Eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3.

Kort antwoord

Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 2 telt 29 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (22), vertalen (3) en werkwoordsvormen (2). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 De regering van Periander

[1] Ἄρξαντος δὲ τούτου ἐπὶ τριήκοντα ἔτεα καὶ διαπλέξαντος τὸν βίον εὖ
[2] διάδοχός οἱ τῆς τυραννίδος ὁ παῖς Περίανδρος γίνεται. Ὁ τοίνυν
[3] Περίανδρος κατ᾽ ἀρχὰς μὲν ἦν ἠπιώτερος τοῦ πατρός, ἐπείτε δὲ ὡμίλησε
[4] δι᾽ ἀγγέλων Θρασυβούλῳ τῷ Μιλήτου τυράννῳ, πολλῷ ἔτι ἐγένετο
[5] Κυψέλου μιαιφονώτερος. Πέμψας γὰρ παρὰ Θρασύβουλον κήρυκα
[6] ἐπυνθάνετο ὅντινα ἂν τρόπον ἀσφαλέστατον καταστησάμενος τῶν
[7] πρηγμάτων κάλλιστα τὴν πόλιν ἐπιτροπεύοι. Θρασύβουλος δὲ τὸν ἐλθόντα
[8] παρὰ τοῦ Περιάνδρου ἐξήγαγε ἔξω τοῦ ἄστεος, ἐσβὰς δὲ ἐς ἄρουραν
[9] ἐσπαρμένην ἅμα τε διεξήιε τὸ λήιον ἐπειρωτῶν τε καὶ ἀναποδίζων τὸν
[10] κήρυκα κατὰ τὴν ἀπὸ Κορίνθου ἄπιξιν, καὶ ἐκόλουε αἰεὶ ὅκως τινὰ ἴδοι τῶν
[11] ἀσταχύων ὑπερέχοντα, κολούων δὲ ἔρριπτε, ἐς ὃ τοῦ ληίου τὸ κάλλιστόν τε
[12] καὶ βαθύτατον διέφθειρε τρόπῳ τοιούτῳ. Διεξελθὼν δὲ τὸ χωρίον καὶ
[13] ὑποθέμενος ἔπος οὐδὲν ἀποπέμπει τὸν κήρυκα. Νοστήσαντος δὲ τοῦ
[14] κήρυκος ἐς τὴν Κόρινθον ἦν πρόθυμος πυνθάνεσθαι τὴν ὑποθήκην ὁ
[15] Περίανδρος. Ὁ δὲ οὐδέν οἱ ἔφη Θρασύβουλον ὑποθέσθαι, θωμάζειν τε
[16] αὐτοῦ παρ᾽ οἷόν μιν ἄνδρα ἀποπέμψειε, ὡς παραπλῆγά τε καὶ τῶν ἑωυτοῦ
[17] σινάμωρον, ἀπηγεόμενος τά περ πρὸς Θρασυβούλου ὀπώπεε.
[18] Περίανδρος δὲ συνεὶς τὸ ποιηθὲν καὶ νόῳ σχὼν ὥς οἱ ὑπετίθετο
[19] Θρασύβουλος τοὺς ὑπερόχους τῶν ἀστῶν φονεύειν, ἐνθαῦτα δὴ πᾶσαν
[20] κακότητα ἐξέφαινε ἐς τοὺς πολιήτας. Ὅσα γὰρ Κύψελος ἀπέλιπε κτείνων
[21] τε καὶ διώκων, Περίανδρός σφεα ἀπετέλεσε, μιῇ δὲ ἡμέρῃ ἀπέδυσε πάσας
[22] τὰς Κορινθίων γυναῖκας διὰ τὴν ἑωυτοῦ γυναῖκα Μέλισσαν. Πέμψαντι γάρ
[23] οἱ ἐς Θεσπρωτοὺς ἐπ᾽ Ἀχέροντα ποταμὸν ἀγγέλους ἐπὶ τὸ νεκυομαντήιον
[24] παρακαταθήκης πέρι ξεινικῆς οὔτε σημανέειν ἔφη ἡ Μέλισσα ἐπιφανεῖσα
[25] οὔτε κατερέειν ἐν τῷ κεῖται χώρῳ ἡ παρακαταθήκη· ῥιγοῦν τε γὰρ καὶ εἶναι
[26] γυμνή· τῶν γάρ οἱ συγκατέθαψε εἱμάτων ὄφελος εἶναι οὐδὲν οὐ
[27] κατακαυθέντων· μαρτύριον δέ οἱ εἶναι ὡς ἀληθέα ταῦτα λέγει, ὅτι ἐπὶ
[28] ψυχρὸν τὸν ἰπνὸν Περίανδρος τοὺς ἄρτους ἐπέβαλε. Ταῦτα δὲ ὡς ὀπίσω
[29] ἀπηγγέλθη τῷ Περιάνδρῳ (πιστὸν γάρ οἱ ἦν τὸ συμβόλαιον, ὃς νεκρῷ
[30] ἐούσῃ Μελίσσῃ ἐμίγη), ἰθέως δὴ μετὰ τὴν ἀγγελίην κήρυγμα ἐποιήσατο ἐς
[31] τὸ Ἥραιον ἐξιέναι πάσας τὰς Κορινθίων γυναῖκας. Αἱ μὲν δὴ ὡς ἐς ὁρτὴν
[32] ἤισαν κόσμῳ τῷ καλλίστῳ χρεώμεναι, ὁ δ᾽ ὑποστήσας τοὺς δορυφόρους
[33] ἀπέδυσέ σφεας πάσας ὁμοίως, τάς τε ἐλευθέρας καὶ τὰς ἀμφιπόλους,
[34] συμφορήσας δὲ ἐς ὄρυγμα Μελίσσῃ ἐπευχόμενος κατέκαιε. Ταῦτα δέ οἱ
[35] ποιήσαντι καὶ τὸ δεύτερον πέμψαντι ἔφρασε τὸ εἴδωλον τὸ Μελίσσης ἐς
[36] τὸν κατέθηκε χῶρον τοῦ ξείνου τὴν παρακαταθήκην. Τοιοῦτο μὲν ὑμῖν ἐστι
[37] ἡ τυραννίς, ὦ Λακεδαιμόνιοι, καὶ τοιούτων ἔργων.

