Examenvragen vertalen Griekse taal en cultuur vwo
69 vragen over vertalen uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Vertalen komt in 17 van de 18 examens Griekse taal en cultuur vwo voor, met 69 vragen (14% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 1 (21 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over vertalen
Per examen de vragen over vertalen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Tekst 4
Opgavetekst
Athena klaagt tegen Zeus over het lot van Odysseus. Ze heeft net verteld dat Odysseus al jaren gevangengehouden wordt door de nimf Calypso. In de onderstaande tekst spreekt Athena nog even verder over Calypso. Daarna vraagt ze aan Zeus of hij Odysseus wil helpen. Vervolgens vertelt Zeus dat het door Poseidon komt dat Odysseus nog steeds niet thuis is.
56 “Αἰεὶ δὲ μαλακοῖσι καὶ αἱμυλίοισι λόγοισιν
57 θέλγει, ὅπως Ἰθάκης ἐπιλήσεται· αὐτὰρ Ὀδυσσεύς,
58 ἱέμενος καὶ καπνὸν ἀποθρῴσκοντα νοῆσαι
59 ἧς γαίης, θανέειν ἱμείρεται. Οὐδέ νυ σοί περ
60 ἐντρέπεται φίλον ἦτορ, Ὀλύμπιε; Οὔ νύ τ᾿ Ὀδυσσεὺς
61 Ἀργείων παρὰ νηυσὶ χαρίζετο ἱερὰ ῥέζων
62 Τροίῃ ἐν εὐρείῃ; Τί νύ οἱ τόσον ὠδύσαο, Ζεῦ;”
63 Τὴν δ᾿ ἀπαμειβόμενος προσέφη νεφεληγερέτα Ζεύς·
64 “Τέκνον ἐμόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων;
65 Πῶς ἂν ἔπειτ᾿ Ὀδυσῆος ἐγὼ θείοιο λαθοίμην,
66 ὃς περὶ μὲν νόον ἐστὶ βροτῶν, περὶ δ᾿ ἱρὰ θεοῖσιν
67 ἀθανάτοισιν ἔδωκε, τοὶ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν;
68 Ἀλλὰ Ποσειδάων γαιήοχος ἀσκελὲς αἰεὶ
69 Κύκλωπος κεχόλωται, ὃν ὀφθαλμοῦ ἀλάωσεν,
70 ἀντίθεον Πολύφημον, ὅου κράτος ἐστὶ μέγιστον
71 πᾶσιν Κυκλώπεσσι· Θόωσα δέ μιν τέκε νύμφη.
72 Want zij had als dochter van de zeegod Phorcys
73 in een grot aan zee geslapen met de god Poseidon.
74 Daarom wordt Odysseus door Poseidon ver verwijderd
75 van zijn vaderland gehouden, hoewel hij hem niet doodt.”
Aantekeningen
- regel 56 αἱμύλιος mooi
- regel 57 θέλγει: onderwerp ze (= Calypso), lijdend voorwerp hem (= Odysseus); ἐπιλήσεται coniunctivus aoristus van ἐπιλήθομαι
- regel 58 ἵεμαι + infinitivus verlangen om; καί onvertaald laten; ἀποθρῴσκω + genitivus omhooggaan vanaf; νοέω zien
- regel 59 θανέειν = θανεῖν; ἱμείρομαι willen; περ onvertaald laten
- regel 60 ἐντρέπομαι geraakt worden; ὁ Ὀλύμπιος Olympiër; τ᾿ = τοι
- regel 61 ὁ Ἀργεῖος Griek; χαρίζομαι + dativus in de smaak vallen bij; ἱερὰ ῥέζω offeren
- regel 62 ὠδυσάμην aoristus van ὀδύσσομαι + dativus boos worden op
- regel 64 ἕρκος ὀδόντων over je lippen
- regel 65 ἔπειτ᾿ ooit
- regel 66 περὶ … ἐστὶ tmesis; περίειμι νόον de slimste zijn; het tweede περί vaker dan anderen; τὸ ἱρόν offer
- regel 67 τοὶ = οἳ
- regel 68 Ποσειδάων Poseidon; ἀσκελὲς (bijwoord) onophoudelijk
- regel 69 Κύκλωψ, Κύκλωπος de Cycloop (een reus met één oog); κεχόλωμαι perfectum medium/passief van χολόω; ἀλάωσεν onderwerp hij (= Odysseus); ἀλάωσα aoristus van ἀλαόω + genitivus beroven van
- regel 70 Πολύφημος Polyphemus (de naam van de Cycloop uit regel 69); ὅου = οὗ
- regel 71 πᾶσιν Κυκλώπεσσι = ἐν πᾶσιν Κυκλώπεσσι; οἱ Κύκλωπες de Cyclopen (eenogige reuzen); Θόωσα Thoösa (de moeder van Polyphemus); ἡ νύμφη nimf
Homerus, Odyssee 1.56-75
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4.
Vraag 31 36 punten
Vertaal de regels 56 t/m 71 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
Opmerking vooraf (4.2): wanneer in het Grieks bij een zelfstandig naamwoord geen lidwoord of bezittelijk voornaamwoord staat, en dat zelfstandig naamwoord in het model met een bepaald lidwoord of bezittelijk voornaamwoord is weergegeven, maar dat ontbreekt in het werk van de kandidaat, 1 scorepunt in mindering brengen (tenzij in het model anders aangegeven), met een maximum van 2 scorepunten in totaal.
Kolon 31 (regel 56-57), max 1: Αἰεὶ δὲ θέλγει: (En) altijd probeert ze hem te betoveren / betovert ze hem. Niet fout rekenen: δὲ ‘maar’. Niet fout rekenen wanneer in plaats van ‘ze’ en/of ‘hem’ is genoteerd ‘Calypso’ en/of ‘Odysseus’.
Kolon 32 (regel 56), max 2: μαλακοῖσι καὶ αἱμυλίοισι λόγοισιν: met/door (haar/de) lieflijke/zachte en mooie woorden. Niet fout rekenen: λόγος ‘redenering’. λόγος met elke andere betekenis dan ‘woord/redenering’ of een synoniem daarvan: 0.
Kolon 33 (regel 57), max 2: ὅπως Ἰθάκης ἐπιλήσεται: opdat hij Ithaca vergeet. Niet fout rekenen: ὅπως ‘(zo)dat’; ἐπιλήσεται ‘hij zal vergeten’. ὅπως met elke andere betekenis dan opdat/(zo)dat of een synoniem daarvan: 0. Ἰθάκης: Ithaces (1).
Kolon 34 (regel 57 + 59), max 2: αὐτὰρ Ὀδυσσεύς, (kolon 35), θανέειν ἱμείρεται: maar/en Odysseus wil sterven. Niet fout rekenen: θανέειν ‘dood zijn’.
Kolon 35 (regel 58-59), max 2: ἱέμενος καὶ καπνὸν ἀποθρῴσκοντα νοῆσαι ἧς γαίης: verlangend / vol verlangen om (de) rook omhoog te zien gaan vanaf zijn land/gebied / (de) rook vanaf zijn land/gebied te zien die / terwijl die/hij omhooggaat / te zien dat (de/er) rook omhooggaat vanaf zijn land/gebied. Niet fout rekenen: ἧς γαίης ‘vanaf dit/dat land/gebied’. Niet fout rekenen: καπνὸν ἧς γαίης ‘(de) rook van zijn/dit/dat land/gebied’.
Kolon 36 (regel 59-60), max 2: Οὐδέ νυ σοί περ ἐντρέπεται φίλον ἦτορ, Ὀλύμπιε: wordt (ook) (jo)uw (eigen) hart / het liefhebbende hart bij (jo)u dan/nu niet geraakt, Olympiër. Niet fout rekenen: οὐδέ ‘en/maar/zelfs niet’. Niet fout rekenen: φίλος ‘lief/geliefd’.
Kolon 37 (regel 60-61), max 2: Οὔ νύ τ᾿ Ὀδυσσεὺς (kolon 38) χαρίζετο: viel Odysseus dan/nu niet bij (jo)u in de smaak.
Kolon 38 (regel 61), max 1: Ἀργείων παρὰ νηυσὶ: bij (de) schepen van (de) Grieken. Kolon 38 mag verbonden zijn met kolon 37 of met kolon 39.
Kolon 39 (regel 61-62), max 1: ἱερὰ ῥέζων Τροίῃ ἐν εὐρείῃ: door te offeren / terwijl hij offerde in het wijde (land van) Troje / bij het uitgestrekte Troje.
Kolon 40 (regel 62), max 2: Τί νύ οἱ τόσον ὠδύσαο, Ζεῦ: waarom werd u/je nu/dan/toch zo(zeer) boos op hem, Zeus. Niet fout rekenen: ὠδύσαο ‘is/bent u / ben je boos’. οἱ opgevat als onderwerp: 0. Wanneer νύ op dezelfde manier onjuist is vertaald als in kolon 36 en/of kolon 37, hier nogmaals aanrekenen met een maximum van 2 scorepunten. Ζεῦ: Zeus (1). Wanneer Ζεῦ op dezelfde manier onjuist is weergegeven als Ἰθάκης (kolon 33), deze onjuistheid hier niet meer aanrekenen.
Kolon 41 (regel 63), max 2: Τὴν δ᾿ ἀπαμειβόμενος προσέφη νεφεληγερέτα Ζεύς: (en/maar) antwoordend sprak (de) wolkenverzamelaar Zeus tot haar. Niet fout rekenen: Τὴν verbonden met ἀπαμειβόμενος. Niet fout rekenen: ἀπαμειβόμενος προσέφη ‘(hij) antwoordde’.
Kolon 42 (regel 64), max 2: Τέκνον ἐμόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων: mijn kind, wat voor woord/opmerking ontsnapte (aan) jou over je lippen. Niet fout rekenen: σε φύγεν ἕρκος ὀδόντων ‘ontsnapte jou aan/over/door de omheining van je/de tanden’ / ‘ontvluchtte (aan) de omheining van je/jouw tanden’. ἔπος ‘hexameter/vers’ (1).
Kolon 43 (regel 65), max 2: Πῶς ἂν ἔπειτ᾿ Ὀδυσῆος ἐγὼ θείοιο λαθοίμην: hoe kan/zou ik ooit (de) goddelijke/bovenmenselijke Odysseus vergeten (of: hoe kan/zou (de) goddelijke/bovenmenselijke Odysseus mij ooit ontgaan) (1). Ὀδυσῆος: Odys(s)eos (1). Wanneer Ὀδυσῆος op dezelfde manier onjuist is weergegeven als Ἰθάκης (kolon 33) en/of Ζεῦ (kolon 40), deze onjuistheid hier niet meer aanrekenen. θεῖος ‘oom’: 0. λαθοίμην ‘ik kan/zou (voor) (mezelf) ontgaan’: 0.
Kolon 44 (regel 66), max 1: ὃς περὶ μὲν νόον ἐστὶ βροτῶν: die de slimste is van (de) stervelingen/mensen. Niet fout rekenen: ὃς vertaald als persoonlijk/aanwijzend voornaamwoord.
Kolon 45 (regel 66-67), max 2: περὶ δ᾿ ἱρὰ θεοῖσιν ἀθανάτοισιν ἔδωκε: en (die) vaker dan anderen (de) offers gebracht/gegeven heeft / bracht/gaf aan (de) onsterfelijke goden. Niet fout rekenen: περὶ δ᾿ ἱρὰ ἔδωκε ‘en hij/die heeft vaker dan anderen offers gebracht/gegeven / bracht/gaf vaker dan anderen offers’. Niet fout rekenen: ἱρὰ ἔδωκε ‘(hij) heeft geofferd / offerde’. δίδωμι ‘inwilligen’ (1).
Kolon 46 (regel 67), max 2: τοὶ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν: die de brede hemel bewonen/bezitten / in hun macht hebben. Niet fout rekenen: zij/die bewonen/bezitten de brede hemel. Niet fout rekenen: ἔχω ‘hebben/(vast)houden’. τοὶ opgevat als datief van σύ: 0.
Kolon 47 (regel 68-69), max 2: Ἀλλὰ Ποσειδάων γαιήοχος ἀσκελὲς αἰεὶ Κύκλωπος κεχόλωται: maar (de) aardschokker Poseidon is onophoudelijk (nog steeds) woedend wegens de Cycloop. Niet fout rekenen wanneer ófwel ἀσκελὲς ófwel αἰεὶ onvertaald gelaten is. Κύκλωπος κεχόλωται ‘(hij) is woedend op de Cycloop’ (1). κεχόλωται ‘(hij) is woedend geworden’ (1).
Aanvulling op het correctievoorschrift 2026-1 (pagina 14, bij kolon 47): niet fout rekenen wanneer Κύκλωπος is weergegeven met een andere gebruiksmogelijkheid van de genitivus dan als aanvulling bij κεχόλωται. Het eerdere ‘Κύκλωπος κεχόλωται (hij) is woedend op de Cycloop 1’ wordt vervangen door: niet fout rekenen: Κύκλωπος κεχόλωται (hij) is woedend op de Cycloop. Toelichting: de functie van de genitivus als aanvulling bij χολόω staat niet in elk woordenboek. Elke weergave van Κύκλωπος met de betekenis ‘de Cycloop’ en een genitivusfunctie wordt niet fout gerekend, ook als daardoor een inhoudelijk onjuiste vertaling ontstaat. Het voorzetsel ‘op’ na ‘woedend zijn’ wordt de kandidaat evenmin aangerekend.
Kolon 48 (regel 69), max 1: ὃν ὀφθαλμοῦ ἀλάωσεν: die hij van zijn/het oog beroofd heeft. Niet fout rekenen: die door hem van zijn/het oog beroofd is. Niet fout rekenen: ὃν vertaald als persoonlijk/aanwijzend voornaamwoord. Niet fout rekenen wanneer in plaats van ‘hij’ is genoteerd ‘Odysseus’.
Kolon 49 (regel 70), max 1: ἀντίθεον Πολύφημον: (de) goddelijke/godgelijke Polyphemus. Niet fout rekenen: ἀντίθεος ‘(opstandig/gekant) tegen (de) goden’. Πολύφημον ‘Polyphemon’: 0. Wanneer Πολύφημον op dezelfde manier onjuist is weergegeven als Ἰθάκης (kolon 33) en/of Ζεῦ (kolon 40) en/of Ὀδυσῆος (kolon 43), deze onjuistheid hier niet meer aanrekenen.
Kolon 50 (regel 70-71), max 2: ὅου κράτος ἐστὶ μέγιστον πᾶσιν Κυκλώπεσσι: van wie de macht/kracht zeer groot / het grootst is te midden van / bij alle Cyclopen. Niet fout rekenen: van wie de macht/kracht het grootst is van alle Cyclopen. Niet fout rekenen: ὅου vertaald als persoonlijk/aanwijzend voornaamwoord. Κυκλώπεσσι ‘Cyclopessi/Kukloopessi’ (1). Wanneer Κυκλώπεσσι op dezelfde manier onjuist is weergegeven als Ἰθάκης (kolon 33) en/of Ζεῦ (kolon 40) en/of Ὀδυσῆος (kolon 43) en/of Πολύφημον (kolon 49), deze onjuistheid hier niet meer aanrekenen.
Kolon 51 (regel 71), max 2: Θόωσα δέ μιν τέκε νύμφη: (en) (de) nimf Thoösa / Thoösa, een nimf, heeft hem voortgebracht / baarde hem. Niet fout rekenen: νύμφη ‘(jonge) vrouw’. δέ ‘maar’ (1). νύμφη ‘bruid/meisje’ (1).
2025, tijdvak 1: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1 Creon geeft zijn visie op het besturen van de staat.
170 Ὅτ᾿ οὖν ἐκεῖνοι πρὸς διπλῆς μοίρας μίαν
171 καθ᾿ ἡμέραν ὤλοντο παίσαντές τε καὶ
172 πληγέντες αὐτόχειρι σὺν μιάσματι,
173 ἐγὼ κράτη δὴ πάντα καὶ θρόνους ἔχω
174 γένους κατ᾿ ἀγχιστεῖα τῶν ὀλωλότων.
175 Ἀμήχανον δὲ παντὸς ἀνδρὸς ἐκμαθεῖν
176 ψυχήν τε καὶ φρόνημα καὶ γνώμην, πρὶν ἂν
177 ἀρχαῖς τε καὶ νόμοισιν ἐντριβὴς φανῇ.
178 Ἐμοὶ γὰρ ὅστις πᾶσαν εὐθύνων πόλιν
179 μὴ τῶν ἀρίστων ἅπτεται βουλευμάτων,
180 ἀλλ᾿ ἐκ φόβου του γλῶσσαν ἐγκλῄσας ἔχει,
181 κάκιστος εἶναι νῦν τε καὶ πάλαι δοκεῖ·
182 καὶ μείζον᾿ ὅστις ἀντὶ τῆς αὑτοῦ πάτρας
183 φίλον νομίζει, τοῦτον οὐδαμοῦ λέγω.
184 Ἐγὼ γάρ, ἴστω Ζεὺς ὁ πάνθ᾿ ὁρῶν ἀεί,
185 οὔτ᾿ ἂν σιωπήσαιμι τὴν ἄτην ὁρῶν
186 στείχουσαν ἀστοῖς ἀντὶ τῆς σωτηρίας,
187 οὔτ᾿ ἂν φίλον ποτ᾿ ἄνδρα δυσμενῆ χθονὸς
188 θείμην ἐμαυτῷ, τοῦτο γιγνώσκων ὅτι
189 ἥδ᾿ ἐστὶν ἡ σῴζουσα καὶ ταύτης ἔπι
190 πλέοντες ὀρθῆς τοὺς φίλους ποιούμεθα.
191 Τοιοῖσδ᾿ ἐγὼ νόμοισι τήνδ᾿ αὔξω πόλιν.
192 Καὶ νῦν ἀδελφὰ τῶνδε κηρύξας ἔχω
193 ἀστοῖσι παίδων τῶν ἀπ᾿ Οἰδίπου πέρι·
194 Ἐτεοκλέα μέν, ὃς πόλεως ὑπερμαχῶν
195 ὄλωλε τῆσδε, πάντ᾿ ἀριστεύσας δορί,
196 τάφῳ τε κρύψαι καὶ τὰ πάντ᾿ ἐφαγνίσαι
197 ἃ τοῖς ἀρίστοις ἔρχεται κάτω νεκροῖς·
198 τὸν δ᾿ αὖ ξύναιμον τοῦδε, Πολυνείκη λέγω,
199 ὃς γῆν πατρῴαν καὶ θεοὺς τοὺς ἐγγενεῖς
200 φυγὰς κατελθὼν ἠθέλησε μὲν πυρὶ
201 πρῆσαι κατ᾿ ἄκρας, ἠθέλησε δ᾿ αἵματος
202 κοινοῦ πάσασθαι, τοὺς δὲ δουλώσας ἄγειν,
203 τοῦτον πόλει τῇδ᾿ ἐκκεκήρυκται τάφῳ
204 μήτε κτερίζειν μήτε κωκῦσαί τινα,
205 ἐᾶν δ᾿ ἄθαπτον καὶ πρὸς οἰωνῶν δέμας
206 καὶ πρὸς κυνῶν ἐδεστὸν αἰκισθέν τ᾿ ἰδεῖν.
207 Τοιόνδ᾿ ἐμὸν φρόνημα, κοὔποτ᾿ ἔκ γ᾿ ἐμοῦ
208 τιμῇ προέξουσ᾿ οἱ κακοὶ τῶν ἐνδίκων.
209 Ἀλλ᾿ ὅστις εὔνους τῇδε τῇ πόλει, θανὼν
210 καὶ ζῶν ὁμοίως ἔκ γ᾿ ἐμοῦ τιμήσεται.
Aantekeningen
regel 174 τὸ ἀγχιστεῖον: verwantschap
regel 177 ἐντριβής + dativus: ervaren in
regel 178 εὐθύνω: besturen
regel 180 ἐγκλῄω: sluiten
regel 194 ὑπερμαχέω + genitivus: verdedigen
regel 196 ἐφαγνίζω: als grafgift meegeven
regel 198 ὁ ξύναιμος: broer
regel 203 ἐκκηρύσσω: afkondigen
regel 204 κτερίζω: plechtig begraven
regel 205 ἄθαπτος: onbegraven
regel 206 ἐδεστός: aangevreten
Sophocles, Antigone 170-210
Vraag 2 1 punt
Regel 170 ἐκεῖνοι. Citeer uit het vervolg (t/m regel 174 ὀλωλότων) het Griekse tekstelement waarmee dezelfde personen aangeduid worden als met ἐκεῖνοι (regel 170).
Bekijk het antwoord
- Citeert τῶν ὀλωλότων (regel 174) (1p)
Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘ὀλωλότων (regel 174)’.
Vraag 3 1 punt
Regel 173-174 ἐγὼ κράτη t/m ὀλωλότων. Dit gehele tekstelement wordt door J. Boonen als volgt kort vertaald: Ik erf dus alle macht. Leg uit waarop in de vertaling ‘Ik erf’ gebaseerd is.
Bekijk het antwoord
- Verwijst naar de verwantschap (afkomst) met de doden als grond voor het erven (1p)
Geen scorepunt toekennen wanneer als antwoord alleen een Grieks citaat is genoteerd. Ook woorden van overeenkomstige strekking zijn goed.
Vraag 4 1 punt
Regel 185 οὔτ᾿ ἂν σιωπήσαιμι. Creon heeft in het tekstgedeelte Ἀμήχανον t/m δοκεῖ (regel 175-181) een beweegreden genoemd waarom iemand wél zou zwijgen. Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement.
Bekijk het antwoord
- Citeert (ἐκ) φόβου (του) (regel 180) (1p)
Vraag 6 1 punt
Regel 184-191 Ἐγὼ t/m πόλιν. In het begin van de toespraak (niet in dit examen afgedrukt) waarvan tekst 1 een onderdeel is, heeft Creon een metafoor gebruikt: Heren, de stad, in zware deining slingerend, is door de goden toch weer veilig opgericht. In het tekstgedeelte Ἐγὼ t/m πόλιν (regel 184-191) gebruikt Creon dezelfde metafoor nog eens. Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement.
Bekijk het antwoord
- Citeert πλέοντες (regel 189-190) (1p)
(ταύτης ἔπι) πλέοντες (ὀρθῆς) (regel 189-190): de haakjes mogen ontbreken.
Vraag 8 2 punten
Regel 194-197 Ἐτεοκλέα t/m νεκροῖς. In dit tekstgedeelte geeft Creon twee verschillende argumenten om Eteocles te prijzen. Noteer in eigen woorden deze twee argumenten.
Bekijk het antwoord
- Eerste argument: hij streed voor de stad, hij gaf zijn leven voor de stad of het land (1p)
- Tweede argument: hij was in alle opzichten dapper, de dapperste in de oorlog, hij onderscheidde zich met zijn speer (1p)
Vraag 11 1 punt
Deze actie wordt meer in detail beschreven in het tekstgedeelte τὸν t/m ἰδεῖν (regel 198-206). Noteer uit dit tekstgedeelte de nummers van de desbetreffende vier direct opeenvolgende regels.
Bekijk het antwoord
- Noemt de regels 199, 200, 201 en 202 (199-202) (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer alle onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 12 1 punt
Regel 207-210 Τοιόνδ᾿ t/m τιμήσεται. Citeer uit dit tekstgedeelte het Griekse tekstelement dat Creon gebruikt om verraders als Polynices aan te duiden.
Bekijk het antwoord
- Citeert οἱ κακοὶ (regel 208) (1p)
Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘κακοὶ (regel 208)’.
2025, tijdvak 1: Tekst 2
Opgavetekst
Tekst 2 Creon in gesprek met Haemon.
Χο. Ἄναξ, σέ τ᾿ εἰκός, εἴ τι καίριον λέγει, 724
μαθεῖν, σέ τ᾿ αὖ τοῦδ᾿· εὖ γὰρ εἴρηται διπλῇ. 725
Κρ. Οἱ τηλικοίδε καὶ διδαξόμεσθα δὴ 726
φρονεῖν πρὸς ἀνδρὸς τηλικοῦδε τὴν φύσιν; 727
Αι. Μηδέν γ᾿ ὃ μὴ δίκαιον· εἰ δ᾿ ἐγὼ νέος, 728
οὐ τὸν χρόνον χρὴ μᾶλλον ἢ τἄργα σκοπεῖν. 729
Κρ. Ἔργον γάρ ἐστι τοὺς ἀκοσμοῦντας σέβειν; 730
Αι. Οὐδ᾿ ἂν κελεύσαιμ᾿ εὐσεβεῖν ἐς τοὺς κακούς. 731
Κρ. Οὐχ ἥδε γὰρ τοιᾷδ᾿ ἐπείληπται νόσῳ; 732
Αι. Οὔ φησι Θήβης τῆσδ᾿ ὁμόπτολις λεώς. 733
Κρ. Πόλις γὰρ ἡμῖν ἁμὲ χρὴ τάσσειν ἐρεῖ; 734
Αι. Ὁρᾷς τόδ᾿ ὡς εἴρηκας ὡς ἄγαν νέος; 735
Κρ. Ἄλλῳ γὰρ ἢ ᾿μοὶ χρή με τῆσδ᾿ ἄρχειν χθονός; 736
Αι. Πόλις γὰρ οὐκ ἔσθ᾿ ἥτις ἀνδρός ἐσθ᾿ ἑνός. 737
Κρ. Οὐ τοῦ κρατοῦντος ἡ πόλις νομίζεται; 738
Αι. Καλῶς ἐρήμης γ᾿ ἂν σὺ γῆς ἄρχοις μόνος. 739
Κρ. Ὅδ᾿, ὡς ἔοικε, τῇ γυναικὶ συμμαχεῖ. 740
Αι. Εἴπερ γυνὴ σύ· σοῦ γὰρ οὖν προκήδομαι. 741
Κρ. Ὦ παγκάκιστε, διὰ δίκης ἰὼν πατρί; 742
Αι. Οὐ γὰρ δίκαιά σ᾿ ἐξαμαρτάνονθ᾿ ὁρῶ. 743
Κρ. Ἁμαρτάνω γὰρ τὰς ἐμὰς ἀρχὰς σέβων; 744
Αι. Οὐ γὰρ σέβεις, τιμάς γε τὰς θεῶν πατῶν. 745
Κρ. Ὦ μιαρὸν ἦθος καὶ γυναικὸς ὕστερον. 746
Αι. Οὔ τἂν ἕλοις ἥσσω γε τῶν αἰσχρῶν ἐμέ. 747
Κρ. Ὁ γοῦν λόγος σοι πᾶς ὑπὲρ κείνης ὅδε. 748
Αι. Καὶ σοῦ γε κἀμοῦ, καὶ θεῶν τῶν νερτέρων. 749
Κρ. Ταύτην ποτ᾿ οὐκ ἔσθ᾿ ὡς ἔτι ζῶσαν γαμεῖς. 750
Αι. Ἥδ᾿ οὖν θανεῖται καὶ θανοῦσ᾿ ὀλεῖ τινα. 751
Κρ. Ἦ κἀπαπειλῶν ὧδ᾿ ἐπεξέρχῃ θρασύς; 752
Αι. Τίς δ᾽ ἔστ᾿ ἀπειλὴ πρός σ᾿ ἐμὰς γνώμας λέγειν; 753
Κρ. Κλαίων φρενώσεις, ὢν φρενῶν αὐτὸς κενός. 754
Αι. Εἰ μὴ πατὴρ ἦσθ᾿, εἶπον ἄν σ᾽ οὐκ εὖ φρονεῖν. 755
Κρ. Γυναικὸς ὢν δούλευμα, μὴ κώτιλλέ με. 756
Αι. Βούλῃ λέγειν τι καὶ λέγων μηδὲν κλύειν; 757
Κρ. Ἄληθες; Ἀλλ᾿ οὐ, τόνδ᾿ Ὄλυμπον, ἴσθ᾿ ὅτι, 758
χαίρων ἔτι ψόγοισι δεννάσεις ἐμέ. 759
Ἄγετε τὸ μῖσος, ὡς κατ᾿ ὄμματ᾿ αὐτίκα 760
παρόντι θνῄσκῃ πλησία τῷ νυμφίῳ. 761
Αι. Οὐ δῆτ᾿ ἔμοιγε, τοῦτο μὴ δόξῃς ποτέ, 762
οὔθ᾿ ἥδ᾿ ὀλεῖται πλησία, σύ τ᾿ οὐδαμὰ 763
τοὐμὸν προσόψῃ κρᾶτ᾿ ἐν ὀφθαλμοῖς ὁρῶν, 764
ὡς τοῖς θέλουσι τῶν φίλων μαίνῃ συνών. 765
Χο. Ἁνήρ, ἄναξ, βέβηκεν ἐξ ὀργῆς ταχύς· 766
νοῦς δ᾿ ἐστὶ τηλικοῦτος ἀλγήσας βαρύς. 767
Κρ. Δράτω, φρονείτω μεῖζον ἢ κατ᾿ ἄνδρ᾿ ἰών· 768
τὰ δ᾿ οὖν κόρα τάδ᾿ οὐκ ἀπαλλάξει μόρου. 769
Χο. Ἄμφω γὰρ αὐτὰ καὶ κατακτεῖναι νοεῖς; 770
Κρ. Οὐ τήν γε μὴ θιγοῦσαν· εὖ γὰρ οὖν λέγεις. 771
Χο. Μόρῳ δὲ ποίῳ καί σφε βουλεύῃ κτανεῖν; 772
Aantekeningen
regel 730 ἀκοσμέω: opstandig zijn
regel 733 ὁμόπτολις: verenigd
regel 740 συμμαχέω + dativus: ondersteunen
regel 741 προκήδομαι + genitivus: bezorgd zijn om
regel 745 πατέω: vertrappen
regel 752 ἐπαπειλέω: dreigen
regel 753 ἡ ἀπειλή: bedreiging
regel 754 φρενόω: terechtwijzen
regel 756 τὸ δούλευμα: slaaf
κωτίλλω: met geklets bedriegen
regel 759 δεννάζω: beledigen
Sophocles, Antigone 724-772
Vraag 14 1 punt
Regel 726-727 Οἱ t/m φύσιν. Uit dit tekstgedeelte is Creons argument op te maken om niet naar Haemon te luisteren. Noteer in eigen woorden dit argument.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat Haemon jong is en Creon ouder; een oudere kan niet van een jongere leren (1p)
Vraag 15 1 punt
In het voorafgaande gedeelte van deze tragedie (niet in dit examen afgedrukt) heeft Creon twee verschillende argumenten gebruikt om niet te luisteren naar Antigone. Het ene argument was, dat hij de heerser van Thebe is en Antigone een onderdaan. Noteer het andere argument. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat een man niet naar een vrouw hoeft te luisteren (Creon is een man, Antigone een vrouw) (1p)
Woorden van overeenkomstige strekking zijn goed.
Vraag 16 1 punt
Met drie van de onderstaande woorden wordt hetzelfde personage bedoeld. Met welk woord wordt een ander personage bedoeld?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 18 2 punten
Regel 728-741 Μηδέν t/m προκήδομαι. In dit tekstgedeelte nemen Creon en Haemon woorden of woorddelen, in een andere vorm, van elkaar over. Haemon neemt bijvoorbeeld het woord γυναικὶ (regel 740) van Creon over in de vorm van γυνὴ (regel 741). Citeer uit het tekstgedeelte Μηδέν t/m χθονός (regel 728-736) twee Griekse woordparen zoals γυναικὶ - γυνὴ (regel 740-741). Laat de woorden Οὐδ᾿ (regel 731), Οὐχ (regel 732) en Οὔ (regel 733) buiten beschouwing.
Bekijk het antwoord
- Een juist woordpaar uit het model: τἄργα en Ἔργον (regel 729-730), σέβειν en εὐσεβεῖν (regel 730-731), ὁμόπτολις en Πόλις (regel 733-734), of ἐρεῖ en εἴρηκας (regel 734-735) (1p)
- Een tweede, ander juist woordpaar uit dezelfde lijst (niet hetzelfde paar als het eerste) (1p)
Bij elk antwoord het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het woordpaar juist zijn. Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘ἥδε en τῆσδ᾿ (regel 732-733)’.
Vraag 20 1 punt
Regel 751 θανοῦσ᾿ ὀλεῖ τινα. Het is niet zeker wie Haemon hier bedoelt met τινα. Noteer welke twee personen bedoeld kunnen zijn met τινα.
Bekijk het antwoord
- Noemt Haemon (hijzelf) en Creon (zijn vader) (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 21 1 punt
Regel 751 θανοῦσ᾿ ὀλεῖ τινα. Noteer de naam van het narratologisch begrip dat van toepassing is op de woorden θανοῦσ᾿ ὀλεῖ τινα.
Bekijk het antwoord
- Noemt prospectie (1p)
Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘dramatische ironie’.
Vraag 23 1 punt
Regel 740-759 Ὅδ᾿ t/m ἐμέ. Een moderne regisseur zegt over Creon: Fascinerend vind ik zijn dilemma: hij is heerser maar ook vader. Creons vraag Πόλις t/m ἐρεῖ; (regel 734) heeft betrekking op de ene kant van dit dilemma. In het tekstgedeelte Ὅδ᾿ t/m ἐμέ (regel 740-759) maakt Creon ook een opmerking die betrekking heeft op de andere kant van dit dilemma. Noteer het nummer van de desbetreffende regel.
Bekijk het antwoord
- Noemt regel 742 (1p)
Vraag 24 1 punt
Regel 740-759 Ὅδ᾿ t/m ἐμέ. In tekst 2 wordt Creon door Haemon bekritiseerd als heerser van de stad. Noteer uit het tekstgedeelte Ὅδ᾿ t/m ἐμέ (regel 740-759) het nummer van de regel waarin Haemon aangeeft dat hij Creon als vader niet wil bekritiseren.
Bekijk het antwoord
- Noemt regel 755 (1p)
Vraag 25 2 punten
Regel 753-761 Τίς t/m νυμφίῳ. In dit tekstgedeelte beledigt Creon Haemon tweemaal. Citeer de twee desbetreffende Griekse tekstelementen.
Bekijk het antwoord
- Citeert (ὢν) φρενῶν (αὐτὸς) κενός (regel 754) (1p)
- Citeert (Γυναικὸς ὢν) δούλευμα (regel 756) (1p)
Niet fout rekenen wanneer het element is gecombineerd met het gedeelte tussen haakjes.
Vraag 26 1 punt
Regel 753-761 Τίς t/m νυμφίῳ. Ook over Antigone spreekt Creon beledigend in het tekstgedeelte Τίς t/m νυμφίῳ (regel 753-761). Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement.
Bekijk het antwoord
- Citeert τὸ μῖσος (regel 760) (1p)
Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘μῖσος / Ἄγετε τὸ μῖσος (regel 760)’.
Vraag 27 1 punt
Regel 760-761 Ἄγετε t/m νυμφίῳ. In het tekstgedeelte Ἄγετε t/m νυμφίῳ (regel 760-761) beschrijft Creon de manier waarop hij Antigone wil laten straffen. Noteer een toepasselijke regieaanwijzing bij het begin van dit tekstgedeelte.
Bekijk het antwoord
- Noemt een regieaanwijzing zoals: tegen een paar slaven, Creon richt zich tot zijn dienaren, of Creon spreekt op bevelende toon (1p)
Woorden van overeenkomstige strekking zijn goed.
