Eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3.

Kort antwoord

Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1 telt 26 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (13), werkwoordsvormen (5) en vertalen (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 De Corinthiër Socles vertelt over de aanslag op de zoon van Labda.

[1] Τοῦτο μὲν δὴ τοῖσι Βακχιάδῃσι πρότερον γενόμενον ἦν ἀτέκμαρτον, τότε
[2] δὲ τὸ Ἠετίωνι γενόμενον ὡς ἐπύθοντο, αὐτίκα καὶ τὸ πρότερον συνῆκαν
[3] ἐὸν συνῳδὸν τῷ Ἠετίωνος. Συνέντες δὲ καὶ τοῦτο εἶχον ἐν ἡσυχίῃ,
[4] ἐθέλοντες τὸν μέλλοντα Ἠετίωνι γίνεσθαι γόνον διαφθεῖραι. Ὡς δ’ ἔτεκε ἡ
[5] γυνὴ τάχιστα, πέμπουσι σφέων αὐτῶν δέκα ἐς τὸν δῆμον ἐν τῷ κατοίκητο
[6] Ἠετίων ἀποκτενέοντας τὸ παιδίον. Ἀπικόμενοι δὲ οὗτοι ἐς τὴν Πέτρην καὶ
[7] παρελθόντες ἐς τὴν αὐλὴν τὴν Ἠετίωνος αἴτεον τὸ παιδίον· ἡ δὲ Λάβδα
[8] εἰδυῖά τε οὐδὲν τῶν εἵνεκα ἐκεῖνοι ἀπικοίατο καὶ δοκέουσά σφεας
[9] φιλοφροσύνης τοῦ πατρὸς εἵνεκα αἰτέειν φέρουσα ἐνεχείρισε αὐτῶν ἑνί.
[10] Τοῖσι δὲ ἄρα ἐβεβούλευτο κατ’ ὁδὸν τὸν πρῶτον αὐτῶν λαβόντα [τὸ
[11] παιδίον] προσουδίσαι. Ἐπείτε ὦν ἔδωκε φέρουσα ἡ Λάβδα, τὸν λαβόντα
[12] τῶν ἀνδρῶν θείῃ τύχῃ προσεγέλασε τὸ παιδίον, καὶ τὸν φρασθέντα τοῦτο
[13] οἶκτός τις ἴσχει ἀποκτεῖναι, κατοικτίρας δὲ παραδιδοῖ τῷ δευτέρῳ, ὁ δὲ τῷ
[14] τρίτῳ, οὕτω τε διεξῆλθε διὰ πάντων τῶν δέκα παραδιδόμενον, οὐδενὸς
[15] βουλομένου διεργάσασθαι. Ἀποδόντες ὦν ὀπίσω τῇ τεκούσῃ τὸ παιδίον καὶ
[16] ἐξελθόντες ἔξω, ἑστεῶτες ἐπὶ τῶν θυρέων ἀλλήλων ἅπτοντο καταιτιώμενοι
[17] καὶ μάλιστα τοῦ πρώτου λαβόντος, ὅτι οὐκ ἐποίησε κατὰ τὰ δεδογμένα, ἐς
[18] ὃ δή σφι χρόνου ἐγγινομένου ἔδοξε αὖτις παρελθόντας πάντας τοῦ φόνου
[19] μετίσχειν.
[20] Ἔδει δὲ ἐκ τοῦ Ἠετίωνος γόνου Κορίνθῳ κακὰ ἀναβλαστεῖν. Ἡ Λάβδα
[21] γὰρ πάντα ταῦτα ἤκουε ἑστεῶσα πρὸς αὐτῇσι τῇσι θύρῃσι· δείσασα δὲ μή
[22] σφι μεταδόξῃ καὶ τὸ δεύτερον λαβόντες τὸ παιδίον ἀποκτείνωσι, φέρουσα
[23] κατακρύπτει ἐς τὸ ἀφραστότατόν οἱ ἐφαίνετο εἶναι, ἐς κυψέλην,
[24] ἐπισταμένη ὡς εἰ ὑποστρέψαντες ἐς ζήτησιν ἀπικνεοίατο, πάντα
[25] ἐρευνήσειν μέλλοιεν· τὰ δὴ καὶ ἐγένετο. Ἐσελθοῦσι δὲ καὶ διζημένοισι
[26] αὐτοῖσι ὡς οὐκ ἐφαίνετο, ἐδόκεε ἀπαλλάσσεσθαι καὶ λέγειν πρὸς τοὺς
[27] ἀποπέμψαντας ὡς πάντα ποιήσειαν τὰ ἐκεῖνοι ἐνετείλαντο.
[28] Οἱ μὲν δὴ ἀπελθόντες ἔλεγον ταῦτα· Ἠετίωνι δὲ μετὰ ταῦτα ὁ παῖς
[29] ηὐξάνετο, καί οἱ διαφυγόντι τοῦτον τὸν κίνδυνον ἀπὸ τῆς κυψέλης
[30] ἐπωνυμίην Κύψελος οὔνομα ἐτέθη. Ἀνδρωθέντι δὲ καὶ μαντευομένῳ
[31] Κυψέλῳ ἐγένετο ἀμφιδέξιον χρηστήριον ἐν Δελφοῖσι, τῷ πίσυνος
[32] γενόμενος ἐπεχείρησέ τε καὶ ἔσχε Κόρινθον. Ὁ δὲ χρησμὸς ὅδε ἦν·
[33] Ὄλβιος οὗτος ἀνὴρ ὃς ἐμὸν δόμον ἐσκαταβαίνει,
[34] Κύψελος Ἠετίδης, βασιλεὺς κλειτοῖο Κορίνθου,
[35] αὐτὸς καὶ παῖδες, παίδων γε μὲν οὐκέτι παῖδες.
[36] Τὸ μὲν δὴ χρηστήριον τοῦτο ἦν, τυραννεύσας δὲ ὁ Κύψελος τοιοῦτος δή
[37] τις ἀνὴρ ἐγένετο· πολλοὺς μὲν Κορινθίων ἐδίωξε, πολλοὺς δὲ χρημάτων
[38] ἀπεστέρησε, πολλῷ δέ τι πλείστους τῆς ψυχῆς.