Aantekeningen
regel 1 διαπλέκω voltooien
regel 9 τὸ λήιον het rijpe graan
regel 9-10 ἀναποδίζω κατά + accusativus terugbrengen op
regel 10 ἡ ἄπιξις komst
regel 10 en 11 κολούω snoeien
regel 11 ὁ ἄσταχυς, -υος korenaar
regel 16 παραπλήξ, -ῆγος waanzinnig
regel 17 σινάμωρος + genitivus schade toebrengend aan
regel 19 ὑπέροχος uitstekend
regel 23 τὸ νεκυομαντήιον dodenorakel
regel 25 κατερέω futurum van κατεῖπον
regel 26 συγκαταθάπτω + dativus meebegraven met
regel 28 ὁ ἰπνός oven; ὁ ἄρτος brood
regel 30 τὸ κήρυγμα bekendmaking
regel 34 συμφορέω bijeenbrengen

Herodotus, Historiën 5.92ζ-η4

Vraag 1 1 punt

Leg uit waaruit blijkt dat Periander zich ervan bewust was dat hij in zijn positie aan gevaren blootstond. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 12 τοιούτῳ).

Bekijk het antwoord
  • Laat (bij een andere tiran) informeren wat de veiligste manier van regeren is. (1p)

Vraag 2 1 punt

Regel 3-4 (ἐπείτε t/m τυράννῳ). Citeer uit het voorafgaande het Griekse tekstelement dat een tegenstelling vormt met ἐπείτε t/m τυράννῳ.

Bekijk het antwoord
  • κατ᾽ ἀρχὰς (regel 3) (1p)

Het μὲν tussen haakjes hoeft niet in het antwoord voor te komen.

Vraag 3 1 punt

Regel 4 (δι᾽ ἀγγέλων). Citeer uit de regels 1-7 (Ἄρξαντος t/m ἐπιτροπεύοι) het Griekse tekstelement dat inhoudelijk overeenkomt met δι᾽ ἀγγέλων.

Bekijk het antwoord
  • Πέμψας (παρὰ Θρασύβουλον) κήρυκα (regel 5) (1p)

Niet fout rekenen wanneer γὰρ (regel 5) aan het antwoord is toegevoegd.

Vraag 4 2 punten

Tekst 1 is onderdeel van een redevoering. a. Noteer de naam van de plaats waar de redevoering gehouden wordt. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. b. Beschrijf in eigen woorden het centrale thema van de redevoering en leg uit hoe dit centrale thema tot uitdrukking komt in de regels 2-5 (Ὁ τοίνυν t/m μιαιφονώτερος).

Bekijk het antwoord
  • a. Sparta (1p)
  • b. Het centrale thema is: tirannie is slecht, en in de regels 2-5 gaat het over (een) bloeddorstige tiran(nen) (1p)

Bij b alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: het thema (tirannie is slecht) én dat de regels 2-5 gaan over (een) bloeddorstige tiran(nen). Woorden van overeenkomstige strekking tellen mee.

Vraag 5 1 punt

Regel 8 (ἐξήγαγε), regel 10 (ἐκόλουε). Verklaar het verschil in aspectswaarde tussen ἐξήγαγε en ἐκόλουε. Ga in je antwoord in op beide persoonsvormen.

Bekijk het antwoord
  • De aoristus ἐξήγαγε beschrijft een afgesloten handeling; het imperfectum ἐκόλουε beschrijft een niet-afgesloten of herhaalde handeling. (1p)

Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Bron 4

In een verhaal over de Romeinse geschiedenis stuurt een zoon van de Romeinse koning een bode met een brief naar zijn vader om advies in te winnen. Deze bode brengt als volgt verslag uit:

[1] Hij liep langzaam de tuin in en ik volgde hem op een paar pas
[2] afstand. Hij had een stok in zijn hand en terwijl hij een smal pad
[3] volgde, sloeg hij met die stok de hoogste papavers die aan
[4] weerskanten van het pad stonden af. De kleinere liet hij staan,
[5] maar de bloemen die boven de andere uitstaken, moesten er
[6] allemaal aan geloven en tenslotte lag het pad bezaaid met grote,
[7] rode bloemen. Verder deed de koning niets en hij zei ook niets
[8] en toen hij aan het eind van het pad was gekomen, wees hij me
[9] de poort en maakte een gebaar dat ik moest weggaan.

