god ervoor zal zorgen dat hij de vrijers zal doden (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
Vraag 8 1 punt
Regel 493-494 Οἶσθα t/m σίδηρος: noteer in het Nederlands het tertium comparationis van deze vergelijking.
Bekijk het antwoord
- Onwrikbaarheid, standvastigheid of hardheid (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
Vraag 9 2 punten
Regel 474-494 Ἦ t/m σίδηρος: in een samenvatting van de Odyssee schrijft J.T. Bergman: “De oude Euryclea, hem ten dienste staande, herkent haar geliefde Vorst en Heer aan een litteken boven de knie. Van vreugde bevangen en buiten zichzelf, wil zij het aan Penelope te kennen geven, die er toevallig geen acht op slaat. Odysseus gebiedt haar het stilzwijgen, onder heilige belofte haar te zullen sparen bij de aanstaande zuivering van zijn huis.” Beschrijf in eigen woorden twee zaken uit bovenstaand citaat die niet overeenkomen met de inhoud van de regels 474-494 (Ἦ t/m σίδηρος). Ga in je antwoord in op zowel bovenstaand citaat als op het Grieks.
Bekijk het antwoord
- Het citaat spreekt van toeval (‘die er toevallig geen acht op slaat’), terwijl in de regels 474-494 geen sprake is van toeval maar de godin Athene optreedt (1p)
- Het citaat laat Odysseus Eurycleia belonen met sparen (‘onder heilige belofte haar te zullen sparen’), terwijl in de regels 474-494 Odysseus Eurycleia dreigt te doden als zij haar mond niet houdt (1p)
Vraag 10 1 punt
Regel 495 Ἄλλο δέ τοι ἐρέω, σὺ δ᾽ ἐνὶ φρεσὶ βάλλεο σῇσιν. Noteer uit de regels 482-490 (Μαῖα t/m γυναῖκας) het nummer van de regel waarvan de inhoud eenzelfde functie heeft in de speech van Odysseus als de inhoud van regel 495 in de speech van Eurycleia.
Bekijk het antwoord
- Regel 487 (Ὧδε γὰρ ἐξερέω, καὶ μὴν τετελεσμένον ἔσται) (1p)
Vraag 11 2 punten
Regel 497-498 δὴ t/m εἰσι: deze regels kunnen worden opgevat als kritiek op eerdere woorden van Odysseus. Leg dat uit. Ga in je antwoord in op zowel de inhoud van de regels 497-498 (δὴ t/m εἰσι) als de woorden van Odysseus in de regels 485-490 (Ἀλλ᾽ t/m γυναῖκας).
Bekijk het antwoord
- Odysseus heeft (in de regels 489-490) gezegd dat hij alle dienaressen wil doden (1p)
- Eurycleia maakt hem (in de regels 497-498) duidelijk dat ze dat niet allemaal verdienen (1p)
Vraag 12 1 punt
Regel 504 τὰ γὰρ πρότερ᾽ ἔκχυτο πάντα. Citeer het Griekse zelfstandig naamwoord uit de regels 467-472 (Τὴν t/m φωνή) waarmee hetzelfde bedoeld wordt als met τὰ πρότερ᾽ in regel 504.
Bekijk het antwoord
- ὕδωρ (regel 470) (1p)
Niet fout rekenen wanneer als antwoord τὸ ὕδωρ (regel 470) is gegeven.
Tekst 2
Tekst 2 Odysseus en de vrijers
[1] Αὐτὰρ ὁ γυμνώθη ῥακέων πολύμητις Ὀδυσσεύς,
[2] ἆλτο δ᾽ ἐπὶ μέγαν οὐδόν, ἔχων βιὸν ἠδὲ φαρέτρην
[3] ἰῶν ἐμπλείην, ταχέας δ᾽ ἐκχεύατ᾽ ὀϊστοὺς
[4] αὐτοῦ πρόσθε ποδῶν, μετὰ δὲ μνηστῆρσιν ἔειπεν·
[5] “Οὗτος μὲν δὴ ἄεθλος ἀάατος ἐκτετέλεσται·
[6] νῦν αὖτε σκοπὸν ἄλλον, ὃν οὔ πώ τις βάλεν ἀνήρ,
[7] εἴσομαι, αἴ κε τύχωμι, πόρῃ δέ μοι εὖχος Ἀπόλλων.”