Aantekeningen
regel 1: ἀτέκμαρτος onbegrijpelijk
regel 9: ἡ φιλοφροσύνη vriendelijkheid; ἐγχειρίζω in handen geven
regel 11: προσουδίζω tegen de grond gooien
regel 12: προσγελάω toelachen
regel 13: κατοικτίρω medelijden hebben
regel 15: διεργάζομαι doden
regel 16: καταιτιάομαι beschuldigen
regel 19: μετίσχω + genitivus meedoen aan
regel 20: ἀναβλαστάνω voortspruiten
regel 22: μεταδοκέει + dativus van plan veranderen
regel 23: ἄφραστος onverwacht; ἡ κυψέλη kist
regel 25: ἐρευνάω doorzoeken
regel 29: ἡ κυψέλη kist
regel 31: ἀμφιδέξιος tweeledig
regel 33: ἐσκαταβαίνω binnengaan

Herodotus, Historiën 5.92γ-ε

Vraag 1 1 punt

Regel 2 Ἠετίωνι. Deze Eëtion was geen lid van de familie van de Bacchiaden; zijn vrouw Labda wel.

Leg uit door welke omstandigheid Eëtion met Labda had kunnen trouwen, hoewel de Bacchiaden hun dochters in principe alleen binnen hun eigen familie uithuwelijkten. Baseer je antwoord op het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt).

Bekijk het antwoord
  • Niemand (van de Bacchiaden) wilde met Labda trouwen, want Labda was mank; of: Labda was mank en daarom wilde niemand van de Bacchiaden met haar trouwen. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Vraag 2 1 punt

Regel 1-4 Τοῦτο t/m διαφθεῖραι. In deze regels komt het voor Herodotus kenmerkende verschijnsel kop-staartconstructie voor.

Citeer de twee Griekse woorden die de kop-staartconstructie vormen.

Bekijk het antwoord
  • Citeert συνῆκαν (regel 2) en Συνέντες (regel 3), beide. (1p)

Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 3 1 punt

Regel 6 οὗτοι.

Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 1 Τοῦτο) het Griekse tekstelement waarmee dezelfde personen aangeduid worden als met οὗτοι.

Bekijk het antwoord
  • Citeert (σφέων αὐτῶν) δέκα (regel 5). Alleen (τοῖσι) Βακχιάδῃσι (regel 1) of alleen σφέων/αὐτῶν (regel 5) geeft geen punt. (1p)

Vraag 4 2 punten

Regel 8 τῶν εἵνεκα ἐκεῖνοι ἀπικοίατο.

Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 1 Τοῦτο) de twee Griekse tekstelementen die beide de inhoud van τῶν εἵνεκα ἐκεῖνοι ἀπικοίατο weergeven.

Bekijk het antwoord
  • Citeert (ἐθέλοντες τὸν μέλλοντα Ἠετίωνι γίνεσθαι) γόνον διαφθεῖραι (regel 4). (1p)
  • Citeert ἀποκτενέοντας τὸ παιδίον (regel 6). (1p)

Vraag 5 2 punten

Regel 9 τοῦ πατρὸς.

a. Verdedig de stelling dat met τοῦ πατρὸς de vader van Labda bedoeld wordt. Ga daarbij in op de relatie tussen de bezoekers van Labda en haar vader. Baseer je antwoord op het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt).
b. Noteer de naam van degene die met τοῦ πατρὸς bedoeld wordt, als het niet de vader van Labda is. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 1 Τοῦτο).