O. Damsté, Romeinse sagen en verhalen, Utrecht 1979

Vraag 6 2 punten

Regel 7-13 (Θρασύβουλος t/m κήρυκα). a. Citeer uit de regels 7-12 (Θρασύβουλος t/m τοιούτῳ) het Griekse tekstelement dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘tuin’ (regel 1) in het bovenstaande citaat. b. Citeer uit de regels 12-13 (Διεξελθὼν t/m κήρυκα) het Griekse tekstelement dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘en toen hij aan het eind van het pad was gekomen’ (regel 8) in het bovenstaande citaat.

Bekijk het antwoord
  • a. ἄρουραν (ἐσπαρμένην) (regel 8-9) (1p)
  • b. Διεξελθὼν (δὲ) τὸ χωρίον (regel 12) (1p)

Het citaat van de bode (regels 1-9 in de bron) is de Nederlandse tekst; de Griekse tekstelementen staan in Tekst 1.

Vraag 7 2 punten

Regel 15 (Ὁ δὲ οὐδέν οἱ ἔφη Θρασύβουλον ὑποθέσθαι). a. Verdedig de stelling dat de bode hierin gelijk heeft. b. Verdedig de stelling dat de bode hierin geen gelijk heeft.

Bekijk het antwoord
  • a. Verdedigt dat de bode gelijk heeft: Thrasybulus heeft geen gesproken advies gegeven (1p)
  • b. Verdedigt dat de bode geen gelijk heeft: Thrasybulus heeft wel een advies gegeven, namelijk door zijn handelwijze (1p)

Bij a: de bode heeft gelijk, Thrasybulus heeft geen gesproken advies gegeven. Bij b: de bode heeft geen gelijk, Thrasybulus heeft wel advies gegeven door zijn handelwijze. ὑποθέσθαι mag opgevat worden als een advies vertellen (a) of als adviseren op welke manier dan ook (b). Woorden van overeenkomstige strekking tellen mee.

Vraag 8 1 punt

Regel 15 (ἔφη), regel 16 (ἀποπέμψειε), regel 17 (ὀπώπεε), regel 18 (συνεὶς). Deze vier werkwoordsvormen verwijzen naar verschillende momenten in het verhaal. Noteer deze vier werkwoordsvormen in chronologische volgorde, van eerder naar later.

Bekijk het antwoord
  • ἀποπέμψειε, ὀπώπεε, ἔφη, συνεὶς (in deze volgorde) (1p)

Alleen de volgorde telt: ἀποπέμψειε, ὀπώπεε, ἔφη, συνεὶς.

Vraag 9 2 punten

Regel 19 (τοὺς ὑπερόχους τῶν ἀστῶν). Citeer uit de regels 7-13 (Θρασύβουλος t/m κήρυκα) de twee niet direct opeenvolgende Griekse tekstelementen die inhoudelijk vergelijkbaar zijn met τοὺς ὑπερόχους τῶν ἀστῶν.

Bekijk het antwoord
  • (ὅκως τινὰ ἴδοι) τῶν ἀσταχύων ὑπερέχοντα (regel 10-11) (1p)
  • τοῦ ληίου τὸ κάλλιστόν τε καὶ βαθύτατον (regel 11-12) (1p)

Niet fout rekenen wanneer in plaats van ‘τοῦ ληίου τὸ κάλλιστόν τε καὶ βαθύτατον (regel 11-12)’ is gegeven ‘τοῦ ληίου τὸ κάλλιστόν (regel 11)’.

Vraag 10 1 punt

Regel 20-21 (Ὅσα t/m ἀπετέλεσε). Van welke mededeling uit de regels 1-7 (Ἄρξαντος t/m ἐπιτροπεύοι) vormen de woorden Ὅσα t/m ἀπετέλεσε een nadere uitwerking? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Periander werd nog bloeddorstiger dan zijn vader. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 11 1 punt

Regel 24 (ἔφη ἡ Μέλισσα). Citeer uit het vervolg (t/m regel 31 γυναῖκας) het laatste Griekse woord van Melissa’s mededelingen.

Bekijk het antwoord
  • ἐπέβαλε (regel 28) (1p)

Vraag 12 1 punt

Regel 26 (ὄφελος εἶναι οὐδὲν). Waarvan was dit het gevolg? Baseer je antwoord op de regels 22-28 (Πέμψαντι t/m ἐπέβαλε).

Bekijk het antwoord
  • Van het feit dat de kleren (die ze bij haar begrafenis had meegekregen) niet (helemaal) verbrand waren. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 13 1 punt

Regel 28 (ψυχρὸν). Citeer uit het vervolg (t/m regel 31 γυναῖκας) het Griekse tekstelement waarmee ψυχρὸν inhoudelijk vergelijkbaar is.

Bekijk het antwoord
  • νεκρῷ (ἐούσῃ) (regel 29-30) (1p)

Vraag 14 1 punt

Regel 29 (τὸ συμβόλαιον). Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 22 Πέμψαντι) het Griekse woord waarmee hetzelfde bedoeld wordt als met συμβόλαιον.