[8] Ἦ καὶ ἐπ᾽ Ἀντινόῳ ἰθύνετο πικρὸν ὀϊστόν.
[9] Ἦ τοι ὁ καλὸν ἄλεισον ἀναιρήσεσθαι ἔμελλε,
[10] χρύσεον ἄμφωτον, καὶ δὴ μετὰ χερσὶν ἐνώμα,
[11] ὄφρα πίοι οἴνοιο· φόνος δέ οἱ οὐκ ἐνὶ θυμῷ
[12] μέμβλετο· τίς κ᾽ οἴοιτο μετ᾽ ἀνδράσι δαιτυμόνεσσι
[13] μοῦνον ἐνὶ πλεόνεσσι, καὶ εἰ μάλα καρτερὸς εἴη,
[14] οἷ τεύξειν θάνατόν τε κακὸν καὶ κῆρα μέλαιναν;
[15] Τὸν δ᾽ Ὀδυσεὺς κατὰ λαιμὸν ἐπισχόμενος βάλεν ἰῷ,
[16] ἀντικρὺ δ᾽ ἁπαλοῖο δι᾽ αὐχένος ἤλυθ᾽ ἀκωκή.
[17] Ἐκλίνθη δ᾽ ἑτέρωσε, δέπας δέ οἱ ἔκπεσε χειρὸς
[18] βλημένου, αὐτίκα δ᾽ αὐλὸς ἀνὰ ῥῖνας παχὺς ἦλθεν
[19] αἵματος ἀνδρομέοιο· θοῶς δ᾽ ἀπὸ εἷο τράπεζαν
[20] ὦσε ποδὶ πλήξας, ἀπὸ δ᾽ εἴδατα χεῦεν ἔραζε·
[21] σῖτός τε κρέα τ᾽ ὀπτὰ φορύνετο. Τοὶ δ᾽ ὁμάδησαν
[22] μνηστῆρες κατὰ δώμαθ᾽, ὅπως ἴδον ἄνδρα πεσόντα,
[23] ἐκ δὲ θρόνων ἀνόρουσαν ὀρινθέντες κατὰ δῶμα,
[24] πάντοσε παπταίνοντες ἐϋδμήτους ποτὶ τοίχους·
[25] οὐδέ που ἀσπὶς ἔην οὐδ᾽ ἄλκιμον ἔγχος ἑλέσθαι.
[26] Νείκειον δ᾽ Ὀδυσῆα χολωτοῖσιν ἐπέεσσι·
[27] “Ξεῖνε, κακῶς ἀνδρῶν τοξάζεαι· οὐκέτ᾽ ἀέθλων
[28] ἄλλων ἀντιάσεις· νῦν τοι σῶς αἰπὺς ὄλεθρος.
[29] Καὶ γὰρ δὴ νῦν φῶτα κατέκτανες ὃς μέγ᾽ ἄριστος
[30] κούρων εἰν Ἰθάκῃ· τῷ σ᾽ ἐνθάδε γῦπες ἔδονται.”
[31] Ἴσκεν ἕκαστος ἀνήρ, ἐπεὶ ἦ φάσαν οὐκ ἐθέλοντα
[32] ἄνδρα κατακτεῖναι· τὸ δὲ νήπιοι οὐκ ἐνόησαν,
[33] ὡς δή σφιν καὶ πᾶσιν ὀλέθρου πείρατ᾽ ἐφῆπτο.
[34] Τοὺς δ᾽ ἄρ᾽ ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
[35] “ Ὦ κύνες, οὔ μ᾽ ἔτ᾽ ἐφάσκεθ᾽ ὑπότροπον οἴκαδ᾽ ἱκέσθαι
[36] δήμου ἄπο Τρώων, ὅτι μοι κατεκείρετε οἶκον,
[37] δμῳῇσιν δὲ γυναιξὶ παρευνάζεσθε βιαίως,
[38] αὐτοῦ τε ζώοντος ὑπεμνάασθε γυναῖκα,
[39] οὔτε θεοὺς δείσαντες, οἳ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν,
[40] οὔτε τιν᾽ ἀνθρώπων νέμεσιν κατόπισθεν ἔσεσθαι·
[41] νῦν ὑμῖν καὶ πᾶσιν ὀλέθρου πείρατ᾽ ἐφῆπται.”