Bekijk het antwoord
  • a. Verdedigt dat de vader van Labda behoorde (evenals haar bezoekers) tot de Bacchiaden. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
  • b. Noemt Eëtion. (1p)

Vraag 6 1 punt

Regel 10-11 Τοῖσι t/m προσουδίσαι. Nadat dit plan mislukt is, komen de bezoekers tot een nieuw besluit.

Citeer uit het vervolg (t/m regel 20 ἀναβλαστεῖν) het Griekse tekstelement waarmee de inhoud van het nieuwe besluit wordt weergegeven.

Bekijk het antwoord
  • Citeert (αὖτις παρελθόντας) πάντας τοῦ φόνου μετίσχειν (regel 18-19). (1p)

Niet fout rekenen wanneer (σφι) ἔδοξε (regel 18) aan het antwoord is toegevoegd.

Vraag 7 1 punt

Regel 11-12 Ἐπείτε t/m παιδίον. Deze woorden worden door O. Damsté als volgt vertaald:
Maar toen Labda haar kind aan een van die mannen had overhandigd, wilde een goddelijke beschikking, dat het tegen hem lachte.
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel overgenomen.

Leg dit uit met betrekking tot het tekstelement θείῃ τύχῃ. Ga daarbij in op zowel het Grieks als de vertaling.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat θείῃ τύχῃ in het Grieks een (bijwoordelijke) bepaling / een dativus is, en dat in de vertaling ‘een goddelijke beschikking’ het onderwerp is / als nominativus is vertaald. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 8 1 punt

Regel 17 τοῦ πρώτου λαβόντος.

Leg uit dat het begrijpelijk is dat deze persoon het meest bekritiseerd werd. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 10 Τοῖσι).

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de afspraak was dat hij het kind zou doden, en dat hij dat niet heeft gedaan. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Vraag 9 2 punten

Regel 20 Ἔδει δὲ ἐκ τοῦ Ἠετίωνος γόνου Κορίνθῳ κακὰ ἀναβλαστεῖν. In deze zin wordt de inhoud van een orakel van Apollo in Delphi weergegeven waarover Herodotus verteld heeft in het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt).
Uit het feit dat Herodotus hier het woord Ἔδει gebruikt, kan men een conclusie trekken over zijn religieuze opvattingen.

a. Noteer in eigen woorden deze conclusie.
b. Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 10 Τοῖσι) het Griekse tekstelement waaruit dezelfde conclusie getrokken kan worden.

Bekijk het antwoord
  • a. Noemt dat hij gelooft dat (sommige) gebeurtenissen in het leven onvermijdelijk zijn / voorbestemd zijn (door een godheid) / dat orakelvoorspellingen (altijd) vervuld worden. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
  • b. Citeert (τὸν λαβόντα τῶν ἀνδρῶν) θείῃ τύχῃ (προσεγέλασε τὸ παιδίον) (regel 11-12). (1p)

Vraag 10 1 punt

Regel 23 κατακρύπτει.

Verklaar het gebruik van deze werkwoordstijd.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat deze werkwoordstijd / κατακρύπτει verwijst naar een cruciaal moment / is gebruikt ter verlevendiging / is een praesens historicum. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Vraag 11 2 punten

Regel 25 Ἐσελθοῦσι en διζημένοισι.

Licht het verschil in aspectswaarde tussen deze beide werkwoordsvormen toe. Ga daarbij in op de betekenis van de woorden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Ἐσελθοῦσι (aoristus) de afgesloten handeling van het naar binnen gaan beschrijft. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
  • Noemt dat διζημένοισι (praesens) het niet-afgesloten zijn van het zoeken beschrijft, de voortduring van het zoeken. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Niet fout rekenen wanneer als antwoord is gegeven: Ἐσελθοῦσι (aoristus) geeft aan dat het naar binnen gaan voortijdig is (ten opzichte van het zoeken) en διζημένοισι (praesens) geeft aan dat het zoeken gelijktijdig is (ten opzichte van het niet vinden).

Vraag 12 1 punt

Regel 29 τοῦτον τὸν κίνδυνον.

Welk Grieks tekstelement komt inhoudelijk overeen met τοῦτον τὸν κίνδυνον?

  1. A Κορίνθῳ κακὰ ἀναβλαστεῖν (regel 20)
  2. B κατακρύπτει ἐς κυψέλην (regel 23)
  3. C εἰ ὑποστρέψαντες ἐς ζήτησιν ἀπικνεοίατο (regel 24)
  4. D τὰ ἐκεῖνοι ἐνετείλαντο (regel 27)
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 13 2 punten

Regel 37-38 πολλοὺς μὲν t/m ψυχῆς.

a. Leg uit dat deze zin een argumentatieve functie vervult in het betoog van Socles. Betrek in je antwoord de inhoud van deze zin en het doel van het betoog van Socles.
b. Citeer uit de regels 20-25 (Ἔδει t/m ἐγένετο) het Griekse woord waarmee de inhoud van deze zin al aangeduid werd.