Vraag 28 1 punt
Regel 760-761 Ἄγετε t/m νυμφίῳ. In het tekstgedeelte Ἄγετε t/m νυμφίῳ (regel 760-761) beschrijft Creon de manier waarop hij Antigone wil laten straffen. Noteer in eigen woorden het element van de straf dat door Creon in drie verschillende bewoordingen genoemd wordt in dit tekstgedeelte.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat Haemon erbij zal zijn als Antigone gestraft of gedood wordt (1p)
Woorden van overeenkomstige strekking zijn goed.
Vraag 29 1 punt
Regel 770 Ἄμφω t/m νοεῖς; Noteer de emotie waarmee deze vraag gesteld wordt. Noteer ook waardoor deze emotie veroorzaakt wordt.
Bekijk het antwoord
- Noemt een emotie (verbazing, ongeloof, verontwaardiging, ongerustheid of schrik) en de oorzaak: de gedachte dat ook Ismene (misschien) gestraft zal worden, of de overtuiging dat Ismene geen schuld heeft (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Goede emoties: verbazing, ongeloof, verontwaardiging, ongerustheid of schrik.
2025, tijdvak 1: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3
Er bestaan verschillende versies van de voorgeschiedenis van het verhaal in de tragedie ‘Antigone’. Volgens een van deze versies heeft Oedipus zijn zoons Polynices en Eteocles vervloekt met een onderlinge strijd om het koningschap over Thebe. Om aan deze vervloeking te ontsnappen hebben de broers afgesproken het koningschap om de beurt gedurende één jaar te bekleden. In het eerste jaar is Eteocles koning, maar na dat jaar weigert hij de macht aan Polynices over te dragen. Dan besluit Polynices met een leger op te trekken tegen Thebe.
In de onderstaande tekst legt Polynices de hele situatie uit. Hij vertelt hoe Eteocles zich niet aan de afspraak heeft gehouden en hoe hijzelf van plan is daarop te reageren.
473 Ἐγὼ δὲ πατρὸς δωμάτων προυσκεψάμην
474 τοὐμόν τε καὶ τοῦδ᾿, ἐκφυγεῖν χρῄζων ἀρὰς
475 ἃς Οἰδίπους ἐφθέγξατ᾿ εἰς ἡμᾶς ποτε.
476 Ἐξῆλθον ἔξω τῆσδ᾿ ἑκὼν αὐτὸς χθονός,
477 δοὺς τῷδ᾿ ἀνάσσειν πατρίδος ἐνιαυτοῦ κύκλον,
478 ὥστ᾿ αὐτὸς ἄρχειν αὖθις ἀνὰ μέρος λαβὼν
479 καὶ μὴ δι᾿ ἔχθρας τῷδε καὶ φθόνου μολὼν
480 κακόν τι δρᾶσαι καὶ παθεῖν, ἃ γίγνεται.
481 Ὁ δ᾿ αἰνέσας ταῦθ᾿ ὁρκίους τε δοὺς θεούς,
482 ἔδρασεν οὐδὲν ὧν ὑπέσχετ᾿, ἀλλ᾿ ἔχει
483 τυραννίδ᾿ αὐτὸς καὶ δόμων ἐμὸν μέρος.
484 Καὶ νῦν ἕτοιμός εἰμι τἀμαυτοῦ λαβὼν
485 στρατὸν μὲν ἔξω τῆσδ᾿ ἀποστεῖλαι χθονός,
486 οἰκεῖν δὲ τὸν ἐμὸν οἶκον ἀνὰ μέρος λαβὼν
487 καὶ τῷδ᾿ ἀφεῖναι τὸν ἴσον αὖθις αὖ χρόνον,
488 καὶ μήτε πορθεῖν πατρίδα μήτε προσφέρειν
489 πύργοισι πηκτῶν κλιμάκων προσαμβάσεις·
490 ἃ μὴ κυρήσας τῆς δίκης πειράσομαι
491 δρᾶν.
Aantekeningen
regel 473 πατρὸς δωμάτων: in het huis van mijn vader
προυσκεψάμην: aoristus van προσκέπτομαι: zorgen voor
regel 474 τοὐμόν τε καὶ τοῦδ᾿: mijn eigen belangen en die van Eteocles (lijdend voorwerp bij προυσκεψάμην, regel 473)
regel 476 τῆσδ᾿ χθονός: Polynices bedoelt hiermee het gebied van Thebe
regel 477 δίδωμι: toestaan; τῷδ᾿: Polynices bedoelt hiermee Eteocles; ὁ κύκλος: periode
regel 478 αὖθις ἀνὰ μέρος λαβὼν: op mijn beurt
regel 479 καὶ μή + infinitivus: en ik was niet van plan om te; τῷδε: Polynices bedoelt hiermee Eteocles; ἔμολον: aoristus van βλώσκω: komen
regel 480 ἃ γίγνεται: wat nu helaas toch gebeurt
regel 481 Ὁ δ᾿: Polynices bedoelt hiermee Eteocles; ταῦθ᾿ = ταῦτα: hiermee bedoelt Polynices de afspraak om afwisselend één jaar koning te zijn; δίδωμι ὁρκίους θεούς: zweren bij de goden
regel 482 ὧν = τούτων ἃ; ὑπέσχετ᾿ = ὑπέσχετο
regel 484 ἕτοιμός εἰμι: hierbij horen de infinitivi ἀποστεῖλαι (regel 485), οἰκεῖν (regel 486), ἀφεῖναι (regel 487), πορθεῖν en προσφέρειν (regel 488); τἀμαυτοῦ: wat van mij is
regel 485 τῆσδ᾿ χθονός: Polynices bedoelt hiermee het gebied van Thebe
regel 486 ἀνὰ μέρος λαβὼν: op mijn beurt
regel 487 τῷδε: Polynices bedoelt hiermee Eteocles; ἀφίημι + dativus: overlaten aan; ἀφεῖναι: vul aan τὸν οἶκον; τὸν ἴσον: verbinden met χρόνον (regel 487); αὖ: onvertaald laten
regel 488 προσφέρω + dativus: plaatsen tegen
regel 489 πηκτός: stevig; πηκτῶν κλιμάκων προσαμβάσεις = πηκτὰς κλίμακας
regel 490 ἃ: die dingen, Polynices verwijst hiermee naar de inhoud van de regels 488-489; μὴ κυρήσας τῆς δίκης: als ik niet krijg waar ik recht op heb
Euripides, Phoenissae 473-491
Vraag 33 38 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3. Vertaal de regels 473 t/m 491 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 33 (regel 473-474) Ἐγὼ δὲ πατρὸς δωμάτων προυσκεψάμην τοὐμόν τε καὶ τοῦδ᾿: ik heb in het huis van mijn vader gezorgd voor, of zorgde in het huis van mijn vader voor, mijn eigen belangen en die van Eteocles (1p)
- Kolon 34 (regel 474) ἐκφυγεῖν χρῄζων ἀρὰς: omdat of terwijl ik de behoefte had, of ernaar verlangde, te ontsnappen aan de vervloeking(en) (2p)
- Kolon 35 (regel 475) ἃς Οἰδίπους ἐφθέγξατ᾿ εἰς ἡμᾶς ποτε: die Oedipus ooit tegen ons had of heeft gesproken of verkondigd, of die sprak of verkondigde (2p)
- Kolon 36 (regel 476) Ἐξῆλθον ἔξω τῆσδ᾿ ἑκὼν αὐτὸς χθονός: ik ben zelf vrijwillig weggegaan uit dit land, of ging zelf vrijwillig weg uit dit gebied (2p)
- Kolon 37 (regel 477) δοὺς τῷδ᾿: nadat ik aan hem had toegestaan (1p)
- Kolon 38 (regel 477) ἀνάσσειν πατρίδος ἐνιαυτοῦ κύκλον: om gedurende een periode van een jaar het vaderland te besturen (2p)
- Kolon 39 (regel 478) ὥστ᾿ αὐτὸς ἄρχειν αὖθις ἀνὰ μέρος λαβὼν: om zelf op mijn beurt te heersen, of zodat ik zelf op mijn beurt heerste (2p)
- Kolon 40 (regel 479-480) καὶ μὴ μολὼν κακόν τι δρᾶσαι καὶ παθεῖν: en ik was niet van plan om iets verkeerds te doen en te ondergaan, nadat ik gekomen was of zou zijn (2p)
- Kolon 41 (regel 479) δι᾿ ἔχθρας τῷδε καὶ φθόνου: door de haat jegens hem en de afgunst jegens hem (2p)
- Kolon 42 (regel 481-482) Ὁ δ᾿ ἔδρασεν οὐδὲν: maar of en hij deed niets, hij heeft niets gedaan (1p)
- Kolon 43 (regel 482) ὧν ὑπέσχετ᾿: van wat hij beloofd had (2p)
- Kolon 44 (regel 481) αἰνέσας ταῦθ᾿: nadat hij daarin had toegestemd, of die dingen had goedgekeurd (1p)
- Kolon 45 (regel 481) ὁρκίους τε δοὺς θεούς: en hij had gezworen bij de goden (1p)
- Kolon 46 (regel 482-483) ἀλλ᾿ ἔχει τυραννίδ᾿ αὐτὸς: maar hij houdt of heeft zelf de alleenheerschappij (2p)
- Kolon 47 (regel 483) καὶ δόμων ἐμὸν μέρος: en mijn deel van het huis of paleis (1p)
- Kolon 48 (regel 484) Καὶ νῦν ἕτοιμός εἰμι: en nu ben ik bereid, of zelfs nu ben ik bereid (1p)
- Kolon 49 (regel 484) τἀμαυτοῦ λαβὼν: nadat ik wat van mij is had gekregen, of indien ik het krijg (1p)
- Kolon 50 (regel 485) στρατὸν μὲν ἔξω τῆσδ᾿ ἀποστεῖλαι χθονός: om mijn leger naar buiten uit dit land te sturen, of weg te sturen (2p)
- Kolon 51 (regel 486) οἰκεῖν δὲ τὸν ἐμὸν οἶκον ἀνὰ μέρος λαβὼν: en me op mijn beurt te vestigen, of op mijn beurt te wonen in mijn huis (2p)
- Kolon 52 (regel 487) καὶ τῷδ᾿ ἀφεῖναι τὸν ἴσον αὖθις αὖ χρόνον: en het huis op mijn beurt weer aan hem over te laten voor de gelijke periode (2p)
- Kolon 53 (regel 488) καὶ μήτε πορθεῖν πατρίδα: en het vaderland niet te verwoesten (2p)
- Kolon 54 (regel 488-489) μήτε προσφέρειν πύργοισι πηκτῶν κλιμάκων προσαμβάσεις: en ook geen stevige ladders tegen de stadsmuren te plaatsen (2p)
- Kolon 55 (regel 490-491) ἃ μὴ κυρήσας τῆς δίκης πειράσομαι δρᾶν: die dingen zal ik proberen te doen als ik niet krijg waar ik recht op heb (2p)
Per kolon een eigen subcriterium met de punten uit het model. Een kolon met een ernstige fout krijgt 0 punten, niet te compenseren door de rest van de kolon. Een genegeerde aantekening die leidt tot een onjuiste weergave van het tekstelement: 1 of meer punten aftrek, naar zwaarte en het maximum van de kolon. Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet essentieel is: 1 punt aftrek, tenzij het model anders vermeldt. Een zelfstandig naamwoord dat in het Grieks geen lidwoord of bezittelijk voornaamwoord heeft, maar in het model wel: 1 punt aftrek, met een maximum van 2 punten in totaal. Niet fout rekenen: δὲ als en of maar. Een zelfde fout die in meerdere kolons terugkomt (zoals αὐτὸς, τῆσδ᾿ χθονός, τῷδ᾿, Ὁ(δ᾿), ταῦθ᾿) wordt opnieuw aangerekend tot het maximum van de kolon, zoals het model per kolon vermeldt; waar het model 'hier niet meer aanrekenen' zegt, wordt het niet nogmaals aangerekend.
2025, tijdvak 2: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1 Antigone spreekt met Ismene.
Αν. Εἰ ξυμπονήσεις καὶ ξυνεργάσῃ σκόπει. 41
Ισ. Ποῖόν τι κινδύνευμα; Ποῦ γνώμης ποτ᾿ εἶ; 42
Αν. Εἰ τὸν νεκρὸν ξὺν τῇδε κουφιεῖς χερί. 43
Ισ. Ἦ γὰρ νοεῖς θάπτειν σφ᾿, ἀπόρρητον πόλει; 44
Αν. Τὸν γοῦν ἐμόν, καὶ τὸν σόν, ἢν σὺ μὴ θέλῃς, 45
ἀδελφόν· οὐ γὰρ δὴ προδοῦσ᾿ ἁλώσομαι. 46
Ισ. Ὦ σχετλία, Κρέοντος ἀντειρηκότος; 47
Αν. Ἀλλ᾿ οὐδὲν αὐτῷ τῶν ἐμῶν μ᾿ εἴργειν μέτα. 48
Ισ. Οἴμοι· φρόνησον, ὦ κασιγνήτη, πατὴρ 49
ὡς νῷν ἀπεχθὴς δυσκλεής τ᾿ ἀπώλετο 50
πρὸς αὐτοφώρων ἀμπλακημάτων, διπλᾶς 51
ὄψεις ἀράξας αὐτὸς αὐτουργῷ χερί· 52
ἔπειτα μήτηρ καὶ γυνή, διπλοῦν ἔπος, 53
πλεκταῖσιν ἀρτάναισι λωβᾶται βίον· 54
τρίτον δ᾿ ἀδελφὼ δύο μίαν καθ᾿ ἡμέραν 55
αὐτοκτονοῦντε τὼ ταλαιπώρω μόρον 56
κοινὸν κατειργάσαντ᾿ ἐπαλλήλοιν χεροῖν. 57
Νῦν δ᾿ αὖ μόνα δὴ νὼ λελειμμένα σκόπει 58
ὅσῳ κάκιστ᾿ ὀλούμεθ᾿, εἰ νόμου βίᾳ 59
ψῆφον τυράννων ἢ κράτη παρέξιμεν. 60
Ἀλλ᾿ ἐννοεῖν χρὴ τοῦτο μὲν γυναῖχ᾿ ὅτι 61
ἔφυμεν, ὡς πρὸς ἄνδρας οὐ μαχουμένα· 62
ἔπειτα δ᾿ οὕνεκ᾿ ἀρχόμεσθ᾿ ἐκ κρεισσόνων 63
καὶ ταῦτ᾿ ἀκούειν κἄτι τῶνδ᾿ ἀλγίονα. 64
Ἐγὼ μὲν οὖν αἰτοῦσα τοὺς ὑπὸ χθονὸς 65
ξύγγνοιαν ἴσχειν, ὡς βιάζομαι τάδε, 66
τοῖς ἐν τέλει βεβῶσι πείσομαι. Τὸ γὰρ 67
περισσὰ πράσσειν οὐκ ἔχει νοῦν οὐδένα. 68
Αν. Οὔτ᾿ ἂν κελεύσαιμ᾿ οὔτ᾿ ἄν, εἰ θέλοις ἔτι 69
πράσσειν, ἐμοῦ γ᾿ ἂν ἡδέως δρῴης μέτα. 70
Ἀλλ᾿ ἴσθ᾿ ὁποία σοι δοκεῖ, κεῖνον δ᾿ ἐγὼ 71
θάψω. Καλόν μοι τοῦτο ποιούσῃ θανεῖν. 72
Φίλη μετ᾿ αὐτοῦ κείσομαι, φίλου μέτα, 73
ὅσια πανουργήσασ᾿· ἐπεὶ πλείων χρόνος 74
ὃν δεῖ μ᾿ ἀρέσκειν τοῖς κάτω τῶν ἐνθάδε. 75
Ἐκεῖ γὰρ αἰεὶ κείσομαι· σὺ δ᾿ εἰ δοκεῖ 76
τὰ τῶν θεῶν ἔντιμ᾿ ἀτιμάσασ᾿ ἔχε. 77
Ισ. Ἐγὼ μὲν οὐκ ἄτιμα ποιοῦμαι, τὸ δὲ 78
βίᾳ πολιτῶν δρᾶν ἔφυν ἀμήχανος. 79
Aantekeningen
regel 41 ξυνεργάζομαι samenwerken
regel 42 τὸ κινδύνευμα gevaarlijke onderneming
regel 44 ἀπόρρητος verboden
regel 50 νῷν (dativus) ons tweeën; ἀπεχθής gehaat
regel 51 αὐτόφωρος zelf ontdekt; τὸ ἀμπλακήμα fout
regel 52 αὐτουργός eigen
regel 54 πλεκτός gevlochten; ἡ ἀρτάνη strop
regel 56 αὐτοκτονέω elkaar doden
regel 57 ἐπάλληλος elkaar treffend
regel 58 νώ (accusativus) ons tweeën
regel 60 παρέξειμι overtreden
regel 66 ἡ ξύγγνοια vergeving
regel 74 πανουργέω als misdaad uitvoeren
Sophocles, Antigone 41-79
Vraag 4 1 punt
Regel 47 Κρέοντος ἀντειρηκότος
Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 41 Εἰ) het Griekse tekstelement dat inhoudelijk vergelijkbaar is met Κρέοντος ἀντειρηκότος.
Bekijk het antwoord
- Citeert ἀπόρρητον (πόλει) (regel 44). (1p)
Vraag 5 1 punt
Regel 41-48 Εἰ t/m μέτα
In dit tekstgedeelte maakt Antigone concreet wat de hulp inhoudt die zij van Ismene vraagt.
Noteer het nummer van de regel waarin Antigone dit concreet maakt.
Bekijk het antwoord
- Noemt regel 43. (1p)
Vraag 6 1 punt
Regel 53 διπλοῦν ἔπος
Ismene zegt dat Oedipus Iocaste met een διπλοῦν ἔπος kan aanduiden.
Noteer in eigen woorden een vergelijkbaar διπλοῦν ἔπος waarmee Ismene Oedipus zou kunnen aanduiden.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat Oedipus zowel vader als (half)broer is. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 7 2 punten
Regel 60 τυράννων
Citeer uit het tekstgedeelte ἔπειτα t/m οὐδένα (regel 63-68) de twee niet direct opeenvolgende Griekse tekstelementen die elk op zich inhoudelijk overeenkomen met τυράννων.
Bekijk het antwoord
- Citeert κρεισσόνων (regel 63). (1p)
- Citeert τοῖς ἐν τέλει βεβῶσι (regel 67). (1p)
Niet fout rekenen: ἐκ κρεισσόνων (regel 63) en ἐν τέλει βεβῶσι (regel 67).
Vraag 9 1 punt
Regel 63-68 ἔπειτα t/m οὐδένα
In dit tekstgedeelte onderbouwt Ismene haar handelwijze met een γνώμη.
Citeer uit dit tekstgedeelte het desbetreffende Griekse tekstelement.
Bekijk het antwoord
- Citeert Τὸ (γὰρ) περισσὰ πράσσειν οὐκ ἔχει νοῦν οὐδένα (regel 67-68). (1p)
Vraag 13 1 punt
Regel 78-79 Ἐγὼ t/m ἀμήχανος
Dit tekstgedeelte wordt door J. Boonen als volgt vertaald:
Ik ken hun geboden wel. Maar ik kan ze
niet uitvoeren tegen Kreoon in.
Citeer het Griekse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met ‘Kreoon’.
Bekijk het antwoord
- Citeert πολιτῶν (regel 79). (1p)
2025, tijdvak 2: Tekst 2
Opgavetekst
Tekst 2 Ismene presenteert zichzelf aan Creon als medeplichtige.
Ισ. Δέδρακα τοὔργον, εἴπερ ἥδ᾿ ὁμορροθεῖ, 536
καὶ ξυμμετίσχω καὶ φέρω τῆς αἰτίας. 537
Αν. Ἀλλ᾿ οὐκ ἐάσει τοῦτό γ᾿ ἡ δίκη σ᾿, ἐπεὶ 538
οὔτ᾿ ἠθέλησας οὔτ᾿ ἐγὼ ᾿κοινωσάμην. 539
Ισ. Ἀλλ᾿ ἐν κακοῖς τοῖς σοῖσιν οὐκ αἰσχύνομαι 540
ξύμπλουν ἐμαυτὴν τοῦ πάθους ποιουμένη. 541
Αν. Ὧν τοὔργον Ἅιδης χοἰ κάτω ξυνίστορες· 542
λόγοις δ᾿ ἐγὼ φιλοῦσαν οὐ στέργω φίλην. 543
Ισ. Μήτοι, κασιγνήτη, μ᾿ ἀτιμάσῃς τὸ μὴ οὐ 544
θανεῖν τε σὺν σοὶ τὸν θανόντα θ᾿ ἁγνίσαι. 545
Αν. Μή ᾿μοὶ θάνῃς σὺ κοινά, μηδ᾿ ἃ μὴ ᾿θιγες 546
ποιοῦ σεαυτῆς. Ἀρκέσω θνῄσκουσ᾿ ἐγώ. 547
Ισ. Καὶ τίς βίου μοι σοῦ λελειμμένῃ πόθος; 548
Αν. Κρέοντ᾿ ἐρώτα· τοῦδε γὰρ σὺ κηδεμών. 549
Ισ. Τί ταῦτ᾿ ἀνιᾷς μ᾿ οὐδὲν ὠφελουμένη; 550
Αν. Ἀλγοῦσα μὲν δῆτ᾿, εἰ γελῶ γ᾿, ἐν σοὶ γελῶ. 551
Ισ. Τί δῆτ᾿ ἂν ἀλλὰ νῦν σ᾿ ἔτ᾿ ὠφελοῖμ᾿ ἐγώ; 552
Αν. Σῶσον σεαυτήν. Οὐ φθονῶ σ᾿ ὑπεκφυγεῖν. 553
Ισ. Οἴμοι τάλαινα, κἀμπλάκω τοῦ σοῦ μόρου; 554
Αν. Σὺ μὲν γὰρ εἵλου ζῆν, ἐγὼ δὲ κατθανεῖν. 555
Ισ. Ἀλλ᾿ οὐκ ἐπ᾿ ἀρρήτοις γε τοῖς ἐμοῖς λόγοις. 556
Αν. Καλῶς σὺ μὲν τοῖς, τοῖς δ᾿ ἐγὼ ᾿δόκουν φρονεῖν. 557
Ισ. Καὶ μὴν ἴση νῷν ἐστιν ἡ ᾿ξαμαρτία. 558
Αν. Θάρσει. Σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾿ ἐμὴ ψυχὴ πάλαι 559
τέθνηκεν, ὥστε τοῖς θανοῦσιν ὠφελεῖν. 560
Κρ. Τὼ παῖδέ φημι τώδε τὴν μὲν ἀρτίως 561
ἄνουν πεφάνθαι, τὴν δ᾿ ἀφ᾿ οὗ τὰ πρῶτ᾿ ἔφυ. 562
Ισ. Οὐ γάρ ποτ᾿, ὦναξ, οὐδ᾿ ὃς ἂν βλάστῃ μένει 563
νοῦς τοῖς κακῶς πράσσουσιν, ἀλλ᾿ ἐξίσταται. 564
Κρ. Σοὶ γοῦν, ὅθ᾿ εἵλου σὺν κακοῖς πράσσειν κακά. 565
Ισ. Τί γὰρ μόνῃ μοι τῆσδ᾿ ἄτερ βιώσιμον; 566
Κρ. Ἀλλ᾿ ἥδε μέντοι – μὴ λέγ᾿· οὐ γὰρ ἔστ᾿ ἔτι. 567
Ισ. Ἀλλὰ κτενεῖς νυμφεῖα τοῦ σαυτοῦ τέκνου; 568
Κρ. Ἀρώσιμοι γὰρ χἀτέρων εἰσὶν γύαι. 569
Ισ. Οὐχ ὥς γ᾿ ἐκείνῳ τῇδέ τ᾿ ἦν ἡρμοσμένα. 570
Κρ. Κακὰς ἐγὼ γυναῖκας υἱέσι στυγῶ. 571
Ισ. Ὦ φίλταθ᾿ Αἷμον, ὥς σ᾿ ἀτιμάζει πατήρ. 572
Κρ. Ἄγαν γε λυπεῖς καὶ σὺ καὶ τὸ σὸν λέχος. 573
Ισ. Ἦ γὰρ στερήσεις τῆσδε τὸν σαυτοῦ γόνον; 574
Κρ. Ἅιδης ὁ παύσων τούσδε τοὺς γάμους ἐμοί. 575
Ισ. Δεδογμέν᾿, ὡς ἔοικε, τήνδε κατθανεῖν. 576
Κρ. Καὶ σοί γε κἀμοί. Μὴ τριβὰς ἔτ᾿, ἀλλά νιν 577
κομίζετ᾿ εἴσω, δμῶες· ἐκ δὲ τοῦδε χρὴ 578
γυναῖκας εἶναι τάσδε μηδ᾿ ἀνειμένας. 579
Φεύγουσι γάρ τοι χοἰ θρασεῖς, ὅταν πέλας 580
ἤδη τὸν Ἅιδην εἰσορῶσι τοῦ βίου. 581
Aantekeningen
regel 536 ὁμορροθέω instemmen
regel 537 ξυμμετίσχω ook deelhebben aan
regel 541 ὁ ξύμπλους metgezel
regel 542 ὁ ξυνίστωρ getuige
regel 544 μήτοι zeker niet
regel 549 ὁ κηδεμών beschermer
regel 554 ἀμπλακίσκω, aoristus ἤμπλακον missen
regel 558 νῷν (dativus) ons tweeën; ἡ ἐξαμαρτία fout
regel 562 ἄνους dwaas
regel 563 βλαστάνω, aoristus ἔβλαστον ontstaan
regel 566 βιώσιμος het leven waard
regel 568 τὰ νυμφεῖα bruid
regel 569 ἀρώσιμος te beploegen
Sophocles, Antigone 536-581
Vraag 14 1 punt
Regel 538-539 Ἀλλ᾿ t/m ᾿κοινωσάμην
Uit het voorafgaande (vanaf regel 536 Δέδρακα) is op te maken dat Ismene er al rekening mee hield dat Antigone zo zou reageren.
Leg dit uit. Ga in je antwoord in op zowel het voorafgaande als Antigone’s reactie.
Bekijk het antwoord
- Ismene stelt als voorwaarde dat Antigone er (tenminste) mee instemt, en Antigone reageert (inderdaad) negatief. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 15 1 punt
Regel 538-539 Ἀλλ᾿ t/m ᾿κοινωσάμην
Noteer in eigen woorden wat Antigone concreet bedoelt met τοῦτό (regel 538). Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 536 Δέδρακα).
Bekijk het antwoord
- Noemt dat ze bedoelt dat de daad (mede) door Ismene is uitgevoerd, oftewel medeplichtigheid: te beweren deel te hebben aan de (mis)daad of schuld. (1p)
Vraag 16 1 punt
Regel 538-539 ἐπεὶ t/m ᾿κοινωσάμην en tekst 1
Met deze twee opmerkingen wordt het publiek herinnerd aan iets wat Antigone in tekst 1 heeft gezegd.
Noteer uit tekst 1 de desbetreffende twee opeenvolgende regelnummers.
Bekijk het antwoord
- Noemt regel 69 en regel 70 van tekst 1. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 17 2 punten
Regel 542-543 Ὧν t/m φίλην
Om duidelijk te maken wat ze bedoelt, gebruikt Antigone in dit tekstgedeelte twee tegengestelde begrippen.
Leg uit wat Antigone hier aan de hand van deze twee begrippen duidelijk wil maken en citeer in je antwoord de twee desbetreffende Griekse woorden.
Bekijk het antwoord
- Citeert τοὔργον (regel 542) en λόγοις (regel 543). (1p)
- Legt uit dat iemand alleen een vriend(in) is als diegene je met (zowel woorden als) daden steunt en niet alleen met woorden; als je iets niet gedaan hebt, mag je niet beweren dat je het wel gedaan hebt. (1p)
Bij het eerste deel van het antwoord het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het deelantwoord juist zijn.
Vraag 21 1 punt
Regel 561-562 Τὼ t/m ἔφυ
Citeer uit het tekstgedeelte Τὼ t/m ἐξίσταται (regel 561-564) het Griekse tekstelement dat een tegenstelling vormt met ἀρτίως (regel 561).
Bekijk het antwoord
- Citeert ἀφ᾿ οὗ τὰ πρῶτ᾿ ἔφυ (regel 562). (1p)
Geen scorepunt toekennen wanneer geantwoord is 'τὰ πρῶτ᾿ (regel 562)'.
Vraag 22 1 punt
Regel 561-562 Τὼ t/m ἔφυ
Noteer de naam van degene die wordt aangeduid met τὴν δ᾿ (regel 562).
Bekijk het antwoord
- Antigone. (1p)
Vraag 23 1 punt
Regel 566 Τί t/m βιώσιμον
Noteer uit het tekstgedeelte Μήτοι t/m λόγοις (regel 544-556) het nummer van de regel waarin Ismene een zin uitspreekt die inhoudelijk vergelijkbaar is met Τί t/m βιώσιμον (regel 566).
Bekijk het antwoord
- Noemt regel 548. (1p)
Vraag 27 1 punt
Regel 568-581 Ἀλλὰ t/m βίου
In een navertelling van dit tekstgedeelte schrijft Simone Kramer:
‘Kunt u het werkelijk over uw hart verkrijgen om de verloofde van uw zoon om te brengen?’ Kreon haalde zijn schouders op. ‘Haimon vindt wel weer iemand anders. Vrouwen genoeg!’ En hij gaf zijn dienaren opdracht de meisjes meteen naar binnen te brengen om in het paleis hun terechtstelling af te wachten.
Een deel van de inhoud van het tekstgedeelte Ἀλλὰ t/m βίου (regel 568-581) is in deze navertelling weggelaten.
Citeer het eerste en het laatste Griekse woord van het weggelaten deel.
Bekijk het antwoord
- Citeert Οὐχ (regel 570) als eerste woord en κἀμοί (regel 577) als laatste woord van het weggelaten deel. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 28 1 punt
Regel 568-581 Ἀλλὰ t/m βίου
In een navertelling van dit tekstgedeelte schrijft Simone Kramer:
‘Kunt u het werkelijk over uw hart verkrijgen om de verloofde van uw zoon om te brengen?’ Kreon haalde zijn schouders op. ‘Haimon vindt wel weer iemand anders. Vrouwen genoeg!’ En hij gaf zijn dienaren opdracht de meisjes meteen naar binnen te brengen om in het paleis hun terechtstelling af te wachten.
Citeer uit de navertelling het Nederlandse tekstelement dat de weergave is van het tekstgedeelte Ἀρώσιμοι t/m γύαι (regel 569).
Bekijk het antwoord
- Citeert 'Haimon vindt wel weer iemand anders.' (1p)
Niet fout rekenen wanneer alleen 'Vrouwen genoeg!' is geantwoord.
Vraag 29 1 punt
Creon is behalve heerser van Thebe ook vader.
Noteer de nummers van de eerste en de laatste regel van het tekstgedeelte in tekst 2 waarin Creon voornamelijk als vader wordt benaderd en optreedt.
Bekijk het antwoord
- Noemt regel 568 als eerste en regel 575 als laatste regel. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer in plaats van regel 575 is genoteerd regel 574.
2025, tijdvak 2: Tekst 4
Opgavetekst
Tekst 4 Prinses Electra is tegen haar zin uitgehuwelijkt aan een gewone boer.
Prinses Electra is tegen haar zin uitgehuwelijkt aan een gewone boer. Die respecteert haar positie en behandelt haar niet slecht. Uit dankbaarheid doet Electra het huishouden. De onderstaande tekst begint op het moment dat de boer haar met een kruik uit het huis ziet komen om drinkwater te halen bij een bron. Hij zegt dan, dat Electra dit werk niet hoeft te doen. Daarna legt Electra uit waarom ze het juist wel wil doen.
boer Τί γὰρ τάδ᾿, ὦ δύστην᾿, ἐμὴν μοχθεῖς χάριν 64
πόνους ἔχουσα, πρόσθεν εὖ τεθραμμένη, 65
καὶ ταῦτ᾿ ἐμοῦ λέγοντος οὐκ ἀφίστασαι; 66
Electra Ἐγώ σ᾿ ἴσον θεοῖσιν ἡγοῦμαι φίλον· 67
ἐν τοῖς ἐμοῖς γὰρ οὐκ ἐνύβρισας κακοῖς. 68
Μεγάλη δὲ θνητοῖς μοῖρα συμφορᾶς κακῆς 69
ἰατρὸν εὑρεῖν, ὡς ἐγὼ σὲ λαμβάνω. 70
Δεῖ δή με κἀκέλευστον, εἰς ὅσον σθένω, 71
μόχθου ᾿πικουφίζουσαν, ὡς ῥᾷον φέρῃς, 72
συνεκκομίζειν σοι πόνους. Ἅλις δ᾿ ἔχεις 73
τἄξωθεν ἔργα· τἀν δόμοις δ᾿ ἡμᾶς χρεὼν 74
ἐξευτρεπίζειν. Εἰσιόντι δ᾿ ἐργάτῃ 75
θύραθεν ἡδὺ τἄνδον εὑρίσκειν καλῶς. 76
boer Εἴ τοι δοκεῖ σοι, στεῖχε· καὶ γὰρ οὐ πρόσω 77
πηγαὶ μελάθρων τῶνδ᾿. Ἐγὼ δ᾿ ἅμ᾿ ἡμέρᾳ 78
βοῦς εἰς ἀρούρας ἐσβαλὼν σπερῶ γύας. 79
Ἀργὸς γὰρ οὐδεὶς θεοὺς ἔχων ἀνὰ στόμα 80
βίον δύναιτ᾿ ἂν ξυλλέγειν ἄνευ πόνου. 81
Aantekeningen
regel 64 γὰρ Onvertaald laten. τάδ᾿ lijdend voorwerp bij μοχθεῖς (regel 64): met τάδ᾿ bedoelt de boer het water halen. ἐμὴν χάριν voor mij.
regel 65 εὖ in luxe; τέθραμμαι perfectum van τρέφομαι: opgroeien
regel 66 ταῦτ᾿ ἐμοῦ λέγοντος = ἐμοῦ ταῦτα λέγοντος; ἀφίσταμαι: ermee stoppen
regel 67 ἴσος φίλος + dativus: even geliefd als
regel 68 ἐνύβρισας: vul aan met με; ἐνυβρίζω + accusativus: slecht behandelen
regel 69 Μεγάλη μοῖρα: vul aan met ἐστι; ἡ μοῖρα: geluk
regel 70 ὁ ἰατρός + genitivus: verzachter van; ὡς: zoals
regel 71 Δεῖ: de hierbij behorende a.c.i. wordt gevormd door με (regel 71) en συνεκκομίζειν (regel 73). κἀκέλευστον = καὶ ἀκέλευστον; ἀκέλευστον: ongevraagd; εἰς ὅσον: zoveel als
regel 72 ἐπικουφίζω + genitivus: verzachten
regel 73 συνεκκομίζω + dativus: helpen te verdragen; ἅλις ἔχω + accusativus: genoeg hebben aan
regel 74 τἄξωθεν = τὰ ἔξωθεν; τἀν δόμοις = τὰ ἐν δόμοις, vul aan: ἔργα; χρεὼν: vul aan met ἐστι
regel 75 ἐξευτρεπίζω: in orde brengen; ὁ ἐργάτης: werkman
regel 76 θύραθεν: van buiten, verbinden met Εἰσιόντι (regel 75); ἡδὺ: vul aan met ἐστι; τἄνδον = τὰ ἔνδον; καλῶς: netjes
regel 77 Εἴ τοι δοκεῖ σοι: als je er zo over denkt; καὶ γὰρ: trouwens; πρόσω: vul aan met εἰσι; πρόσω = πόρρω
regel 79 ἐσβάλλω: brengen
regel 80 ὁ ἀργός: luilak; ἔχω ἀνὰ στόμα + accusativus: voortdurend bidden tot
regel 81 ξυλλέγω: verdienen
Euripides, Electra 64-81
Vraag 35 38 punten
Prinses Electra is tegen haar zin uitgehuwelijkt aan een gewone boer. Die respecteert haar positie en behandelt haar niet slecht. Uit dankbaarheid doet Electra het huishouden. De onderstaande tekst begint op het moment dat de boer haar met een kruik uit het huis ziet komen om drinkwater te halen bij een bron. Hij zegt dan, dat Electra dit werk niet hoeft te doen. Daarna legt Electra uit waarom ze het juist wel wil doen.