[42] Ὣς φάτο, τοὺς δ᾽ ἄρα πάντας ὑπὸ χλωρὸν δέος εἷλε·
[43] πάπτηνεν δὲ ἕκαστος ὅπῃ φύγοι αἰπὺν ὄλεθρον·
[44] Εὐρύμαχος δέ μιν οἶος ἀμειβόμενος προσέειπεν·
[45] “Εἰ μὲν δὴ Ὀδυσεὺς Ἰθακήσιος εἰλήλουθας,
[46] ταῦτα μὲν αἴσιμα εἶπας, ὅσα ῥέζεσκον Ἀχαιοί,
[47] πολλὰ μὲν ἐν μεγάροισιν ἀτάσθαλα, πολλὰ δ᾽ ἐπ᾽ ἀγροῦ.
[48] Ἀλλ᾽ ὁ μὲν ἤδη κεῖται ὃς αἴτιος ἔπλετο πάντων,
[49] Ἀντίνοος· οὗτος γὰρ ἐπίηλεν τάδε ἔργα,
[50] οὔ τι γάμου τόσσον κεχρημένος οὐδὲ χατίζων,
[51] ἀλλ᾽ ἄλλα φρονέων, τά οἱ οὐκ ἐτέλεσσε Κρονίων,
[52] ὄφρ᾽ Ἰθάκης κατὰ δῆμον ἐϋκτιμένης βασιλεύοι
[53] αὐτός, ἀτὰρ σὸν παῖδα κατακτείνειε λοχήσας.
[54] Νῦν δ᾽ ὁ μὲν ἐν μοίρῃ πέφαται, σὺ δὲ φείδεο λαῶν
[55] σῶν· ἀτὰρ ἄμμες ὄπισθεν ἀρεσσάμενοι κατὰ δῆμον,
[56] ὅσσα τοι ἐκπέποται καὶ ἐδήδοται ἐν μεγάροισι,
[57] τιμὴν ἀμφὶς ἄγοντες ἐεικοσάβοιον ἕκαστος,
[58] χαλκόν τε χρυσόν τ᾽ ἀποδώσομεν, εἰς ὅ κε σὸν κῆρ
[59] ἰανθῇ· πρὶν δ᾽ οὔ τι νεμεσσητὸν κεχολῶσθαι.”
Aantekeningen
γυμνόομαι + genitivus: zich ontdoen van (regel 1)
ἀάατος: onbedrieglijk (regel 5)
τὸ ἄλεισον: bokaal (regel 9)
ἄμφωτος: met twee oren (regel 10)
ὁ αὐλός: straal (regel 18)
ἀνδρόμεος: mensen- (regel 19)
ἔραζε: op de grond (regel 20)
φορύνω: bezoedelen (regel 21)
ὁμαδέω: door elkaar schreeuwen
χολωτός: vertoornd (regel 26)
τοξάζομαι + genitivus: met de boog schieten naar (regel 27)
γύψ, γυπός: gier (regel 30)
ὑπότροπος: terugkerend (regel 35)
κατακείρω: plunderen (regel 36)
παρευνάζομαι + dativus: bij iemand slapen (regel 37)
ὑπομνάομαι: naar iemands hand dingen (regel 38)
ἐπιάλλω: veroorzaken (regel 49)
ἐκπίνω: uitdrinken (regel 56)
ἐεικοσάβοιος: twintig koeien waard (regel 57)
νεμεσσητός: kwalijk te nemen (regel 59)
Homerus, Odyssee 22.1-59
Vraag 13 1 punt
Regel 1-4 Αὐτὰρ t/m ἔειπεν: Odysseus had na zijn terugkeer een andere identiteit aangenomen. Citeer uit de regels 1-4 (Αὐτὰρ t/m ἔειπεν) het Griekse woord dat naar die andere identiteit verwijst.
Bekijk het antwoord
- ῥακέων (regel 1) (1p)
Vraag 14 1 punt
Regel 5-7 Οὗτος t/m Ἀπόλλων: μὲν in regel 5 markeert het eerste element van een tegenstelling. Beschrijf in eigen woorden beide elementen van deze tegenstelling.
Bekijk het antwoord
- Beide elementen juist: de (eerste) proef met de bijlen/boog is achter de rug; nu worden de pijlen op een ander doel / de vrijers / Antinoos / mensen gericht (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Het eerste element: de eerste proef met de bijlen of boog is achter de rug. Het tweede element: nu worden de pijlen op een ander doel gericht (de vrijers, Antinoos of mensen).