Bekijk het antwoord
  • a. Legt uit dat Socles met de beschrijving van de gewelddadigheid van een tiran / van Cypselus wil verhinderen dat er (opnieuw) een tiran (in Athene) aangesteld wordt. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
  • b. Citeert κακὰ (regel 20). (1p)

Bij a. alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Tekst 2

Tekst 2 Overleg voorafgaand aan de slag bij Marathon

[1] Τοῖσι δὲ Ἀθηναίων στρατηγοῖσι ἐγίνοντο δίχα αἱ γνῶμαι, τῶν μὲν οὐκ
[2] ἐώντων συμβαλεῖν (ὀλίγους γὰρ εἶναι στρατιῇ τῇ Μήδων συμβαλεῖν), τῶν
[3] δὲ καὶ Μιλτιάδεω κελευόντων. Ὡς δὲ δίχα τε ἐγίνοντο καὶ ἐνίκα ἡ χείρων
[4] τῶν γνωμέων, ἐνθαῦτα, ἦν γὰρ ἑνδέκατος ψηφιδοφόρος ὁ τῷ κυάμῳ λαχὼν
[5] Ἀθηναίων πολεμαρχέειν (τὸ παλαιὸν γὰρ Ἀθηναῖοι ὁμόψηφον τὸν
[6] πολέμαρχον ἐποιεῦντο τοῖσι στρατηγοῖσι), ἦν δὲ τότε πολέμαρχος
[7] Καλλίμαχος Ἀφιδναῖος, πρὸς τοῦτον ἐλθὼν Μιλτιάδης ἔλεγε τάδε·
[8] “ Ἐν σοὶ νῦν, Καλλίμαχε, ἐστὶ ἢ καταδουλῶσαι Ἀθήνας ἢ ἐλευθέρας
[9] ποιήσαντα μνημόσυνον λιπέσθαι ἐς τὸν ἅπαντα ἀνθρώπων βίον οἷον οὐδὲ
[10] Ἁρμόδιός τε καὶ Ἀριστογείτων [λείπουσι]. Νῦν γὰρ δή, ἐξ οὗ ἐγένοντο
[11] Ἀθηναῖοι, ἐς κίνδυνον ἥκουσι μέγιστον, καὶ ἢν μέν γε ὑποκύψωσι τοῖσι
[12] Μήδοισι, δέδεκται τὰ πείσονται παραδεδομένοι Ἱππίῃ, ἢν δὲ περιγένηται
[13] αὕτη ἡ πόλις, οἵη τέ ἐστι πρώτη τῶν Ἑλληνίδων πολίων γενέσθαι.
[14] Κῶς ὦν δὴ ταῦτα οἷά τέ ἐστι γενέσθαι, καὶ κῶς ἐς σέ τοι τούτων ἀνήκει
[15] τῶν πρηγμάτων τὸ κῦρος ἔχειν, νῦν ἔρχομαι φράσων. Ἡμέων τῶν
[16] στρατηγῶν ἐόντων δέκα δίχα γίνονται αἱ γνῶμαι, τῶν μὲν κελευόντων
[17] συμβαλεῖν, τῶν δὲ οὔ. Ἢν μέν νυν μὴ συμβάλωμεν, ἔλπομαί τινα στάσιν
[18] μεγάλην διασείσειν ἐμπεσοῦσαν τὰ Ἀθηναίων φρονήματα ὥστε μηδίσαι· ἢν
[19] δὲ συμβάλωμεν πρίν τι καὶ σαθρὸν Ἀθηναίων μετεξετέροισι ἐγγενέσθαι,
[20] θεῶν τὰ ἴσα νεμόντων οἷοί τέ εἰμεν περιγενέσθαι τῇ συμβολῇ. Ταῦτα ὦν
[21] πάντα ἐς σὲ νῦν τείνει καὶ ἐκ σέο ἄρτηται· ἢν γὰρ σὺ γνώμῃ τῇ ἐμῇ
[22] προσθῇ, ἔστι τοι πατρίς τε ἐλευθέρη καὶ πόλις πρώτη τῶν ἐν τῇ Ἑλλάδι· ἢν
[23] δὲ <τὴν> τῶν ἀποσπευδόντων τὴν συμβολὴν ἕλῃ, ὑπάρξει τοι τῶν ἐγὼ
[24] κατέλεξα ἀγαθῶν τὰ ἐναντία.”
[25] Met deze argumenten wist Miltiades Callimachus aan zijn zijde te krijgen.

Aantekeningen
ψηφιδοφόρος stemgerechtigd (regel 4)
ὁ κύαμος loting
polemarch zijn: πολεμαρχέω (regel 5)
ὁμόψηφος + dativus hetzelfde stemrecht hebbend als
ὁ πολέμαρχος polemarch (regel 6)
ὑποκύπτω zich overgeven (regel 11)
τὸ κῦρος beslissing (regel 15)
διασείω schokken (regel 18)
σαθρός rot (regel 19)
ἀρτάομαι ἐκ + genitivus afhangen van (regel 21)
ἀποσπεύδω afraden (regel 23)

Herodotus, Historiën 6.109

Vraag 14 1 punt

Regel 1 αἱ γνῶμαι. Herodotus laat ten aanzien van deze meningen zijn eigen opvatting blijken.