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4. Vertaal de regels 64 t/m 81 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 35 (regel 64) Τί γὰρ τάδ᾿, ἐμὴν μοχθεῖς χάριν: waarom onderga jij deze dingen / dit voor mij. Niet fout rekenen: Τί als 'wat' en μοχθεῖς als 'span jij je in voor'. Voor τάδ᾿ als 'het water halen' 1 punt. (2p)
- Kolon 36 (regel 64) ὦ δύστην᾿: (o) ongelukkige. (1p)
- Kolon 37 (regel 65) πόνους ἔχουσα: terwijl je inspanning(en) hebt / met moeite. Alleen πόνους als 'de/je inspanningen/moeite': 0 punten. (1p)
- Kolon 38 (regel 65) πρόσθεν εὖ τεθραμμένη: hoewel/terwijl je vroeger in luxe opgegroeid bent. Niet fout rekenen: εὖ als 'goed' en τεθραμμένη als 'nadat/omdat je opgegroeid bent'. (1p)
- Kolon 39 (regel 66) καὶ οὐκ ἀφίστασαι: en (waarom) stop je er niet mee. Niet fout rekenen: en (waarom) stop je niet. 'En je stopt niet' levert 0 punten op. (1p)
- Kolon 40 (regel 66) ταῦτ᾿ ἐμοῦ λέγοντος: nu/terwijl/hoewel/wanneer ik dat / die dingen zeg. Niet fout rekenen: 'omdat ik zeg'. (2p)
- Kolon 41 (regel 67) Ἐγώ σ᾿ ἴσον θεοῖσιν ἡγοῦμαι φίλον: ik beschouw jou als even geliefd als (de) goden. Elke andere betekenis van ἡγέομαι dan 'beschouwen als' of een synoniem: 0 punten. (2p)
- Kolon 42 (regel 68) ἐν τοῖς ἐμοῖς γὰρ οὐκ ἐνύβρισας κακοῖς: want in/bij mijn ellende/rampen heb je mij niet slecht behandeld / behandelde je mij niet slecht. ἐνύβρισας als 'je behandelt mij slecht': 1 punt. ἐνύβρισας opgevat als participium: 0 punten. (2p)
- Kolon 43 (regel 69) Μεγάλη δὲ θνητοῖς μοῖρα: (en/maar) het is een groot geluk / groot is het geluk voor stervelingen. Niet fout rekenen: θνητοῖς als '(voor) de stervelingen'. (1p)
- Kolon 44 (regel 69-70) συμφορᾶς κακῆς ἰατρὸν εὑρεῖν: (om) een verzachter te vinden van een/hun/de slechte omstandigheid / van hun/de (slechte) tegenspoed. συμφορά als 'geluk': 1 punt. ἰατρὸν εὑρεῖν als 'dat ze een verzachter vinden': 1 punt. Zijn kolon 43 en 44 samen vertaald als 'de stervelingen hebben het grote geluk om een verzachter te vinden', dan maar 1 punt in mindering in kolon 44. (2p)
- Kolon 45 (regel 70) ὡς ἐγὼ σὲ λαμβάνω: zoals ik jou vind/krijg. Niet fout rekenen: λαμβάνω als 'ik neem (aan)'. (1p)
- Kolon 46 (regel 71 en 73) Δεῖ δή με κἀκέλευστον … συνεκκομίζειν σοι πόνους: ik moet jou (dan ook / dan/dus) ook ongevraagd helpen / het is (dan ook / dan/dus) nodig dat ik jou ook ongevraagd help je inspanning(en)/moeite/last(en) te verdragen. Niet fout rekenen: δή als 'natuurlijk/inderdaad'. Is πόνος met dezelfde onjuiste betekenis vertaald als bij kolon 37, dan hier niet opnieuw aanrekenen. (2p)
- Kolon 47 (regel 71) εἰς ὅσον σθένω: zoveel als ik kan / als waartoe ik in staat ben. Niet fout rekenen: zoveel als ik in staat ben / krachtig ben. Dit kolon mag bij συνεκκομίζειν of bij ᾿πικουφίζουσαν horen. (1p)
- Kolon 48 (regel 72) μόχθου ᾿πικουφίζουσαν: door je/de moeite/ellende te verzachten / terwijl ik je/de moeite/ellende verzacht. Niet fout rekenen: μόχθου als 'moeite/ellende' zonder 'je/de'. (1p)
- Kolon 49 (regel 72) ὡς ῥᾷον φέρῃς: opdat je het/die gemakkelijker (ver)draagt. ῥᾷον als 'gemakkelijk': 1 punt. φέρῃς als '(ver)dragen' of een synoniem: 1 punt, ook zonder aangevuld lijdend voorwerp. Elke andere betekenis van φέρω: 0 punten. Niet fout rekenen: ὡς als 'zodat'. (2p)
- Kolon 50 (regel 73-74) Ἅλις δ᾿ ἔχεις τἄξωθεν ἔργα: je hebt (immers) genoeg / en je hebt genoeg aan het/je buitenwerk / de/je taken buiten(shuis). Niet fout rekenen: δ᾿ als 'maar' en ἔργα als 'landerijen'. (1p)
- Kolon 51 (regel 74-75) τἀν δόμοις δ᾿ ἡμᾶς χρεὼν ἐξευτρεπίζειν: (en/maar) dat werk / de taken in (het) huis / het huishouden moet ik / moeten wij in orde brengen; het is nodig dat ik/wij de taken in het huis in orde breng(en). δόμοις als 'huizen/vertrek(ken)': 1 punt. Niet fout rekenen: τἀν δόμοις als 'het huiswerk / de dingen in huis'. Is δόμοις als 'huizen' vertaald en ἡμᾶς χρεὼν als 'moeten wij', dan niet aanrekenen. (2p)
- Kolon 52 (regel 75-76) δ᾿ ἐργάτῃ ἡδὺ τἄνδον εὑρίσκειν καλῶς: het is (immers) / en het is voor een werkman aangenaam/fijn (om) de dingen thuis / de binnenboel netjes aan te treffen. εὑρίσκειν als 'ontdekken/krijgen': 1 punt. Niet fout rekenen: ἐργάτῃ als 'voor de werkman', δ᾿ als 'maar', τἄνδον als 'het werk / de taken thuis', καλῶς als 'in orde / mooi / goed / schoon'. (2p)
- Kolon 53 (regel 75-76) Εἰσιόντι θύραθεν: wanneer/terwijl hij van buiten binnenkomt / naar binnen gaat. De woorden Εἴ τοι δοκεῖ σοι zijn voorvertaald met 'Als je er zo over denkt'. (1p)
- Kolon 54 (regel 77) στεῖχε: ga (dan maar). Niet fout rekenen: 'kom (dan maar)'. (1p)
- Kolon 55 (regel 77-78) καὶ γὰρ οὐ πρόσω πηγαὶ μελάθρων τῶνδ᾿: de bron(nen) is/zijn trouwens niet ver van dit huis (hier) / niet ver van dit huis (hier) is/zijn (er) trouwens een bron / bronnen. (De) bron(nen) van dit huis zijn trouwens niet ver: 1 punt. μελάθρων vertaald met meervoud: 1 punt. ἡ πηγή als 'oorzaak': 0 punten. τὸ μέλαθρον als 'zoldering/balk': 0 punten. Niet fout rekenen: τὸ μέλαθρον als 'dak'. (2p)
- Kolon 56 (regel 78-79) Ἐγὼ δ᾿ … σπερῶ γύας: (maar/en) ik zal/ga de/mijn akker(s) / het/mijn (bouw)land bezaaien. Niet fout rekenen: (op) de akkers uitzaaien. σπερῶ vertaald met onvoltooid tegenwoordige tijd: 1 punt. σπείρω als 'verspreiden/verwekken': 0 punten. γύας als 'ledematen': 0 punten. Kolon 56 en 57 mogen samen vertaald zijn als: (maar/en) ik zal/ga bij het aanbreken van de dag de ossen/runderen naar de (koren)velden brengen en de akkers bezaaien. (2p)
- Kolon 57 (regel 78-79) ἅμ᾿ ἡμέρᾳ βοῦς εἰς ἀρούρας ἐσβαλὼν: nadat ik bij/met het aanbreken van de dag de ossen/runderen naar de (koren)velden/akkers/het bouwland gebracht heb. ἅμ᾿ ἡμέρᾳ mag ook bij kolon 56 vertaald zijn. Niet fout rekenen: ἅμ᾿ ἡμέρᾳ als 'tegelijk met de dag'. βοῦς vertaald met enkelvoud: 1 punt. ἐσβαλὼν als 'terwijl ik breng': 1 punt. (2p)
- Kolon 58 (regel 80-81) Ἀργὸς γὰρ οὐδεὶς … βίον δύναιτ᾿ ἂν ξυλλέγειν ἄνευ πόνου: want niemand kan als luilak / want geen luilak kan het levensonderhoud verdienen zonder inspanning/moeite. Niet fout rekenen: δύναιτ᾿ ἂν als 'zou kunnen / kan in staat zijn'. βίος als '(een) vermogen/leven': 1 punt. βίος als 'levensduur/wijze/boog': 0 punten. Is πόνος met dezelfde onjuiste betekenis vertaald als bij kolon 37 en/of 46, dan hier niet opnieuw aanrekenen. (2p)
- Kolon 59 (regel 80) θεοὺς ἔχων ἀνὰ στόμα: ook al bidt hij voortdurend / terwijl hij voortdurend bidt tot (de) goden. (1p)
Opmerking vooraf: wanneer in het Grieks bij een zelfstandig naamwoord geen lidwoord of bezittelijk voornaamwoord staat, en dit zelfstandig naamwoord in het beoordelingsmodel met een bepaald lidwoord of bezittelijk voornaamwoord is weergegeven, maar dat ontbreekt in het werk van de kandidaat, dan 1 punt in mindering (tenzij anders aangegeven), met een maximum van 2 punten in totaal. Vakspecifieke regels: een kolon met een ernstige fout krijgt 0 punten, en die score wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. Is een aantekening genegeerd en leidt dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan 1 of meer punten in mindering, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Is een Grieks woord niet vertaald en is dat woord niet van essentieel belang voor de betekenis van het kolon, dan 1 punt in mindering, tenzij anders vermeld. Per kolon gelden de punten van dat kolon; de subcriteria tellen samen op tot 38.
2024, tijdvak 1: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1 Uit de grotvergelijking: wanneer iemand een gevangene in de grot losgemaakt heeft.
[1] “Οὐκοῦν κἂν εἰ πρὸς αὐτὸ τὸ φῶς ἀναγκάζοι αὐτὸν βλέπειν, ἀλγεῖν τε
[2] ἂν τὰ ὄμματα καὶ φεύγειν ἀποστρεφόμενον πρὸς ἐκεῖνα ἃ δύναται
[3] καθορᾶν, καὶ νομίζειν ταῦτα τῷ ὄντι σαφέστερα τῶν δεικνυμένων;”
[4] “Οὕτως”, ἔφη.
[5] “Εἰ δέ”, ἦν δ᾿ ἐγώ, “ἐντεῦθεν ἕλκοι τις αὐτὸν βίᾳ διὰ τραχείας τῆς
[6] ἀναβάσεως καὶ ἀνάντους, καὶ μὴ ἀνείη πρὶν ἐξελκύσειεν εἰς τὸ τοῦ ἡλίου
[7] φῶς, ἆρα οὐχὶ ὀδυνᾶσθαί τε ἂν καὶ ἀγανακτεῖν ἑλκόμενον, καὶ ἐπειδὴ πρὸς
[8] τὸ φῶς ἔλθοι, αὐγῆς ἂν ἔχοντα τὰ ὄμματα μεστὰ ὁρᾶν οὐδ᾿ ἂν ἓν δύνασθαι
[9] τῶν νῦν λεγομένων ἀληθῶν;”
[10] “Οὐ γὰρ ἄν”, ἔφη, “ ἐξαίφνης γε.”
[11] “Συνηθείας δή, οἶμαι, δέοιτ᾿ ἄν, εἰ μέλλοι τὰ ἄνω ὄψεσθαι. Καὶ πρῶτον
[12] μὲν τὰς σκιὰς ἂν ῥᾷστα καθορῷ, καὶ μετὰ τοῦτο ἐν τοῖς ὕδασι τά τε τῶν
[13] ἀνθρώπων καὶ τὰ τῶν ἄλλων εἴδωλα, ὕστερον δὲ αὐτά· ἐκ δὲ τούτων τὰ ἐν
[14] τῷ οὐρανῷ καὶ αὐτὸν τὸν οὐρανὸν νύκτωρ ἂν ῥᾷον θεάσαιτο, προσβλέπων
[15] τὸ τῶν ἄστρων τε καὶ σελήνης φῶς, ἢ μεθ᾿ ἡμέραν τὸν ἥλιόν τε καὶ τὸ τοῦ
[16] ἡλίου.”
[17] “Πῶς δ᾿ οὔ;”
[18] “Τελευταῖον δή, οἶμαι, τὸν ἥλιον, οὐκ ἐν ὕδασιν οὐδ᾿ ἐν ἀλλοτρίᾳ ἕδρᾳ
[19] φαντάσματα αὐτοῦ, ἀλλ᾿ αὐτὸν καθ᾿ αὑτὸν ἐν τῇ αὑτοῦ χώρᾳ δύναιτ᾿ ἂν
[20] κατιδεῖν καὶ θεάσασθαι οἷός ἐστιν.”
[21] “ Ἀναγκαῖον”, ἔφη.
[22] “Καὶ μετὰ ταῦτ᾿ ἂν ἤδη συλλογίζοιτο περὶ αὐτοῦ ὅτι οὗτος ὁ τάς τε
[23] ὥρας παρέχων καὶ ἐνιαυτοὺς καὶ πάντα ἐπιτροπεύων τὰ ἐν τῷ ὁρωμένῳ
[24] τόπῳ, καὶ ἐκείνων ὧν σφεῖς ἑώρων τρόπον τινὰ πάντων αἴτιος.”
[25] “Δῆλον”, ἔφη, “ ὅτι ἐπὶ ταῦτα ἂν μετ᾿ ἐκεῖνα ἔλθοι.”
[26] “Τί οὖν; Ἀναμιμνῃσκόμενον αὐτὸν τῆς πρώτης οἰκήσεως καὶ τῆς ἐκεῖ
[27] σοφίας καὶ τῶν τότε συνδεσμωτῶν οὐκ ἂν οἴει αὑτὸν μὲν εὐδαιμονίζειν τῆς
[28] μεταβολῆς, τοὺς δὲ ἐλεεῖν;”
[29] “Καὶ μάλα.”
[30] “Τιμαὶ δὲ καὶ ἔπαινοι εἴ τινες αὐτοῖς ἦσαν τότε παρ᾿ ἀλλήλων καὶ γέρα,
[31] τῷ ὀξύτατα καθορῶντι τὰ παριόντα καὶ μνημονεύοντι μάλιστα ὅσα τε
[32] πρότερα αὐτῶν καὶ ὕστερα εἰώθει καὶ ἅμα πορεύεσθαι, καὶ ἐκ τούτων δὴ
[33] δυνατώτατα ἀπομαντευομένῳ τὸ μέλλον ἥξειν, δοκεῖς ἂν αὐτὸν
[34] ἐπιθυμητικῶς αὐτῶν ἔχειν καὶ ζηλοῦν τοὺς παρ᾿ ἐκείνοις τιμωμένους τε καὶ
[35] ἐνδυναστεύοντας, ἢ τὸ τοῦ Ὁμήρου ἂν πεπονθέναι καὶ σφόδρα βούλεσθαι
[36] ‘ἐπάρουρον ἐόντα θητευέμεν ἄλλῳ, ἀνδρὶ παρ᾿ ἀκλήρῳ’ καὶ ὁτιοῦν [ἂν]
[37] πεπονθέναι μᾶλλον ἢ ᾿κεῖνά τε δοξάζειν καὶ ἐκείνως ζῆν;”
[38] “Οὕτως”, ἔφη, “ ἔγωγε οἶμαι, πᾶν μᾶλλον πεπονθέναι ἂν δέξασθαι ἢ
[39] ζῆν ἐκείνως.”
[40] “Καὶ τόδε δὴ ἐννόησον”, ἦν δ᾿ ἐγώ. “Εἰ πάλιν ὁ τοιοῦτος καταβὰς εἰς
[41] τὸν αὐτὸν θᾶκον καθίζοιτο, ἆρ᾿ οὐ σκότους ἂν[α] πλέως σχοίη τοὺς
[42] ὀφθαλμούς, ἐξαίφνης ἥκων ἐκ τοῦ ἡλίου;”
[43] “Καὶ μάλα γ᾿ ”, ἔφη.
[44] “Τὰς δὲ δὴ σκιὰς ἐκείνας πάλιν εἰ δέοι αὐτὸν γνωματεύοντα
[45] διαμιλλᾶσθαι τοῖς ἀεὶ δεσμώταις ἐκείνοις, ἐν ᾧ ἀμβλυώττει, πρὶν
[46] καταστῆναι τὰ ὄμματα, οὗτος δ᾿ ὁ χρόνος μὴ πάνυ ὀλίγος εἴη τῆς
[47] συνηθείας, ἆρ᾿ οὐ γέλωτ᾿ ἂν παράσχοι, καὶ λέγοιτο ἂν περὶ αὐτοῦ ὡς
[48] ἀναβὰς ἄνω διεφθαρμένος ἥκει τὰ ὄμματα, καὶ ὅτι οὐκ ἄξιον οὐδὲ
[49] πειρᾶσθαι ἄνω ἰέναι; Καὶ τὸν ἐπιχειροῦντα λύειν τε καὶ ἀνάγειν, εἴ πως ἐν
[50] ταῖς χερσὶ δύναιντο λαβεῖν καὶ ἀποκτείνειν, ἀποκτεινύναι ἄν;”
[51] “Σφόδρα γ᾿ ”, ἔφη.
Aantekeningen
ἡ ἀνάβασις de weg omhoog (regel 6)
ἀνάντης steil
ἐξέλκω, aoristus ἐξείλκυσα eruit trekken
regel 7 ὀδυνάομαι pijn voelen
regel 27 ὁ συνδεσμώτης medegevangene
regel 33 ἀπομαντεύομαι voorspellen
regel 35 ἐνδυναστεύω heersen
regel 36 ὁ ἐπάρουρος landarbeider
θητεύω + dativus voor loon dienen
ἄκληρος zonder bezit
γνωματεύω onderscheiden (regel 44)
διαμιλλάομαι + dativus wedijveren met (regel 45)
ὁ δεσμώτης gevangene
ἀμβλυώττω slecht zien
Plato, Politeia 515d9-517a7
Vraag 2 1 punt
Regel 1-3 ἀλγεῖν t/m καθορᾶν: Dit tekstgedeelte wordt door B. van den Berg als volgt vertaald: "Dan zouden zijn ogen vast pijn doen, en hij zou zich in paniek omdraaien naar de dingen die hij wel kan zien". Citeer het Griekse woord waarop de woorden 'in paniek' in de vertaling zijn gebaseerd.
Bekijk het antwoord
- Citeert φεύγειν (regel 2). (1p)
2024, tijdvak 1: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3
De bekende sofist Protagoras was op bezoek in Athene en logeerde bij een zekere Callias. In het voorafgaande heeft Socrates verteld dat hijzelf en een vriend besloten hadden Protagoras bij Callias thuis te gaan bezoeken. Socrates vertelt als volgt verder:
[1] Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ προθύρῳ ἐγενόμεθα, ἐπιστάντες περί τινος λόγου
[2] διελεγόμεθα, ὃς ἡμῖν κατὰ τὴν ὁδὸν ἐνέπεσεν· ἵν᾿ οὖν μὴ ἀτελὴς γένοιτο,
[3] ἀλλὰ διαπερανάμενοι οὕτως ἐσίοιμεν, στάντες ἐν τῷ προθύρῳ διελεγόμεθα,
[4] ἕως συνωμολογήσαμεν ἀλλήλοις. Δοκεῖ οὖν μοι ὁ θυρωρός, εὐνοῦχός τις,
[5] κατήκουεν ἡμῶν, κινδυνεύει δὲ διὰ τὸ πλῆθος τῶν σοφιστῶν ἄχθεσθαι τοῖς
[6] φοιτῶσιν εἰς τὴν οἰκίαν· ἐπειδὴ γοῦν ἐκρούσαμεν τὴν θύραν, ἀνοίξας καὶ
[7] ἰδὼν ἡμᾶς, “ Ἔα,” ἔφη, “σοφισταί τινες· οὐ σχολὴ αὐτῷ.” Καὶ ἅμα ἀμφοῖν
[8] τοῖν χεροῖν τὴν θύραν πάνυ προθύμως ὡς οἷός τ᾿ ἦν ἐπήραξεν. Καὶ ἡμεῖς
[9] πάλιν ἐκρούομεν, καὶ ὃς ἐγκεκλῃμένης τῆς θύρας ἀποκρινόμενος εἶπεν·
[10] “ Ὦ ἄνθρωποι,” ἔφη, “οὐκ ἀκηκόατε ὅτι οὐ σχολὴ αὐτῷ;”
[11] “ Ἀλλ᾿ ὠγαθέ,” ἔφην ἐγώ, “οὔτε παρὰ Καλλίαν ἥκομεν οὔτε σοφισταί
[12] ἐσμεν. Dus wees gerust: we zijn gekomen om Protagoras te zien.”
Aantekeningen
ἐν τῷ προθύρῳ namelijk van het huis van Callias (regel 1)
ἐφίσταμαι blijven staan
ὁ λόγος discussiepunt
κατὰ τὴν ὁδὸν onderweg (regel 2)
γένοιτο Onderwerp: het (= het discussiepunt)
ἀλλὰ en opdat (regel 3)
οὕτως Onvertaald laten.
ἐσίοιμεν = εἰσίοιμεν
Δοκεῖ οὖν μοι + persoonsvorm Ik vermoed nu, dat … (regel 4)
ὁ θυρωρός de portier
ὁ εὐνοῦχος eunuch (soort bediende)
κατακούω = ἀκούω (regel 5)
κινδυνεύει Onderwerp: hij (= de portier)
κινδυνεύω + infinitivus de indruk wekken te …
Ἔα Hè bah (regel 7)
σχολή μοι ik heb tijd
αὐτῷ Hiermee wordt Callias bedoeld.
regel 7-8 ἀμφοῖν τοῖν χεροῖν met beide handen
πάνυ προθύμως ὡς zo hard als (regel 8)
ἐπαράττω dichtslaan
ὃς hij (regel 9)
ἐγκλῄω op slot doen
σχολή μοι ik heb tijd (regel 10)
αὐτῷ Hiermee wordt Callias bedoeld.
ὠγαθέ = ὦ ἀγαθέ (regel 11)
Plato, Protagoras 314c3-e1
Vraag 25 37 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3.
Vertaal de regels 1 t/m 12 (t/m ἐσμεν) in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 25 (regel 1): Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ προθύρῳ ἐγενόμεθα, vertaald als '(En) toen/nadat we bij de voordeur / in de voorhof gekomen waren'. Ἐπειδὴ als 'aangezien' of 'toen' (1 punt). Ἐν τῷ προθύρῳ ἐγενόμεθα als 'we kwamen/waren bij de voordeur / in de voorhof' (1 punt); ἐγενόμεθα als 'we kwamen / waren / zijn gekomen' is goed. Een andere betekenis van γίγνομαι dan komen of zijn (of een synoniem daarvan) krijgt 0 punten voor dat deel. (2p)
- Kolon 26 (regel 1-2): περί τινος λόγου διελεγόμεθα, vertaald als 'voerden we een gesprek / spraken/overlegden we over een (of ander / bepaald) discussiepunt'. Λόγος als 'woord / verhaal / redenering' is niet fout gerekend. (1p)
- Kolon 27 (regel 1): ἐπιστάντες, vertaald als 'nadat we waren blijven staan'. Dit kolon mag ook samen met kolon 26 vertaald zijn als 'bleven we staan en voerden (we) een gesprek / spraken/overlegden (we) over een (of ander / bepaald) discussiepunt'. Ook goed: 'terwijl we bleven staan / stonden'. (1p)
- Kolon 28 (regel 2): ὃς ἡμῖν κατὰ τὴν ὁδὸν ἐνέπεσεν·, vertaald als 'dat ons onderweg ingevallen was / dat onderweg bij ons ter sprake gekomen was'. ὃς als betrekkelijk voornaamwoord vertaald (1 punt); ἐνέπεσεν als 'inviel / ter sprake/ore kwam / ingevallen is / ter sprake/ore gekomen is' (1 punt). Ook goed: 'dat ons onderweg ter ore gekomen was'. (2p)
- Kolon 29 (regel 2): ἵν᾿ οὖν μὴ ἀτελὴς γένοιτο, vertaald als 'opdat het/dat dus niet onvoltooid zou blijven/zijn/worden / bleef/was/werd', of 'opdat het/dat dus voltooid zou zijn/worden / was/werd'. Ἵν᾿ als 'zodat' of 'opdat' is goed; ἵν᾿ als 'waar' krijgt 0 punten. Een ander verwijswoord dan 'het/dat' is niet fout gerekend. (2p)
- Kolon 30 (regel 3): ἀλλὰ (kolon 31) οὕτως ἐσίοιμεν, vertaald als 'en (opdat) we naar binnen zouden gaan / gingen'. Niet fout gerekend: ἀλλὰ als 'maar' wanneer kolon 29 met 'niet' is vertaald; οὕτως als 'zo'. 'En we zouden naar binnen gaan' / 'en we gingen naar binnen' zonder het doel krijgt 0 punten. (1p)
- Kolon 31 (regel 3): διαπερανάμενοι, vertaald als 'nadat we (het) afgerond zouden hebben / hadden'. Dit kolon mag ook samen met kolon 30 vertaald zijn als 'en (opdat) we (het) zouden afronden / afrondden en naar binnen zouden gaan / gingen'. Niet fout gerekend: 'nadat/toen we (het) afrondden / afgerond hebben'; διαπεραίνω als 'alles/volledig vertellen'. (1p)
- Kolon 32 (regel 3): στάντες ἐν τῷ προθύρῳ διελεγόμεθα, vertaald als 'voerden we een/het gesprek / spraken/overlegden we, nadat we bij de voordeur / in de voorhof waren blijven staan'; of 'bleven we bij de voordeur / in de voorhof staan en voerden we een/het gesprek'; of 'bleven we bij de voordeur / in de voorhof staan spreken/discussiëren'. Niet fout gerekend: στάντες als 'nadat we bleven/gingen staan' of 'terwijl we bleven/gingen staan / stonden'. Wanneer ἐν τῷ προθύρῳ op dezelfde manier onjuist is vertaald als in kolon 25, hier niet meer aanrekenen. Wanneer διελεγόμεθα op dezelfde manier onjuist is vertaald als in kolon 26, hier niet meer aanrekenen. (1p)
- Kolon 33 (regel 4): ἕως συνωμολογήσαμεν ἀλλήλοις., vertaald als 'totdat we het met elkaar eens (geworden) waren / werden'. Συνομολογέω als 'eens worden', 'zich verzoenen' of 'een schikking treffen' (1 punt); als 'toegeven aan' is niet fout gerekend; als 'beloven' krijgt het 0 punten. Ἀλλήλοις als 'met elkaar' of 'met de ander' (1 punt); ἀλλήλων als 'een ander / (de) anderen' krijgt 0 punten. (2p)
- Kolon 34 (regel 4-5): Δοκεῖ οὖν μοι ὁ θυρωρός, εὐνοῦχός τις, κατήκουεν ἡμῶν, vertaald als 'Ik vermoed nu, dat de portier, een (of andere) eunuch, ons hoorde / naar ons luisterde'. Niet fout gerekend: Δοκεῖ οὖν μοι als 'Ik vermoedde nu'. Κατήκουεν vertaald als verleden tijd (hoorde / luisterde) geeft 1 punt; κατακούω als 'gehoorzamen' krijgt 0 punten. Wanneer τις op dezelfde manier onjuist is vertaald als τινος in kolon 26, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 punten. (2p)
- Kolon 35 (regel 5): κινδυνεύει δὲ ἄχθεσθαι, vertaald als 'en hij wekte / wekt de indruk zich te ergeren / geïrriteerd te zijn'. Κινδυνεύει als 'dat hij de indruk wekte' krijgt 0 punten. (1p)
- Kolon 36 (regel 5-6): τοῖς φοιτῶσιν εἰς τὴν οἰκίαν·, vertaald als 'aan / door degenen die naar het / zijn huis / het / zijn huis in kwamen / gingen', als aanvulling bij ἄχθεσθαι (kolon 35). Τοῖς φοιτῶσιν niet als aanvulling bij ἄχθεσθαι vertaald krijgt 0 punten. Φοιτάω als 'heen en weer lopen' krijgt 0 punten. (1p)
- Kolon 37 (regel 5): διὰ τὸ πλῆθος τῶν σοφιστῶν, vertaald als 'vanwege / door de (grote) menigte / het (grote) aantal (van de) sofisten / leraren'. Niet fout gerekend: σοφιστής als 'deskundige'. Σοφιστής met een andere betekenis dan 'sofist / leraar / deskundige' of een synoniem daarvan krijgt 0 punten. (1p)
- Kolon 38 (regel 6): ἐπειδὴ γοῦν ἐκρούσαμεν τὴν θύραν, vertaald als 'toen / nadat wij althans / tenminste op de deur geklopt hadden'. Ἐπειδὴ als 'aangezien' of 'toen' (1 punt). Niet fout gerekend: γοῦν als 'namelijk'; ἐκρούσαμεν als 'we klopten / hebben geklopt'; κρούω als 'slaan / stampen'. Wanneer ἐπειδὴ ook in kolon 25 is vertaald, hier niet meer aanrekenen. (2p)
- Kolon 39 (regel 7): “ Ἔα,” ἔφη, “σοφισταί τινες·, vertaald als 'zei hij: "Hè bah, enige / een paar / stelletje sofisten / leraren'. Niet fout gerekend: σοφιστής als 'deskundige'; σοφιστής met een andere betekenis krijgt 0 punten. Wanneer σοφιστῶν ook in kolon 37 fout is vertaald, hier opnieuw aanrekenen. Wanneer τινες op dezelfde manier onjuist is vertaald als τινος in kolon 26 en/of τις in kolon 34, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 punten. (1p)
- Kolon 40 (regel 6-7): ἀνοίξας καὶ ἰδὼν ἡμᾶς, vertaald als 'nadat / toen hij (de deur) opengedaan had en ons gezien had'. Kolon 40 mag ook samen met kolon 39 vertaald zijn als 'deed hij (de deur) open en zag (hij) ons en zei (hij): "Hè bah, enige / een paar / stelletje sofisten / leraren'. Niet fout gerekend: 'nadat / toen hij (de deur) opendeed / gedaan heeft en ons zag / gezien heeft'. Ἀνοίγω met een andere betekenis dan '(de deur) opendoen' of een synoniem daarvan krijgt 0 punten. (2p)
- Kolon 41 (regel 7): οὐ σχολὴ αὐτῷ.”, vertaald als 'hij heeft geen tijd'. Niet fout gerekend: 'er is geen tijd voor hem' en σχολὴ als 'vrije tijd / gelegenheid'. Σχολὴ als 'rust' krijgt 0 punten. (1p)
- Kolon 42 (regel 7-8): Καὶ ἅμα ἀμφοῖν τοῖν χεροῖν τὴν θύραν ἐπήραξεν., vertaald als 'en tegelijk sloeg hij / ook sloeg hij tegelijk met beide handen de deur dicht'. (2p)
- Kolon 43 (regel 8): πάνυ προθύμως ὡς οἷός τ᾿ ἦν, vertaald als 'zo hard als hij kon'. 'Zo hard als mogelijk was' krijgt 0 punten. (1p)
- Kolon 44 (regel 8-9): Καὶ ἡμεῖς πάλιν ἐκρούομεν, vertaald als 'en wij klopten weer (aan de deur)'. Niet fout gerekend: κρούω als 'slaan / stampen'. (1p)
- Kolon 45 (regel 9): καὶ ὃς ἀποκρινόμενος εἶπεν·, vertaald als 'en hij zei antwoordend / ten antwoord / en hij antwoordde'. (1p)
- Kolon 46 (regel 9): ἐγκεκλῃμένης τῆς θύρας, vertaald als 'terwijl de deur op slot (gedaan) was'. Niet fout gerekend: 'nadat de deur op slot gedaan was / nadat hij de deur op slot gedaan had'. Wanneer τῆς θύρας met dezelfde onjuiste betekenis is vertaald als τὴν θύραν in kolon 38 en/of 42, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 punten. (2p)
- Kolon 47 (regel 10): “ Ὦ ἄνθρωποι,” ἔφη, “οὐκ ἀκηκόατε, vertaald als '(O) mensen / mannen, (zei hij,) hebben jullie niet gehoord'. (2p)
- Kolon 48 (regel 10): ὅτι οὐ σχολὴ αὐτῷ;”, vertaald als 'dat hij geen tijd heeft'. Niet fout gerekend: 'dat er geen tijd voor hem is' en σχολὴ als 'vrije tijd / gelegenheid'. Σχολὴ als 'rust' krijgt 0 punten. Wanneer σχολὴ of οὐ σχολὴ αὐτῷ op dezelfde manier onjuist is vertaald als in kolon 41, hier niet meer aanrekenen. (1p)
- Kolon 49 (regel 11): “ Ἀλλ᾿ ὠγαθέ,” ἔφην ἐγώ, vertaald als 'maar, (o) goede vriend / man / mijn beste,” zei ik'. (1p)
- Kolon 50 (regel 11): “οὔτε παρὰ Καλλίαν ἥκομεν, vertaald als 'wij komen niet / noch naar / voor Callias' of 'wij zijn niet / noch naar / voor Callias gekomen'. Καλλίαν als 'Callian' krijgt 0 punten. (1p)
- Kolon 51 (regel 11-12): οὔτε σοφισταί ἐσμεν., vertaald als 'en wij zijn (ook) geen / noch zijn wij sofisten / leraren'. Niet fout gerekend: σοφιστής als 'deskundige'; σοφιστής met een andere betekenis krijgt 0 punten. Wanneer σοφιστῶν ook in kolon 37 en/of 39 fout is vertaald, hier opnieuw aanrekenen tot een maximum van 2 punten. (1p)
Vakspecifieke regels voor de vertaling: (1) een kolon met een ernstige fout krijgt 0 punten; die score wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. (2) Is bij de vertaling een aantekening genegeerd en heeft dat geleid tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan 1 of meer punten in mindering, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. (3) Is een Grieks woord niet vertaald en is dat woord niet van essentieel belang voor de betekenis van het kolon, dan 1 punt in mindering, tenzij het model anders vermeldt. Een fout mag in deze vraag maar één keer worden aangerekend, tenzij het model anders vermeldt; een zelfde fout in een ander kolon wordt wel opnieuw aangerekend, waar het model dat aangeeft. De Nederlandse zin 'Dus wees gerust: we zijn gekomen om Protagoras te zien.' aan het eind van de tekst hoort niet bij de vertaalopdracht (die loopt t/m ἐσμεν) en wordt niet beoordeeld. Het model is bindend.