Vraag 15 2 punten
Regel 12-14 τίς t/m μέλαιναν. a. Van welk stilistisch middel is deze zin in zijn geheel een voorbeeld? In deze zin komt ook een tegenstelling voor. b. Beschrijf deze tegenstelling in eigen woorden.
Bekijk het antwoord
- 15a: retorische vraag (1p)
- 15b: één tegenover velen (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
Onderdeel b: niet fout rekenen wanneer dinerende mannen of gasten tegenover dood en verderf is gegeven.
Vraag 16 1 punt
Regel 16 ἀκωκή: het woord ἀκωκή komt in de Ilias veel vaker voor dan in de Odyssee. Leg uit dat het niet verbazingwekkend is dat dit woord vaker in de Ilias voorkomt. Baseer je antwoord op de achtergronden van de teksten die je voor dit examen hebt gelezen.
Bekijk het antwoord
- De Ilias is een gedicht over oorlog (waarin veel slachtoffers vallen), of: in de Ilias wordt veel gevochten (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
Vraag 17 1 punt
Regel 22 πεσόντα: citeer uit het voorafgaande (vanaf Ἐκλίνθη regel 17) het Griekse woord dat de oorzaak aangeeft van πεσόντα.
Bekijk het antwoord
- βλημένου (regel 18) (1p)
Wanneer als antwoord Ἐκλίνθη (regel 17) is gegeven, geen scorepunt toekennen.
Vraag 18 1 punt
Regel 27 Ξεῖνε: noteer het nummer van de regel uit het vervolg (t/m ἐφῆπται regel 41) waarin het voor de vrijers voor het eerst duidelijk wordt dat het Odysseus is die tegen hen spreekt.
Bekijk het antwoord
- Regel 35 (1p)
Vraag 19 2 punten
Regel 30-32 τῷ t/m κατακτεῖναι. Deze regels worden door B. Aafjes als volgt weergegeven: “‘Wij voeren je als aas aan onze gieren!’ Zo spraken daar die dwazen ondereen. Want ieder van hen meende dat Odysseus die man gedood had uit onhandigheid.” De grammaticale structuur van het Grieks is in deze vertaling niet geheel overgenomen. a. Leg dit uit met betrekking tot γῦπες. Ga in je antwoord in op zowel het Grieks als de vertaling. b. Citeer het Griekse tekstelement dat is weergegeven met ‘uit onhandigheid’.
Bekijk het antwoord
- 19a: γῦπες is in het Grieks onderwerp; in de vertaling is het als meewerkend voorwerp weergegeven (‘aan onze gieren’), beide onderdelen juist (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
- 19b: οὐκ ἐθέλοντα (regel 31) (1p)
Onderdeel a: alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn (γῦπες is onderwerp in het Grieks, maar in de vertaling is het als meewerkend voorwerp weergegeven of vertaald als ‘aan onze gieren’).
Vraag 20 2 punten
Regel 39-40 οὔτε t/m ἔσεσθαι: beschrijf in eigen woorden uit welke drie daden dit bleek. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf Τοὺς regel 34).
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste daden uit de regels 34-38 (plunderen van het huis, slapen met de slavinnen, dingen naar de hand van Penelope); zie puntentabel in aiContext (2p)
Puntentabel: drie juiste daden geeft 2 punten, twee juiste daden 1 punt, één of geen juiste daad 0 punten. Goede antwoorden: het plunderen van het huis van Odysseus; het slapen met de slavinnen van Odysseus; het dingen naar de hand van Penelope (terwijl Odysseus nog leeft). Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 21 1 punt
Regel 51 ἄλλα: beschrijf in eigen woorden welke twee zaken concreet bedoeld worden met ἄλλα. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m κεχολῶσθαι regel 59).
Bekijk het antwoord
- Koning worden van Ithaca en Telemachus doden (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: koning worden van Ithaca en Telemachus doden.
Vraag 22 1 punt
Regel 54 πέφαται: citeer uit het voorafgaande (vanaf Εἰ regel 45) het Griekse woord dat naar dezelfde toestand verwijst als πέφαται.
Bekijk het antwoord
- κεῖται (regel 48) (1p)
Vraag 23 3 punten
Regel 45-59 Εἰ t/m κεχολῶσθαι: de speech van Eurymachus valt in drie delen uiteen. Vat elk van deze drie delen kort samen.