Citeer uit de regels 3-7 (Ὡς t/m τάδε) het Griekse woord waarmee hij dat doet.

Bekijk het antwoord
  • Citeert χείρων (regel 3). (1p)

Niet fout rekenen wanneer als antwoord is gegeven ‘ἡ χείρων’ (regel 3).

Vraag 15 1 punt

Regel 1-2 οὐκ ἐώντων.

Citeer uit de regels 1-7 (Τοῖσι t/m τάδε) het Griekse woord dat hiermee een tegenstelling vormt.

Bekijk het antwoord
  • Citeert κελευόντων (regel 3). (1p)

Vraag 16 2 punten

Regel 2 ὀλίγους t/m συμβαλεῖν. Om dit bezwaar te ondervangen hadden de Atheners een renbode naar Sparta gestuurd om hulp te vragen.

a. Beschrijf de bijzondere gebeurtenis die deze renbode onderweg meegemaakt zou hebben. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen hebt gelezen.
b. Beschrijf de reden waarom de Spartanen de Atheners niet onmiddellijk te hulp kwamen. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen hebt gelezen.

Bekijk het antwoord
  • a. Noemt dat de renbode een ontmoeting had gehad met de god Pan / een god. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
  • b. Noemt dat de Spartanen wilden wachten totdat het volle maan was / dat zij door religieuze verplichtingen verhinderd waren. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Vraag 17 1 punt

Regel 3-4 καὶ ἐνίκα ἡ χείρων τῶν γνωμέων. Deze woorden worden door O. Damsté als volgt vertaald:
en de minder goede zienswijze het dreigde te winnen

Noteer het grammaticale gegeven waarop de vertaling ‘dreigde’ is gebaseerd en citeer daarbij het desbetreffende Griekse woord.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat ἐνίκα imperfectum is / de praesensstam heeft, en citeert ἐνίκα. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 18 1 punt

Regel 9 λιπέσθαι.

Leg uit dat het gebruik van het medium de argumentatie van Miltiades ondersteunt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Miltiades Callimachus’ persoonlijke belang bij zijn keuze benadrukt: hij kan een herinnering aan zichzelf / aan zijn persoonlijke optreden nalaten. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Vraag 19 1 punt

Regel 10-11 Νῦν t/m μέγιστον. Deze woorden worden door O. Damsté als volgt vertaald:
Want nu zijn de Atheners in een gevaar geraakt zo groot als zij in hun hele bestaan nooit gekend hebben.

Citeer uit de regels 10-11 (Νῦν t/m μέγιστον) het Griekse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met ‘in hun hele bestaan’.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ἐξ οὗ ἐγένοντο (Ἀθηναῖοι) (regel 10-11). (1p)

Vraag 20 2 punten

Regel 12 Ἱππίῃ. In het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt) heeft Herodotus verteld dat Hippias een droom had waardoor hij geloofde dat hij opnieuw aan de macht zou komen.
Na de droom gebeurde er iets waardoor Hippias niet langer geloofde dat hij opnieuw aan de macht zou komen. Deze gebeurtenis is door Herodotus verteld in het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt).

a. Beschrijf deze droom. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen hebt gelezen.
b. Beschrijf de desbetreffende gebeurtenis. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen hebt gelezen.

Bekijk het antwoord
  • a. Noemt dat hij droomde dat hij met zijn moeder sliep. (1p)
  • b. Noemt dat hij (bij een hoestbui) een tand verloor (die op het strand van Attica viel). Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Vraag 21 1 punt

Regel 13 οἵη τέ ἐστι πρώτη τῶν Ἑλληνίδων πολίων γενέσθαι. In regel 22 herhaalt Miltiades deze opmerking met de woorden ἔστι τοι πόλις πρώτη τῶν ἐν τῇ Ἑλλάδι, maar er is een verschil in de manier waarop hij zich uitdrukt.

Beschrijf in eigen woorden het verschil in de manier van uitdrukken tussen de opmerking in regel 13 en de herhaling ervan in regel 22. Ga in je antwoord in op beide regels.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Athene in regel 13 als een mogelijkheid wordt beschreven (de hoogste positie in Griekenland na een overwinning op de Perzen) en in regel 22 als een feit / zekerheid. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 22 1 punt

Regel 17-18 Ἢν t/m μηδίσαι. Deze regels worden door H. van Dolen als volgt vertaald:
Vermijden wij de strijd, dan hangt ons vast een burgertwist boven het hoofd, want de stemming slaat zeker om en er zullen Atheners zijn die met de vijand gaan heulen.

Citeer het Griekse woord waarop de vertaling ‘vast’ is gebaseerd.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ἔλπομαί (regel 17). (1p)

Vraag 23 2 punten

Regel 17-20 Ἢν t/m συμβολῇ. Miltiades neemt aan dat de Atheners een veldslag tegen de Perzen kunnen winnen, mits er aan twee voorwaarden is voldaan.