Bekijk het antwoord
  • μαρτύριον (regel 27) (1p)

Vraag 15 1 punt

Regel 36 (Τοιοῦτο). Dit woord kun je hier het best opvatten als:

  1. A zo afwisselend
  2. B zo gehoorzaam
  3. C zo gruwelijk
  4. D zo spannend
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Tekst 2

Tekst 2 Gelo’s reactie op het verzoek van de Grieken

[1] Οἱ μὲν ταῦτα ἔλεγον, Γέλων δὲ πολλὸς ἐνέκειτο λέγων τοιάδε· “ Ἄνδρες
[2] Ἕλληνες, λόγον ἔχοντες πλεονέκτην ἐτολμήσατε ἐμὲ σύμμαχον ἐπὶ τὸν
[3] βάρβαρον παρακαλέοντες ἐλθεῖν. Αὐτοὶ δὲ ἐμεῦ πρότερον δεηθέντος
[4] βαρβαρικοῦ στρατοῦ συνεπάψασθαι, ὅτε μοι πρὸς Καρχηδονίους νεῖκος
[5] συνῆπτο, ἐπισκήπτοντός τε τὸν Δωριέος τοῦ Ἀναξανδρίδεω πρὸς
[6] Ἐγεσταίων φόνον ἐκπρήξασθαι, ὑποτείνοντός τε τὰ ἐμπόρια
[7] συνελευθεροῦν ἀπ’ ὧν ὑμῖν μεγάλαι ὠφελίαι τε καὶ ἐπαυρέσιες γεγόνασι,
[8] οὔτε ἐμεῦ εἵνεκα ἤλθετε βοηθήσοντες οὔτε τὸν Δωριέος φόνον
[9] ἐκπρηξόμενοι, τό τε κατ’ ὑμέας τάδε πάντα ὑπὸ βαρβάροισι νέμεται.
[10] Ἀλλὰ εὖ γὰρ ἡμῖν καὶ ἐπὶ τὸ ἄμεινον κατέστη. Νῦν δὲ ἐπειδὴ περιελήλυθε
[11] ὁ πόλεμος καὶ ἀπῖκται ἐς ὑμέας, οὕτω δὴ Γέλωνος μνῆστις γέγονε.
[12] Ἀτιμίης δὲ πρὸς ὑμέων κυρήσας οὐκ ὁμοιώσομαι ὑμῖν, ἀλλ’ ἕτοιμός εἰμι
[13] βοηθέειν παρεχόμενος διηκοσίας τε τριήρεας καὶ δισμυρίους ὁπλίτας καὶ
[14] δισχιλίην ἵππον καὶ δισχιλίους τοξότας καὶ δισχιλίους σφενδονήτας καὶ
[15] δισχιλίους ἱπποδρόμους ψιλούς· σῖτόν τε ἁπάσῃ τῇ Ἑλλήνων στρατιῇ, ἔστ’
[16] ἂν διαπολεμήσωμεν, ὑποδέκομαι παρέξειν. Ἐπὶ δὲ λόγῳ τοιῷδε τάδε
[17] ὑπίσχομαι, ἐπ’ ᾧ τε στρατηγός τε καὶ ἡγεμὼν τῶν Ἑλλήνων ἔσομαι πρὸς
[18] τὸν βάρβαρον· ἐπ’ ἄλλῳ δὲ λόγῳ οὔτ’ ἂν αὐτὸς ἔλθοιμι οὔτ’ ἂν ἄλλους
[19] πέμψαιμι.”
[20] Ταῦτα ἀκούσας οὔτε ἠνέσχετο ὁ Σύαγρος εἶπέ τε τάδε· “ Ἦ κε μέγ’
[21] οἰμώξειε ὁ Πελοπίδης Ἀγαμέμνων πυθόμενος Σπαρτιήτας τὴν ἡγεμονίην
[22] ἀπαραιρῆσθαι ὑπὸ Γέλωνός τε καὶ Συρηκοσίων. Ἀλλὰ τούτου μὲν τοῦ
[23] λόγου μηκέτι μνησθῇς, ὅκως τὴν ἡγεμονίην τοι παραδώσομεν. Ἀλλ’ εἰ μὲν
[24] βούλεαι βοηθέειν τῇ Ἑλλάδι, ἴσθι ἀρξόμενος ὑπὸ Λακεδαιμονίων· εἰ δ’
[25] ἄρα μὴ δικαιοῖς ἄρχεσθαι, σὺ δὲ μηδὲ βοηθέειν.”
[26] Πρὸς ταῦτα ὁ Γέλων, ἐπειδὴ ὥρα ἀπεστραμμένους τοὺς λόγους τοῦ
[27] Συάγρου, τὸν τελευταῖόν σφι τόνδε ἐξέφαινε λόγον· “ Ὦ ξεῖνε Σπαρτιῆτα,
[28] ὀνείδεα κατιόντα ἀνθρώπῳ φιλέει ἐπανάγειν τὸν θυμόν· σὺ μέντοι
[29] ἀποδεξάμενος ὑβρίσματα ἐν τῷ λόγῳ οὔ με ἔπεισας ἀσχήμονα ἐν τῇ
[30] ἀμοιβῇ γενέσθαι. Ὅκου δὲ ὑμεῖς οὕτω περιέχεσθε τῆς ἡγεμονίης, οἰκὸς καὶ
[31] ἐμὲ μᾶλλον ὑμέων περιέχεσθαι, στρατιῆς τε ἐόντα πολλαπλησίης ἡγεμόνα
[32] καὶ νεῶν πολλὸν πλεύνων. Ἀλλ’ ἐπείτε ὑμῖν ὁ λόγος οὕτω προσάντης
[33] κατίσταται, ἡμεῖς τι ὑπείξομεν τοῦ ἀρχαίου λόγου. Εἰ τοῦ μὲν πεζοῦ ὑμεῖς
[34] ἡγέοισθε, τοῦ δὲ ναυτικοῦ ἐγώ· εἰ δὲ ὑμῖν ἡδονὴ τοῦ κατὰ θάλασσαν
[35] ἡγεμονεύειν, τοῦ πεζοῦ ἐγὼ θέλω. Καὶ ἢ τούτοισι ὑμέας χρεόν ἐστι
[36] ἀρκέεσθαι ἢ ἀπιέναι συμμάχων τοιῶνδε ἐρήμους.”
[37] Γέλων μὲν δὴ ταῦτα προετείνετο, φθάσας δὲ ὁ Ἀθηναίων ἄγγελος τὸν
[38] Λακεδαιμονίων ἀμείβετό μιν τοισίδε· “ Ὦ βασιλεῦ Συρηκοσίων, οὐκ
[39] ἡγεμόνος δεομένη ἡ Ἑλλὰς ἀπέπεμψε ἡμέας πρὸς σέ, ἀλλὰ στρατιῆς.”