2024, tijdvak 2: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1
Socrates vertelt over mensen die in de onderwereld bestraft worden.
[1] Προσήκει δὲ παντὶ τῷ ἐν τιμωρίᾳ ὄντι, ὑπ᾿ ἄλλου ὀρθῶς τιμωρουμένῳ, ἢ [2] βελτίονι γίγνεσθαι καὶ ὀνίνασθαι ἢ παραδείγματι τοῖς ἄλλοις γίγνεσθαι, ἵνα [3] ἄλλοι ὁρῶντες πάσχοντα ἃ ἂν πάσχῃ φοβούμενοι βελτίους γίγνωνται. Εἰσὶν [4] δὲ οἱ μὲν ὠφελούμενοί τε καὶ δίκην διδόντες ὑπὸ θεῶν τε καὶ ἀνθρώπων [5] οὗτοι οἳ ἂν ἰάσιμα ἁμαρτήματα ἁμάρτωσιν· ὅμως δὲ δι᾿ ἀλγηδόνων καὶ [6] ὀδυνῶν γίγνεται αὐτοῖς ἡ ὠφελία καὶ ἐνθάδε καὶ ἐν Ἅιδου· οὐ γὰρ οἷόν τε [7] ἄλλως ἀδικίας ἀπαλλάττεσθαι. Οἳ δ᾿ ἂν τὰ ἔσχατα ἀδικήσωσι καὶ διὰ τὰ [8] τοιαῦτα ἀδικήματα ἀνίατοι γένωνται, ἐκ τούτων τὰ παραδείγματα γίγνεται, [9] καὶ οὗτοι αὐτοὶ μὲν οὐκέτι ὀνίνανται οὐδέν, ἅτε ἀνίατοι ὄντες, ἄλλοι δὲ [10] ὀνίνανται οἱ τούτους ὁρῶντες διὰ τὰς ἁμαρτίας τὰ μέγιστα καὶ [11] ὀδυνηρότατα καὶ φοβερώτατα πάθη πάσχοντας τὸν ἀεὶ χρόνον, ἀτεχνῶς [12] παραδείγματα ἀνηρτημένους ἐκεῖ ἐν Ἅιδου ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ, τοῖς ἀεὶ τῶν [13] ἀδίκων ἀφικνουμένοις θεάματα καὶ νουθετήματα. Ὧν ἐγώ φημι ἕνα καὶ [14] Ἀρχέλαον ἔσεσθαι, εἰ ἀληθῆ λέγει Πῶλος, καὶ ἄλλον ὅστις ἂν τοιοῦτος [15] τύραννος ᾖ· οἶμαι δὲ καὶ τοὺς πολλοὺς εἶναι τούτων τῶν παραδειγμάτων ἐκ [16] τυράννων καὶ βασιλέων καὶ δυναστῶν καὶ τὰ τῶν πόλεων πραξάντων [17] γεγονότας· οὗτοι γὰρ διὰ τὴν ἐξουσίαν μέγιστα καὶ ἀνοσιώτατα [18] ἁμαρτήματα ἁμαρτάνουσι. Μαρτυρεῖ δὲ τούτοις καὶ Ὅμηρος· βασιλέας [19] γὰρ καὶ δυνάστας ἐκεῖνος πεποίηκεν τοὺς ἐν Ἅιδου τὸν ἀεὶ χρόνον [20] τιμωρουμένους, Τάνταλον καὶ Σίσυφον καὶ Τιτυόν· Θερσίτην δέ, καὶ εἴ τις [21] ἄλλος πονηρὸς ἦν ἰδιώτης, οὐδεὶς πεποίηκεν μεγάλαις τιμωρίαις [22] συνεχόμενον ὡς ἀνίατον – οὐ γὰρ οἶμαι ἐξῆν αὐτῷ· διὸ καὶ [23] εὐδαιμονέστερος ἦν ἢ οἷς ἐξῆν – ἀλλὰ γάρ, ὦ Καλλίκλεις, ἐκ τῶν [24] δυναμένων εἰσὶ καὶ οἱ σφόδρα πονηροὶ γιγνόμενοι ἄνθρωποι· οὐδὲν μὴν [25] κωλύει καὶ ἐν τούτοις ἀγαθοὺς ἄνδρας ἐγγίγνεσθαι, καὶ σφόδρα γε ἄξιον [26] ἄγασθαι τῶν γιγνομένων· χαλεπὸν γάρ, ὦ Καλλίκλεις, καὶ πολλοῦ ἐπαίνου [27] ἄξιον ἐν μεγάλῃ ἐξουσίᾳ τοῦ ἀδικεῖν γενόμενον δικαίως διαβιῶναι. Ὀλίγοι [28] δὲ γίγνονται οἱ τοιοῦτοι· ἐπεὶ καὶ ἐνθάδε καὶ ἄλλοθι γεγόνασιν, οἶμαι δὲ [29] καὶ ἔσονται καλοὶ κἀγαθοὶ ταύτην τὴν ἀρετὴν τὴν τοῦ δικαίως διαχειρίζειν [30] ἃ ἄν τις ἐπιτρέπῃ· εἷς δὲ καὶ πάνυ ἐλλόγιμος γέγονεν καὶ εἰς τοὺς ἄλλους [31] Ἕλληνας, Ἀριστείδης ὁ Λυσιμάχου· οἱ δὲ πολλοί, ὦ ἄριστε, κακοὶ [32] γίγνονται τῶν δυναστῶν. Ὅπερ οὖν ἔλεγον, ἐπειδὰν ὁ Ῥαδάμανθυς ἐκεῖνος [33] τοιοῦτόν τινα λάβῃ, ἄλλο μὲν περὶ αὐτοῦ οὐκ οἶδεν οὐδέν, οὔθ᾿ ὅστις οὔθ᾿ [34] ὧντινων, ὅτι δὲ πονηρός τις· καὶ τοῦτο κατιδὼν ἀπέπεμψεν εἰς Τάρταρον, [35] ἐπισημηνάμενος, ἐάντε ἰάσιμος ἐάντε ἀνίατος δοκῇ εἶναι· ὁ δὲ ἐκεῖσε [36] ἀφικόμενος τὰ προσήκοντα πάσχει.
Aantekeningen
ἰάσιμος: geneeslijk (regel 5)
ὀδυνηρός: pijnlijk (regel 11)
ἀναρτάω: ophangen (regel 12)
τὸ νουθέτημα: waarschuwing (regel 13)
ὁ δυνάστης: machthebber (regel 16)
ὁ δυνάστης: machthebber (regel 19)
διαβιόω: leven (regel 27)
διαχειρίζω: beheren (regel 29)
ὁ δυνάστης: machthebber (regel 32)
ἐπισημαίνομαι: een merkteken aanbrengen (regel 35)
ἰάσιμος: geneeslijk
Plato, Gorgias 525b1-526c1
Vraag 10 1 punt
Regel 31-36 οἱ δὲ t/m πάσχει. Noteer in eigen woorden wat in deze context concreet bedoeld wordt met τοιοῦτόν τινα (regel 33). Baseer je antwoord op het tekstgedeelte οἱ δὲ t/m πάσχει (regel 31-36).
Bekijk het antwoord
- Noemt een slechte ziel, persoon of machthebber. (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
2024, tijdvak 2: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3
Socrates vertelt dat hij na een militaire expeditie naar Potidaea (ἡ Ποτείδαια) weer in Athene terugkwam. Hij vertelt dat hij een gebouw binnenging, waar hij veel vrienden aantrof, onder wie Chaerephon (ὁ Χαιρεφῶν) en Critias. Socrates vertelt als volgt verder:
[1] Καί με ὡς εἶδον εἰσιόντα ἐξ ἀπροσδοκήτου, εὐθὺς πόρρωθεν [2] ἠσπάζοντο ἄλλος ἄλλοθεν· Χαιρεφῶν δέ, ἅτε καὶ μανικὸς ὤν, [3] ἀναπηδήσας ἐκ μέσων ἔθει πρός με, καί μου λαβόμενος τῆς [4] χειρός “ ῏Ω Σώκρατες,” ἦ δ᾿ ὅς, “πῶς ἐσώθης ἐκ τῆς μάχης;” [5] ᾿Ολίγον δὲ πρὶν ἡμᾶς ἀπιέναι, μάχη ἐγεγόνει ἐν τῇ Ποτειδαίᾳ, [6] ἣν ἄρτι ἦσαν οἱ τῇδε πεπυσμένοι. [7] Καὶ ἐγὼ πρὸς αὐτὸν ἀποκρινόμενος “Οὑτωσί,” ἔφην, “ὡς σὺ ὁρᾷς.” [8] “Καὶ μὴν ἤγγελταί γε δεῦρο”, ἔφη, “ ἥ τε μάχη πάνυ ἰσχυρὰ γεγονέναι [9] καὶ ἐν αὐτῇ πολλοὺς τῶν γνωρίμων τεθνάναι.” [10] “Καὶ ἐπιεικῶς”, ἦν δ᾿ ἐγώ, “ ἀληθῆ ἀπήγγελται.” [11] “Παρεγένου μέν”, ἦ δ᾿ ὅς, “τῇ μάχῃ;” [12] “Παρεγενόμην.” [13] “Δεῦρο δή”, ἔφη, “καθεζόμενος ἡμῖν διήγησαι· οὐ γάρ τί πω πάντα [14] σαφῶς πεπύσμεθα.” Καὶ ἅμα με καθίζει ἄγων παρὰ Κριτίαν τὸν [15] Καλλαίσχρου. Παρακαθεζόμενος οὖν ἠσπαζόμην τόν τε Κριτίαν καὶ [16] τοὺς ἄλλους, καὶ διηγούμην αὐτοῖς τὰ ἀπὸ στρατοπέδου, ὅ τι μέ τις [17] ἀνέροιτο.
Aantekeningen
με ὡς εἶδον = ὡς με εἶδον (regel 1)
εἶδον: Onderwerp: ze (= de vrienden van Socrates)
ἐξ ἀπροσδοκήτου: onverwachts
πόρρωθεν: uit de verte
ἄλλος ἄλλοθεν: van alle kanten (regel 2)
καί: onvertaald laten.
μανικός: impulsief
regel 3: ἀναπηδάω: opspringen
ἐκ μέσων: uit hun midden
regel 4: ἦ δ᾿ ὅς: zei hij
᾿Ολίγον t/m ἀπιέναι: kort voordat wij weer naar Athene vertrokken waren (regel 5)
ἣν t/m πεπυσμένοι: waarover ze in Athene pas net een bericht ontvangen hadden (regel 6)
Οὑτωσί, ὡς σὺ ὁρᾷς: dit antwoord van Socrates is plagend bedoeld en niet serieus (regel 7)
ἤγγελταί: er is bericht (regel 8)
ἥ τε μάχη πάνυ ἰσχυρὰ γεγονέναι: dat de strijd zeer hevig is geweest
ἐν αὐτῇ t/m τεθνάναι: deze a.c.i.-constructie hangt af van de persoonsvorm ἤγγελται (regel 8) (regel 9)
ἐπιεικῶς: wel zo ongeveer (regel 10)
ἦν δ᾿ ἐγώ: zei ik
ἦ δ᾿ ὅς: zei hij (regel 11)
τί: onvertaald laten. (regel 13)
πέπυσμαι: perfectum van πυνθάνομαι (regel 14)
ἄγων: onvertaald laten.
Κριτίας ὁ Καλλαίσχρου: Critias de zoon van Callaeschrus (regel 14-15)
παρακαθέζομαι: erbij gaan zitten (regel 15)
τὰ ἀπὸ στρατοπέδου: de gebeurtenissen tijdens de expeditie (regel 16)
ὅ τι: alles wat (regel 16)
ἀνερωτάω, aoristus ἀνηρόμην + accusativus: vragen aan (regel 17)
Plato, Charmides 153a6-d1
Vraag 24 37 punten
Tekst 3. Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3. Vertaal de regels 1 t/m 17 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 24 (regel 1): Καί με ὡς εἶδον εἰσιόντα ἐξ ἀπροσδοκήτου. Verwacht: 'En toen ze/die me onverwachts zagen / hadden zien binnenkomen'. ὡς als 'toen' (bijwoord): 1 punt. ὡς als 'zoals/als/hoe': 0. εἶδον als 'ik zag': 0. Niet fout rekenen: με εἰσιόντα als 'dat ik binnenkwam / naar binnen ging', ὡς als 'omdat', εἴσειμι als 'naar binnen gaan'. (2p)
- Kolon 25 (regel 1-2): εὐθὺς πόρρωθεν ἠσπάζοντο ἄλλος ἄλλοθεν. Verwacht: '(be)groetten ze (me) uit de verte direct van alle kanten'. ἀσπάζομαι als 'omhelzen/kussen': 0. (1p)
- Kolon 26 (regel 2-3): Χαιρεφῶν δέ, ἔθει πρός με. Verwacht: '(Maar/En) Chaerephon rende naar mij (toe)'. (1p)
- Kolon 27 (regel 3): ἀναπηδήσας ἐκ μέσων. Verwacht: '(nadat/toen hij) opgesprongen (was) uit hun midden'. Mag ook samen met kolon 26 vertaald zijn als '(Maar/En) Chaerephon sprong uit hun midden op en rende naar mij (toe)'. Niet fout rekenen: ἀναπηδήσας als 'nadat hij opsprong'. ἀναπηδήσας als 'opspringend / terwijl/toen hij opsprong': 0. (1p)
- Kolon 28 (regel 2): ἅτε καὶ μανικὸς ὤν. Verwacht: 'omdat hij impulsief is/was'. Niet fout rekenen: καὶ als 'ook'. (2p)
- Kolon 29 (regel 3-4): καί μου λαβόμενος τῆς χειρός. Verwacht: 'en nadat hij mij bij de hand/arm gegrepen had / nadat hij mijn hand/arm (vast)gepakt had'. Niet fout rekenen: λαβόμενος als 'nadat hij greep', en als 'grijpend / terwijl hij greep'. (2p)
- Kolon 30 (regel 4): “ ῏Ω Σώκρατες,” ἦ δ᾿ ὅς, “πῶς ἐσώθης ἐκ τῆς μάχης;”. Verwacht: 'zei hij: “(O) Socrates, hoe werd/ben jij gered uit/van de strijd / van het slagveld?”'. Niet fout rekenen: '(O) Socrates,' zei hij. Σώκρατες niet vertaald als vocativus: 0. Voorvertaald: ᾿Ολίγον t/m ἀπιέναι = 'Kort voordat wij weer naar Athene vertrokken waren'. (2p)
- Kolon 31 (regel 5): μάχη ἐγεγόνει ἐν τῇ Ποτειδαίᾳ. Verwacht: 'was er een gevecht (geweest/ontstaan) bij/in Potidaea'. Niet fout rekenen: μάχη als 'slagveld'. Wordt μάχη hier op dezelfde manier onjuist vertaald als in kolon 30, dan opnieuw aanrekenen tot een maximum van 2 punten. Voorvertaald: ἣν t/m πεπυσμένοι = 'waarover ze in Athene pas net een bericht ontvangen hadden'. (2p)
- Kolon 32 (regel 7): Καὶ ἐγὼ πρὸς αὐτὸν (kolon 33) (kolon 34) ἔφην, (kolon 34). Verwacht: 'En ik zei tegen hem'. Niet fout rekenen wanneer πρὸς αὐτὸν bij kolon 33 is vertaald. πρὸς αὐτὸν als 'naar hem': 0. (1p)
- Kolon 33 (regel 7): ἀποκρινόμενος. Verwacht: 'antwoordend / als antwoord'. Mag ook samen met kolon 32 vertaald zijn als 'En ik antwoordde (aan) hem'. (1p)
- Kolon 34 (regel 7): “Οὑτωσί,” ἔφην, “ὡς σὺ ὁρᾷς.”. Verwacht: '(Precies) zo, zoals/hoe jij/je (me) ziet'. Οὑτωσί als 'die': 0. ὡς met elke andere betekenis dan zoals/hoe of een synoniem daarvan: 0. (2p)
- Kolon 35 (regel 8): “Καὶ μὴν ἤγγελταί γε δεῦρο”, ἔφη. Verwacht: '“(En) zeker is hier (tenminste) bericht”, zei hij'. Voorvertaald: ἥ τε μάχη πάνυ ἰσχυρὰ γεγονέναι = 'dat de strijd zeer hevig is geweest'. (1p)
- Kolon 36 (regel 9): καὶ ἐν αὐτῇ πολλοὺς τῶν γνωρίμων τεθνάναι.”. Verwacht: 'en (er is bericht) dat veel van de of onze bekenden/vrienden erin gesneuveld/gedood/gestorven zijn'. Het deel 'veel van de/onze bekenden/vrienden zijn erin gesneuveld/gedood/gestorven' levert 1 punt op; τεθνάναι als 'dat … dood zijn/waren' levert 1 punt op. Niet fout rekenen: ἐν αὐτῇ als 'in haar/hem / in de strijd', πολλοὺς τῶν γνωρίμων als 'veel bekenden/vrienden', τεθνάναι als 'dat … gedood werden / sneuvelden/stierven'. (2p)
- Kolon 37 (regel 10): “Καὶ ἐπιεικῶς”, ἦν δ᾿ ἐγώ, “ ἀληθῆ ἀπήγγελται.”. Verwacht: '“(En) het is”, zei ik, “wel zo ongeveer naar waarheid bericht” / “(En) er zijn”, zei ik, “wel zo ongeveer ware zaken bericht” / “(En) er is”, zei ik, “wel zo ongeveer (de) waarheid bericht”'. ἐπιεικῶς ἀληθῆ ἀπήγγελται als 'het bericht is wel zo ongeveer waar' of 'het is een wel zo ongeveer waar bericht': 1 punt. (2p)
- Kolon 38 (regel 11): “Παρεγένου μέν”, ἦ δ᾿ ὅς, “τῇ μάχῃ;”. Verwacht: '“Was jij (aanwezig)”, zei hij, “bij/in de strijd?”'. Niet fout rekenen: μέν als 'wel'. παραγίγνομαι als 'erbij komen / verschijnen': 1 punt. Wordt μάχη hier op dezelfde manier onjuist vertaald als in kolon 30 en/of 31, dan opnieuw aanrekenen tot een maximum van 2 punten. (2p)
- Kolon 39 (regel 12): “Παρεγενόμην.”. Verwacht: '(Ja,) ik was aanwezig/erbij / Ja'. παραγίγνομαι als 'erbij komen / verschijnen': 0. Wordt παραγίγνομαι hier op dezelfde manier onjuist vertaald als in kolon 38, dan niet opnieuw aanrekenen. (1p)
- Kolon 40 (regel 13): “Δεῦρο δή”, ἔφη, “καθεζόμενος ἡμῖν διήγησαι·. Verwacht (voorbeelden): '“Vertel (het) ons (dan/dus),” zei hij, “nadat je hier bent gaan zitten / terwijl je hier gaat zitten / (rustig) zit”'; of '“Ga hier (dan/dus) zitten,” zei hij, “en vertel (het) ons”'; of '“Komaan,” zei hij, “ga (dan/dus) zitten en vertel (het) ons”'. διήγησαι niet vertaald als gebiedende wijs: 0. Wordt ἔφη hier op dezelfde manier onjuist vertaald als ἔφην in kolon 32 en/of als ἔφη in kolon 35, dan opnieuw aanrekenen tot een maximum van 2 punten. (2p)
- Kolon 41 (regel 13-14): οὐ γάρ τί πω πάντα σαφῶς πεπύσμεθα.”. Verwacht: 'want wij hebben nog niet alles / het nog niet helemaal / niet alles ooit / het nooit helemaal duidelijk vernomen / want wij zijn nog niet van alles duidelijk op de hoogte'. Niet fout rekenen: οὐ πω als 'nog nooit / volstrekt niet / geenszins', en πάντα als 'het geheel'. πάντα als 'allen': 0. πυνθάνομαι als 'informeren/vragen': 1 punt. (2p)
- Kolon 42 (regel 14-15): Καὶ ἅμα με καθίζει ἄγων παρὰ Κριτίαν τὸν Καλλαίσχρου. Verwacht: 'En (te)gelijk(ertijd) zet(te) hij me neer / deed/doet hij mij plaatsnemen naast/bij Critias de zoon van Callaeschrus'. Per juist onderdeel 1 punt: ἅμα als '(te)gelijk(ertijd)' of een synoniem; με καθίζει παρὰ als 'zet(te) hij me neer / deed/doet hij mij plaatsnemen naast/bij'; Κριτίαν als 'Critian'; Καλλαίσχρου als 'Callaeschrou'. Het kolon is maximaal 2 punten. Zijn beide namen onjuist weergegeven, dan die onjuistheid maar één keer aanrekenen. (2p)
- Kolon 43 (regel 15): Παρακαθεζόμενος οὖν. Verwacht: 'Terwijl ik dus erbij ging zitten'. Niet fout rekenen: 'Nadat ik dus erbij was gaan zitten' / 'Toen ik er dus bij zat'. Niet fout rekenen wanneer οὖν bij kolon 44 is vertaald. (1p)
- Kolon 44 (regel 15-16): ἠσπαζόμην τόν τε Κριτίαν καὶ τοὺς ἄλλους. Verwacht: '(be)groette ik Critias en de anderen'. Niet fout rekenen: ἀσπάζομαι als 'omhelzen/kussen'. ἀσπάζομαι als 'ontvangen/verwelkomen': 1 punt. ἠσπαζόμην als 'werd ik begroet': 0. τόν Κριτίαν vertaald als (deel van het) onderwerp: 0. Κριτίαν als 'Critian': 1 punt. Komt een dergelijke naamfout ook in kolon 42 voor, dan hier niet opnieuw aanrekenen. (2p)
- Kolon 45 (regel 16): καὶ διηγούμην αὐτοῖς τὰ ἀπὸ στρατοπέδου. Verwacht: 'en vertelde (ik) / en ik vertelde hun (over) de gebeurtenissen tijdens de expeditie'. Is διηγούμην met dezelfde onjuiste betekenis van διηγέομαι vertaald als διήγησαι in kolon 40, dan hier niet opnieuw aanrekenen. (1p)
- Kolon 46 (regel 16-17): ὅ τι μέ τις ἀνέροιτο. Verwacht: 'alles wat iemand/men (aan) mij (ook maar) vroeg'. Niet fout rekenen: 'alles wat wie ook maar (aan) mij vroeg'. 'alles wat wie mij vroeg': 0. 'alles wat ze (aan) mij (ook maar) vroegen': 1 punt. ἀνέροιτο als 'zou/kon vragen': 1 punt. (2p)
Vakspecifieke regels vertaling: een kolon krijgt 0 punten bij een ernstige fout, en die score kan niet worden gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. Is een aantekening genegeerd en leidt dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan 1 of meer punten aftrek, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Is een Grieks woord niet vertaald en is dat woord niet van essentieel belang voor de betekenis van het kolon, dan 1 punt aftrek, tenzij het model anders vermeldt. Voorvertaalde woorden (zie de kolommen in de subcriteria) tellen niet mee. Een fout mag per kolon maar een keer worden aangerekend.
2023, tijdvak 1: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3
De Perzische koning Cambyses heeft enkele leden van de stam van de Vis-eters (᾿Ιχθυοφάγοι) naar Ethiopië gestuurd. Zij hebben geschenken voor de koning van de Ethiopiërs meegenomen: een purperkleurig kledingstuk, gouden sieraden, mirre (een soort zalf) en wijn. In de onderstaande tekst neemt de koning van de Ethiopiërs deze geschenken in ontvangst en stelt over elk geschenk een vraag. Nadat hij antwoord gekregen heeft, geeft hij commentaar: hij vindt het allemaal maar waardeloze spullen. Maar over de wijn is hij erg positief.
[1] Λαβὼν δὲ τὸ εἷμα τὸ πορφύρεον εἰρώτα ὅ τι εἴη καὶ ὅκως
[2] πεποιημένον. Εἰπόντων δὲ τῶν Ἰχθυοφάγων τὴν ἀληθείην περὶ τῆς
[3] πορφύρης καὶ τῆς βαφῆς, δολεροὺς μὲν τοὺς ἀνθρώπους ἔφη εἶναι,
[4] δολερὰ δὲ αὐτῶν τὰ εἵματα.
[5] Δεύτερα δὲ τὸν χρυσὸν εἰρώτα, τὸν στρεπτὸν τὸν περιαυχένιον καὶ τὰ
[6] ψέλια. Ἐξηγεομένων δὲ τῶν Ἰχθυοφάγων τὸν κόσμον αὐτοῦ, γελάσας
[7] ὁ βασιλεὺς καὶ νομίσας εἶναί σφεα πέδας εἶπε ὡς παρ᾿ ἑωυτοῖσί εἰσι
[8] ῥωμαλεώτεραι τουτέων πέδαι.
[9] Τρίτον δὲ εἰρώτα τὸ μύρον. Εἰπόντων δὲ τῆς ποιήσιος πέρι καὶ
[10] ἀλείψιος, τὸν αὐτὸν λόγον τὸν καὶ περὶ τοῦ εἵματος εἶπε.
[11] Ὡς δὲ ἐς τὸν οἶνον ἀπίκετο καὶ ἐπύθετο αὐτοῦ τὴν ποίησιν,
[12] ὑπερησθεὶς τῷ πόματι ἐπείρετο ὅ τι τε σιτέεται ὁ βασιλεὺς καὶ
[13] χρόνον ὁκόσον μακρότατον ἀνὴρ Πέρσης ζώει.
Zij antwoordden dat de koning tarwebrood at en dat 80 jaar de langste levensduur was waarop een mens mocht rekenen. Dat ze ondanks het eten van dat smerige tarwebrood toch nog 80 jaar konden worden, zei de Ethiopiër, kon alleen maar komen doordat ze er wijn bij dronken; die wijn, zei hij, was het enige wat bij de Perzen beter was dan bij de Ethiopiërs.
Aantekeningen
regel 1 εἰρώτα: onderwerp: hij (= de koning van de Ethiopiërs)
ὅ τι: onzijdige vorm van ὅστις
regel 1-2 καὶ ὅκως πεποιημένον: en hoe het gemaakt was
οἱ Ἰχθυοφάγοι: de Vis-eters
regel 2-3 ἡ πορφύρη: purperen kleur
regel 3 ἡ βαφή: het verven
δολεροὺς: dit vindt hij omdat het kledingstuk niet gewoon de kleur heeft van het materiaal waarvan het gemaakt is.
regel 5 Δεύτερα: ten tweede
εἰρωτάω + accusativus: informeren naar
ὁ στρεπτὸς ὁ περιαυχένιος: halsketting
regel 5-6 τὸ ψέλιον: armband
regel 6 οἱ Ἰχθυοφάγοι: de Vis-eters
τὸν κόσμον αὐτοῦ: het gebruik ervan
regel 7 εἶναί σφεα πέδας: verbinden met νομίσας (regel 7). σφεα = αὐτά. Hiermee worden de gouden sieraden bedoeld.
αἱ πέδαι: boeien
regel 8 ῥωμαλέος: sterk
regel 9 Τρίτον: ten derde
τὸ μύρον: mirre (een soort zalf)
Εἰπόντων: vul aan: τῶν ᾿Ιχθυοφάγων
regel 9-10 τῆς t/m ἀλείψιος = περὶ τῆς ποιήσιος καὶ ἀλείψιος
regel 10 ἡ ἄλειψις: het insmeren
τὸν αὐτὸν λόγον τὸν καὶ: dezelfde opmerking als
regel 12 ὑπερησθείς + dativus: heel blij met
ἐπειρόμην: aoristus van ἐπειρωτάω, bovendien vragen
ὅ τι: onzijdige vorm van ὅστις
ὁ βασιλεὺς: hiermee wordt de Perzische koning bedoeld.
regel 13 χρόνον ὁκόσον = ὁκόσον χρόνον
ὁκόσος: hoeveel
μακρότατον: op z’n hoogst
Herodotus, Historiën 3.22
Vraag 24 37 punten
Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands. Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3.
Bekijk het antwoord
- Kolon 24 (regel 1), Λαβὼν δὲ τὸ εἷμα τὸ πορφύρεον. Goed: (En/Maar) nadat/toen hij het purperen/donkerrode/purperkleurige kledingstuk/kleed had (aan)gepakt/(aan)genomen/gekregen. Ook goed: Λαβὼν als nadat/toen hij (aan)pakte/(aan)nam/kreeg. Λαβὼν als terwijl hij (aan)pakte/(aan)nam/kreeg: 1 punt. Λαβὼν als met: 0 punten. λαμβάνω als buitmaken/vinden: 0 punten. εἷμα met een andere betekenis dan kledingstuk/kleed (of een synoniem): 0 punten. (2p)
- Kolon 25 (regel 1), εἰρώτα ὅ τι εἴη. Goed: vroeg hij wat het/dat was. Ook goed: εἴη als is / zou (kunnen) zijn. ὅ τι als ‘al wat’: 1 punt. ὅ τι niet als vragend voornaamwoord en niet als ‘al wat’: 0 punten. ἐρωτάω met een andere betekenis dan vragen (of een synoniem): 0 punten. (2p)
- Kolon 26 (regel 2), Εἰπόντων δὲ τῶν Ἰχθυοφάγων τὴν ἀληθείην. Goed: (En) nadat/toen de Vis-eters de waarheid gezegd hadden. Ook goed: Εἰπόντων τῶν Ἰχθυοφάγων als nadat/toen de Vis-eters zeiden. δὲ als ‘maar’: 1 punt. λέγω als verzamelen/kiezen/bedoelen: 0 punten. (2p)
- Kolon 27 (regel 2-3), περὶ τῆς πορφύρης καὶ τῆς βαφῆς. Goed: over de purperen kleur en het verven. (1p)
- Kolon 28 (regel 3), δολεροὺς μὲν τοὺς ἀνθρώπους ἔφη εἶναι. Goed: zei hij dat (enerzijds) (de) mensen bedrieglijk/listig waren (2 punten). Ook goed, 1 punt: zei hij dat ze bedrieglijke/listige mensen waren. δολερός met een andere betekenis dan bedrieglijk/listig (of een synoniem): 0 punten. Het μὲν wordt bij kolon 29 beoordeeld. (2p)
- Kolon 29 (regel 4), δολερὰ δὲ αὐτῶν τὰ εἵματα. Goed: en (dat) (anderzijds) hun kledingstukken/kleren/kleding (ook) bedrieglijk/listig waren/was; en (anderzijds) hun kledingstukken/kleren/kleding ook. Ook goed, 1 punt: en dat het bedrieglijke kleding was van hen. μὲν ... δὲ vertaald als ‘weliswaar ... maar’ (zonder ‘ook’): 1 punt. δολερός en εἷμα met een andere betekenis dan bedrieglijk/listig, of kledingstuk/kleed: 0 punten; deze fouten zijn al in kolon 28 of 24 aangerekend. (2p)
- Kolon 30 (regel 5-6), Δεύτερα δὲ τὸν χρυσὸν εἰρώτα, τὸν στρεπτὸν τὸν περιαυχένιον καὶ τὰ ψέλια. Goed: (En) ten tweede informeerde hij naar het goud, (namelijk) de halsketting en de armbanden. δὲ als ‘maar’: 1 punt. (2p)
- Kolon 31 (regel 6), Ἐξηγεομένων δὲ τῶν Ἰχθυοφάγων τὸν κόσμον αὐτοῦ. Goed: (En) toen/terwijl de Vis-eters het gebruik ervan uitlegden/uiteenzetten. Ἐξηγεομένων voortijdig vertaald: niet fout rekenen. δὲ als ‘maar’: 1 punt. ἐξηγέομαι met een andere betekenis dan uitleggen/uiteenzetten (of een synoniem): 0 punten. (2p)
- Kolon 32 (regel 7), ὁ βασιλεὺς εἶπε. Goed: zei de koning. (1p)
- Kolon 33 (regel 6), γελάσας. Goed: nadat/toen hij in lachen was uitgebarsten / terwijl hij lachte / lachend. Ook goed: nadat/toen hij in lachen uitbarstte / nadat/toen hij had gelachen / nadat/toen hij lachte. (1p)
- Kolon 34 (regel 7), καὶ νομίσας εἶναί σφεα πέδας. Goed: en omdat/terwijl hij meende dat het/die dingen/voorwerpen boeien waren. Ook goed: νομίσας als nadat/omdat hij had gemeend / nadat/toen hij meende. νομίζω met een andere betekenis dan menen (of een synoniem): 0 punten. (2p)
- Kolon 35 (regel 7-8), ὡς παρ᾿ ἑωυτοῖσί εἰσι ῥωμαλεώτεραι (kolon 36) πέδαι. Goed: dat bij hen(zelf) (de) boeien sterker waren / dat bij hen(zelf) sterkere boeien waren / dat zij(zelf) sterkere boeien hadden / dat in de ogen van hen(zelf) boeien sterker waren. Ook goed: εἰσι als zijn. ὡς als ‘dat/hoe’: 1 punt. ὡς met een andere betekenis dan dat/hoe (of een synoniem): 0 punten. παρά met een andere betekenis dan bij / in de ogen van (of een synoniem): 0 punten. (2p)
- Kolon 36 (regel 8), τουτέων. Goed: dan deze/die (1 punt). Ook goed, volgens de aanvulling op het correctievoorschrift: dan die van hen (1 punt). dan zij / van hen: 0 punten. (1p)
- Kolon 37 (regel 9), Τρίτον δὲ εἰρώτα τὸ μύρον. Goed: (En) ten derde informeerde hij naar de mirre. δὲ als ‘maar’: 0 punten; wanneer deze fout ook in kolon 26, 29, 30 of 31 voorkomt, reken je hem hier niet opnieuw aan. εἰρώτα vertaald met onvoltooid tegenwoordige tijd: 0 punten (aanvulling). Wanneer deze tijdfout ook in kolon 25 en/of 30 voorkomt, reken je hem hier nogmaals aan, tot een maximum van 2 scorepunten. (1p)
- Kolon 38 (regel 9-10), Εἰπόντων δὲ τῆς ποιήσιος πέρι καὶ ἀλείψιος. Goed: (En) nadat/toen de Vis-eters hadden gesproken over de vervaardiging/het maken (ervan) en (over) het insmeren. Ook goed: Εἰπόντων als nadat/toen de Vis-eters spraken, of nadat/toen ze hadden gesproken / spraken. δὲ als ‘maar’: 1 punt. ποίησις als poëzie: 0 punten. λέγω als verzamelen/kiezen/bedoelen: 0 punten. Wanneer de genitivus-absolutus-constructie op dezelfde manier onjuist is vertaald als in de kola 26 en 31, reken je die onjuistheid hier niet opnieuw aan. (2p)
- Kolon 39 (regel 10), τὸν αὐτὸν λόγον τὸν καὶ περὶ τοῦ εἵματος εἶπε. Goed: sprak/maakte hij dezelfde opmerking als (hij) over het kledingstuk/kleed (had gesproken/gemaakt). Ook goed: καὶ als ‘ook’; τοῦ εἵματος als ‘de kleren’. εἷμα met een andere betekenis dan kledingstuk/kleed/kleren (of een synoniem): 0 punten. λέγω als verzamelen/kiezen/bedoelen: 0 punten. Dezelfde fouten die al in kolon 24 of 29 (εἷμα), of in kolon 26 of 38 (λέγω) staan, reken je hier niet opnieuw aan. (2p)
- Kolon 40 (regel 11), Ὡς δὲ ἐς τὸν οἶνον ἀπίκετο. Goed: (Maar/En) toen/zodra hij bij de wijn was aangekomen / aankwam. Ὡς met een andere betekenis dan toen/zodra (of een synoniem): 0 punten. τὸν οἶνον vertaald als onderwerp: 0 punten. (2p)
- Kolon 41 (regel 11), καὶ ἐπύθετο αὐτοῦ τὴν ποίησιν. Goed: en (over) de vervaardiging ervan had vernomen / vernam. Ook goed: πυνθάνομαι als informeren naar. ποίησις als poëzie: 0 punten. Dezelfde fout als in kolon 38 reken je hier niet opnieuw aan. (2p)
- Kolon 42 (regel 12), ὑπερησθεὶς τῷ πόματι ἐπείρετο. Goed: vroeg hij, heel blij met de drank, bovendien. (2p)
- Kolon 43 (regel 12), ὅ τι τε σιτέεται ὁ βασιλεὺς. Goed: wat de koning at. Ook goed: σιτέεται als eet; τε ... καὶ (kolon 44) als zowel ... als / én ... én. ὅ τι als ‘al wat’: 1 punt. ὅ τι niet als vragend voornaamwoord en niet als ‘al wat’: 0 punten. Dezelfde fout als in kolon 25 reken je hier niet opnieuw aan. (2p)
- Kolon 44 (regel 12-13), καὶ χρόνον ὁκόσον μακρότατον ἀνὴρ Πέρσης ζώει. Goed: en hoeveel tijd / hoe lang een Perzische man / Pers op z’n hoogst leefde. Ook goed: χρόνον ὁκόσον als hoeveel tijd ook maar; ζώει als leeft. ἀνὴρ Πέρσης als Perzische koning(man): 1 punt. (2p)
Vakspecifieke regels: een ernstige fout in een kolon levert 0 punten voor dat kolon op; de juiste weergave van de rest van het kolon compenseert dat niet. Een genegeerde aantekening die leidt tot een onjuiste weergave van het tekstelement: 1 of meer punten in mindering, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis: 1 punt in mindering, tenzij het model anders vermeldt. Een fout wordt per vraag maar één keer aangerekend; de kolon-opmerkingen hieronder geven aan wanneer een zelfde fout in een ander kolon niet opnieuw telt.