Bekijk het antwoord
- Eurymachus (probeert Odysseus gunstig te stemmen en) zegt dat Odysseus gelijk heeft (1p)
- Eurymachus zegt dat Antinoos de hoofdschuldige is (1p)
- Eurymachus vraagt Odysseus hem en de anderen te sparen (als zij hem ruim compenseren), of belooft Odysseus ruim te compenseren (als hij hem en de anderen spaart) (1p)
Algemeen
Vraag 24 1 punt
Op de Fiji-eilanden worden de epische liederen door een voorouder aan de zanger in de slaap of tijdens een trance geleerd. Wie heeft bij Homerus dezelfde functie als de voorouder van de zanger op de Fiji-eilanden?
Bekijk het antwoord
- De muze / de godin (1p)
Vraag 25 1 punt
Het houten paard speelt bijna geen rol in de Odyssee. Toch komt het houten paard kort ter sprake. Bij welke gelegenheid komt het houten paard ter sprake? Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- Odysseus vertelt in de onderwereld (aan een schim of Achilles) over het houten paard, of Demodocus vertelt of zingt over het houten paard bij de Phaeaken (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
Vraag 26 2 punten
In de Romantiek treedt in de literatuur vaak een held op die gekenmerkt wordt door de volgende punten: (a) hij is emotioneel instabiel; (b) hij is verleidelijk en seksueel aantrekkelijk; (c) hij lijdt graag; (d) hij zoekt risico’s op. Welke twee van de bovenstaande punten zijn kenmerkend voor Odysseus? Geef van elk van deze twee punten een voorbeeld. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- Kenmerk (b) of (d) juist genoemd, met een juist voorbeeld uit de teksten (zie aiContext) (1p)
- Tweede kenmerk, het andere van (b) of (d), met een juist voorbeeld uit de teksten (zie aiContext) (1p)
Voorbeelden van goede antwoorden: bij (b) dat Circe of Calypso zich zeer aangetrokken voelt tot Odysseus; bij (d) dat Odysseus de cycloop Polyphemus tergt en zijn echte naam aan hem bekendmaakt, of dat Odysseus een risico neemt door het gezang van de Sirenen te willen aanhoren. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Tekst 3
Tekst 3
Inleiding: Telemachus heeft een tijd als gast doorgebracht in Sparta. Nu hij weer vertrekt, willen Menelaus, Helena en hun zoon Megapenthes geschenken aan hem meegeven.
[99] Αὐτὸς δ’ ἐς θάλαμον κατεβήσετο κηώεντα,
[100] οὐκ οἶος, ἅμα τῷ γ’ Ἑλένη κίε καὶ Μεγαπένθης.
[101] Ἀλλ’ ὅτε δή ῥ’ ἵκανον, ὅθι κειμήλια κεῖτο,
[102] Ἀτρεΐδης μὲν ἔπειτα δέπας λάβεν ἀμφικύπελλον,
[103] υἱὸν δὲ κρητῆρα φέρειν Μεγαπένθε’ ἄνωγεν
[104] ἀργύρεον· Ἑλένη δὲ παρίστατο φωριαμοῖσιν,
[105] ἔνθ’ ἔσαν οἱ πέπλοι παμποίκιλοι, οὓς κάμεν αὐτή.
[106] Τῶν ἕν’ ἀειραμένη Ἑλένη φέρε, δῖα γυναικῶν,
[107] ὃς κάλλιστος ἔην ποικίλμασιν ἠδὲ μέγιστος,
[108] ἀστὴρ δ’ ὣς ἀπέλαμπεν· ἔκειτο δὲ νείατος ἄλλων.
[109] Βὰν δ’ ἰέναι προτέρω διὰ δώματος, ἧος ἵκοντο
[110] Τηλέμαχον· τὸν δὲ προσέφη ξανθὸς Μενέλαος·
[111] “Τηλέμαχ’, ἦ τοι νόστον, ὅπως φρεσὶ σῇσι μενοινᾷς,
[112] ὥς τοι Ζεὺς τελέσειεν, ἐρίγδουπος πόσις Ἥρης.
[113] Δώρων δ’, ὅσσ’ ἐν ἐμῷ οἴκῳ κειμήλια κεῖται,
[114] δώσω ὃ κάλλιστον καὶ τιμηέστατόν ἐστι.”