Aantekeningen
regel 1 ἔγκειμαι tekeergaan
regel 2 πλεονέκτης egoïstisch
regel 4 βαρβαρικός niet-Grieks
regel 4 συνεπάπτομαι + genitivus samen aanvallen
regel 6 ὑποτείνω beloven
regel 7 συνελευθερόω tegelijk bevrijden; ἡ ἐπαύρεσις winst
regel 11 ἡ μνῆστις herinnering
regel 13 δισμύριοι twintigduizend
regel 14 δισχίλιος tweeduizendkoppig; δισχίλιοι tweeduizend
regel 14 ὁ σφενδονήτης slingeraar
regel 15 δισχίλιοι tweeduizend; ὁ ἱπποδρόμος cavalerist
regel 16 διαπολεμέω de oorlog ten einde brengen
regel 27 Σπαρτιήτης Spartaans
regel 28 ἐπανάγω opwinden
regel 31 πολλαπλήσιος vele malen groter
regel 32 προσάντης onaangenaam
regel 36 ἀρκέομαι + dativus zich tevredenstellen met

Herodotus, Historiën 7.158-161.1

Vraag 16 1 punt

Regel 1 (ταῦτα). Beschrijf in eigen woorden wat in deze context concreet bedoeld wordt met ταῦτα. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 3 ἐλθεῖν).

Bekijk het antwoord
  • Het verzoek aan Gelo zich als bondgenoot bij de Grieken aan te sluiten (in de oorlog tegen de Perzen), een verzoek om hulp. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 17 1 punt

Regel 2 (πλεονέκτην). Beschrijf de houding van de Grieken die voor Gelo de aanleiding is om deze kwalificatie te gebruiken. Baseer je antwoord op de regels 1-9 (Οἱ μὲν t/m νέμεται).

Bekijk het antwoord
  • De Grieken willen wel hulp krijgen, maar geen hulp bieden. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 18 1 punt

Regel 3 (βάρβαρον), regel 4 (βαρβαρικοῦ). Noteer voor elk van deze twee woorden naar welk volk het verwijst.

Bekijk het antwoord
  • βάρβαρον (regel 3) verwijst naar de Perzen en βαρβαρικοῦ (regel 4) naar de Carthagers. (1p)

Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer is geantwoord dat βάρβαρον verwijst naar de Perzische koning en βαρβαρικοῦ naar het Carthaagse leger.

Vraag 19 1 punt

Regel 8-9 (οὔτε ἐμεῦ t/m ἐκπρηξόμενοι). Beschrijf in eigen woorden Gelo’s aanbod dat hij in het voorafgaande (vanaf regel 1 Οἱ μὲν) heeft vermeld, maar dat hij in de regels 8-9 niet expliciet noemt.

Bekijk het antwoord
  • Het aanbod te helpen bij het bevrijden van de handelsposten. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 20 2 punten

Regel 3-9 (Αὐτοὶ t/m νέμεται). In deze regels maakt Herodotus gebruik van een tautologie. a. Citeer de twee Griekse woorden die samen de tautologie vormen. b. Leg uit wat met deze tautologie benadrukt wordt.

Bekijk het antwoord
  • a. ὠφελίαι, ἐπαυρέσιες (regel 7) (1p)
  • b. Er wordt benadrukt dat de Grieken veel voordeel van Gelo’s optreden hebben gehad. (1p)

Bij a alleen een scorepunt toekennen wanneer beide woorden juist zijn. Niet fout rekenen wanneer ὠφελίαι τε καὶ ἐπαυρέσιες (regel 7) is gegeven.