Noteer in eigen woorden deze twee voorwaarden. Baseer je antwoord op de regels 17-20 (Ἢν t/m συμβολῇ).

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de Atheners moeten aanvallen voordat er een (pro-Perzische) opstand in Athene uitbreekt / dat ze direct of snel moeten aanvallen / dat ze eensgezind moeten blijven. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
  • Noemt dat de goden de Atheners moeten geven waar ze recht op hebben. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Vraag 24 3 punten

Regel 21-24 ἢν γὰρ t/m ἐναντία. In deze regels worden drie verschillende soorten werkwoordsvormen gebruikt om naar een situatie in de toekomst te verwijzen.

Beschrijf deze drie verschillende soorten werkwoordsvormen en citeer uit deze regels bij elke beschrijving een bijbehorende werkwoordsvorm.

Bekijk het antwoord
  • Noemt coniunctivus / futuralis (aoristus) en citeert (ἢν) προσθῇ (regel 21-22) of (ἢν) ἕλῃ (regel 22-23). (1p)
  • Noemt (indicativus) praesens en citeert ἔστι (regel 22). (1p)
  • Noemt (indicativus) futurum en citeert ὑπάρξει (regel 23). (1p)

Voor het eerste deelantwoord geen scorepunt wanneer als beschrijving alleen ‘aoristus’ is gegeven. Telkens alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het deelantwoord juist zijn.

Vraag 25 4 punten

Regel 25 Met deze argumenten.

a. Beschrijf in eigen woorden de twee argumenten die Miltiades in de regels 8-10 (Ἐν t/m Ἀριστογείτων) gebruikt.
b. Beschrijf in eigen woorden het argument dat Miltiades in de regels 10-13 (Νῦν t/m γενέσθαι) toevoegt aan de argumenten die hij in de regels 8-10 (Ἐν t/m Ἀριστογείτων) gebruikt.
c. Beschrijf in eigen woorden het argument van degenen die het niet met Miltiades eens zijn. Baseer je antwoord op de regels 1-7 (Τοῖσι t/m τάδε).

Bekijk het antwoord
  • a. Noemt dat Callimachus heel beroemd kan worden. (1p)
  • a. Noemt dat Athene niet / anders in slavernij komt, of dat Athene dan een vrije stad blijft / wordt. (1p)
  • b. Noemt dat Athene de belangrijkste stad van Griekenland wordt. (1p)
  • c. Noemt dat de Atheners met te weinig zijn om slag te leveren met de Perzen. (1p)

Bij b. niet fout rekenen wanneer als antwoord is gegeven ‘Athene wordt niet / anders onderworpen aan Hippias’.

Tekst 3

Tekst 3

De Perzische koning Darius heeft gezanten naar de Macedonische koning Amyntas gestuurd. Deze gezanten vragen om “aarde en water voor de koning”, dat wil zeggen: politieke onderwerping van de Macedoniërs aan de Perzen.

[1] Οἱ ὦν Πέρσαι οἱ πεμφθέντες οὗτοι παρὰ τὸν Ἀμύντην ὡς ἀπίκοντο, αἴτεον
[2] ἐλθόντες ἐς ὄψιν τὴν Ἀμύντεω Δαρείῳ βασιλέϊ γῆν τε καὶ ὕδωρ.
[3] Ὁ δὲ ταῦτά τε ἐδίδου καί σφεας ἐπὶ ξείνια καλέει, παρασκευασάμενος δὲ
[4] δεῖπνον μεγαλοπρεπὲς ἐδέκετο τοὺς Πέρσας φιλοφρόνως.
[5] Ὡς δὲ ἀπὸ δείπνου ἐγίνοντο, διαπίνοντες εἶπαν οἱ Πέρσαι τάδε·
[6] “Ξεῖνε Μακεδών, ἡμῖν νόμος ἐστὶ τοῖσι Πέρσῃσι, ἐπεὰν δεῖπνον
[7] προτιθώμεθα μέγα, τότε καὶ τὰς παλλακὰς καὶ τὰς κουριδίας γυναῖκας
[8] ἐσάγεσθαι παρέδρους. Σύ νυν, ἐπεί περ προθύμως μὲν ἐδέξαο, μεγάλως δὲ
[9] ξεινίζεις, διδοῖς τε βασιλέϊ Δαρείῳ γῆν τε καὶ ὕδωρ, ἕπεο νόμῳ τῷ
[10] ἡμετέρῳ.”
[11] Εἶπε πρὸς ταῦτα Ἀμύντης· “ Ὦ Πέρσαι, νόμος μὲν ἡμῖν γέ ἐστι οὐκ οὗτος,
[12] ἀλλὰ κεχωρίσθαι ἄνδρας γυναικῶν. Ἐπείτε δὲ ὑμεῖς ἐόντες δεσπόται
[13] προσχρηίζετε τούτων, παρέσται ὑμῖν καὶ ταῦτα.” Εἴπας τοσαῦτα ὁ Ἀμύντης
[14] μετεπέμπετο τὰς γυναῖκας.