2023, tijdvak 2: Tekst 2
Opgavetekst
Tekst 2 Gewoonten in Egypte.
[1] Αἰγύπτιοι ἅμα τῷ οὐρανῷ τῷ κατὰ σφέας ἐόντι ἑτεροίῳ καὶ τῷ ποταμῷ
[2] φύσιν ἀλλοίην παρεχομένῳ ἢ οἱ ἄλλοι ποταμοί, τὰ πολλὰ πάντα ἔμπαλιν
[3] τοῖσι ἄλλοισι ἀνθρώποισι ἐστήσαντο ἤθεά τε καὶ νόμους, ἐν τοῖσι αἱ μὲν
[4] γυναῖκες ἀγοράζουσι καὶ καπηλεύουσι, οἱ δὲ ἄνδρες κατ᾿ οἴκους ἐόντες
[5] ὑφαίνουσι· ὑφαίνουσι δὲ οἱ μὲν ἄλλοι ἄνω τὴν κρόκην ὠθέοντες, Αἰγύπτιοι
[6] δὲ κάτω. Τὰ ἄχθεα οἱ μὲν ἄνδρες ἐπὶ τῶν κεφαλέων φορέουσι, αἱ δὲ
[7] γυναῖκες ἐπὶ τῶν ὤμων. Οὐρέουσι αἱ μὲν γυναῖκες ὀρθαί, οἱ δὲ ἄνδρες
[8] κατήμενοι. Εὐμαρείῃ χρέωνται ἐν τοῖσι οἴκοισι, ἐσθίουσι δὲ ἔξω ἐν τῇσι
[9] ὁδοῖσι, ἐπιλέγοντες ὡς τὰ μὲν αἰσχρὰ ἀναγκαῖα δὲ ἐν ἀποκρύφῳ ἐστὶ
[10] ποιέειν χρεόν, τὰ δὲ μὴ αἰσχρὰ ἀναφανδόν. Ἱρᾶται γυνὴ μὲν οὐδεμία οὔτε
[11] ἔρσενος θεοῦ οὔτε θηλέης, ἄνδρες δὲ πάντων τε καὶ πασέων. Τρέφειν τοὺς
[12] τοκέας τοῖσι μὲν παισὶ οὐδεμία ἀνάγκη μὴ βουλομένοισι, τῇσι δὲ
[13] θυγατράσι πᾶσα ἀνάγκη καὶ μὴ βουλομένῃσι. Οἱ ἱρέες τῶν θεῶν τῇ μὲν
[14] ἄλλῃ κομῶσι, ἐν Αἰγύπτῳ δὲ ξυρῶνται. Τοῖσι ἄλλοισι ἀνθρώποισι νόμος
[15] ἅμα κήδεϊ κεκάρθαι τὰς κεφαλὰς τοὺς μάλιστα ἱκνέεται, Αἰγύπτιοι δὲ ὑπὸ
[16] τοὺς θανάτους ἀνιεῖσι τὰς τρίχας αὔξεσθαι τάς τε ἐν τῇ κεφαλῇ καὶ τῷ
[17] γενείῳ, τέως ἐξυρημένοι. Τοῖσι μὲν ἄλλοισι ἀνθρώποισι χωρὶς θηρίων ἡ
[18] δίαιτα ἀποκέκριται, Αἰγυπτίοισι δὲ ὁμοῦ θηρίοισι ἡ δίαιτά ἐστι. Ἀπὸ πυρῶν
[19] καὶ κριθέων ὧλλοι ζώουσι, Αἰγυπτίων δὲ τῷ ποιευμένῳ ἀπὸ τούτων τὴν
[20] ζόην ὄνειδος μέγιστόν ἐστι, ἀλλὰ ἀπὸ ὀλυρέων ποιεῦνται σιτία, τὰς ζειὰς
[21] μετεξέτεροι καλέουσι. Φυρῶσι τὸ μὲν σταῖς τοῖσι ποσί, τὸν δὲ πηλὸν τῇσι
[22] χερσί [καὶ τὴν κόπρον ἀναιρέονται]. Τὰ αἰδοῖα ὧλλοι μὲν ἐῶσι ὡς
[23] ἐγένοντο, πλὴν ὅσοι ἀπὸ τούτων ἔμαθον, Αἰγύπτιοι δὲ περιτάμνονται.
[24] Εἵματα τῶν μὲν ἀνδρῶν ἕκαστος ἔχει δύο, τῶν δὲ γυναικῶν ἓν ἑκάστη. Τῶν
[25] ἱστίων τοὺς κρίκους καὶ τοὺς κάλους οἱ μὲν ἄλλοι ἔξωθεν προσδέουσι,
[26] Αἰγύπτιοι δὲ ἔσωθεν. Γράμματα γράφουσι καὶ λογίζονται ψήφοισι
[27] Ἕλληνες μὲν ἀπὸ τῶν ἀριστερῶν ἐπὶ τὰ δεξιὰ φέροντες τὴν χεῖρα,
[28] Αἰγύπτιοι δὲ ἀπὸ τῶν δεξιῶν ἐπὶ τὰ ἀριστερά· καὶ ποιεῦντες ταῦτα αὐτοὶ
[29] μέν φασι ἐπιδέξια ποιέειν, Ἕλληνας δὲ ἐπαρίστερα.
Aantekeningen
ἑτεροῖος andersoortig regel 1
ἀγοράζω naar de markt gaan regel 4
καπηλεύω zakendoen
ἡ κρόκη inslag regel 5
regel 7 οὐρέω urineren
regel 8 ἡ εὐμάρειη stoelgang
ἀπόκρυφος verborgen
regel 10 ἀναφανδόν in het openbaar
ἱράομαι priester(es) zijn
regel 14/17 ξυράομαι zich scheren
ἡ κριθή gerst regel 19
ἡ ὄλυρη olyra (graansoort) regel 20
ἡ ζειή zeia (graansoort)
φυράω kneden regel 21
τὸ σταῖς deeg
ἡ κόπρος mest regel 22
ὁ κρίκος zeilring regel 25
ὁ κάλος touw (van de ra)
προσδέω vastmaken
ἐπιδέξιος handig regel 29
ἐπαρίστερος onhandig
Herodotus, Historiën 2.35.2-2.36
Vraag 19 1 punt
Regel 12 παισὶ. Het woord παῖς kan verschillende betekenissen hebben. In de context past hier maar één betekenis. Noteer welke van de volgende betekenissen hier in de context past: dienaar, kind, zoon. Beargumenteer je antwoord met een gegeven uit het tekstgedeelte Τρέφειν t/m βουλομένῃσι (regel 11-13).
Bekijk het antwoord
- Noemt ‘zoon’ als betekenis en onderbouwt dat met de tegenstelling met de dochters (τῇσι θυγατράσι, regel 12-13). (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 20 1 punt
Regel 11-13 Τρέφειν t/m βουλομένῃσι. De betekenis van het werkwoord Τρέφειν in deze zin wordt het best weergegeven met:
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2023, tijdvak 2: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3
Ieder jaar wordt er in Egypte een groot feest voor de godin Artemis gevierd in de stad Boubastis. Deze stad ligt in de Nijldelta. De feestgangers reizen er vanuit heel Egypte per boot naartoe over de rivier de Nijl.
In de onderstaande tekst wordt verteld dat ze elk jaar op hun reis naar Boubastis ook langs andere steden komen en daarbij bepaalde rituelen uitvoeren.
[1] Ἐς μέν νυν Βούβαστιν πόλιν ἐπεὰν κομίζωνται, ποιεῦσι τοιάδε·
[2] πλέουσί τε γὰρ δὴ ἅμα ἄνδρες γυναιξὶ καὶ πολλόν τι πλῆθος ἑκατέρων ἐν
[3] ἑκάστῃ βάρι· αἱ μέν τινες τῶν γυναικῶν κρόταλα ἔχουσαι
[4] κροταλίζουσι, οἱ δὲ αὐλέουσι κατὰ πάντα τὸν πλόον, αἱ δὲ λοιπαὶ
[5] γυναῖκες καὶ ἄνδρες ἀείδουσι καὶ τὰς χεῖρας κροτέουσι.
[6] Ἐπεὰν δὲ πλέοντες κατά τινα πόλιν ἄλλην γένωνται, ἐγχρίμψαντες
[7] τὴν βᾶριν τῇ γῇ ποιεῦσι τοιάδε· αἱ μέν τινες τῶν γυναικῶν ποιεῦσι
[8] τά περ εἴρηκα, αἱ δὲ τωθάζουσι βοῶσαι τὰς ἐν τῇ πόλι ταύτῃ γυναῖκας,
[9] αἱ δὲ ὀρχέονται, αἱ δὲ ἀνασύρονται ἀνιστάμεναι. Ταῦτα παρὰ πᾶσαν
[10] πόλιν παραποταμίην ποιεῦσι.
[11] Ἐπεὰν δὲ ἀπίκωνται ἐς τὴν Βούβαστιν, ὁρτάζουσι μεγάλας ἀνάγοντες
[12] θυσίας, καὶ οἶνος ἀμπέλινος ἀναισιμοῦται πλέων ἐν τῇ ὁρτῇ ταύτῃ ἢ
[13] ἐν τῷ ἅπαντι ἐνιαυτῷ τῷ ἐπιλοίπῳ.
Aantekeningen
regel 1 Ἐς μέν νυν Βούβαστιν πόλιν ἐπεὰν κομίζωνται =
Ἐπεὰν μέν νυν ἐς Βούβαστιν πόλιν κομίζωνται
ἡ Βούβαστις Boubastis
κομίζωνται Onderwerp: ze (= de feestgangers)
regel 2 γὰρ Onvertaald laten.
ἑκατέρων van beide geslachten
regel 3 ἐν ἑκάστῃ βάρι Vul aan: ἐστί
ἡ βᾶρις boot
τινες Onvertaald laten.
τὸ κρόταλον ratel (instrument waarmee lawaai gemaakt kan worden)
regel 4 κροταλίζω ratelen (lawaai maken met een ratel)
αὐλέω fluit spelen
regel 5 τὰς χεῖρας κροτέω in de handen klappen
regel 6 κατά + accusativus bij
ἐγχρίμπτω + dativus laten naderen tot vlak bij
regel 7 ἡ βᾶρις boot
τινες Onvertaald laten.
regel 8 τά = ταῦτα, τά
τά περ εἴρηκα Hiermee wordt verwezen naar wat beschreven is in de regels 3-5 (αἱ μέν t/m κροτέουσι).
τωθάζω uitschelden
regel 9 ἀνασύρομαι de kleren omhoog doen
regel 10 παραποτάμιος aan de rivier gelegen
regel 11 ἡ Βούβαστις Boubastis
ὁρτάζω feestvieren
regel 11-12 ἀνάγω θυσίας offers brengen
regel 12 ἀμπέλινος van druiven
ἀναισιμόω gebruiken
πλέων = πλείων
ἡ ὁρτή feest
Herodotus, Historiën 2.60
Vraag 24 37 punten
Tekst 3. Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3. Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 24 (regel 1) ‘Ἐς μέν νυν Βούβαστιν πόλιν ἐπεὰν κομίζωνται,’. Goed: ‘(telkens) wanneer ze nu/dan/dus naar de stad Boubastis gebracht worden of reizen’. Onderdelen: νυν als ‘nu/zojuist’; Βούβαστιν als Boubastin; κομίζωνται in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: ἐπεὰν niet als onderschikkend voegwoord; κομίζομαι met een andere betekenis dan reizen of gebracht worden; Ἐς Βούβαστιν πόλιν als ‘in de stad Boubastis’. (2p)
- Kolon 25 (regel 1) ‘ποιεῦσι τοιάδε·’. Goed: ‘doen ze dergelijke dingen’, ‘het volgende’ of ‘handelen ze als volgt’; τοιάδε als ‘dit’. Geen punt: ποιεῦσι in de onvoltooid verleden tijd; ‘wordt het volgende (door hen) gedaan’. (1p)
- Kolon 26 (regel 2) ‘πλέουσί τε γὰρ δὴ ἅμα ἄνδρες γυναιξὶ’. Goed: ‘mannen varen (dan/natuurlijk) samen met vrouwen’, met πλέουσί in de onvoltooid verleden tijd en ἄνδρες als volwassenen of mensen. Geen punt: πλέουσί niet vertaald als vorm van πλέω; ἅμα als voegwoord. Herhaalde fout in een persoonsvorm: maximaal 2 punten voor die fout in het hele model. (2p)
- Kolon 27 (regel 2-3) ‘καὶ πολλόν τι πλῆθος ἑκατέρων ἐν ἑκάστῃ βάρι·’. Goed: ‘en een (enigszins) grote menigte van beide geslachten is/bevindt zich in iedere boot’. πλῆθος als ‘meerderheid’ telt; als ‘grootte’ of ‘volksvergadering’ niet; βᾶρις als ‘boot’; ἐστί in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: βᾶρις met een andere betekenis dan boot. (2p)
- Kolon 28 (regel 3-4) ‘αἱ μέν τινες τῶν γυναικῶν κροταλίζουσι,’. Goed: ‘sommige vrouwen ratelen’, met κροταλίζουσι in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: αἱ als ‘zij/die’ of als betrekkelijk voornaamwoord of als αἴ. (2p)
- Kolon 29 (regel 3) ‘κρόταλα ἔχουσαι’. Goed: ‘terwijl ze ratels hebben’ of ‘met ratels’. Niet fout rekenen: ‘een ratel’. (1p)
- Kolon 30 (regel 4) ‘οἱ δὲ αὐλέουσι κατὰ πάντα τὸν πλόον,’. Goed: ‘(en/maar) sommige mannen spelen (tijdens) de hele vaart fluit’. Onderdelen: οἱ (δὲ) als ‘de andere(n)’ of ‘de mannen’; αὐλέουσι in de onvoltooid verleden tijd; κατά als ‘tijdens’ of een synoniem; πάντα als ‘iedere’. Geen punt: οἱ als ‘zij/die’ of betrekkelijk voornaamwoord, of als ‘(de) andere (van de) vrouwen’. (2p)
- Kolon 31 (regel 4-5) ‘αἱ δὲ λοιπαὶ γυναῖκες καὶ ἄνδρες ἀείδουσι καὶ τὰς χεῖρας κροτέουσι.’. Goed: ‘en de overige vrouwen en mannen zingen en klappen in hun handen’. Onderdelen: αἱ δὲ λοιπαὶ γυναῖκες als ‘en zij/de overige vrouwen’; καὶ ἄνδρες als ‘en de mannen’; ἀείδουσι en κροτέουσι in de onvoltooid verleden tijd. (2p)
- Kolon 32 (regel 6) ‘Ἐπεὰν δὲ … κατά τινα πόλιν ἄλλην γένωνται,’ (πλέοντες staat apart als kolon 33). Goed: ‘(En/maar) (telkens) wanneer of zodra ze bij een andere stad komen of aangekomen zijn’. Onderdelen: γένωνται als ‘ze blijken te zijn’ of ‘komen/zijn’ en in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: ἐπεὰν niet als onderschikkend voegwoord (al eerder aangerekend in kolon 24); γίγνομαι met een andere betekenis. (2p)
- Kolon 33 (regel 6) ‘πλέοντες’. Goed: ‘terwijl ze varen’ of ‘op hun reis’. (1p)
- Kolon 34 (regel 6-7) ‘ἐγχρίμψαντες τὴν βᾶριν τῇ γῇ ποιεῦσι τοιάδε·’. Goed: ‘doen ze dergelijke dingen’, ‘handelen ze als volgt’ of ‘het volgende’, nadat ze de boot tot vlak bij het land of de stad hebben laten naderen. Niet fout rekenen: γῆ als ‘grond’ of ‘gebied’; τοιάδε als ‘dit’. Geen punt: βᾶρις met een andere betekenis dan boot; ποιεῦσι in de onvoltooid verleden tijd; ποιεῦσι τοιάδε als ‘wordt het volgende (door hen) gedaan’. (2p)
- Kolon 35 (regel 7) ‘αἱ μέν τινες τῶν γυναικῶν ποιεῦσι’. Goed: ‘sommige vrouwen doen’. Geen punt: ‘de vrouwen’ zonder ‘sommige’; αἱ als ‘zij/die’, betrekkelijk voornaamwoord of αἴ; ποιεῦσι in de onvoltooid verleden tijd. (1p)
- Kolon 36 (regel 8) ‘τά περ εἴρηκα,’. Goed: ‘precies (dat) wat’ of ‘precies de dingen die ik gezegd/genoemd heb’. Niet fout rekenen: περ als ‘uitsluitend’ of ‘inderdaad’; περ niet vertaald telt mee; περ als ‘zeker’, ‘zeer’ of ‘in elk geval’ telt mee. Geen punt: περ als ‘hoewel’, ‘zelfs’ of ‘toch’; λέγω als ‘verzamelen’, ‘kiezen’ of ‘tellen’. (2p)
- Kolon 37 (regel 8) ‘αἱ δὲ τωθάζουσι (kolon 38) τὰς ἐν τῇ πόλι ταύτῃ γυναῖκας,’. Goed: ‘en sommige(n) schelden de vrouwen in die stad uit’. Onderdelen: τωθάζουσι in de onvoltooid verleden tijd; ταύτῃ als ‘op die manier’ of ‘daarlangs’ of ‘dezelfde’. Geen punt: αἱ als ‘zij/die’ of betrekkelijk voornaamwoord of αἴ. (2p)
- Kolon 38 (regel 8) ‘βοῶσαι’. Goed: ‘terwijl ze schreeuwen’. (1p)
- Kolon 39 (regel 9) ‘αἱ δὲ ὀρχέονται, αἱ δὲ ἀνασύρονται ἀνιστάμεναι.’. Goed: ‘(en/maar) (weer) andere(n) dansen, (en/maar) (nog) (weer) anderen doen de kleren omhoog terwijl ze opstaan of gaan staan’. Onderdelen: ὀρχέονται en ἀνασύρονται in de onvoltooid verleden tijd. Niet fout rekenen: ἀνίσταμαι als ‘staan’. Geen punt: αἱ als ‘zij/die’, betrekkelijk voornaamwoord of αἴ. (2p)
- Kolon 40 (regel 9-10) ‘Ταῦτα παρὰ πᾶσαν πόλιν παραποταμίην ποιεῦσι.’. Goed: ‘dit/dat doen ze bij/naast iedere aan de rivier gelegen stad’. Onderdelen: Ταῦτα als ‘hetzelfde’ of ‘dezelfde dingen’ of ‘dit’; πᾶσαν πόλιν als ‘de hele stad’ of ‘alle steden’; ποιεῦσι in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: ποιεῦσι τοιάδε op dezelfde onjuiste manier vertaald als in kolon 25 of 34. (2p)
- Kolon 41 (regel 11) ‘Ἐπεὰν δὲ ἀπίκωνται ἐς τὴν Βούβαστιν,’. Goed: ‘(En/maar) (telkens) wanneer of zodra ze in Boubastis aankomen of aangekomen zijn’. Onderdelen: ἀπίκωνται in de onvoltooid verleden tijd; Βούβαστιν als Boubastin (hier niet opnieuw aanrekenen). Geen punt: ἐπεὰν niet als onderschikkend voegwoord (hier niet opnieuw aanrekenen). (2p)
- Kolon 42 (regel 11-12) ‘ὁρτάζουσι μεγάλας ἀνάγοντες θυσίας,’. Goed: ‘vieren ze feest, terwijl ze grote offers brengen’. ὁρτάζουσι in de onvoltooid verleden tijd is goed; in het hele kolon geen punt zonder die tijd. (1p)
- Kolon 43 (regel 12) ‘καὶ ἐν τῇ ὁρτῇ ταύτῃ’. Goed: ‘en bij/tijdens/op dat feest’. Niet fout rekenen: καὶ als ‘en’ of ‘ook’. Geen punt: ταύτῃ op dezelfde onjuiste manier vertaald als in kolon 37. (1p)
- Kolon 44 (regel 12) ‘οἶνος ἀμπέλινος ἀναισιμοῦται πλέων ἢ’. Goed: ‘wordt (er) meer wijn van druiven gebruikt dan’ of ‘gebruikt men meer wijn van druiven dan’. Niet fout rekenen: ‘gebruiken ze meer wijn van druiven dan’; οἶνος ἀμπέλινος als ‘druivenwijn’. Onderdelen: ἀναισιμοῦται in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: πλέων niet als comparativus van πολύς; ἢ met een andere betekenis dan ‘dan’. (2p)
- Kolon 45 (regel 13) ‘ἐν τῷ ἅπαντι ἐνιαυτῷ τῷ ἐπιλοίπῳ.’. Goed: ‘(in/tijdens) de hele rest van het jaar’ of ‘het hele overige (deel van het) jaar’. Onderdelen: ἅπας als ‘ieder’ of ‘elk’; ἐπίλοιπος als ‘volgend’ of ‘toekomstig’. (2p)
Vakspecifieke regels voor deze vertaling (correctievoorschrift, onderdeel 3): een ernstige fout in een kolon levert 0 punten voor dat kolon op, en dat wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. Is een aantekening genegeerd en heeft dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement geleid, dan 1 of meer punten aftrekken, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Is een Grieks woord niet vertaald en is het niet van essentieel belang voor de betekenis van het kolon, dan 1 punt aftrekken, tenzij het model anders vermeldt. Dezelfde onjuiste weergave van een persoonsvorm telt in elk kolon opnieuw mee, tot een maximum van 2 punten voor die fout. Een kolon waarin de betekenis van een woord of persoonsvorm juist is weergegeven maar die in het Nederlands niet vloeiend is, krijgt geen aftrek.
2022, tijdvak 1: Tekst 5
Opgavetekst
Tekst 5
Nadat Achilles en Agamemnon ruzie hebben gekregen, heeft Agamemnon Achilles’ slavin Briseïs bij Achilles laten weghalen. In de onderstaande tekst wordt verteld hoe Achilles daarop reageert.
[348] Αὐτὰρ Ἀχιλλεὺς
[349] δακρύσας ἑτάρων ἄφαρ ἕζετο νόσφι λιασθείς,
[350] θῖν᾿ ἔφ᾿ ἁλὸς πολιῆς, ὁρόων ἐπ᾿ ἀπείρονα πόντον·
[351] πολλὰ δὲ μητρὶ φίλῃ ἠρήσατο χεῖρας ὀρεγνύς·
[352] “Μῆτερ, ἐπεί μ᾿ ἔτεκές γε μινυνθάδιόν περ ἐόντα,
[353] τιμήν πέρ μοι ὄφελλεν Ὀλύμπιος ἐγγυαλίξαι
[354] Ζεὺς ὑψιβρεμέτης· νῦν δ᾿ οὐδέ με τυτθὸν ἔτισεν·
[355] ἦ γάρ μ᾿ Ἀτρεΐδης εὐρὺ κρείων Ἀγαμέμνων
[356] ἠτίμησεν· ἑλὼν γὰρ ἔχει γέρας, αὐτὸς ἀπούρας.”
[357] Ὣς φάτο δάκρυ χέων, τοῦ δ᾿ ἔκλυε πότνια μήτηρ
[358] ἡμένη ἐν βένθεσσιν ἁλὸς παρὰ πατρὶ γέροντι·
[359] καρπαλίμως δ᾿ ἀνέδυ πολιῆς ἁλὸς ἠΰτ᾿ ὀμίχλη,
[360] καί ῥα πάροιθ᾿ αὐτοῖο καθέζετο δάκρυ χέοντος,
[361] χειρί τέ μιν κατέρεξεν, ἔπος τ᾿ ἔφατ᾿ ἔκ τ᾿ ὀνόμαζε·
[362] “Τέκνον, τί κλαίεις; Τί δέ σε φρένας ἵκετο πένθος;
[363] Ἐξαύδα, μὴ κεῦθε νόῳ, ἵνα εἴδομεν ἄμφω.”
[364] Τὴν δὲ βαρὺ στενάχων προσέφη πόδας ὠκὺς Ἀχιλλεύς·
[365] “Je weet het al; waarom moet ik je vertellen wat je allemaal al weet?”
Aantekeningen
regel 349: ἑτάρων: verbinden met νόσφι. ἕζετο = καθέζετο
regel 350: θῖν᾿ ἔφ᾿: op het strand
regel 351: ἠρήσαμην: aoristus van ἀράομαι
regel 352: μινυνθάδιόν περ ἐόντα: als iemand die maar kort zou leven (Er was voorspeld dat Achilles een kort maar roemvol leven zou hebben.)
regel 353: ὄφελλεν: (hij) had moeten
regel 354: ὑψιβρεμέτης: met onweer dreunend; τυτθὸν: bijwoord; τίω: eren
regel 355: εὐρὺ: over een groot gebied
regel 356: ἑλὼν: onvertaald laten.
regel 357: φάτο = ἔφη
regel 358: πατρὶ: hiermee wordt de vader van Thetis bedoeld, de zeegod Nereus.
regel 359: ἠΰτ᾿ ὀμίχλη: als een nevel
regel 361: ἔφατ᾿ = ἔφατo; ἔφατo = ἔφη; ἐξονομάζω: uitspreken
regel 362: φρένας: in je hart
regel 363: εἴδομεν: coniunctivus van οἶδα
Homerus, Ilias 1.348-365
Vraag 25 38 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 5. Vertaal de regels 348 t/m 364 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 25 (regel 348-349): Αὐτὰρ Ἀχιλλεὺς ἑτάρων ἄφαρ ἕζετο νόσφι. En/maar Achilles ging gauw/terstond ver van zijn/de vrienden zitten. (2p)
- Kolon 26 (regel 349): δακρύσας. Nadat/omdat hij was gaan huilen / huilend. (1p)
- Kolon 27 (regel 349): λιασθείς. Nadat hij zich verwijderd had / verwijderd. (1p)
- Kolon 28 (regel 350): θῖν᾿ ἔφ᾿ ἁλὸς πολιῆς. Op het strand van de grauwe zee. (1p)
- Kolon 29 (regel 350): ὁρόων ἐπ᾿ ἀπείρονα πόντον. (Uit)kijkend over/naar/op de eindeloze zee. (1p)
- Kolon 30 (regel 351): πολλὰ δὲ μητρὶ φίλῃ ἠρήσατο. (En) veel/hevig bad hij tot zijn (eigen/geliefde) moeder. (2p)
- Kolon 31 (regel 351): χεῖρας ὀρεγνύς. Terwijl hij zijn/de handen uitstrekte. (1p)
- Kolon 32 (regel 352): “Μῆτερ, ἐπεί μ᾿ ἔτεκές γε. Moeder, omdat jij me (toch) voortgebracht hebt / voortbracht. (De woorden μινυνθάδιόν περ ἐόντα zijn in de aantekening voorvertaald als: als iemand die maar kort zou leven.) (1p)
- Kolon 33 (regel 353-354): τιμήν πέρ μοι ὄφελλεν Ὀλύμπιος ἐγγυαλίξαι Ζεὺς ὑψιβρεμέτης. Had de met onweer dreunende Olympiër / Olympische Zeus me (juist) eer moeten geven. (2p)
- Kolon 34 (regel 354): νῦν δ᾿ οὐδέ με τυτθὸν ἔτισεν. (Maar/en) nu eerde hij me zelfs niet een beetje / nu heeft hij me niet eens een beetje geëerd. (2p)
- Kolon 35 (regel 355-356): ἦ γάρ μ᾿ Ἀτρεΐδης εὐρὺ κρείων Ἀγαμέμνων ἠτίμησεν. Want zeker/echt/werkelijk, de zoon van Atreus / de Atride, de over een groot gebied heersende Agamemnon / Agamemnon, heerser over een groot gebied, heeft mij beledigd. (2p)
- Kolon 36 (regel 356): ἑλὼν γὰρ ἔχει γέρας. Want hij heeft mijn/het eergeschenk. (1p)
- Kolon 37 (regel 356): αὐτὸς ἀπούρας.” Nadat/doordat hij het zelf (van mij) heeft geroofd/afgenomen / door het zelf (van mij) af te pakken. (1p)
- Kolon 38 (regel 357): Ὣς φάτο. Zo sprak hij / Dat zei hij. (1p)
- Kolon 39 (regel 357): δάκρυ χέων. Een traan / tranen vergietend / (een traan / tranen) huilend. (1p)
- Kolon 40 (regel 357): τοῦ δ᾿ ἔκλυε πότνια μήτηρ. En zijn machtige moeder luisterde naar hem / hoorde hem. (1p)
- Kolon 41 (regel 358): ἡμένη ἐν βένθεσσιν ἁλὸς. Zittend in de diepte(n) van de zee. (1p)
- Kolon 42 (regel 358): παρὰ πατρὶ γέροντι. Bij haar oude vader. (1p)
- Kolon 43 (regel 359): καρπαλίμως δ᾿ ἀνέδυ πολιῆς ἁλὸς ἠΰτ᾿ ὀμίχλη. (En) snel dook zij op uit de grauwe zee als een nevel. (2p)
- Kolon 44 (regel 360): καί ῥα πάροιθ᾿ αὐτοῖο καθέζετο. En zij ging (dan/vervolgens) tegenover/voor hem zitten. (2p)
- Kolon 45 (regel 360): δάκρυ χέοντος. Terwijl hij een traan / tranen vergoot / (een traan / tranen) huilde. (1p)
- Kolon 46 (regel 361): χειρί τέ μιν κατέρεξεν. (En ze) streelde hem met haar hand. (1p)
- Kolon 47 (regel 361): ἔπος τ᾿ ἔφατ᾿ ἔκ τ᾿ ὀνόμαζε. (En ze) zei een/het woord / nam het woord en (ze) zei / sprak (het uit). (1p)
- Kolon 48 (regel 362): “Τέκνον, τί κλαίεις. (Mijn) kind, waarom/wat huil je. (1p)
- Kolon 49 (regel 362): Τί δέ σε φρένας ἵκετο πένθος. (En) welk leed heeft jou bereikt in je hart. (2p)
- Kolon 50 (regel 363): Ἐξαύδα. Spreek het uit / spreek ronduit. (1p)
- Kolon 51 (regel 363): μὴ κεῦθε νόῳ. Verberg het niet in je geest/hart. (1p)
- Kolon 52 (regel 363): ἵνα εἴδομεν ἄμφω.” Opdat wij het beiden weten. (1p)
- Kolon 53 (regel 364): Τὴν δὲ προσέφη πόδας ὠκὺς Ἀχιλλεύς. (En/maar) de snelvoetige Achilles sprak tot haar. (1p)
- Kolon 54 (regel 364): βαρὺ στενάχων. Luid kreunend / zwaar zuchtend. (1p)
Vertaling (vakspecifieke regels 3 t/m 5 en de aanvullingen op het correctievoorschrift). Een ernstige fout in een kolon levert 0 punten voor dat kolon op; dit wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. Een genegeerde aantekening die leidt tot een onjuiste weergave van het tekstelement: 1 of meer punten in mindering, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis van het kolon: 1 punt in mindering, tenzij het model anders vermeldt. Kolon-notities: kolon 28 en 43: πολιός als wit is niet fout. Kolon 26: nadat hij gehuild had is niet fout. Kolon 27: zich verwijderend is niet fout. Kolon 29: ἐπί als bij is 0 punten. Kolon 30: μητρὶ φίλῃ als voor zijn (eigen/geliefde) moeder is 0 punten; πολλὰ als dikwijls of veel dingen is niet fout; ἀράομαι als verwensen/vervloeken telt voor het eigen deel van het antwoord. Kolon 32: ἐπεί als nadat is niet fout. Kolon 34: τυτθὸν als klein of jong is 0 punten. Kolon 35: ἦ als hij sprak, ik was, of of de/het is 0 punten; Ἀτρεΐδης als Atreïdes en εὐρὺ κρείων als (de) machtige heerser zijn niet fout. Kolon 39: in tranen is niet fout. Kolon 40: en de machtige moeder van hem of zijn machtige moeder luisterde is niet fout; τοῦ als ernaar of het is niet fout; κλύω als verhoren is niet fout. Kolon 42: πατρὶ als een vader is 0 punten. Kolon 43: πολιῆς niet als bijvoeglijk naamwoord bij ἁλὸς is 0 punten; ἅλς als zout is 0 punten. Wordt ἁλὸς op dezelfde manier fout vertaald als in de kola 28 en 41, dan hier niet meer aanrekenen; als in kolon 28 of 41 (niet beide), dan hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 punten. Wordt πολιῆς op dezelfde manier fout vertaald als in kolon 28, dan hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 punten. Als onderwerp hij genoteerd is 0 punten. Kolon 44: πάροιθ᾿ als eerder dan is 0 punten; als onderwerp hij genoteerd is 0 punten, maar niet opnieuw aanrekenen als dat in kolon 43 al is gebeurd. Kolon 45: omdat hij een traan vergoot is niet fout; δάκρυ χέοντος op dezelfde manier onjuist als δάκρυ χέων in kolon 39 wordt hier niet meer aangerekend; χέοντος niet verbonden met αὐτοῖο (kolon 44) is 0 punten. Kolon 46 en 47: als onderwerp hij genoteerd is 0 punten; niet opnieuw aanrekenen als dat al in kolon 43 en/of 44 is gebeurd; wel aanrekenen als het niet in 43 en/of 44 maar wel in 46 voorkomt. Kolon 49: waarom heeft leed jou bereikt in je hart is niet fout; σε φρένας ἵκετο als heeft je hart bereikt of is in je hart aangekomen is niet fout. Kolon 51: νόῳ vertaald met een andere functie van de dativus dan dativus van plaats en een andere betekenis dan geest/hart (bijvoorbeeld aan/voor/met/door/tijdens je geest/hart/plan/wil) is niet fout; νόῳ niet vertaald als dativus is 0 punten. Kolon 52: ἵνα als zodat is niet fout. Kolon 36, 37, 38, 41, 48, 50, 53 en 54 hebben geen aanvullende notities.