Vraag 21 1 punt

Regel 11 (οὕτω δὴ). Waarmee kunnen deze woorden het best geparafraseerd worden?

  1. A nu de dood van Dorieus gewroken is
  2. B nu Gelo gewonnen heeft
  3. C nu het jullie eigen zaken betreft
  4. D nu jullie groot voordeel van de havens hebben
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 22 1 punt

Regel 1-11 (Ἄνδρες t/m γέγονε). Na deze woorden van Gelo is het vervolg van zijn rede verrassend. Leg dit uit. Ga daarbij zowel in op de regels 1-11 (Ἄνδρες t/m γέγονε) als op het vervolg van Gelo’s rede (vanaf regel 12 Ἀτιμίης).

Bekijk het antwoord
  • In de regels 1-11 verwijt Gelo de Grieken dat ze hem in het verleden niet hebben geholpen (de Grieken beschrijft hij erg negatief). Vanaf regel 12 blijkt dat hij toch bereid is hen te helpen. (1p)

Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 23 3 punten

Regel 17 (ἐπ’ ᾧ τε στρατηγός τε καὶ ἡγεμὼν τῶν Ἑλλήνων ἔσομαι). Met deze woorden noemt Gelo een voorwaarde. In het vervolg brengt Syagrus een argument tegen deze voorwaarde in; Gelo geeft in het vervolg een argument vóór deze voorwaarde. Deze argumenten zijn verschillend van aard. a. Noteer in eigen woorden het argument dat Syagrus tegen deze voorwaarde inbrengt in de regels 20-25 (Ἦ t/m βοηθέειν). b. Noteer in eigen woorden het argument vóór deze voorwaarde dat Gelo geeft in de regels 27-32 (Ὦ t/m πλεύνων). c. Beschrijf in eigen woorden het verschil in aard tussen de argumenten van Gelo en Syagrus. Ga op beide argumenten in. Laat buiten beschouwing dat het om een argument en een tegenargument gaat.

Bekijk het antwoord
  • a. Spartanen laten zich niet commanderen / Agamemnon zou het diep treurig vinden (1p)
  • b. Mijn leger en vloot zijn veel groter dan die van jullie (1p)
  • c. Gelo’s argument is een getalsmatig of rationeel argument; Syagrus’ argument is gebaseerd op traditie, op emotie of is een autoriteitsargument (1p)

Bij c alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 24 2 punten

Regel 26-27 (Πρὸς t/m λόγον). Deze woorden worden door H. van Dolen als volgt vertaald: Het was Gelon duidelijk dat hij geen schijn van kans had bij Syagros en daarom deed hij een laatste bod. a. Citeer het Griekse woord dat in de vertaling is weergegeven met ‘Het was duidelijk’. b. Citeer het Griekse woord dat in de vertaling is weergegeven met ‘geen schijn van kans’.

Bekijk het antwoord
  • a. ὥρα (regel 26) (1p)
  • b. ἀπεστραμμένους (regel 26) (1p)

Vraag 25 1 punt

Regel 33 (ἡμεῖς t/m λόγου). Beschrijf in eigen woorden de inhoud van wat Gelo hiermee bedoelt. Baseer je antwoord op de regels 27-36 (Ὦ ξεῖνε t/m ἐρήμους).

Bekijk het antwoord
  • Gelo bedoelt dat hij niet zal vasthouden aan de bevelvoering over het hele leger, of dat hij zich tevreden zal stellen met de bevelvoering over de vloot of over het landleger. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 26 2 punten

Regel 27-36 (Ὦ ξεῖνε t/m ἐρήμους). Gelo maakt in zijn reactie gebruik van zowel een γνώμη als een a-fortiori-redenering. a. Formuleer de γνώμη in eigen woorden. b. Formuleer de a-fortiori-redenering in eigen woorden.

Bekijk het antwoord
  • a. Verwijten wekken woede op, of winden een mens op. (1p)
  • b. Als jullie al zo gesteld zijn op het opperbevel, dan ik (met mijn veel grotere leger) al helemaal. (1p)

De tekst tussen haakjes hoeft niet in het antwoord voor te komen. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 27 2 punten

Regel 35-36 (Καὶ t/m ἐρήμους). Deze woorden worden door H. van Dolen als volgt vertaald: Je hebt het maar voor het zeggen: of je doet het ermee of je vertrekt, maar dan zonder mijn onontbeerlijke militaire steun. a. Citeer het Griekse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met ‘of je doet het ermee’. Van Dolen biedt niet alleen een vertaling, maar van een bepaald Grieks woord biedt hij ook een interpretatie. b. Citeer het desbetreffende Griekse woord.

Bekijk het antwoord
  • a. ἢ τούτοισι ὑμέας χρεόν ἐστι ἀρκέεσθαι (regel 35-36) (1p)
  • b. τοιῶνδε (regel 36) (1p)

Bij a niet fout rekenen wanneer is geantwoord ‘τούτοισι t/m ἀρκέεσθαι (regel 35-36)’, dus zonder ἢ.