Aantekeningen
ὁ θάλαμος: schatkamer (regel 99)
κατεβήσετο: onderwerp Menelaus
κηώεις, -εντος: geurig
κίε: aoristus van κίνυμαι (regel 100)
Μεγαπένθε’ = Μεγαπένθεα (regel 103)
ὁ φωριαμός: kledingkist (regel 104)
ἔσαν = ἦσαν (regel 105)
οἱ = αὐτῇ
παμποίκιλος: kleurig
ἕν’ = ἕνα (regel 106)
ὃς: antecedent ἕν’ (regel 106) (regel 107)
ἔην = ἦν
τὸ ποίκιλμα: borduursel
ἀστὴρ ὣς = ὡς ἀστήρ (regel 108)
νείατος ἄλλων: onder de andere kledingstukken
Βὰν δ’ ἰέναι = Ἔβησαν δέ (regel 109)
Τηλέμαχον: Telemachus stond al buiten het paleis klaar om te vertrekken (regel 110)
ἦ τοι: waarlijk (regel 111)
ὅπως: zoals
ὥς: zó (regel 112)
τοι = σοι
κειμήλια: onvertaald laten (regel 113)
Homerus, Odyssee 15.99-114
Vraag 27 38 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3. Vertaal de regels 99 t/m 114 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 27 (Αὐτὸς δ’ ἐς θάλαμον κατεβήσετο κηώεντα): (En/Maar) hijzelf ging (naar beneden) naar de/een geurige schatkamer. Niet fout rekenen: ‘Menelaus ging (naar beneden)’ voor κατεβήσετο. (2p)
- Kolon 28 (οὐκ οἶος): niet alleen (1p)
- Kolon 29 (ἅμα τῷ γ’ Ἑλένη κίε καὶ Μεγαπένθης): (maar) tegelijk/samen met hem ging(en) Helena en Megapenthes. τῷ als ‘dan/daarom’ krijgt 0. (2p)
- Kolon 30 (Ἀλλ’ ὅτε δή ῥ’ ἵκανον): maar toen zij (nu) (aan)kwamen. Niet fout rekenen: ‘zij waren aangekomen’. Ook 1 punt: ‘toen kwamen ze aan’ of ‘hij kwam’ voor ἵκανον. ‘Ik kwam’ krijgt 0. (2p)
- Kolon 31 (ὅθι κειμήλια κεῖτο): waar (de) kostbaarheden lagen. ὅθι als ‘daar’ krijgt 1 punt. (2p)
- Kolon 32 (Ἀτρεΐδης μὲν ἔπειτα δέπας λάβεν ἀμφικύπελλον): pakte de zoon van Atreus vervolgens een beker met twee handvatten. Niet fout rekenen: Ἀτρεΐδης als Menelaus. Ἀτρεΐδης als Agamemnon krijgt 0; ἔπειτα niet vertaald als bijwoord krijgt 0. (2p)
- Kolon 33 (υἱὸν δὲ κρητῆρα φέρειν Μεγαπένθε’ ἄνωγεν ἀργύρεον): en beval/verzocht (zijn) zoon Megapenthes om een zilveren mengvat te dragen (2p)
- Kolon 34 (Ἑλένη δὲ παρίστατο φωριαμοῖσιν): (en/maar) Helena ging staan bij (de) kledingkisten. Ἑλένη παρίστατο als ‘Helena stond bij’ krijgt 0. (1p)
- Kolon 35 (ἔνθ’ ἔσαν οἱ πέπλοι παμποίκιλοι): waar(in) (de) kleurige peploi/kleden voor haar waren of lagen, of waar(in) haar kleurige peploi/kleden lagen. ἔνθ’ als ‘daar’ krijgt 1 punt; als ‘toen’ krijgt 0. (2p)
- Kolon 36 (οὓς κάμεν αὐτή): die zij zelf had vervaardigd / die zij zelf vervaardigde. Κάμνω in een andere betekenis dan vervaardigen krijgt 0; αὐτή als ‘zij’ krijgt 1 punt. (2p)
- Kolon 37 (Τῶν ἕν’ ἀειραμένη Ἑλένη φέρε): een hiervan droeg Helena nadat ze hem opgetild of (op)gepakt had, of: een hiervan pakte Helena (op) en droeg hem. ἀείρω in een andere betekenis dan optillen of oppakken krijgt 0; φέρε als ‘kom(aan)’ krijgt 0. (2p)
- Kolon 38 (δῖα γυναικῶν): de stralende/edele onder/van de vrouwen (1p)
- Kolon 39 (ὃς κάλλιστος ἔην ποικίλμασιν ἠδὲ μέγιστος): die de mooiste was door/met (de) borduursels en de grootste. Niet fout rekenen: κάλλιστος als ‘zeer mooi’, ποικίλμασιν als enkelvoud, μέγιστος als ‘zeer groot’. Deelpunten: κάλλιστος als ‘mooi’ 1 punt, μέγιστος als ‘groot’ 1 punt. (2p)
- Kolon 40 (ἀστὴρ δ’ ὣς ἀπέλαμπεν): en straalde (zo)als een ster (1p)
- Kolon 41 (ἔκειτο δὲ νείατος ἄλλων): (en) die/hij lag onder de andere kledingstukken (1p)