Aantekeningen
regel 1: ὁ Ἀμύντης Amyntas
regel 1: ὡς zodra
regel 2: ἐς ὄψιν τὴν Ἀμύντεω op audiëntie bij Amyntas
regel 3: τὰ ξείνια gastmaal
regel 4: φιλόφρων vriendelijk
regel 5: γίνομαι ἀπό + genitivus klaar zijn met
διαπίνω doorgaan met drinken
regel 8: παρέδρους als gezelschap
Σύ νυν: de hoofdzin gaat verder bij ἕπεο (regel 9)
ἐδέξαο: vul aan: ἡμέας
regel 9: ξεινίζεις, vul aan: ἡμέας
διδοῖς: tweede persoon enkelvoud indicativus praesens actief van δίδωμι
regel 11: ὁ Ἀμύντης Amyntas
regel 12: ἀλλὰ, vul aan: νόμος ἡμῖν ἐστι
regel 12-13 Ἐπείτε t/m ταῦτα: Maar nu jullie, die onze meesters zijn, ook dit nog verlangen, zal het zo geschieden
regel 13: ὁ Ἀμύντης Amyntas

Herodotus, Historiën 5.18,1-3

Vraag 26 38 punten

Tekst 3. Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3.

Vertaal de regels 1 t/m 14 in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 26 (Οἱ ὦν Πέρσαι … ὡς ἀπίκοντο): zodra die Perzen (dus/dan) bij Amyntas aangekomen waren / aankwamen. Niet fout rekenen: die Perzische gezanten; παρὰ τὸν Ἀμύντην hoort bij kolon 27. Πέρσης als Perzische koning: 0. (2p)
  • Kolon 27 (οἱ πεμφθέντες): die gestuurd waren / werden. (1p)
  • Kolon 28 (αἴτεον … Δαρείῳ βασιλέϊ γῆν τε καὶ ὕδωρ): eisten / vroegen ze voor (de) koning Darius (om) aarde en water. αἴτεον als vroeg ik: 0. αἴτεον Δαρείῳ βασιλέϊ als eisten / vroegen ze van / aan (de) koning Darius: 0. (2p)
  • Kolon 29 (ἐλθόντες ἐς ὄψιν τὴν Ἀμύντεω): nadat / toen ze op audiëntie bij Amyntas gekomen waren / kwamen. (1p)
  • Kolon 30 (Ὁ δὲ ταῦτά τε ἐδίδου): (en) hij gaf dat. (1p)
  • Kolon 31 (καί σφεας ἐπὶ ξείνια καλέει): en hij nodigde / nodigt hen uit voor / op / naar een gastmaal. (2p)
  • Kolon 32 (παρασκευασάμενος δὲ δεῖπνον μεγαλοπρεπὲς): en nadat hij een grootse / royale maaltijd had laten bereiden / had bereid. (2p)
  • Kolon 33 (ἐδέκετο τοὺς Πέρσας φιλοφρόνως): ontving / onthaalde hij de Perzen vriendelijk. δέκομαι anders dan ontvangen / onthalen (of een synoniem): 0. τοὺς Πέρσας φιλοφρόνως als de vriendelijke Perzen: 0. (2p)
  • Kolon 34 (Ὡς δὲ ἀπὸ δείπνου ἐγίνοντο): (en) toen ze klaar waren met de maaltijd. ὡς vertaald als ‘toen’ of als ‘omdat’: 1 punt per juiste vertaling. Elke andere betekenis: 0. (2p)
  • Kolon 35 (εἶπαν οἱ Πέρσαι τάδε): zeiden de Perzen het volgende / dit. (1p)
  • Kolon 36 (διαπίνοντες): terwijl ze doorgingen met drinken. (1p)
  • Kolon 37 (“Ξεῖνε Μακεδών): Macedonische gastheer. (1p)
  • Kolon 38 (ἡμῖν νόμος ἐστὶ τοῖσι Πέρσῃσι): wij Perzen hebben een / de gewoonte / regel; voor / bij ons Perzen is het (de / een) gewoonte / regel; is er een / de gewoonte / regel. Niet fout rekenen: wij hebben bij de Perzen een / de gewoonte / regel. Νόμος als ‘wet’ mag. Νόμος vertaald als νομός: 0. (2p)
  • Kolon 39 (ἐπεὰν δεῖπνον προτιθώμεθα μέγα): (telkens) wanneer wij (aan / voor onszelf / iemand / gasten) een grote maaltijd voorzetten / neerzetten. μέγα als zeer / luid: 0. (2p)
  • Kolon 40 (τότε καὶ τὰς παλλακὰς καὶ τὰς κουριδίας γυναῖκας ἐσάγεσθαι παρέδρους): (om) dan zowel (onze / de) concubines als (onze / de) wettige echtgenotes (bij ons / voor onszelf) naar binnen te brengen / erbij te halen als gezelschap. Niet fout rekenen: καὶ … καὶ als ook … en. Τότε niet vertaald: 1 punt. (2p)
  • Kolon 41 (Σύ νυν, kolon 42, 43 en 44, ἕπεο νόμῳ τῷ ἡμετέρῳ): volgt u dus / nu / dan onze gewoonte / regel; u dus / nu / dan moet onze gewoonte / regel volgen. Niet fout rekenen: ἕπεο als u volgt. ἕπεο als onvoltooid verleden tijd: 0. Νόμος vertaald als νομός: 0, maar niet opnieuw aanrekenen als dat al in kolon 38 is gedaan. (2p)
  • Kolon 42 (ἐπεί περ προθύμως μὲν ἐδέξαο): (juist) aangezien / nu / nadat u ons (zo) bereidwillig / welgezind ontvangen / onthaald heeft. δέκομαι anders dan ontvangen / onthalen (of een synoniem): 0. Zie kolon 33 voor het maximum van 3 punten samen. (2p)
  • Kolon 43 (μεγάλως δὲ ξεινίζεις): (en u) ons (zo) zeer gastvrij onthaalt. (1p)
  • Kolon 44 (διδοῖς τε βασιλέϊ Δαρείῳ γῆν τε καὶ ὕδωρ): en (u aan / voor de) koning Darius aarde en water geeft. διδοῖς niet vertaald als indicativus: 0. (2p)
  • Kolon 45 (Εἶπε πρὸς ταῦτα Ἀμύντης): Amyntas zei (in reactie) daarop. (1p)
  • Kolon 46 (Ὦ Πέρσαι, νόμος μὲν ἡμῖν γέ ἐστι οὐκ οὗτος): (O) Perzen, wij (althans) hebben die gewoonte / regel (weliswaar) niet; bij ons (althans) is dat (weliswaar) geen / niet de gewoonte / regel; is die gewoonte / regel er (weliswaar) niet. Νόμος vertaald als νομός: 0, maar niet opnieuw aanrekenen als dat in kolon 38 of 41 al is gedaan. (2p)
  • Kolon 47 (ἀλλὰ κεχωρίσθαι ἄνδρας γυναικῶν): maar wij hebben de / bij ons is (het de / een) gewoonte / regel dat (de) mannen afgezonderd zijn van (de) vrouwen. Ἐπείτε t/m ταῦτα is voorvertaald. Deelpunten: maar (de) mannen zijn afgezonderd van (de) vrouwen: 1; maar (de) mannen worden afgezonderd van (de) vrouwen: 0; κεχωρίσθαι als afgezonderd worden: 1; κεχωρίσθαι ἄνδρας als (de) mannen af te zonderen: 1; κεχωρίσθαι ἄνδρας γυναικῶν als dat (de) mannen en (de) vrouwen gescheiden zijn: 1. (2p)
  • Kolon 48 (Εἴπας τοσαῦτα): nadat / toen hij zoveel gezegd had / zei. Niet fout rekenen: τοσαῦτα als dat. (1p)
  • Kolon 49 (ὁ Ἀμύντης μετεπέμπετο τὰς γυναῖκας): liet Amyntas de vrouwen komen / halen. (1p)