Vraag 28 1 punt

Regel 39 (ἡ Ἑλλὰς). Noteer de naam van het stilistisch middel dat hier is gebruikt.

Bekijk het antwoord
  • Personificatie of metonymia (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Tekst 3

Tekst 3

In de onderstaande tekst maakt het volk van de Scythen voor het eerst kennis met de Amazonen, een volk van vrouwelijke strijders. Een flinke groep Amazonen trekt namelijk plunderend door Scythië. De Scythische strijders vragen zich af met wat voor een volk ze te maken hebben.

[1] Οἱ δὲ Σκύθαι οὐκ εἶχον συμβαλέσθαι τὸ πρῆγμα· οὔτε γὰρ φωνὴν οὔτε
[2] ἐσθῆτα οὔτε τὸ ἔθνος ἐγίνωσκον, ἀλλ᾽ ἐν θώματι ἦσαν ὁκόθεν
[3] ἔλθοιεν, ἐδόκεον δ᾽ αὐτὰς εἶναι ἄνδρας τὴν πρώτην ἡλικίην ἔχοντας,
[4] μάχην τε δὴ πρὸς αὐτὰς ἐποιεῦντο. Ἐκ δὲ τῆς μάχης τῶν νεκρῶν
[5] ἐκράτησαν οἱ Σκύθαι καὶ οὕτως ἔγνωσαν ἐούσας γυναῖκας.
[6] Βουλευομένοισι ὦν αὐτοῖσι ἔδοξε κτείνειν μὲν οὐδενὶ τρόπῳ ἔτι αὐτάς,
[7] ἑωυτῶν δὲ τοὺς νεωτάτους ἀποπέμψαι ἐς αὐτάς, πλῆθος εἰκάσαντας
[8] ὅσαι περ ἐκεῖναι ἦσαν· τούτους δὲ στρατοπεδεύεσθαι πλησίον ἐκεινέων
[9] καὶ ποιέειν τά περ ἂν καὶ ἐκεῖναι ποιέωσι. Ἢν δὲ αὐτοὺς διώκωσι,
[10] μάχεσθαι μὲν μή, ὑποφεύγειν δέ· ἐπεὰν δὲ παύσωνται, ἐλθόντας αὐτοὺς
[11] πλησίον στρατοπεδεύεσθαι. Ταῦτα ἐβουλεύσαντο οἱ Σκύθαι βουλόμενοι
[12] ἐξ αὐτέων παῖδας ἐκγενήσεσθαι.

Aantekeningen
regel 1 συμβάλλομαι begrijpen
regel 2 ἐν θώματί εἰμι zich verbaasd afvragen
regel 3 τὴν πρώτην ἡλικίην een jeugdige leeftijd
regel 4 ἐκ + genitivus na
regel 5 ἐούσας vul aan: αὐτάς
regel 6 οὐδενὶ τρόπῳ ἔτι helemaal niet meer
regel 7-8 πλῆθος εἰκάσαντας ὅσαι περ ἐκεῖναι ἦσαν nadat ze geschat hadden hoeveel vrouwen er waren
regel 8 τούτους hiermee worden de jonge mannen bedoeld; τούτους is subjectsaccusativus bij στρατοπεδεύεσθαι (regel 8) en bij ποιέειν (regel 9); vertaal: ze moesten …
regel 9 τά περ hetzelfde als wat
regel 9 Ἢν = Ἐὰν; διώκωσι onderwerp: de Amazonen
regel 10 μάχεσθαι en ὑποφεύγειν vul bij deze infinitivi aan: ze moesten; ὑποφεύγω zich terugtrekken
regel 10 παύσωνται onderwerp: de Amazonen
regel 11 αὐτοὺς subjectsaccusativus bij στρατοπεδεύεσθαι; vertaal: ze moesten …