- Kolon 42 (Βὰν δ’ ἰέναι προτέρω διὰ δώματος): (En) zij gingen verder door het huis (1p)
- Kolon 43 (ἧος ἵκοντο Τηλέμαχον): totdat ze aankwamen bij Telemachus (1p)
- Kolon 44 (τὸν δὲ προσέφη ξανθὸς Μενέλαος): (en) tot hem sprak de blonde Menelaus (1p)
- Kolon 45 (Τηλέμαχ’, ἦ τοι νόστον, … ὥς τοι Ζεὺς τελέσειεν): Telemachus, moge Zeus waarlijk voor jou de terugkeer zó volbrengen, of: aan jou de terugkeer zó verlenen. Τελέσειεν niet als wens vertaald krijgt 0. Kolon 47 staat er tussen in het Grieks. (2p)
- Kolon 46 (ἐρίγδουπος πόσις Ἥρης): de luid donderende echtgenoot van Hera (1p)
- Kolon 47 (ὅπως φρεσὶ σῇσι μενοινᾷς): zoals jij (die) verlangt in je hart (2p)
- Kolon 48 (Δώρων δ’): (En/Maar) van de/alle geschenken (1p)
- Kolon 49 (ὅσσ’ ἐν ἐμῷ οἴκῳ κειμήλια κεῖται): zovele als / die (er) in mijn huis liggen. ὅσσ’ niet als onderwerp van κεῖται krijgt 0. (2p)
- Kolon 50 (δώσω ὃ κάλλιστον καὶ τιμηέστατόν ἐστι): zal ik (je) geven wat het mooiste en het kostbaarste is. Deelpunten: het mooiste en kostbaarste geven (1); κάλλιστον als ‘mooi’ (1, niet opnieuw als dit in kolon 39 al is gerekend); τιμηέστατόν als ‘kostbaar’ (1). Maximaal 2 punten. (2p)
De vertaling beoordeel je per kolon (zie de subcriteria). Een ernstige fout in een kolon geeft 0 punten voor dat kolon, en die score wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. Is een aantekening genegeerd en leidt dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan trek je één punt of meerdere punten af, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Is een Grieks woord niet vertaald en is dat woord niet van essentieel belang voor de betekenis van het kolon, dan trek je één punt af, tenzij het model anders vermeldt.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Griekse taal en cultuur 2018, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Tekstbegrip | 1, 3, 9-11, 13, 18, 20-23, 26 | 12 |
| Mythologie | 4, 7, 25 | 3 |
| Stijlfiguren | 8, 14-15 | 3 |
| Vertalen | 12, 19, 27 | 3 |
| Werkwoordsvormen | 5-6 | 2 |
| Cultuur en geschiedenis | 16, 24 | 2 |
| Naamvallen | 2 | 1 |
| Syntaxis | 17 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens Griekse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg minder over lezen (0% van de vragen, gemiddeld 9%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Griekse taal en cultuur vwo 2018, tijdvak 2 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Griekse taal en cultuur vwo 2018, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Andere examens Griekse taal en cultuur vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Grieks oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2018, tijdvak 2?
Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2018, tijdvak 2 telt 27 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (12), mythologie (3) en stijlfiguren (3).
Wat zijn de antwoorden van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2018, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van Griekse taal en cultuur vwo 2018, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2018/vwo/documenten/cse-2/vw-1111-a-18-2-c).
Hoe oefen ik met het examen Griekse taal en cultuur vwo 2018, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.