2022, tijdvak 2: Tekst 5
Opgavetekst
Tekst 5
Achilles heeft besloten weer mee te doen aan de strijd. Hij heeft zijn nieuwe wapenrusting aangetrokken en stapt op zijn strijdwagen die getrokken wordt door zijn twee onsterfelijke paarden. Zij kunnen spreken met menselijke stem. Hij heeft de paarden gevraagd hem na afloop van de strijd veilig terug te brengen naar het scheepskamp.
Een van de paarden, Xanthus (Ξάνθος), geeft hem antwoord:
“[408] Καὶ λίην σ᾿ ἔτι νῦν γε σαώσομεν, ὄβριμ᾿ Ἀχιλλεῦ·
[409] ἀλλά τοι ἐγγύθεν ἦμαρ ὀλέθριον· οὐδέ τοι ἡμεῖς
[410] αἴτιοι, ἀλλὰ θεός τε μέγας καὶ Μοῖρα κραταιή.
[411] Οὐδὲ γὰρ ἡμετέρῃ βραδυτῆτί τε νωχελίῃ τε
[412] Τρῶες ἀπ᾿ ὤμοιιν Πατρόκλου τεύχε᾿ ἕλοντο·
[413] ἀλλὰ θεῶν ὤριστος, ὃν ἠΰκομος τέκε Λητώ,
[414] ἔκταν᾿ ἐνὶ προμάχοισι καὶ Ἕκτορι κῦδος ἔδωκε.
[415] Νῶϊ δὲ καί κεν ἅμα πνοιῇ Ζεφύροιο θέοιμεν,
[416] ἥν περ ἐλαφροτάτην φάσ᾿ ἔμμεναι· ἀλλὰ σοὶ αὐτῷ
[417] μόρσιμόν ἐστι θεῷ τε καὶ ἀνέρι ἶφι δαμῆναι.”
[418] Ὣς ἄρα φωνήσαντος Ἐρινύες ἔσχεθον αὐδήν.
[419] Τὸν δὲ μέγ᾿ ὀχθήσας προσέφη πόδας ὠκὺς Ἀχιλλεύς·
[420] “Ξάνθε, τί μοι θάνατον μαντεύεαι; Οὐδέ τί σε χρή.
[421] Εὖ νυ τὸ οἶδα καὶ αὐτός, ὅ μοι μόρος ἐνθάδ᾿ ὀλέσθαι,
[422] νόσφι φίλου πατρὸς καὶ μητέρος· ἀλλὰ καὶ ἔμπης
[423] οὐ λήξω πρὶν Τρῶας ἅδην ἐλάσαι πολέμοιο.”
Aantekeningen:
regel 409: ἐγγύθεν Vul aan: ἐστίν
regel 410: αἴτιοι Vul aan: ἐσμέν
Μοῖρα Moira (godin van het noodlot)
regel 411: ἡ νωχελίη = luiheid
regel 412: οἱ Τρῶες = Trojanen
ὤμοιιν = ὤμων
regel 413: ὤριστος = ὁ ἄριστος
regel 414: ἔκταν᾿ Vul aan: αὐτόν
regel 415: Νῶϊ (nominativus) = wij; ἅμα + dativus = even snel als
Ζέφυρος = Zephyrus (god van de westenwind)
regel 416: φάσ᾿ = φασί
regel 417: μόρσιμος = door het lot bepaald
θεῷ = ὑπὸ θεοῦ; ἀνέρι = ὑπὸ ἀνδρός
δαμῆναι = infinitivus aoristus passief van δαμάζω
regel 418: φωνήσαντος Vul aan: Ξάνθου
Ἐρινύες = de Erinyen (Deze godinnen onderbreken Xanthus hier om te voorkomen dat hij nog meer over de toekomst vertelt.)
ἔσχεθον = ἔσχον; ἔχω = tegenhouden
regel 420: Οὐδέ τί = helemaal niet; χρή Vul aan: μαντεύεσθαι
regel 421: ὅ = dat (voegwoord); μόρος Vul aan: ἐστίν
regel 422: καὶ ἔμπης = toch
regel 423: λήξω = Achilles bedoelt: met vechten.
οἱ Τρῶες = Trojanen
ἅδην ἐλάω πολέμοιο + accusativus = (iemand) de strijdlust ontnemen
Homerus, Ilias 19.408-423
Vraag 25 38 punten
Tekst 5. Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 5.
Vertaal de regels 408 t/m 423 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 25 (regel 408) „Καὶ λίην σ᾿ ἔτι νῦν γε σαώσομεν, ὄβριμ᾿ Ἀχιλλεῦ·” vertaald als: (En) zeer zeker zullen we je nu nog (wel) in veiligheid brengen / redden, machtige Achilles. Niet fout: σαώσομεν met de onvoltooid tegenwoordige tijd. Nul punten bij: σ᾿ niet als lijdend voorwerp; σαώσομεν als (on)voltooid verleden tijd of voltooid tegenwoordige tijd; ὄβριμ᾿ Ἀχιλλεῦ niet als aanspreekvorm. (2p)
- Kolon 26 (regel 409) „ἀλλά τοι ἐγγύθεν ἦμαρ ὀλέθριον·” vertaald als: maar de ongelukkige dag, of de dag van het verderf, is nabij, zeg ik je / is voor jou nabij / maar de dag van je verderf is nabij. Nul punten bij: ἀλλά vertaald als vorm van ἄλλος; ὀλέθριον niet verbonden met ἦμαρ. (2p)
- Kolon 27 (regel 409-410) „οὐδέ τοι ἡμεῖς αἴτιοι,” vertaald als: en/maar niet wij zijn (daaraan) schuldig / (daarvan) de oorzaak, zeg ik je / en/maar niet wij zijn voor jou (daaraan) schuldig. Niet fout: οὐδέ als ‘en’ of ‘ook niet’. Nul punten bij: οὐδέ als ‘niets’ of ‘zelfs niet’. (1p)
- Kolon 28 (regel 410) „ἀλλὰ θεός τε μέγας καὶ Μοῖρα κραταιή.” vertaald als: maar de/een grote, machtige god en de krachtige Moira. Niet fout: maar er is een grote god en de krachtige Moira; Moira als (de/een) godin van het noodlot. Voor 1 punt: maar de god is groot en (de godin van) het noodlot / Moira (is) krachtig. Nul punten bij: ἀλλά als vorm van ἄλλος; μέγας niet verbonden met θεός; κραταιή niet verbonden met Μοῖρα. (2p)
- Kolon 29 (regel 411) „Οὐδὲ γὰρ ἡμετέρῃ βραδυτῆτί τε νωχελίῃ τε” vertaald als: want (ook) niet door onze traagheid en luiheid. Nul punten bij: Οὐδὲ als ‘zelfs niet’. (1p)
- Kolon 30 (regel 412) „Τρῶες ἀπ᾿ ὤμοιιν Πατρόκλου τεύχε᾿ ἕλοντο·” vertaald als: hebben (de) Trojanen de wapenrusting of wapens van de schouders van Patroclus (af)genomen. Niet fout: hebben de Trojanen de wapenrusting van Patroclus van zijn schouders (af)genomen. Voor de woorden: τεύχεα als wapenrustingen (1 punt, anders 0); αἱρέω als verkrijgen of zich meester maken van (1 punt); αἱρέομαι als kiezen (0 punten). Nul punten bij: ἀπό met een andere betekenis dan van(af); ὤμοιιν niet vertaald als vorm van ὦμος. (2p)
- Kolon 31 (regel 413) „ἀλλὰ θεῶν ὤριστος,” vertaald als: maar de beste van de goden. Niet fout: θεῶν ὤριστος als de beste god. Nul punten bij: ἀλλὰ als vorm van ἄλλος (telt mee in het maximum van 4 punten voor ἀλλά, zie aiContext). (1p)
- Kolon 32 (regel 413) „ὃν ἠΰκομος τέκε Λητώ,” vertaald als: die Leto met (het/haar) mooie haar / de schoongelokte Leto voortgebracht of gebaard heeft. Niet fout: die gebaard is door Leto met mooi haar. Nul punten bij: ὃν expliciet verbonden met een ander antecedent dan ὤριστος (kolon 31). (2p)
- Kolon 33 (regel 414) „ἔκταν᾿ ἐνὶ προμάχοισι” vertaald als: heeft hem gedood bij, onder of te midden van de voorvechters. Nul punten bij: ἐνὶ als gedurende, met of door. (1p)
- Kolon 34 (regel 414) „καὶ Ἕκτορι κῦδος ἔδωκε.” vertaald als: en heeft roem gegeven aan Hector. (1p)
- Kolon 35 (regel 415) „Νῶϊ δὲ καί κεν ἅμα πνοιῇ Ζεφύροιο θέοιμεν,” vertaald als: (maar/en) wij zouden zelfs even snel als de wind van Zephyrus / als het waaien van Zephyrus kunnen rennen. Niet fout: καί als ‘ook’; κεν θέοιμεν als ‘wij kunnen of zouden rennen’; πνοιή Ζεφύροιο als de adem van Zephyrus; Zephyrus als god van de westenwind. Nul punten bij: κεν θέοιμεν als ‘wij rennen’. (2p)
- Kolon 36 (regel 416) „ἥν περ ἐλαφροτάτην φάσ᾿ ἔμμεναι·” vertaald als: waarvan men (toch of juist) zegt / ze (toch of juist) zeggen dat die of dat de snelste is / het snelst is / zeer snel is. Nul punten bij: φάσ᾿ als ‘hij zegt’; ἔμμεναι niet vertaald als vorm van εἰμί. (2p)
- Kolon 37 (regel 416-417) „ἀλλὰ σοὶ αὐτῷ μόρσιμόν ἐστι” vertaald als: maar voor jou(zelf) is (het) door het lot bepaald. Voor 1 punt: σοὶ αὐτῷ als ‘voor jou’; 0 punten voor σοὶ αὐτῷ als ‘door jouzelf’. Nul punten bij: ἀλλά als vorm van ἄλλος (telt mee in het maximum van 4 punten voor ἀλλά, zie aiContext). (2p)
- Kolon 38 (regel 417) „θεῷ τε καὶ ἀνέρι ἶφι δαμῆναι.”” vertaald als: door een god en door een man met geweld gedood of bedwongen te worden. Voor 1 punt: θεῷ τε καὶ ἀνέρι ἶφι als met geweld van een god en van een man. (2p)
- Kolon 39 (regel 418) „Ὣς ἄρα φωνήσαντος Ἐρινύες ἔσχεθον αὐδήν.” vertaald als: nadat Xanthus (dan) zo gesproken had, hielden de Erinyen zijn stem tegen; of: de Erinyen hielden de stem van Xanthus tegen, die (dan) zo gesproken had. Voor 1 punt: Ξάνθου als (de) blonde. Nul punten bij: Ὣς als iets anders dan ‘zo’; ἔσχεθον niet vertaald als vorm van ἔχω. (2p)
- Kolon 40 (regel 419) „Τὸν δὲ μέγ᾿ ὀχθήσας προσέφη πόδας ὠκὺς Ἀχιλλεύς·” vertaald als: (en/maar) tot hem sprak de snelvoetige Achilles, nadat hij zeer wrevelig of verontwaardigd geworden was. Nul punten bij: μέγ᾿ ὀχθήσας niet verbonden met Ἀχιλλεύς; πόδας ὠκὺς niet verbonden met Ἀχιλλεύς. (2p)
- Kolon 41 (regel 420) „“Ξάνθε, τί μοι θάνατον μαντεύεαι;” vertaald als: Xanthus, waarom of wat voorspel je mij de dood / voorspel je mijn dood. Niet fout: μαντεύεαι als ‘je voorspelde’. Voor 1 punt: μαντεύομαι als ‘vermoeden’. Ξάνθε als (de) blonde telt alleen als het in kolon 39 niet al is aangerekend. Nul punten bij: Ξάνθε niet vertaald als vocativus; μαντεύομαι als ‘antwoorden’ of ‘een orakel raadplegen’. (2p)
- Kolon 42 (regel 420) „Οὐδέ τί σε χρή.” vertaald als: het is helemaal niet nodig dat je voorspellingen doet / dat je voorspelt. Niet fout: dat is helemaal niet nodig. Nul punten bij: μαντεύομαι als ‘vermoeden’ of als ‘antwoorden’ of ‘een orakel raadplegen’; zie ook de opmerking bij kolon 41. (1p)
- Kolon 43 (regel 421) „Εὖ νυ τὸ οἶδα καὶ αὐτός,” vertaald als: (welnu,) dat weet ik ook zelf goed. (2p)
- Kolon 44 (regel 421) „ὅ μοι μόρος ἐνθάδ᾿ ὀλέσθαι,” vertaald als: dat het (nood)lot voor mij is, dat ik het (nood)lot heb, of dat (het) mijn (nood)lot is hier te sterven. Niet fout: μόρος als doodslot; ὄλλυμαι als verloren gaan. Voor 1 punt: ἐνθάδ᾿ als ‘nu’ of ‘op dit moment’. Nul punten bij: μόρος als ‘dood’ of ‘dwaas’; ἐνθάδ᾿ als ‘hierheen’; ὀλέσθαι als ‘te doden’. (2p)
- Kolon 45 (regel 422) „νόσφι φίλου πατρὸς καὶ μητέρος·” vertaald als: ver weg van mijn (eigen, geliefde) vader en moeder. Niet fout: νόσφι als ‘zonder’. Nul punten bij: νόσφι als ‘behalve’ of ‘met uitzondering van’; φίλος als ‘vriend’ of ‘echtgenoot’. (2p)
- Kolon 46 (regel 422-423) „ἀλλὰ καὶ ἔμπης οὐ λήξω” vertaald als: maar toch zal ik niet ophouden. Niet fout: λήξω als ‘ik houd op’. Nul punten bij: ἀλλά als vorm van ἄλλος (telt mee in het maximum van 4 punten voor ἀλλά, zie aiContext); λήξω niet vertaald als vorm van λήγω. (1p)
- Kolon 47 (regel 423) „πρὶν Τρῶας ἅδην ἐλάσαι πολέμοιο.”” vertaald als: voordat ik (aan) de Trojanen de strijdlust ontnomen heb, of zal hebben. Niet fout: als ‘voordat ik de strijdlust ontneem’; Τρῶας als ‘van de Trojanen’. Nul punten bij: πρὶν niet vertaald als voegwoord. (1p)
Per kolon één subcriterium met de punten van dat kolon. Een ernstige fout in een kolon geeft 0 punten voor dat kolon. Een ἀλλά die als vorm van ἄλλος is vertaald, is een fout in de kolonnen 26, 28, 31, 37 en 46; die fout wordt telkens aangerekend, maar in totaal niet meer dan 4 punten. Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis van het kolon: 1 punt aftrek, tenzij het model anders aangeeft.
2022, tijdvak 3: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1 Hera en Zeus bespreken het lot van Troje.
[30] Τὴν δὲ μέγ᾿ ὀχθήσας προσέφη νεφεληγερέτα Ζεύς·
[31] “Δαιμονίη, τί νύ σε Πρίαμος Πριάμοιό τε παῖδες
[32] τόσσα κακὰ ῥέζουσιν, ὅ τ᾿ ἀσπερχὲς μενεαίνεις
[33] Ἰλίου ἐξαλαπάξαι ἐϋκτίμενον πτολίεθρον;
[34] Εἰ δὲ σύ γ᾿ εἰσελθοῦσα πύλας καὶ τείχεα μακρὰ
[35] ὠμὸν βεβρώθοις Πρίαμον Πριάμοιό τε παῖδας
[36] ἄλλους τε Τρῶας, τότε κεν χόλον ἐξακέσαιο.
[37] Ἔρξον ὅπως ἐθέλεις· μὴ τοῦτό γε νεῖκος ὀπίσσω
[38] σοὶ καὶ ἐμοὶ μέγ᾿ ἔρισμα μετ᾿ ἀμφοτέροισι γένηται.
[39] Ἄλλο δέ τοι ἐρέω, σὺ δ᾿ ἐνὶ φρεσὶ βάλλεο σῇσιν·
[40] ὁππότε κεν καὶ ἐγὼ μεμαὼς πόλιν ἐξαλαπάξαι
[41] τὴν ἐθέλω ὅθι τοι φίλοι ἀνέρες ἐγγεγάασι,
[42] μή τι διατρίβειν τὸν ἐμὸν χόλον, ἀλλά μ᾿ ἐᾶσαι·
[43] καὶ γὰρ ἐγὼ σοὶ δῶκα ἑκὼν ἀέκοντί γε θυμῷ·
[44] αἳ γὰρ ὑπ᾿ ἠελίῳ τε καὶ οὐρανῷ ἀστερόεντι
[45] ναιετάουσι πόληες ἐπιχθονίων ἀνθρώπων,
[46] τάων μοι περὶ κῆρι τιέσκετο Ἴλιος ἱρὴ
[47] καὶ Πρίαμος καὶ λαὸς ἐϋμμελίω Πριάμοιο.
[48] Οὐ γάρ μοί ποτε βωμὸς ἐδεύετο δαιτὸς ἐΐσης,
[49] λοιβῆς τε κνίσης τε· τὸ γὰρ λάχομεν γέρας ἡμεῖς.”
[50] Τὸν δ᾿ ἠμείβετ᾿ ἔπειτα βοῶπις πότνια Ἥρη·
[51] “Ἤτοι ἐμοὶ τρεῖς μὲν πολὺ φίλταταί εἰσι πόληες,
[52] Ἄργός τε Σπάρτη τε καὶ εὐρυάγυια Μυκήνη·
[53] τὰς διαπέρσαι, ὅτ᾿ ἄν τοι ἀπέχθωνται περὶ κῆρι·
[54] τάων οὔ τοι ἐγὼ πρόσθ᾿ ἵσταμαι οὐδὲ μεγαίρω.
[55] Εἴ περ γὰρ φθονέω τε καὶ οὐκ εἰῶ διαπέρσαι,
[56] οὐκ ἀνύω φθονέουσ᾿, ἐπεὶ ἦ πολὺ φέρτερός ἐσσι.
[57] Ἀλλὰ χρὴ καὶ ἐμὸν θέμεναι πόνον οὐκ ἀτέλεστον·
[58] καὶ γὰρ ἐγὼ θεός εἰμι, γένος δέ μοι ἔνθεν ὅθεν σοί,
[59] καί με πρεσβυτάτην τέκετο Κρόνος ἀγκυλομήτης,
[60] ἀμφότερον, γενεῇ τε καὶ οὕνεκα σὴ παράκοιτις
[61] κέκλημαι, σὺ δὲ πᾶσι μετ᾿ ἀθανάτοισιν ἀνάσσεις.
[62] Ἀλλ᾿ ἤτοι μὲν ταῦθ᾿ ὑποείξομεν ἀλλήλοισι,
[63] σοὶ μὲν ἐγώ, σὺ δ᾿ ἐμοί· ἐπὶ δ᾿ ἕψονται θεοὶ ἄλλοι
[64] ἀθάνατοι· σὺ δὲ θᾶσσον Ἀθηναίῃ ἐπιτεῖλαι
[65] ἐλθεῖν ἐς Τρώων καὶ Ἀχαιῶν φύλοπιν αἰνήν,
[66] πειρᾶν δ᾿ ὥς κε Τρῶες ὑπερκύδαντας Ἀχαιοὺς
[67] ἄρξωσι πρότεροι ὑπὲρ ὅρκια δηλήσασθαι.”
[68] Ὣς ἔφατ᾿, οὐδ᾿ ἀπίθησε πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε·
[69] αὐτίκ᾿ Ἀθηναίην ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
[70] “Αἶψα μάλ᾿ ἐς στρατὸν ἐλθὲ μετὰ Τρῶας καὶ Ἀχαιούς,
[71] πειρᾶν δ᾿ ὥς κε Τρῶες ὑπερκύδαντας Ἀχαιοὺς
[72] ἄρξωσι πρότεροι ὑπὲρ ὅρκια δηλήσασθαι.”
[73] Ὣς εἰπὼν ὄτρυνε πάρος μεμαυῖαν Ἀθήνην,
[74] βῆ δὲ κατ᾿ Οὐλύμποιο καρήνων ἀΐξασα.
Aantekeningen
regel 32: ἀσπερχές hevig
βεβρώθω eten (regel 35)
regel 36: ἐξακέομαι + accusativus genezen van
ἔρξα aoristus van ἔρδω doen (regel 37)
regel 38: ἔρισμα twistpunt
regel 47: ἐϋμμελίης met sterke lans
regel 54: μεγαίρω misgunnen
regel 57: ἀτέλεστος vergeefs
regel 59: ἀγκυλομήτης sluw
regel 66 en 71: ὑπερκύδας zeer roemrijk
Homerus, Ilias 4.30-74
Vraag 5 2 punten
Regel 57 Ἀλλὰ t/m ἀτέλεστον. Deze regel wordt door J. van Gelder als volgt vertaald: Toch mag de moeite die ik mij geef niet zonder gevolg blijven. In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel overgenomen.
a. Leg dit uit met betrekking tot πόνον. Ga in je antwoord in op zowel het Grieks als de vertaling.
b. Noteer de naam van het stilistisch middel dat in het Grieks is gebruikt en dat ook in de vertaling is toegepast.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat πόνον in het Grieks lijdend voorwerp is en in de vertaling onderwerp (‘moeite’ is onderwerp), of woorden van overeenkomstige strekking. Niet fout rekenen: ‘In het Grieks is πόνον accusativus; het is vertaald als (of het) nominativus (is).’ (1p)
- Noemt litotes (1p)
2022, tijdvak 3: Tekst 4
Opgavetekst
Tekst 4
Nestor is even gaan kijken bij de gevechten bij de wal om het Griekse scheepskamp, waar de Grieken grote verliezen lijden. Daarna is hij naar de andere Griekse aanvoerders teruggegaan die nog in het kamp zijn.
In het begin van de onderstaande tekst richt Agamemnon het woord tot Nestor.
[41] Τὸν καὶ φωνήσας προσέφη κρείων Ἀγαμέμνων·
[42] “Ὦ Νέστορ Νηληϊάδη, μέγα κῦδος Ἀχαιῶν,
[43] τίπτε λιπὼν πόλεμον φθισήνορα δεῦρ᾿ ἀφικάνεις;
[44] Δείδω μὴ δή μοι τελέσῃ ἔπος ὄβριμος Ἕκτωρ,
[45] ὥς ποτ᾿ ἐπηπείλησεν ἐνὶ Τρώεσσ᾿ ἀγορεύων
[46] μὴ πρὶν πὰρ νηῶν προτὶ Ἴλιον ἀπονέεσθαι,
[47] πρὶν πυρὶ νῆας ἐνιπρῆσαι, κτεῖναι δὲ καὶ αὐτούς.
[48] Κεῖνος τὼς ἀγόρευε· τὰ δὴ νῦν πάντα τελεῖται.
[49] Ὢ πόποι, ἦ ῥα καὶ ἄλλοι ἐϋκνήμιδες Ἀχαιοὶ
[50] ἐν θυμῷ βάλλονται ἐμοὶ χόλον, ὥς περ Ἀχιλλεὺς,
[51] οὐδ᾿ ἐθέλουσι μάχεσθαι ἐπὶ πρύμνῃσι νέεσσι.”
[52] Τὸν δ᾿ ἠμείβετ᾿ ἔπειτα Γερήνιος ἱππότα Νέστωρ·
[53] “Ἦ δὴ ταῦτά γ᾿ ἑτοῖμα τετεύχαται, οὐδέ κεν ἄλλως
[54] Ζεὺς ὑψιβρεμέτης αὐτὸς παρατεκτήναιτο.
[55] Τεῖχος μὲν γὰρ δὴ κατερήριπεν, ᾧ ἐπέπιθμεν
[56] ἄρρηκτον νηῶν τε καὶ αὐτῶν εἶλαρ ἔσεσθαι·
[57] οἱ δ᾿ ἐπὶ νηυσὶ θοῇσι μάχην ἀλίαστον ἔχουσι
[58] νωλεμές·
hoe scherp je ook kijkt, je kunt zelf niet weten
[59] waarvandaan ons vluchtende volk opeen wordt gedreven, −
[60] zo, in verwarring, wordt het gedood en stijgt het geschreeuw op.”
Aantekeningen
regel 41: Τὸν verbinden met προσέφη. Met Τὸν wordt Nestor bedoeld.
καὶ onvertaald laten.
regel 42: Νηληϊάδης zoon van Neleus
regel 43: φθισήνωρ mannendodend
regel 44: μοι onvertaald laten.
regel 45: ὥς = ὡς
ἐπαπειλέω dreigend beloven
οἱ Τρῶες Trojanen
regel 46: μὴ πρίν + infinitivus om niet te …
πὰρ = παρὰ
νηῶν genitivus meervoud van νηῦς
regel 47: αὐτούς hiermee worden de Grieken bedoeld.
regel 48: τὼς op die manier
regel 49: ἦ ῥα werkelijk
regel 50: ἐν θυμῷ βάλλομαι χόλον + dativus kwaad zijn op
ὥς περ = ὥσπερ
regel 51: ἡ πρύμνη νηῦς schip
regel 52: Γερήνιος uit Gerenon (stad in Griekenland)
regel 53: Ἦ t/m τετεύχαται dat is nu werkelijk allemaal gebeurd
regel 53-54: ἄλλως παρατεκταίνομαι veranderen
ἄλλως παρατεκτήναιτο vul aan: ταῦτα
regel 54: ὑψιβρεμέτης met onweer dreunend
regel 55: κατερήριπεν perfectum van κατερείπω
κατερείπω instorten
ᾧ ἐπέπιθμεν + infinitivus waarvan wij geloofden dat hij …
regel 56: ἄρρηκτον verbinden met εἶλαρ (regel 56).
νηῶν genitivus meervoud van νηῦς
αὐτῶν vul aan: ἡμῶν
τὸ εἶλαρ bescherming
regel 57: οἱ hiermee worden de Trojanen bedoeld.
ἀλίαστος hevig
Homerus, Ilias 14.41-60
Vraag 19 37 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4. Vertaal de regels 41 t/m 58 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 19 (regel 41), Τὸν καὶ … προσέφη κρείων Ἀγαμέμνων·: (De) vorst Agamemnon zei tegen hem / sprak hem toe. Niet fout rekenen: En (de) vorst Agamemnon zei tegen hem / sprak hem toe. Niet fout rekenen: Τὸν = Nestor. (2p)
- Kolon 20 (regel 41), φωνήσας: nadat hij was begonnen te spreken / na zijn stem verheven te hebben. Niet fout rekenen: terwijl hij sprak; nadat hij hem ontboden had; als hoofdzin nevenschikkend naast kolon 19 vertaald. (1p)
- Kolon 21 (regel 42), Ὦ Νέστορ Νηληϊάδη, μέγα κῦδος Ἀχαιῶν,: (O,) Nestor, zoon van Neleus, (jij) bent de (grote) roem, trots of zegen van of voor de Achaeërs of Grieken. Het model toont 1 punt bij μέγα κῦδος Ἀχαιῶν (jij bent de of een grote roem, trots of zegen van of voor de Achaeërs of Grieken); het tweede punt hangt aan de aanspreking Ὦ Νέστορ Νηληϊάδη. (2p)
- Kolon 22 (regel 43), τίπτε … δεῦρ᾿ ἀφικάνεις;: waarom toch kom jij hier aan, hierheen, ben jij hier aangekomen of hierheen gekomen. Niet fout rekenen: τίπτε = waarom (dan). (1p)
- Kolon 23 (regel 43), λιπὼν πόλεμον φθισήνορα: nadat je de mannendodende strijd of oorlog verlaten hebt. Niet fout rekenen: als hoofdzin nevenschikkend naast kolon 22 vertaald. (1p)
- Kolon 24 (regel 44), Δείδω μὴ: Ik ben bang, dat. (1p)
- Kolon 25 (regel 44), δή μοι τελέσῃ ἔπος ὄβριμος Ἕκτωρ,: (inderdaad) (de) machtige of sterke Hector zijn, het, de of een woord of woorden, belofte verwezenlijkt, vervult of ten uitvoer brengt. Puntenverdeling volgens het model: μοι = aan of voor mij (1); ὄβριμος niet verbonden met Ἕκτωρ (1); ἔπος als hexameter of lied (0); de passieve weergave van (de) machtige Hector verwezenlijkt, vervuld of ten uitvoer gebracht wordt of worden (0). Niet fout rekenen: τελέσῃ vertaald met onvoltooid tegenwoordige of toekomende tijd; ἔπος als bericht of verhaal. (2p)
- Kolon 26 (regel 45), ὥς ποτ᾿ ἐπηπείλησεν: zoals of omdat hij ooit dreigend beloofde. Niet fout rekenen: ὥς = toen. (1p)
- Kolon 27 (regel 45), ἐνὶ Τρώεσσ᾿ ἀγορεύων: toen of terwijl hij (in de vergadering) onder, bij of te midden van de Trojanen sprak of zei. Puntenverdeling volgens het model: ἐνὶ Τρώεσσ᾿ = tot, tegen of aan de Trojanen, of in Troje (1); ἀγορεύων = omdat hij (in de vergadering) sprak of zei (1); ἀγορεύων = hoewel of indien hij sprak (0). Niet fout rekenen wanneer ἐνὶ Τρώεσσ᾿ verbonden is met kolon 26. (2p)
- Kolon 28 (regel 46), μὴ πρὶν … ἀπονέεσθαι: (om) niet (eerder) terug te keren of weg te gaan. (1p)
- Kolon 29 (regel 46), πὰρ νηῶν προτὶ Ἴλιον: van(af) de schepen of het scheepskamp naar Troje. Puntenverdeling volgens het model: πὰρ met een andere betekenis dan van(af) of een synoniem daarvan (0); προτὶ = bij (1). (2p)
- Kolon 30 (regel 47), πρὶν πυρὶ νῆας ἐνιπρῆσαι,: alvorens of voor de schepen of het scheepskamp (met vuur) in brand gestoken of met vuur aangestoken te hebben, of voordat hij de schepen of het scheepskamp (met vuur) in brand gestoken of met vuur aangestoken zou of had hebben. Niet fout rekenen: μὴ πρὶν (kolon 28) … πρὶν = niet eerder … dan dat; ἐνιπρῆσαι = in brand te steken of hij in brand zou steken; als onderwerp van ἐνιπρῆσαι ‘ze’ of ‘zij’ (de Trojanen). (2p)
- Kolon 31 (regel 47), κτεῖναι δὲ καὶ αὐτούς.: en ook henzelf gedood te hebben, zou hebben of had. Niet fout rekenen: αὐτούς = hen; te doden of zou(den) doden. Een grammaticale constructie die niet aansluit bij die van kolon 30 krijgt 0 punten. (2p)
- Kolon 32 (regel 48), Κεῖνος τὼς ἀγόρευε·: Hij of die sprak op die manier (in de vergadering). Τὼς = als volgt krijgt 0 punten. (1p)
- Kolon 33 (regel 48), τὰ δὴ νῦν πάντα τελεῖται.: dat wordt nu (dus, natuurlijk of dan) allemaal verwezenlijkt of gebeurt nu (dus, natuurlijk of dan) allemaal, of dat zal nu (dus, natuurlijk of dan) allemaal verwezenlijkt worden of gebeuren. Niet fout rekenen: wat nu (dus, natuurlijk of dan) allemaal verwezenlijkt wordt of gebeurt. (2p)
- Kolon 34 (regel 49-50), Ὢ πόποι, ἦ ῥα καὶ ἄλλοι ἐϋκνήμιδες Ἀχαιοὶ ἐν θυμῷ βάλλονται ἐμοὶ χόλον,: (O,) helaas, ook de andere Achaeërs of Grieken met goede scheenplaten zijn werkelijk kwaad op mij. (2p)
- Kolon 35 (regel 50), ὥς περ Ἀχιλλεὺς,: (net) (zo)als Achilles. (1p)
- Kolon 36 (regel 51), οὐδ᾿ ἐθέλουσι μάχεσθαι ἐπὶ πρύμνῃσι νέεσσι.”: en (ze) willen niet (meer) vechten of (ze) weigeren te vechten bij de of hun schepen. Puntenverdeling volgens het model: οὐδ᾿ = maar niet (1); ἐπὶ = op (1). Niet fout rekenen: οὐδ᾿ = (en) zelfs of ook niet. (2p)
- Kolon 37 (regel 52), Τὸν δ᾿ ἠμείβετ᾿ ἔπειτα Γερήνιος ἱππότα Νέστωρ·: (En de) wagenstrijder Nestor uit Gerenon, of Nestor, (de) wagenstrijder uit Gerenon, antwoordde hem daarna. ἔπειτα = nadat krijgt 0 punten. De woorden Ἦ δὴ ταῦτά γ᾿ ἑτοῖμα τετεύχαται zijn in de opgave al voorvertaald met ‘Dat is nu werkelijk allemaal gebeurd’. (2p)
- Kolon 38 (regel 53-54), οὐδέ κεν ἄλλως Ζεὺς ὑψιβρεμέτης αὐτὸς παρατεκτήναιτο.: (en) ook of zelfs de met onweer dreunende Zeus zelf zou dat of die dingen niet kunnen veranderen. Niet fout rekenen: κεν ἄλλως παρατεκτήναιτο = zou of kan veranderen. (2p)
- Kolon 39 (regel 55), Τεῖχος μὲν γὰρ δὴ κατερήριπεν,: want de wal of het (versterkings)fort is (dus werkelijk) ingestort. (1p)
- Kolon 40 (regel 55-56), ᾧ ἐπέπιθμεν ἄρρηκτον νηῶν τε καὶ αὐτῶν εἶλαρ ἔσεσθαι·: waarvan wij geloofden dat hij of het een of de onverwoestbare bescherming zou zijn van of voor de schepen en van of voor onszelf. Puntenverdeling volgens het model: ἄρρηκτον εἶλαρ, dat de bescherming onverwoestbaar zou zijn (1); ἔσεσθαι = dat hij of het is of was (1); αὐτῶν = van of voor hen(zelf) (0). Niet fout rekenen: ἄρρηκτον εἶλαρ als bescherming onverwoestbaar. (2p)
- Kolon 41 (regel 57-58), οἱ δ᾿ ἐπὶ νηυσὶ θοῇσι μάχην ἀλίαστον ἔχουσι νωλεμές·: (en of maar) voortdurend houden zij of die een hevige strijd (vol), of hebben of voeren zij een hevige strijd bij de snelle schepen. Niet fout rekenen: οἱ = de Trojanen. (2p)
Vakspecifiek bij de vertaling: een kolon krijgt 0 punten bij een ernstige fout, die niet gecompenseerd wordt door de juiste weergave van de rest van het kolon. Een genegeerde aantekening die tot een onjuiste weergave van het tekstelement leidt, kost één of meer punten, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis van het kolon, kost één punt, tenzij het model anders aangeeft.