Herodotus, Historiën 4.111

Vraag 29 38 punten

Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3. Vertaal de regels 1 t/m 12 in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 29 (Οἱ δὲ Σκύθαι οὐκ εἶχον συμβαλέσθαι τὸ πρῆγμα): De Scythen konden de zaak (kwestie) niet begrijpen. (2p)
  • Kolon 30 (οὔτε γὰρ φωνὴν ἐγίνωσκον): want ze (her)kenden de taal (woorden) niet. (2p)
  • Kolon 31 (οὔτε ἐσθῆτα οὔτε τὸ ἔθνος): (en ze herkenden) hun kleding en het volk niet, of noch de kleding noch het volk. (2p)
  • Kolon 32 (ἀλλ᾽ ἐν θώματι ἦσαν ὁκόθεν ἔλθοιεν): maar ze vroegen zich verbaasd af waar ze vandaan gekomen waren (kwamen). (2p)
  • Kolon 33 (ἐδόκεον δ᾽ αὐτὰς εἶναι ἄνδρας): en ze meenden dat zij mannen waren (αὐτάς = zijzelf). (2p)
  • Kolon 34 (τὴν πρώτην ἡλικίην ἔχοντας): die een jeugdige leeftijd hadden. (1p)
  • Kolon 35 (μάχην τε δὴ πρὸς αὐτὰς ἐποιεῦντο): en ze leverden (dus, dan ook) een strijd tegen hen (αὐτάς = henzelf). (2p)
  • Kolon 36 (Ἐκ δὲ τῆς μάχης τῶν νεκρῶν ἐκράτησαν οἱ Σκύθαι): (en) na de strijd maakten de Scythen zich meester van de doden (lijken). (2p)
  • Kolon 37 (καὶ οὕτως ἔγνωσαν ἐούσας γυναῖκας): en zo bemerkten ze dat zij vrouwen waren (αὐτάς = zijzelf). (2p)
  • Kolon 38 (Βουλευομένοισι ὦν αὐτοῖσι ἔδοξε): terwijl ze overlegden (bij zichzelf te rade gingen), besloten ze daarom (het scheen hun daarom goed); αὐτοῖσι = zelf. (2p)
  • Kolon 39 (κτείνειν μὲν οὐδενὶ τρόπῳ ἔτι αὐτάς): hen helemaal niet meer te doden. (1p)
  • Kolon 40 (ἑωυτῶν δὲ τοὺς νεωτάτους ἀποπέμψαι ἐς αὐτάς): en de jongsten van henzelf naar hen toe te sturen (te laten gaan); ἑωυτῶν = van zichzelf is niet fout. (2p)
  • Kolon 41 (τούτους δὲ στρατοπεδεύεσθαι πλησίον ἐκεινέων): (en) ze moesten dicht bij hen hun kamp opslaan. (2p)
  • Kolon 42 (καὶ ποιέειν τά περ ἂν καὶ ἐκεῖναι ποιέωσι): (en ze moesten) steeds hetzelfde doen als wat zij (ook) zouden doen of deden. (2p)
  • Kolon 43 (Ἢν δὲ αὐτοὺς διώκωσι): (maar en steeds) wanneer zij hen zouden wegjagen of achtervolgen (αὐτούς = henzelf). (2p)
  • Kolon 44 (μάχεσθαι μὲν μή): moesten ze niet vechten. (1p)
  • Kolon 45 (ὑποφεύγειν δέ): maar (en moesten ze) zich terugtrekken. (1p)
  • Kolon 46 (ἐπεὰν δὲ παύσωνται): (en/maar) zodra zij zouden ophouden (ophielden, opgehouden waren of zouden zijn). (1p)
  • Kolon 47 (ἐλθόντας αὐτοὺς πλησίον στρατοπεδεύεσθαι): moesten ze dichtbij gaan of komen en hun kamp opslaan (αὐτούς = zijzelf). (2p)
  • Kolon 48 (Ταῦτα ἐβουλεύσαντο οἱ Σκύθαι): dat besloten de Scythen (bedachten, beraamden of beraadslaagden). (2p)
  • Kolon 49 (βουλόμενοι): omdat (terwijl) ze (graag) wilden. (1p)
  • Kolon 50 (ἐξ αὐτέων παῖδας ἐκγενήσεσθαι): dat er uit hen kinderen of zonen geboren zouden worden (αὐτέων = henzelf). (2p)

Vertaling per kolon: het punt van elke kolon staat in de subcriteria. (1) Een ernstige fout in een kolon levert 0 punten voor dat kolon op; de juiste weergave van de rest van het kolon compenseert dat niet. (2) Is een aantekening genegeerd en leidt dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan 1 punt of meer aftrek, naar de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. (3) Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis van het kolon: 1 punt aftrek, tenzij het model anders vermeldt. (4) Het woord αὐτάς, αὐτοῖσι, αὐτούς of αὐτέων (zelf: henzelf, zijzelf) telt in elk kolon waar het staat (33, 35, 37, 38, 39, 40, 43, 47, 50) opnieuw mee, tot maximaal 2 punten per kolon. (5) ποιέωσι, διώκωσι en παύσωνται vertaald met de onvoltooid tegenwoordige tijd (zouden …) telt goed; vertaald met ‘laten/mogen’ telt 0. (6) ἐδόκεον met ‘schenen / wekten de indruk’ telt 0; βουλεύομαι met ‘besluiten’ telt 0 (beraadslagen of overleggen is goed). (7) Kolon 50 is alleen goed als het ondergeschikt aan kolon 49 is vertaald (dat er uit hen kinderen geboren zouden worden, bij het wilden). (8) Woorden die niet of anders zijn vertaald met een ander woord van overeenkomstige strekking tellen mee; ὁκόθεν met ‘waarvandaan’ telt goed.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Griekse taal en cultuur 2019, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 2. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip1-4, 6-7, 9-19, 21-23, 25-2622
Vertalen24, 27, 293
Werkwoordsvormen5, 82
Stijlfiguren20, 282

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Griekse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tekstbegrip (76% van de vragen, gemiddeld 39%). Minder over cultuur en geschiedenis (0% van de vragen, gemiddeld 10%) en lezen (0% van de vragen, gemiddeld 9%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 2 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Griekse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Grieks oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 2?

Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 2 telt 29 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (22), vertalen (3) en werkwoordsvormen (2).

Wat zijn de antwoorden van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 2?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 2?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2019/vwo/documenten/cse-2/vw-1111-a-19-2-c).

Hoe oefen ik met het examen Griekse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 2 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.