Ernstige fout in een kolon: 0 punten voor dat kolon, niet te compenseren met de juiste weergave van de rest van het kolon. Een genegeerde aantekening die tot een onjuiste weergave leidt: een of meer punten aftrek, afhankelijk van de zwaarte en het maximum van het kolon. Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet essentieel is: 1 punt aftrek, tenzij anders vermeld. De woorden Ἐπείτε t/m ταῦτα (regel 12-13) staan voorvertaald in de aantekeningen. Δέκομαι anders dan ontvangen/onthalen telt in kolon 33 en opnieuw in kolon 42, samen maximaal 3 punten. Νόμος vertaald als νομός: 0 in kolon 38; in kolon 41 en 46 niet opnieuw aanrekenen.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Griekse taal en cultuur 2019, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip1, 3-6, 8, 12-15, 21, 23, 2513
Werkwoordsvormen10-11, 17-18, 245
Vertalen7, 19, 22, 264
Cultuur en geschiedenis9, 16, 203
Stijlfiguren21

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Griekse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over werkwoordsvormen (19% van de vragen, gemiddeld 5%) en tekstbegrip (50% van de vragen, gemiddeld 41%). Minder over lezen (0% van de vragen, gemiddeld 9%) en mythologie (0% van de vragen, gemiddeld 7%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Griekse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Grieks oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1?

Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1 telt 26 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (13), werkwoordsvormen (5) en vertalen (4).

Wat zijn de antwoorden van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2019/vwo/documenten/cse-1/vw-1111-a-19-1-c).

Hoe oefen ik met het examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.