2021, tijdvak 1: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3 Tweede confrontatie Dionysus - Pentheus.
[787] Δι. Πείθῃ μὲν οὐδέν, τῶν ἐμῶν λόγων κλύων,
[788] Πενθεῦ· κακῶς δὲ πρὸς σέθεν πάσχων ὅμως
[789] οὔ φημι χρῆναί σ᾿ ὅπλ᾿ ἐπαίρεσθαι θεῷ,
[790] ἀλλ᾿ ἡσυχάζειν· Βρόμιος οὐκ ἀνέξεται
[791] κινοῦντα βάκχας σ᾿ εὐίων ὀρῶν ἄπο.
[792] Πε. Οὐ μὴ φρενώσεις μ᾿, ἀλλὰ δέσμιος φυγὼν
[793] σώσῃ τόδ᾿; Ἤ σοι πάλιν ἀναστρέψω δίκην.
[794] Δι. Θύοιμ᾿ ἂν αὐτῷ μᾶλλον ἢ θυμούμενος
[795] πρὸς κέντρα λακτίζοιμι θνητὸς ὢν θεῷ.
[796] Πε. Θύσω, φόνον γε θῆλυν, ὥσπερ ἄξιαι,
[797] πολὺν ταράξας ἐν Κιθαιρῶνος πτυχαῖς.
[798] Δι. Φεύξεσθε πάντες· καὶ τόδ᾿ αἰσχρόν, ἀσπίδας
[799] θύρσοισι βάκχας ἐκτρέπειν χαλκηλάτους.
[800] Πε. Ἀπόρῳ γε τῷδε συμπεπλέγμεθα ξένῳ,
[801] ὃς οὔτε πάσχων οὔτε δρῶν σιγήσεται.
[802] Δι. Ὦ τᾶν, ἔτ᾿ ἔστιν εὖ καταστῆσαι τάδε.
[803] Πε. Τί δρῶντα; Δουλεύοντα δουλείαις ἐμαῖς;
[804] Δι. Ἐγὼ γυναῖκας δεῦρ᾿ ὅπλων ἄξω δίχα.
[805] Πε. Οἴμοι· τόδ᾿ ἤδη δόλιον ἐς ἐμὲ μηχανᾷ.
[806] Δι. Ποῖόν τι, σῶσαί σ᾿ εἰ θέλω τέχναις ἐμαῖς;
[807] Πε. Ξυνέθεσθε κοινῇ τάδ᾿, ἵνα βακχεύητ᾿ ἀεί.
[808] Δι. Καὶ μὴν ξυνεθέμην τοῦτό γ᾿, ἴσθι, τῷ θεῷ.
[809] Πε. Ἐκφέρετέ μοι δεῦρ᾿ ὅπλα, σὺ δὲ παῦσαι λέγων.
[810] Δι. Ԡ·
[811] βούλῃ σφ᾿ ἐν ὄρεσι συγκαθημένας ἰδεῖν;
[812] Πε. Μάλιστα, μυρίον γε δοὺς χρυσοῦ σταθμόν.
[813] Δι. Τί δ᾿ εἰς ἔρωτα τοῦδε πέπτωκας μέγαν;
[814] Πε. Λυπρῶς νιν εἰσίδοιμ᾿ ἂν ἐξῳνωμένας.
[815] Δι. Ὅμως δ᾿ ἴδοις ἂν ἡδέως ἅ σοι πικρά;
[816] Πε. Σάφ᾿ ἴσθι, σιγῇ γ᾿ ὑπ᾿ ἐλάταις καθήμενος.
[817] Δι. Ἀλλ᾿ ἐξιχνεύσουσίν σε, κἂν ἔλθῃς λάθρᾳ.
[818] Πε. Ἀλλ᾿ ἐμφανῶς· καλῶς γὰρ ἐξεῖπας τάδε.
[819] Δι. Ἄγωμεν οὖν σε κἀπιχειρήσεις ὁδῷ;
[820] Πε. Ἄγ᾿ ὡς τάχιστα· τοῦ χρόνου δέ σοι φθονῶ.
[821] Δι. Στεῖλαί νυν ἀμφὶ χρωτὶ βυσσίνους πέπλους.
[822] Πε. Τί δὴ τόδ᾿; Ἐς γυναῖκας ἐξ ἀνδρὸς τελῶ;
[823] Δι. Μή σε κτάνωσιν, ἢν ἀνὴρ ὀφθῇς ἐκεῖ.
[824] Πε. Εὖ γ᾿ εἶπας αὖ τόδ᾿· ὥς τις εἶ πάλαι σοφός.
[825] Δι. Διόνυσος ἡμᾶς ἐξεμούσωσεν τάδε.
[826] Πε. Πῶς οὖν γένοιτ᾿ ἂν ἃ σύ με νουθετεῖς καλῶς;
[827] Δι. Ἐγὼ στελῶ σε δωμάτων ἔσω μολών.
Aantekeningen
regel 792 φρενόω vermanen
regel 795 λακτίζω trappen
regel 799 ἐκτρέπω afweren
χαλκήλατος bronzen
regel 800 συμπλέκω in een discussie verwikkelen
regel 802 τᾶν vriend
regel 811 συγκάθημαι bij elkaar zitten
regel 814 ἐξοινόομαι dronken worden
regel 817 ἐξιχνεύω opsporen
regel 821 βύσσινος linnen
regel 825 ἐκμουσόω grondig onderrichten
Euripides, Bacchae 787-827
Vraag 14 1 punt
Regel 796 Θύσω, ὥσπερ ἄξιαι. Deze woorden worden door W. Courteaux en B. Claes als volgt vertaald: Ik zal hem het offer brengen dat hij heeft verdiend. Leg uit dat W. Courteaux en B. Claes de Griekse tekst in hun vertaling inhoudelijk hebben veranderd met betrekking tot het woord ἄξιαι. Ga in je antwoord in op zowel het Grieks als de vertaling.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat ἄξιαι in het Grieks betrekking heeft op de bacchanten (de vrouwen), terwijl in de vertaling 'hij heeft verdiend' betrekking heeft op Dionysus. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 15 1 punt
Regel 800-801 Ἀπόρῳ t/m σιγήσεται. Deze regels worden door G. Koolschijn als volgt vertaald: Ik kan geen vat krijgen op deze vreemdeling die, wat je hem ook aandoet, nooit zal zwijgen. Citeer uit regel 801 (ὃς t/m σιγήσεται) het Griekse tekstelement dat in de vertaling niet is weergegeven.
Bekijk het antwoord
- Citeert δρῶν (eventueel met οὔτε ervoor). (1p)
2021, tijdvak 1: Tekst 4
Opgavetekst
Tekst 4
De tovenares Medea is met haar man Jason en hun twee kinderen naar Corinthe gevlucht. Daar heeft haar man haar in de steek gelaten om te trouwen met de dochter van Creon, de koning van Corinthe. In de onderstaande tekst komt koning Creon Medea vertellen dat ze verbannen wordt met haar kinderen.
[269] Koor Ὁρῶ δὲ καὶ Κρέοντα, τῆσδ᾿ ἄνακτα γῆς,
[270] στείχοντα, καινῶν ἄγγελον βουλευμάτων.
[271] Creon Σέ, τὴν σκυθρωπὸν καὶ πόσει θυμουμένην,
[272] Μήδει᾿, ἀνεῖπον τῆσδε γῆς ἔξω περᾶν
[273] φυγάδα, λαβοῦσαν δισσὰ σὺν σαυτῇ τέκνα,
[274] καὶ μή τι μέλλειν· ὡς ἐγὼ βραβεὺς λόγου
[275] τοῦδ᾿ εἰμί, κοὐκ ἄπειμι πρὸς δόμους πάλιν
[276] πρὶν ἄν σε γαίας τερμόνων ἔξω βάλω.
[277] Medea Αἰαῖ· πανώλης ἡ τάλαιν᾿ ἀπόλλυμαι·
[278] ἐχθροὶ γὰρ ἐξιᾶσι πάντα δὴ κάλων,
[279] κοὐκ ἔστιν ἄτης εὐπρόσοιστος ἔκβασις.
[280] Ἐρήσομαι δὲ καὶ κακῶς πάσχουσ᾿ ὅμως·
[281] τίνος μ᾿ ἕκατι γῆς ἀποστέλλεις, Κρέον;
[282] Creon Δέδοικά σ᾿ – οὐδὲν δεῖ παραμπίσχειν λόγους –
[283] μή μοί τι δράσῃς παῖδ᾿ ἀνήκεστον κακόν.
[284] Συμβάλλεται δὲ πολλὰ τοῦδε δείματος·
[285] σοφὴ πέφυκας καὶ κακῶν πολλῶν ἴδρις,
[286] λυπῇ δὲ λέκτρων ἀνδρὸς ἐστερημένη.
Aantekeningen
δὲ καὶ Οnvertaald laten. regel 269
Σέ ἀνεῖπον Ik beveel jou regel 271-272
τὴν Οnvertaald laten. regel 271
θυμόομαι + dativus boos zijn op
περάω gaan regel 272
φυγάδα Predicatief vertalen. regel 273
μέλλω treuzelen regel 274
ὡς want
βραβεὺς + genitivus verantwoordelijk voor
κοὐκ = καὶ οὐκ regel 275
γαίας = γῆς regel 276
πανώλης helemaal verloren regel 277
ἐξίημι πάντα κάλων vol in de aanval gaan regel 278
κοὐκ = καὶ οὐκ regel 279
εὐπρόσοιστος gemakkelijk
ἡ ἔκβασις ontsnapping
καὶ = καίπερ regel 280
πάσχουσ᾿ = πάσχουσα
τίνος onzijdig regel 281
ἕκατι = ἕκητι
γῆς = ἐκ γῆς
παραμπίσχω λόγους de waarheid verzwijgen regel 282
μή Verbinden met Δέδοικα (regel 282). regel 283
δράω + 2 accusativi iemand iets aandoen
παῖδ᾿ Hiermee bedoelt Creon zijn dochter.
ἀνήκεστος onherstelbaar
συμβάλλομαι + genitivus aanleiding geven tot regel 284
ἴδρις + genitivus kundig in regel 285
λυπέομαι zich gekwetst voelen regel 286
Euripides, Medea 269-286
Vraag 25 38 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4. Vertaal de regels 269 t/m 286 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 25 (regel 269-270), Ὁρῶ δὲ καὶ Κρέοντα, … στείχοντα: vertaalt als ik zie Creon komen/gaan, of dat Creon komt/gaat. (2p)
- Kolon 26 (regel 269), τῆσδ᾿ ἄνακτα γῆς: vertaalt als (de) heerser/koning van dit land/gebied of van deze stad. (1p)
- Kolon 27 (regel 270), καινῶν ἄγγελον βουλευμάτων.: vertaalt als (de/een/als) bode van nieuwe besluiten/plannen, of van een nieuw besluit/plan. (2p)
- Kolon 28 (regel 271-273), Σέ, … ἀνεῖπον τῆσδε γῆς ἔξω περᾶν φυγάδα: vertaalt als ik beveel jou als balling uit/buiten dit land of deze stad te gaan. (2p)
- Kolon 29 (regel 271), τὴν σκυθρωπὸν καὶ πόσει θυμουμένην: vertaalt als somber/knorrig en boos (zijnde) op je echtgenoot. (2p)
- Kolon 30 (regel 272), Μήδει᾿: vertaalt als Medea/Medeia. (1p)
- Kolon 31 (regel 273), λαβοῦσαν δισσὰ σὺν σαυτῇ τέκνα: vertaalt als nadat je de twee kinderen bij je (mee)genomen of (mee)gekregen hebt. (2p)
- Kolon 32 (regel 274), καὶ μή τι μέλλειν·: vertaalt als en (ik beveel jou) helemaal niet te treuzelen. (1p)
- Kolon 33 (regel 274-275), ὡς ἐγὼ βραβεὺς λόγου τοῦδ᾿ εἰμί,: vertaalt als want ik ben verantwoordelijk voor dit bericht/woord/bevel/besluit. (1p)
- Kolon 34 (regel 275), κοὐκ ἄπειμι πρὸς δόμους πάλιν: vertaalt als en ik zal niet weer terug naar het paleis/huis gaan (of naar mijn familie). (2p)
- Kolon 35 (regel 276), πρὶν ἄν σε γαίας τερμόνων ἔξω βάλω.: vertaalt als voordat ik jou buiten de grenzen van het land geworpen heb of zal werpen. (2p)
- Kolon 36 (regel 277), Αἰαῖ· πανώλης ἡ τάλαιν᾿ ἀπόλλυμαι·: vertaalt als helaas/ach; helemaal verloren verdwijn ik, de ongelukkige. (2p)
- Kolon 37 (regel 278), ἐχθροὶ γὰρ ἐξιᾶσι πάντα δὴ κάλων,: vertaalt als want mijn/de vijanden gaan (nu/dus/werkelijk) vol in de aanval. (1p)
- Kolon 38 (regel 279), κοὐκ ἔστιν ἄτης εὐπρόσοιστος ἔκβασις.: vertaalt als en er is geen gemakkelijke ontsnapping aan het onheil. (2p)
- Kolon 39 (regel 280), Ἐρήσομαι δὲ καὶ κακῶς πάσχουσ᾿ ὅμως·: vertaalt als (en/maar) hoewel ik slecht behandeld word, zal ik toch vragen. (2p)
- Kolon 40 (regel 281), τίνος μ᾿ ἕκατι γῆς ἀποστέλλεις, Κρέον;: vertaalt als waarom verban je mij uit het land, Creon. (2p)
- Kolon 41 (regel 282), Δέδοικά σ᾿: vertaalt als ik ben bang voor jou. (1p)
- Kolon 42 (regel 282), οὐδὲν δεῖ παραμπίσχειν λόγους: vertaalt als het is helemaal niet nodig de waarheid te verzwijgen. (1p)
- Kolon 43 (regel 283), μή μοί τι δράσῃς παῖδ᾿ ἀνήκεστον κακόν.: vertaalt als dat jij mijn kind/dochter een (of ander) onherstelbaar kwaad aandoet (of zult aandoen). (2p)
- Kolon 44 (regel 284), Συμβάλλεται δὲ πολλὰ τοῦδε δείματος·: vertaalt als (en) veel zaken geven aanleiding tot deze angst. (2p)
- Kolon 45 (regel 285), σοφὴ πέφυκας: vertaalt als jij bent (van nature) slim/wijs/handig/sluw. (1p)
- Kolon 46 (regel 285), καὶ κακῶν πολλῶν ἴδρις,: vertaalt als en kundig in vele rampen/ziektes (of veel verderfelijks). (1p)
- Kolon 47 (regel 286), λυπῇ δὲ: vertaalt als en je voelt je gekwetst. (1p)
- Kolon 48 (regel 286), λέκτρων ἀνδρὸς ἐστερημένη.: vertaalt als doordat/omdat je beroofd bent van het huwelijk met je man. (2p)
Vakspecifieke regels voor de vertaling: (1) Een ernstige fout in een kolon levert voor dat kolon 0 punten op; dit wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. (2) Een genegeerde aantekening die tot een onjuiste weergave van het tekstelement leidt: één of meer punten aftrek, naar de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. (3) Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis van het kolon: 1 punt aftrek, tenzij anders vermeld. Per kolon: Kolon 25 (2p): 'Ik zie Creon komen/gaan' of 'dat Creon komt/gaat'. Niet fout rekenen: δὲ καὶ (En) ook; 'Ik zie Creon, die / terwijl hij komt/gaat / komend/gaand'. Kolon 26 (1p): '(de) heerser/koning van dit land/gebied / van deze stad'. Niet fout rekenen: γῆ grond. γῆ bodem/aarde: 0. Kolon 27 (2p): '(de/een/als) bode van nieuwe besluiten/plannen / van een nieuw besluit/plan'. Niet fout rekenen wanneer kolon 26 en 27 direct na elkaar staan en verbonden zijn door 'en'. Ondubbelzinnig geen betrekking op Creon: 0. '(degene) die nieuwe besluiten/plannen / een nieuw besluit/plan aankondigt': 1. 'om nieuwe besluiten/plannen / een nieuw besluit/plan aan te kondigen': 1. καινῶν als 'die/deze/dat/dit': 1. Kolon 28 (2p): 'Ik beveel jou als balling uit/buiten dit land/gebied / deze stad te gaan / dit land/gebied / deze stad uit te gaan'. Σέ en φυγάδα als 'jou' en '(een) balling': 1. γῆ als bodem/aarde: 1 (niet meer aanrekenen als al in kolon 26). ἔξω als behalve/zonder: 0. περάω met een andere betekenis dan 'gaan' of een synoniem: 0. περᾶν vertaald als πέραν: 0. φυγάδα ondubbelzinnig met 'ik' verbonden: 0. Niet fout rekenen: γῆ grond. Kolon 29 (2p): 'somber/knorrig en boos (zijnde) op je echtgenoot'. Niet fout rekenen: τὴν σκυθρωπὸν als 'de sombere/knorrige'; een toevoeging die duidelijk maakt dat kolon 29 op Medea betrekking heeft (bijvoorbeeld: somber enz. als je bent). Kolon 30 (1p): 'Medea/Medeia'. Medei/Medei': 0. Kolon 31 (2p): 'nadat je je/de twee kinderen met je(zelf) / bij je(zelf) (mee)genomen/(mee)gekregen hebt / met je/de twee kinderen in gezelschap van jezelf / bij je(zelf)'. Niet fout rekenen: 'terwijl je je/de twee kinderen met je(zelf) meeneemt'. λαβοῦσαν verbonden met 'balling' (nadat je als balling …): 1. δισσός als dubbel/tweemaal: 0. Kolon 32 (1p): 'en (ik beveel jou) helemaal/beslist niet te treuzelen / niet enigszins/iets te treuzelen'. Kolon 33 (1p): 'want ik ben verantwoordelijk voor dit bericht/woord/bevel/besluit'. Kolon 34 (2p): 'en ik zal niet weer weggaan / (weer) teruggaan / en ik ga niet weer weg / (weer) terug naar mijn/het paleis/huis / mijn familie'. ἄπειμι als 'ik ben weg/terug': 0. δόμους met meervoud vertaald: 1. δόμος als vertrek/kamer: 1. Wanneer δόμους is vertaald met 'vertrekken/kamers': hiervoor slechts 1 scorepunt in mindering brengen. Kolon 35 (2p): 'voor(dat) ik jou buiten de grenzen van het/mijn/dit land/gebied / de/mijn/deze stad geworpen zal hebben / heb / zal werpen / werp'. Niet fout rekenen: πρὶν als tot(dat), γαῖα als grond, βάλλω als drijven/plaatsen/brengen. γαῖα als bodem/aarde: 1 (niet meer aanrekenen wanneer γῆ in kolon 26 en/of 28 al is aangerekend). Kolon 36 (2p): 'Helaas/Ach/Aiai; helemaal verloren verdwijn ik, (de) ongelukkige / ik, (de) ongelukkige, ga helemaal verloren'. ἡ als of: 0. ἀπόλλυμαι niet met eerste persoon enkelvoud vertaald: 0. Kolon 37 (1p): 'want mijn/de vijanden gaan (nu/dus/werkelijk) vol in de aanval'. Niet fout rekenen: ἐχθροὶ ἐξιᾶσι vertaald met enkelvoud. Kolon 38 (2p): 'en er is geen gemakkelijke ontsnapping aan/uit/van het onheil / de misdaad / en (de) ontsnapping aan/uit/van het onheil / de misdaad is niet gemakkelijk'. Niet fout rekenen: 'het is gemakkelijk te ontsnappen'; ἄτη als verblinding. Kolon 39 (2p): '(En/Maar) hoewel ik slecht behandeld word / er slecht aan toe ben, zal ik toch vragen'. Niet fout rekenen: Ἐρήσομαι als 'ik vraag'; καὶ κακῶς πάσχουσ᾿ als 'hoewel ik slecht behandeld ben'; καὶ κακῶς πάσχουσ᾿ ὅμως als 'hoewel ik toch slecht behandeld word / er toch slecht aan toe ben'; πάσχω als lijden / gestraft worden. καὶ κακῶς πάσχουσ᾿ als 'hoewel ik slecht behandeld werd/was / er slecht aan toe was': 1. Kolon 40 (2p): 'waarom / wegens wat verban je mij / stuur je mij weg uit het/je land/gebied/stad, Creon'. τίνος μ᾿ ἕκατι als 'wegens wat van mij': 0. τίνος ἕκατι als 'wegens wie': 1. τίνος verbonden met γῆς: 0. ἕκατι verbonden met γῆς: 0. γῆ als bodem/aarde: 1. Niet fout rekenen: γῆ grond. Wanneer γῆ in kolon 26 en/of 28 en/of γαῖα in kolon 35 al is aangerekend, hier niet meer aanrekenen. Kolon 41 (1p): 'Ik ben bang voor jou'. Wanneer in kolon 43 μή δράσῃς is vertaald met 'dat jij/je aandoet / zult aandoen', mag σ᾿ in kolon 41 onvertaald blijven. Kolon 42 (1p): 'het is helemaal niet nodig de waarheid te verzwijgen / ik hoef de waarheid helemaal niet te verzwijgen'. Kolon 43 (2p): 'dat jij/je (mij) mijn kind/dochter een (of ander) onherstelbaar kwaad aandoet / zult aandoen'. Niet fout rekenen: τι als 'in enig opzicht / enigszins'; τι ἀνήκεστον κακόν als 'iets, een onherstelbaar kwaad / iets onherstelbaar(s) slechts'. μή als 'dat niet': 0. μή δράσῃς als 'jij moet niet aandoen / doe niet aan / laat jij niet aandoen': 1. Kolon 44 (2p): 'en veel zaken geven aanleiding tot / veel geeft aanleiding tot deze/die angst'. Niet fout rekenen: τοῦδε δείματος als 'tot (de) angst hiervoor/daarvoor'. πολλὰ als 'het meeste': 1. πολλὰ als 'vaak/hevig': 0. τοῦδε δείματος als 'tot (de) angst voor deze/hem/haar': 0. Kolon 45 (1p): 'jij bent (van nature) slim/wijs/handig/sluw'. Niet fout rekenen: 'jij bent slim/wijs/handig/sluw geboren'. Kolon 46 (1p): 'en kundig in vele rampen/ziektes / veel verderfelijks/slechtheid'. Kolon 47 (1p): 'en je voelt je gekwetst'. Kolon 48 (2p): 'doordat/omdat je beroofd bent / beroofd (als je bent) van het huwelijk met je man / van de man van je bed/huwelijk'. Niet fout rekenen: λέκτρων ἀνδρὸς als '(van) het bed van je man'. λέκτρων met meervoud vertaald: 1.
2021, tijdvak 2: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3
Na de verwoesting van Troje heeft Menelaus van de andere Grieken toestemming gekregen zijn weggelopen echtgenote Helena te straffen. Hij is van plan haar te doden. In de onderstaande tekst is hij zojuist bij het gevangenenkamp aangekomen, waar Helena gevangenzit. In dat kamp bevindt zich ook Hecuba, de koningin van Troje. Zij heeft helemaal geen medelijden met Helena, die immers als verleidster van de Trojaanse prins Paris schuldig is aan de ondergang van Troje.
[890] Hecuba Αἰνῶ σε, Μενέλα᾿, εἰ κτενεῖς δάμαρτα σήν.
[891] Ὁρᾶν δὲ τήνδε φεῦγε, μή σ᾿ ἕλῃ πόθῳ.
[892] Αἱρεῖ γὰρ ἀνδρῶν ὄμματ᾿, ἐξαιρεῖ πόλεις,
[893] πίμπρησιν οἴκους· ὧδ᾿ ἔχει κηλήματα.
[894] Ἐγώ νιν οἶδα, καὶ σύ, χοἱ πεπονθότες.
[895] Helena Μενέλαε, φροίμιον μὲν ἄξιον φόβου
[896] τόδ᾿ ἐστίν· ἐν γὰρ χερσὶ προσπόλων σέθεν
[897] βίᾳ πρὸ τῶνδε δωμάτων ἐκπέμπομαι.
[898] Ἀτὰρ σχεδὸν μὲν οἶδά σοι μισουμένη,
[899] ὅμως δ᾿ ἐρέσθαι βούλομαι· γνῶμαι τίνες
[900] Ἕλλησι καὶ σοὶ τῆς ἐμῆς ψυχῆς πέρι;
[901] Menelaus Οὐκ εἰς ἀκριβὲς ἦλθεν, ἀλλ᾿ ἅπας στρατὸς
[902] κτανεῖν ἐμοί σ᾿ ἔδωκεν, ὅνπερ ἠδίκεις.
[903] Helena Ἔξεστιν οὖν πρὸς ταῦτ᾿ ἀμείψασθαι λόγῳ,
[904] ὡς οὐ δικαίως, ἢν θάνω, θανούμεθα;
[905] Menelaus Οὐκ ἐς λόγους ἐλήλυθ᾿, ἀλλά σε κτενῶν.
[906] Hecuba Ἄκουσον αὐτῆς, μὴ θάνῃ τοῦδ᾿ ἐνδεής,
[907] Μενέλαε, καὶ δὸς τοὺς ἐναντίους λόγους
[908] ἡμῖν κατ᾿ αὐτῆς.
Aantekeningen
φεῦγε + infinitivus: pas ervoor op om (regel 891)
τὸ κήλημα: verleidingskunst (regel 893)
χοἱ = καὶ οἱ (regel 894)
τὸ φροίμιον: begin (regel 895)
σέθεν = σοῦ. Verbinden met προσπόλων. (regel 896)
τὸ δῶμα: tent (regel 897)
τνδε δωμάτων: hiermee wordt het gevangenenkamp bedoeld.
οἶδά + participium: ik weet dat ik (regel 898)
σοι: door jou
γνῶμαι τίνες: vul aan: εἰσί (regel 899)
ὁ Ἕλλην: Griek (regel 900)
τῆς ἐμῆς ψυχῆς πέρι: lees: περὶ τῆς ἐμῆς ψυχῆς
ἡ ψυχή: leven
Οὐκ εἰς ἀκριβὲς ἦλθεν: er was geen verschil van mening (regel 901)
ἅπας = πᾶς
ὅνπερ: lees ὃν (regel 902)
ὡς: om duidelijk te maken dat (regel 904)
ἢν = ἐὰν
θανούμεθα: lees θανοῦμαι
ἐς λόγους: voor een gesprek (regel 905)
τοῦδ᾿ ἐνδεής: zonder enige vorm van proces (regel 906)
δίδωμι: overlaten (regel 907)
οἱ ἐναντίοι λόγοι: de aanklacht
Euripides, Troades 890-908
Vraag 25 38 punten
Vertaal de regels 890 t/m 908 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 25 (regel 890), Αἰνῶ σε: ‘ik prijs jou’. (1p)
- Kolon 26 (regel 890), Μενέλα᾿: ‘Menelaus’. Een transliteratie (Menela’, Menelae) telt niet. (1p)
- Kolon 27 (regel 890), εἰ κτενεῖς δάμαρτα σήν: ‘als je je/jouw echtgenote zult doden’. Eén punt voor δάμαρτα σήν als ‘de echtgenote’ (‘een echtgenote (van jou)’ levert niets op); één punt voor εἰ als ‘als’ met κτενεῖς als ‘zult doden’ of ‘doodt’ (‘dat’ of ‘om te zien of’ voor εἰ levert niets op). (2p)
- Kolon 28 (regel 891), Ὁρᾶν δὲ τήνδε φεῦγε: ‘(Maar/En) pas ervoor op om naar deze/die (vrouw) / haar te kijken’. ὁρᾶν als ‘zien’ niet fout rekenen. (1p)
- Kolon 29 (regel 891), μή σ᾿ ἕλῃ πόθῳ: ‘(op)dat zij je niet grijpt/treft/verovert/betovert met (een) verlangen (naar haar)’ of ‘door (jouw/de) begeerte (naar haar)’ (2 punten). ‘(op/zo)dat verlangen naar haar / haar liefde jou niet grijpt’ levert 1 punt. ἕλῃ met 2e persoon of lijdende vorm: 0; ἕλῃ met onderwerp ‘hij’: 0; πόθος als ‘gemis’: 0. (2p)
- Kolon 30 (regel 892), Αἱρεῖ γὰρ ἀνδρῶν ὄμματ᾿: ‘want zij grijpt/treft/verovert/betovert de ogen/blik van de mannen’. ‘want zij grijpt/treft/verovert/betovert (de) mannen met haar blik/oog/ogen’: 0. Αἱρεῖ met onderwerp ‘hij’: 0. (2p)
- Kolon 31 (regel 892), ἐξαιρεῖ πόλεις: ‘(ze) verwoest/verovert steden’. ἐξαιρεῖ niet als vorm van ἐξαιρέω, of met onderwerp ‘hij’: 0. (1p)
- Kolon 32 (regel 893), πίμπρησιν οἴκους: ‘(ze) steekt huizen in brand’. Met onderwerp ‘hij’: 0. (1p)
- Kolon 33 (regel 893), ὧδ᾿ ἔχει κηλήματα: ‘zo zijn haar verleidingskunsten’ of ‘is haar verleidingskunst’. Ook goed: ‘zo heeft zij verleidingskunsten’, ‘zulke verleidingskunsten’, ‘zo’n verleidingskunst heeft ze’. Bezitter van κηλήματα als man: 1 punt aftrek. (1p)
- Kolon 34 (regel 894), Ἐγώ νιν οἶδα, καὶ σύ: ‘ik ken haar, jij ook’ of ‘en jij (ook)’. νιν als ‘hen’ of ‘hem’: 0; σύ als ‘jou’: 0. (2p)
- Kolon 35 (regel 894), χοἱ πεπονθότες: ‘(en) ook degenen die haar/het meegemaakt hebben’, ‘die (schade) (onder/door haar) geleden hebben’, ‘die het ervaren hebben (kennen haar)’. Als lijdend voorwerp bij οἶδα: 0, tenzij σύ in kolon 34 al zo is vertaald. (1p)
- Kolon 36 (regel 895-896), Μενέλαε, φροίμιον μὲν ἄξιον φόβου τόδ᾿ ἐστίν: Μενέλαε als ‘Menelaus’ (1 punt; zie aiContext bij kolon 26); ἄξιος als ‘passend bij’, bijvoorbeeld ‘dit begin is (werkelijk) angstaanjagend / verdient angst’ (1 punt). ἄξιος als ‘opwegend tegen’ of ‘billijk/voldoende/goedkoop’: 0. (2p)
- Kolon 37 (regel 896-897), βίᾳ πρὸ τῶνδε δωμάτων ἐκπέμπομαι: ‘ik word met geweld voor deze tent(en) naar buiten gestuurd’. βίᾳ als ‘met tegenzin’ of ‘tegen mijn zin/wil’ niet fout rekenen; τῶνδε δωμάτων als ‘dit (gevangenen)kamp’ niet fout rekenen. βίᾳ als ‘tegen hun zin/wil’: 0; ἐκπέμπομαι niet als lijdende vorm: 0. (2p)
- Kolon 38 (regel 896), ἐν χερσὶ προσπόλων σέθεν: ‘in/door de handen/armen van dienaren van jou’ of ‘van jouw dienaren’. πρόσπολος als ‘dienares’ niet fout rekenen. χείρ als ‘(krijgs)macht/geweld/menigte’: 0. (1p)
- Kolon 39 (regel 898), Ἀτὰρ σχεδὸν μὲν οἶδά σοι μισουμένη: ‘en/maar ik weet (wel) bijna zeker / min of meer / ik weet, denk ik, dat ik door jou gehaat word’. σοι μισουμένη als ‘dat ik bij/voor jou gehaat ben’ niet fout rekenen. οἶδά μισουμένη als ‘ik wist dat ik gehaat werd/was’: 1 punt. ‘ik weet dat ik gehaat werd/was’: 0. (2p)
- Kolon 40 (regel 899), ὅμως δ᾿ ἐρέσθαι βούλομαι: ‘en/maar toch wil ik (je) vragen’. (1p)
- Kolon 41 (regel 899-900), γνῶμαι τίνες Ἕλλησι καὶ σοὶ τῆς ἐμῆς ψυχῆς πέρι: ‘welke meningen/oordelen over mijn leven hebben de Grieken en jij’, of ‘wat/hoe zijn de meningen/oordelen bij de Grieken en (bij) jou over mijn leven’. Vertaald als vragende bijzin bij kolon 40: 1 punt. γνώμη als ‘verstand’: 0. (2p)
- Kolon 42 (regel 901-902), ἀλλ᾿ ἅπας στρατὸς κτανεῖν ἐμοί σ᾿ ἔδωκεν: ‘maar het leger heeft het in zijn geheel aan mij overgelaten jou te doden’, of ‘maar het hele leger heeft het aan mij toegestaan jou te doden’, of ‘jou aan mij (terug)gegeven om je te doden’. (2p)
- Kolon 43 (regel 902), ὅνπερ ἠδίκεις: ‘die jij (namelijk)’ of ‘omdat jij mij onrechtvaardig behandelde’. ‘omdat jij onrechtvaardig handelde’: 0. ὅνπερ niet met ἐμοί (kolon 42) als antecedent: 0. (1p)
- Kolon 44 (regel 903), Ἔξεστιν οὖν πρὸς ταῦτ᾿ ἀμείψασθαι λόγῳ: ‘is het (mij) nu/dan/tenminste toegestaan daarop te antwoorden met een woord/opmerking’. Geen inversie en geen vraagteken: 1 punt. πρὸς ταῦτ᾿ als ‘bovendien’: 0. λόγῳ als ‘van horen zeggen’ of ‘in schijn/theorie’: 0. (2p)
- Kolon 45 (regel 904), ὡς οὐ δικαίως (… θανούμεθα): ‘om duidelijk te maken dat ik ten onrechte / niet rechtmatig gedood zal worden / zal sterven’. θανούμεθα als ‘ik word gedood / ik sterf’ niet fout rekenen. δικαίως als ‘ik, een rechtvaardige’ of ‘vroom/welopgevoed’: 0. (1p)
- Kolon 46 (regel 904), ἢν θάνω: ‘als ik gedood zal worden / word / zal sterven / sterf’. (1p)
- Kolon 47 (regel 905), Οὐκ ἐς λόγους ἐλήλυθ᾿: ‘ik ben niet gekomen om (een) woord(en) / opmerking(en) / pleidooi(en) / weerwoord(en) te geven’ of ‘hier voor een gesprek’. ἐς λόγους als ‘voor een gesprek’ of ‘voor (een) woord(en)’ is hier 0 in de betekenis ‘ik heb een onderhoud gehad / onderhandeld’. (1p)
- Kolon 48 (regel 905), ἀλλά σε κτενῶν: ‘maar om je/jou te doden’. κτενῶν als ‘ik zal doden / ik dood’: 0. (1p)
- Kolon 49 (regel 906), Ἄκουσον αὐτῆς: ‘luister naar haar’. ἀκούω als ‘gehoor geven aan’ of ‘gehoorzamen’ niet fout rekenen. (1p)
- Kolon 50 (regel 906-907), μὴ θάνῃ τοῦδ᾿ ἐνδεής, Μενέλαε: ‘(op)dat zij niet gedood wordt / zal worden / sterft / zal sterven zonder (enige vorm van) proces, Menelaus’. Μενέλαε als transliteratie: 0 (zie aiContext). (1p)
- Kolon 51 (regel 907-908), καὶ δὸς τοὺς ἐναντίους λόγους ἡμῖν κατ᾿ αὐτῆς: ‘en laat de aanklacht(en) tegen haar aan mij/ons over’. κατ᾿ met een andere betekenis dan ‘tegen’ of een synoniem: 0. (2p)
Vakspecifieke regels voor de vertaling (CvTE): (1) Een ernstige fout in een kolon levert 0 punten voor dat kolon op; de juiste weergave van de rest van het kolon compenseert dat niet. (2) Is een aantekening genegeerd en leidt dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan 1 punt of meer aftrek, naar de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. (3) Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis van het kolon: 1 punt aftrek, tenzij het model anders vermeldt. Een fout die in een eerder kolon al is aangerekend, reken je niet opnieuw aan, behalve waar hieronder anders staat. Kolon 30 en 31: ἕλῃ resp. Αἱρεῖ niet opnieuw aanrekenen als dat in kolon 29 resp. 30 al fout was. Kolon 32: πίμπρησιν niet opnieuw aanrekenen als dat in kolon 29 of 30 al fout was; wel als dat alleen in kolon 31 fout was. Persoonsvorm met als onderwerp ‘hij’ in de kolonnen 29 t/m 32, de bezitter van κηλήματα als man in kolon 33, en νιν als ‘hem’ in kolon 34: voor die vertalingen samen maximaal 2 punten aftrek; in kolon 33 en 34 geldt dit ook voor de vertaling(en) met ‘hij’ van de kolonnen 29 t/m 32. Μενέλα᾿ zonder vertaling (kolon 26) is 0; dat wordt in kolon 36 opnieuw aangerekend. In kolon 50 wordt het opnieuw aangerekend als het in kolon 26 of 36 ook fout was, maar niet als het in beide fout was. Οὐκ εἰς ἀκριβὲς ἦλθεν (regel 901) is voorvertaald en telt niet mee.
2021, tijdvak 3: Tekst 4
Opgavetekst
Tekst 4
Iphigenia, een dochter van Agamemnon en Clytaemestra, is priesteres in het land van de Tauriërs op een schiereiland in de Zwarte Zee, waar zij vreemdelingen aan de godin Artemis moet offeren. Een herder bericht aan haar dat zijn collega’s en hij twee vreemdelingen (van wie er een Pylades heet) aan land hebben zien komen en dat zij hen gevangengenomen hebben.
[238] herder: Ἀγαμέμνονός τε καὶ Κλυταιμήστρας τέκνον,
[239] ἄκουε καινῶν ἐξ ἐμοῦ κηρυγμάτων.
[240] Iphigenia: Τί δ᾿ ἔστι τοῦ παρόντος ἐκπλῆσσον λόγου;
[241] herder: Ἥκουσιν ἐς γῆν, κυανέας Συμπληγάδας
[242] πλάτῃ φυγόντες, δίπτυχοι νεανίαι,
[243] θεᾷ φίλον πρόσφαγμα καὶ θυτήριον
[244] Ἀρτέμιδι. Χέρνιβας δὲ καὶ κατάργματα
[245] οὐκ ἂν φθάνοις ἂν εὐτρεπῆ ποιουμένη.
[246] Iphigenia: Ποδαποί; Τίνος γῆς σχῆμ᾿ ἔχουσιν οἱ ξένοι;
[247] herder: Ἕλληνες· ἓν τοῦτ᾿ οἶδα κοὐ περαιτέρω.
[248] Iphigenia: Οὐδ᾿ ὄνομ᾿ ἀκούσας οἶσθα τῶν ξένων φράσαι;
[249] herder: Πυλάδης ἐκλῄζεθ᾿ ἅτερος πρὸς θατέρου.
[250] Iphigenia: Τοῦ ξυζύγου δὲ τοῦ ξένου τί τοὔνομ᾿ ἦν;
[251] herder: Οὐδεὶς τόδ᾿ οἶδεν· οὐ γὰρ εἰσηκούσαμεν.
[252] Iphigenia: Ποῦ δ᾿ εἴδετ᾿ αὐτοὺς κἀντυχόντες εἵλετε;
[253] herder: Ἄκραις ἐπὶ ῥηγμῖσιν ἀξένου πόρου.
[254] Iphigenia: Καὶ τίς θαλάσσης βουκόλοις κοινωνία;
[255] herder: Βοῦς ἤλθομεν νίψοντες ἐναλίᾳ δρόσῳ.
[256] Iphigenia: Ἐκεῖσε δὴ ᾿πάνελθε, πῶς νιν εἵλετε
[257] τρόπῳ θ᾿ ὁποίῳ· τοῦτο γὰρ μαθεῖν θέλω.
Aantekeningen
Agamemnonos: genitivus (regel 238)
τὸ κήρυγμα: bericht (regel 239)
παρών, παρόντος: nieuw (regel 240); ἐκπλῆσσον: opmerkelijk
αἱ Συμπληγάδες: de Symplegaden, rotsen die tegen elkaar slaan als er een schip tussendoor vaart (regel 241)
πρόσφαγμα καὶ θυτήριον: dubbel offer (regel 243)
τὸ κάταργμα: beginoffer, voorafgaand aan het echte offer (regel 244)
οὐκ ἂν φθάνοις ἂν + participium: u moet zo snel mogelijk (regel 245)
Poδαποί: Waar komen ze vandaan? (regel 246); τὸ σχῆμα: uiterlijk
Ἕλληνες: Het zijn Grieken (regel 247); κοὐ = καὶ οὐ; περαιτέρω (bijwoord): meer
ἐκλῄζεθ᾿ = ἐκλῄζετο (regel 249); κλῄζω: noemen; ἅτερος = ὁ ἕτερος; θατέρου = τοῦ ἑτέρου
regel 250: ὁ ξύζυγος: metgezel; τοὔνομ᾿ = τὸ ὄνομα
κἀντυχόντες = καὶ ἐντυχόντες (regel 252)
Ἄκραις: vorm van het bijvoeglijk naamwoord ἄκρος (regel 253)
τίς: vul aan: ἐστι (regel 254); ἡ κοινωνία + genitivus: connectie met
βοῦς: accusativus meervoud van ὁ βοῦς (regel 255)
Ἐκεῖσε δὴ ᾿πάνελθε: Leg nog eens uit (regel 256)
θ᾿ = τε (regel 257)
Euripides, Iphigenia in Tauris 238-257
Vraag 26 38 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4. Vertaal de regels 238 t/m 257 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 26 (regel 238) Ἀγαμέμνονός τε καὶ Κλυταιμήστρας τέκνον: dochter/kind van Agamemnon en Clytaemestra (of: Agamemnons en Clytaemestra’s dochter/kind). De losse namen zonder weergave van het genitivus: 0. (1p)
- Kolon 27 (regel 239) ἄκουε καινῶν ἐξ ἐμοῦ κηρυγμάτων: luister(t u) naar / verneem(t u) onverwachte of nieuwe berichten, of een onverwacht/nieuw bericht (afkomstig) van mij. ἄκουε zonder gebiedende wijs: 0 op dat onderdeel. καινῶν als die/deze/dat/dit: 1 punt. (2p)
- Kolon 28 (regel 240) Τί δ᾿ ἔστι τοῦ παρόντος ἐκπλῆσσον λόγου: (en/maar) wat is het opmerkelijke aan het nieuwe bericht. Het opmerkelijke: 1 punt. λόγου als bericht, verslag, verhaal of woord: 1 punt. Andere betekenis van λόγος: 0. παρόντος als voorbijgaan: 0. (2p)
- Kolon 29 (regel 241-242) Ἥκουσιν ἐς γῆν, δίπτυχοι νεανίαι: er zijn aan land gekomen / komen aan land, twee jongemannen. Ἥκουσιν als er/ze komen of zijn gekomen: 1 punt. γῆ als land/gebied (aarde): 1 punt. δίπτυχοι als dubbelgevouwen: 0 op dat onderdeel. (2p)
- Kolon 30 (regel 241-242) κυανέας Συμπληγάδας πλάτῃ φυγόντες: (nadat ze) met hun schip / roeiriem aan de donkerblauwe Symplegaden ontsnapt zijn. φυγόντες als ontsnappend / ontsnapt: 1 punt. κυανέας Συμπληγάδας met πλάτῃ (schip, roeiriem, roer) goed weergegeven: 1 punt. (2p)
- Kolon 31 (regel 243-244) θεᾷ φίλον πρόσφαγμα καὶ θυτήριον Ἀρτέμιδι: een bij/aan de godin Artemis geliefd dubbel offer, of een geliefd dubbel offer voor Artemis. θεᾷ φίλον (geliefde godin): 1 punt. πρόσφαγμα καὶ θυτήριον als dubbel offer: 1 punt. (2p)
- Kolon 32 (regel 244-245) Χέρνιβας δὲ καὶ κατάργματα οὐκ ἂν φθάνοις ἂν εὐτρεπῆ ποιουμένη: u moet zo snel mogelijk het waswater / wijwater en de beginoffers klaarmaken. Χέρνιβας en κατάργματα: 1 punt. οὐκ ἂν φθάνοις ἂν (u moet zo snel mogelijk) en εὐτρεπῆ ποιουμένη: 1 punt. φθάνω als eerder zijn / inhalen: 0. (2p)
- Kolon 33 (regel 246) Τίνος γῆς σχῆμ᾿ ἔχουσιν οἱ ξένοι: van welk land/gebied hebben de vreemdelingen het uiterlijk. Τίνος γῆς als van welk land / op aarde: 1 punt. γῆ als aarde/bodem en σχῆμα als uiterlijk: 1 punt. ξένοι als gastheer: 0. (2p)
- Kolon 34 (regel 247) ἓν τοῦτ᾿ οἶδα κοὐ περαιτέρω: dat/dit ene weet ik en niet meer / één ding weet ik en verder niet. ἓν τοῦτ᾿ οἶδα als dat weet ik (1 punt); κοὐ περαιτέρω als en niet verder / meer (1 punt). ‘Ik als enige weet dat’: 0 op dat onderdeel. ἓν als vorm van ἵημι of ἐν/εἰς: 0. (2p)
- Kolon 35 (regel 248) Οὐδ᾿ ὄνομ᾿ (kolon 36) οἶσθα τῶν ξένων φράσαι: (en) kun je ook niet de naam/namen van de vreemdelingen noemen / vertellen. Naam en noemen elk 1 punt. Dat ξένος als gastheer is vertaald: 0, maar dat is al bij kolon 33 gerekend. (2p)
- Kolon 36 (regel 248) ἀκούσας: nadat/als je die gehoord hebt / nadat/als je geluisterd hebt. ἀκούω als gezegd worden: 0. (1p)
- Kolon 37 (regel 249) Πυλάδης ἐκλῄζεθ᾿ ἅτερος πρὸς θατέρου: Pylades werd de ene genoemd door de ander. Πυλάδης ἅτερος als de ene/andere Pylades: 0. (2p)
- Kolon 38 (regel 250) Τοῦ ξυζύγου δὲ τοῦ ξένου τί τοὔνομ᾿ ἦν: (en/maar) wat was de naam van de metgezel van de vreemdeling. Ook: welke/wat voor naam had de metgezel. τί als waarom: 0. ξένος als gastheer: 0. (2p)
- Kolon 39 (regel 251) Οὐδεὶς τόδ᾿ οἶδεν: niemand kent deze / die / hem, of weet dit / dat. (1p)
- Kolon 40 (regel 251) οὐ γὰρ εἰσηκούσαμεν: want we hebben hem / die / dit niet gehoord (of: we hoorden hem niet). εἰσηκούσαμεν als we hebben ernaar geluisterd: 0. (1p)
- Kolon 41 (regel 252) Ποῦ δ᾿ εἴδετ᾿ αὐτοὺς: (en/maar) waar hebben jullie hen gezien / zagen jullie hen. (1p)
- Kolon 42 (regel 252) κἀντυχόντες εἵλετε: en (waar) hebben jullie hen, nadat jullie hen toevallig aangetroffen hadden, gevangengenomen / gegrepen. ἐντυχόντες als toevallig aantreffen: 1 punt. εἵλετε als gevangennemen / grijpen: 1 punt. εἵλετε als in het nauw brengen, opsluiten of tegenhouden: 0. (2p)
- Kolon 43 (regel 253) Ἄκραις ἐπὶ ῥηγμῖσιν ἀξένου πόρου: bij/op de verste/uiterste gedeelten van het strand van de ongastvrije zee(-engte). Ἄκραις als verste/uiterste: 1 punt. ῥηγμῖσιν als strand/branding/golven: 1 punt. πόρος als brug of hulpmiddel: 0. (2p)
- Kolon 44 (regel 254) Καὶ τίς θαλάσσης βουκόλοις κοινωνία: en wat voor connectie met (de) zee is er voor (koe)herders. κοινωνία als connectie / verbinding: 1 punt. θάλασσα als zee of water: 1 punt. τίς als wie / iemand / een of andere: 0. (2p)
- Kolon 45 (regel 255) Βοῦς ἤλθομεν νίψοντες ἐναλίᾳ δρόσῳ: wij kwamen (erheen) om (de) koeien te wassen in het zeewater. ἤλθομεν als kwamen / waren gekomen: 1 punt. νίψοντες ἐναλίᾳ δρόσῳ (wassen in het zeewater): 1 punt. δρόσος als dauw(druppels): 0. (2p)
- Kolon 46 (regel 256-257) πῶς νιν εἵλετε τρόπῳ θ᾿ ὁποίῳ: hoe jullie hem gevangengenomen / gegrepen hebben, en op welke manier. νιν als hem: 1 punt. τρόπῳ θ᾿ ὁποίῳ als op wat voor manier / op welke wijze: 1 punt. νιν als haar: 0. εἵλετε is al bij kolon 42 gerekend. (2p)
- Kolon 47 (regel 257) τοῦτο γὰρ μαθεῖν θέλω: want dat/dit wil ik vernemen / weten. μαθεῖν als leren of begrijpen is juist. (1p)
Beoordeel per kolon. Het model is de vertaling van het Griekse tekstelement per kolon. Een ernstige fout in een kolon levert 0 punten voor dat kolon op. Die 0 wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. Of woorden van overeenkomstige strekking.
2019, tijdvak 1: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1 De Corinthiër Socles vertelt over de aanslag op de zoon van Labda.
[1] Τοῦτο μὲν δὴ τοῖσι Βακχιάδῃσι πρότερον γενόμενον ἦν ἀτέκμαρτον, τότε
[2] δὲ τὸ Ἠετίωνι γενόμενον ὡς ἐπύθοντο, αὐτίκα καὶ τὸ πρότερον συνῆκαν
[3] ἐὸν συνῳδὸν τῷ Ἠετίωνος. Συνέντες δὲ καὶ τοῦτο εἶχον ἐν ἡσυχίῃ,
[4] ἐθέλοντες τὸν μέλλοντα Ἠετίωνι γίνεσθαι γόνον διαφθεῖραι. Ὡς δ’ ἔτεκε ἡ
[5] γυνὴ τάχιστα, πέμπουσι σφέων αὐτῶν δέκα ἐς τὸν δῆμον ἐν τῷ κατοίκητο
[6] Ἠετίων ἀποκτενέοντας τὸ παιδίον. Ἀπικόμενοι δὲ οὗτοι ἐς τὴν Πέτρην καὶ
[7] παρελθόντες ἐς τὴν αὐλὴν τὴν Ἠετίωνος αἴτεον τὸ παιδίον· ἡ δὲ Λάβδα
[8] εἰδυῖά τε οὐδὲν τῶν εἵνεκα ἐκεῖνοι ἀπικοίατο καὶ δοκέουσά σφεας
[9] φιλοφροσύνης τοῦ πατρὸς εἵνεκα αἰτέειν φέρουσα ἐνεχείρισε αὐτῶν ἑνί.
[10] Τοῖσι δὲ ἄρα ἐβεβούλευτο κατ’ ὁδὸν τὸν πρῶτον αὐτῶν λαβόντα [τὸ
[11] παιδίον] προσουδίσαι. Ἐπείτε ὦν ἔδωκε φέρουσα ἡ Λάβδα, τὸν λαβόντα
[12] τῶν ἀνδρῶν θείῃ τύχῃ προσεγέλασε τὸ παιδίον, καὶ τὸν φρασθέντα τοῦτο
[13] οἶκτός τις ἴσχει ἀποκτεῖναι, κατοικτίρας δὲ παραδιδοῖ τῷ δευτέρῳ, ὁ δὲ τῷ
[14] τρίτῳ, οὕτω τε διεξῆλθε διὰ πάντων τῶν δέκα παραδιδόμενον, οὐδενὸς
[15] βουλομένου διεργάσασθαι. Ἀποδόντες ὦν ὀπίσω τῇ τεκούσῃ τὸ παιδίον καὶ
[16] ἐξελθόντες ἔξω, ἑστεῶτες ἐπὶ τῶν θυρέων ἀλλήλων ἅπτοντο καταιτιώμενοι
[17] καὶ μάλιστα τοῦ πρώτου λαβόντος, ὅτι οὐκ ἐποίησε κατὰ τὰ δεδογμένα, ἐς
[18] ὃ δή σφι χρόνου ἐγγινομένου ἔδοξε αὖτις παρελθόντας πάντας τοῦ φόνου
[19] μετίσχειν.
[20] Ἔδει δὲ ἐκ τοῦ Ἠετίωνος γόνου Κορίνθῳ κακὰ ἀναβλαστεῖν. Ἡ Λάβδα
[21] γὰρ πάντα ταῦτα ἤκουε ἑστεῶσα πρὸς αὐτῇσι τῇσι θύρῃσι· δείσασα δὲ μή
[22] σφι μεταδόξῃ καὶ τὸ δεύτερον λαβόντες τὸ παιδίον ἀποκτείνωσι, φέρουσα
[23] κατακρύπτει ἐς τὸ ἀφραστότατόν οἱ ἐφαίνετο εἶναι, ἐς κυψέλην,
[24] ἐπισταμένη ὡς εἰ ὑποστρέψαντες ἐς ζήτησιν ἀπικνεοίατο, πάντα
[25] ἐρευνήσειν μέλλοιεν· τὰ δὴ καὶ ἐγένετο. Ἐσελθοῦσι δὲ καὶ διζημένοισι
[26] αὐτοῖσι ὡς οὐκ ἐφαίνετο, ἐδόκεε ἀπαλλάσσεσθαι καὶ λέγειν πρὸς τοὺς
[27] ἀποπέμψαντας ὡς πάντα ποιήσειαν τὰ ἐκεῖνοι ἐνετείλαντο.
[28] Οἱ μὲν δὴ ἀπελθόντες ἔλεγον ταῦτα· Ἠετίωνι δὲ μετὰ ταῦτα ὁ παῖς
[29] ηὐξάνετο, καί οἱ διαφυγόντι τοῦτον τὸν κίνδυνον ἀπὸ τῆς κυψέλης
[30] ἐπωνυμίην Κύψελος οὔνομα ἐτέθη. Ἀνδρωθέντι δὲ καὶ μαντευομένῳ
[31] Κυψέλῳ ἐγένετο ἀμφιδέξιον χρηστήριον ἐν Δελφοῖσι, τῷ πίσυνος
[32] γενόμενος ἐπεχείρησέ τε καὶ ἔσχε Κόρινθον. Ὁ δὲ χρησμὸς ὅδε ἦν·
[33] Ὄλβιος οὗτος ἀνὴρ ὃς ἐμὸν δόμον ἐσκαταβαίνει,
[34] Κύψελος Ἠετίδης, βασιλεὺς κλειτοῖο Κορίνθου,
[35] αὐτὸς καὶ παῖδες, παίδων γε μὲν οὐκέτι παῖδες.
[36] Τὸ μὲν δὴ χρηστήριον τοῦτο ἦν, τυραννεύσας δὲ ὁ Κύψελος τοιοῦτος δή
[37] τις ἀνὴρ ἐγένετο· πολλοὺς μὲν Κορινθίων ἐδίωξε, πολλοὺς δὲ χρημάτων
[38] ἀπεστέρησε, πολλῷ δέ τι πλείστους τῆς ψυχῆς.
Aantekeningen
regel 1: ἀτέκμαρτος onbegrijpelijk
regel 9: ἡ φιλοφροσύνη vriendelijkheid; ἐγχειρίζω in handen geven
regel 11: προσουδίζω tegen de grond gooien
regel 12: προσγελάω toelachen
regel 13: κατοικτίρω medelijden hebben
regel 15: διεργάζομαι doden
regel 16: καταιτιάομαι beschuldigen
regel 19: μετίσχω + genitivus meedoen aan
regel 20: ἀναβλαστάνω voortspruiten
regel 22: μεταδοκέει + dativus van plan veranderen
regel 23: ἄφραστος onverwacht; ἡ κυψέλη kist
regel 25: ἐρευνάω doorzoeken
regel 29: ἡ κυψέλη kist
regel 31: ἀμφιδέξιος tweeledig
regel 33: ἐσκαταβαίνω binnengaan
Herodotus, Historiën 5.92γ-ε
Vraag 7 1 punt
Regel 11-12 Ἐπείτε t/m παιδίον. Deze woorden worden door O. Damsté als volgt vertaald:
Maar toen Labda haar kind aan een van die mannen had overhandigd, wilde een goddelijke beschikking, dat het tegen hem lachte.
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel overgenomen.
Leg dit uit met betrekking tot het tekstelement θείῃ τύχῃ. Ga daarbij in op zowel het Grieks als de vertaling.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat θείῃ τύχῃ in het Grieks een (bijwoordelijke) bepaling / een dativus is, en dat in de vertaling ‘een goddelijke beschikking’ het onderwerp is / als nominativus is vertaald. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
2019, tijdvak 1: Tekst 2
Opgavetekst
Tekst 2 Overleg voorafgaand aan de slag bij Marathon
[1] Τοῖσι δὲ Ἀθηναίων στρατηγοῖσι ἐγίνοντο δίχα αἱ γνῶμαι, τῶν μὲν οὐκ
[2] ἐώντων συμβαλεῖν (ὀλίγους γὰρ εἶναι στρατιῇ τῇ Μήδων συμβαλεῖν), τῶν
[3] δὲ καὶ Μιλτιάδεω κελευόντων. Ὡς δὲ δίχα τε ἐγίνοντο καὶ ἐνίκα ἡ χείρων
[4] τῶν γνωμέων, ἐνθαῦτα, ἦν γὰρ ἑνδέκατος ψηφιδοφόρος ὁ τῷ κυάμῳ λαχὼν
[5] Ἀθηναίων πολεμαρχέειν (τὸ παλαιὸν γὰρ Ἀθηναῖοι ὁμόψηφον τὸν
[6] πολέμαρχον ἐποιεῦντο τοῖσι στρατηγοῖσι), ἦν δὲ τότε πολέμαρχος
[7] Καλλίμαχος Ἀφιδναῖος, πρὸς τοῦτον ἐλθὼν Μιλτιάδης ἔλεγε τάδε·
[8] “ Ἐν σοὶ νῦν, Καλλίμαχε, ἐστὶ ἢ καταδουλῶσαι Ἀθήνας ἢ ἐλευθέρας
[9] ποιήσαντα μνημόσυνον λιπέσθαι ἐς τὸν ἅπαντα ἀνθρώπων βίον οἷον οὐδὲ
[10] Ἁρμόδιός τε καὶ Ἀριστογείτων [λείπουσι]. Νῦν γὰρ δή, ἐξ οὗ ἐγένοντο
[11] Ἀθηναῖοι, ἐς κίνδυνον ἥκουσι μέγιστον, καὶ ἢν μέν γε ὑποκύψωσι τοῖσι
[12] Μήδοισι, δέδεκται τὰ πείσονται παραδεδομένοι Ἱππίῃ, ἢν δὲ περιγένηται
[13] αὕτη ἡ πόλις, οἵη τέ ἐστι πρώτη τῶν Ἑλληνίδων πολίων γενέσθαι.
[14] Κῶς ὦν δὴ ταῦτα οἷά τέ ἐστι γενέσθαι, καὶ κῶς ἐς σέ τοι τούτων ἀνήκει
[15] τῶν πρηγμάτων τὸ κῦρος ἔχειν, νῦν ἔρχομαι φράσων. Ἡμέων τῶν
[16] στρατηγῶν ἐόντων δέκα δίχα γίνονται αἱ γνῶμαι, τῶν μὲν κελευόντων
[17] συμβαλεῖν, τῶν δὲ οὔ. Ἢν μέν νυν μὴ συμβάλωμεν, ἔλπομαί τινα στάσιν
[18] μεγάλην διασείσειν ἐμπεσοῦσαν τὰ Ἀθηναίων φρονήματα ὥστε μηδίσαι· ἢν
[19] δὲ συμβάλωμεν πρίν τι καὶ σαθρὸν Ἀθηναίων μετεξετέροισι ἐγγενέσθαι,
[20] θεῶν τὰ ἴσα νεμόντων οἷοί τέ εἰμεν περιγενέσθαι τῇ συμβολῇ. Ταῦτα ὦν
[21] πάντα ἐς σὲ νῦν τείνει καὶ ἐκ σέο ἄρτηται· ἢν γὰρ σὺ γνώμῃ τῇ ἐμῇ
[22] προσθῇ, ἔστι τοι πατρίς τε ἐλευθέρη καὶ πόλις πρώτη τῶν ἐν τῇ Ἑλλάδι· ἢν
[23] δὲ <τὴν> τῶν ἀποσπευδόντων τὴν συμβολὴν ἕλῃ, ὑπάρξει τοι τῶν ἐγὼ
[24] κατέλεξα ἀγαθῶν τὰ ἐναντία.”
[25] Met deze argumenten wist Miltiades Callimachus aan zijn zijde te krijgen.
Aantekeningen
ψηφιδοφόρος stemgerechtigd (regel 4)
ὁ κύαμος loting
polemarch zijn: πολεμαρχέω (regel 5)
ὁμόψηφος + dativus hetzelfde stemrecht hebbend als
ὁ πολέμαρχος polemarch (regel 6)
ὑποκύπτω zich overgeven (regel 11)
τὸ κῦρος beslissing (regel 15)
διασείω schokken (regel 18)
σαθρός rot (regel 19)
ἀρτάομαι ἐκ + genitivus afhangen van (regel 21)
ἀποσπεύδω afraden (regel 23)
Herodotus, Historiën 6.109
Vraag 19 1 punt
Regel 10-11 Νῦν t/m μέγιστον. Deze woorden worden door O. Damsté als volgt vertaald:
Want nu zijn de Atheners in een gevaar geraakt zo groot als zij in hun hele bestaan nooit gekend hebben.
Citeer uit de regels 10-11 (Νῦν t/m μέγιστον) het Griekse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met ‘in hun hele bestaan’.
Bekijk het antwoord
- Citeert ἐξ οὗ ἐγένοντο (Ἀθηναῖοι) (regel 10-11). (1p)
Vraag 22 1 punt
Regel 17-18 Ἢν t/m μηδίσαι. Deze regels worden door H. van Dolen als volgt vertaald:
Vermijden wij de strijd, dan hangt ons vast een burgertwist boven het hoofd, want de stemming slaat zeker om en er zullen Atheners zijn die met de vijand gaan heulen.
Citeer het Griekse woord waarop de vertaling ‘vast’ is gebaseerd.
Bekijk het antwoord
- Citeert ἔλπομαί (regel 17). (1p)
2019, tijdvak 1: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3
De Perzische koning Darius heeft gezanten naar de Macedonische koning Amyntas gestuurd. Deze gezanten vragen om “aarde en water voor de koning”, dat wil zeggen: politieke onderwerping van de Macedoniërs aan de Perzen.
[1] Οἱ ὦν Πέρσαι οἱ πεμφθέντες οὗτοι παρὰ τὸν Ἀμύντην ὡς ἀπίκοντο, αἴτεον
[2] ἐλθόντες ἐς ὄψιν τὴν Ἀμύντεω Δαρείῳ βασιλέϊ γῆν τε καὶ ὕδωρ.
[3] Ὁ δὲ ταῦτά τε ἐδίδου καί σφεας ἐπὶ ξείνια καλέει, παρασκευασάμενος δὲ
[4] δεῖπνον μεγαλοπρεπὲς ἐδέκετο τοὺς Πέρσας φιλοφρόνως.
[5] Ὡς δὲ ἀπὸ δείπνου ἐγίνοντο, διαπίνοντες εἶπαν οἱ Πέρσαι τάδε·
[6] “Ξεῖνε Μακεδών, ἡμῖν νόμος ἐστὶ τοῖσι Πέρσῃσι, ἐπεὰν δεῖπνον
[7] προτιθώμεθα μέγα, τότε καὶ τὰς παλλακὰς καὶ τὰς κουριδίας γυναῖκας
[8] ἐσάγεσθαι παρέδρους. Σύ νυν, ἐπεί περ προθύμως μὲν ἐδέξαο, μεγάλως δὲ
[9] ξεινίζεις, διδοῖς τε βασιλέϊ Δαρείῳ γῆν τε καὶ ὕδωρ, ἕπεο νόμῳ τῷ
[10] ἡμετέρῳ.”
[11] Εἶπε πρὸς ταῦτα Ἀμύντης· “ Ὦ Πέρσαι, νόμος μὲν ἡμῖν γέ ἐστι οὐκ οὗτος,
[12] ἀλλὰ κεχωρίσθαι ἄνδρας γυναικῶν. Ἐπείτε δὲ ὑμεῖς ἐόντες δεσπόται
[13] προσχρηίζετε τούτων, παρέσται ὑμῖν καὶ ταῦτα.” Εἴπας τοσαῦτα ὁ Ἀμύντης
[14] μετεπέμπετο τὰς γυναῖκας.
Aantekeningen
regel 1: ὁ Ἀμύντης Amyntas
regel 1: ὡς zodra
regel 2: ἐς ὄψιν τὴν Ἀμύντεω op audiëntie bij Amyntas
regel 3: τὰ ξείνια gastmaal
regel 4: φιλόφρων vriendelijk
regel 5: γίνομαι ἀπό + genitivus klaar zijn met
διαπίνω doorgaan met drinken
regel 8: παρέδρους als gezelschap
Σύ νυν: de hoofdzin gaat verder bij ἕπεο (regel 9)
ἐδέξαο: vul aan: ἡμέας
regel 9: ξεινίζεις, vul aan: ἡμέας
διδοῖς: tweede persoon enkelvoud indicativus praesens actief van δίδωμι
regel 11: ὁ Ἀμύντης Amyntas
regel 12: ἀλλὰ, vul aan: νόμος ἡμῖν ἐστι
regel 12-13 Ἐπείτε t/m ταῦτα: Maar nu jullie, die onze meesters zijn, ook dit nog verlangen, zal het zo geschieden
regel 13: ὁ Ἀμύντης Amyntas
Herodotus, Historiën 5.18,1-3
Vraag 26 38 punten
Tekst 3. Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3.
Vertaal de regels 1 t/m 14 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 26 (Οἱ ὦν Πέρσαι … ὡς ἀπίκοντο): zodra die Perzen (dus/dan) bij Amyntas aangekomen waren / aankwamen. Niet fout rekenen: die Perzische gezanten; παρὰ τὸν Ἀμύντην hoort bij kolon 27. Πέρσης als Perzische koning: 0. (2p)
- Kolon 27 (οἱ πεμφθέντες): die gestuurd waren / werden. (1p)
- Kolon 28 (αἴτεον … Δαρείῳ βασιλέϊ γῆν τε καὶ ὕδωρ): eisten / vroegen ze voor (de) koning Darius (om) aarde en water. αἴτεον als vroeg ik: 0. αἴτεον Δαρείῳ βασιλέϊ als eisten / vroegen ze van / aan (de) koning Darius: 0. (2p)
- Kolon 29 (ἐλθόντες ἐς ὄψιν τὴν Ἀμύντεω): nadat / toen ze op audiëntie bij Amyntas gekomen waren / kwamen. (1p)
- Kolon 30 (Ὁ δὲ ταῦτά τε ἐδίδου): (en) hij gaf dat. (1p)
- Kolon 31 (καί σφεας ἐπὶ ξείνια καλέει): en hij nodigde / nodigt hen uit voor / op / naar een gastmaal. (2p)
- Kolon 32 (παρασκευασάμενος δὲ δεῖπνον μεγαλοπρεπὲς): en nadat hij een grootse / royale maaltijd had laten bereiden / had bereid. (2p)
- Kolon 33 (ἐδέκετο τοὺς Πέρσας φιλοφρόνως): ontving / onthaalde hij de Perzen vriendelijk. δέκομαι anders dan ontvangen / onthalen (of een synoniem): 0. τοὺς Πέρσας φιλοφρόνως als de vriendelijke Perzen: 0. (2p)
- Kolon 34 (Ὡς δὲ ἀπὸ δείπνου ἐγίνοντο): (en) toen ze klaar waren met de maaltijd. ὡς vertaald als ‘toen’ of als ‘omdat’: 1 punt per juiste vertaling. Elke andere betekenis: 0. (2p)
- Kolon 35 (εἶπαν οἱ Πέρσαι τάδε): zeiden de Perzen het volgende / dit. (1p)
- Kolon 36 (διαπίνοντες): terwijl ze doorgingen met drinken. (1p)
- Kolon 37 (“Ξεῖνε Μακεδών): Macedonische gastheer. (1p)
- Kolon 38 (ἡμῖν νόμος ἐστὶ τοῖσι Πέρσῃσι): wij Perzen hebben een / de gewoonte / regel; voor / bij ons Perzen is het (de / een) gewoonte / regel; is er een / de gewoonte / regel. Niet fout rekenen: wij hebben bij de Perzen een / de gewoonte / regel. Νόμος als ‘wet’ mag. Νόμος vertaald als νομός: 0. (2p)
- Kolon 39 (ἐπεὰν δεῖπνον προτιθώμεθα μέγα): (telkens) wanneer wij (aan / voor onszelf / iemand / gasten) een grote maaltijd voorzetten / neerzetten. μέγα als zeer / luid: 0. (2p)
- Kolon 40 (τότε καὶ τὰς παλλακὰς καὶ τὰς κουριδίας γυναῖκας ἐσάγεσθαι παρέδρους): (om) dan zowel (onze / de) concubines als (onze / de) wettige echtgenotes (bij ons / voor onszelf) naar binnen te brengen / erbij te halen als gezelschap. Niet fout rekenen: καὶ … καὶ als ook … en. Τότε niet vertaald: 1 punt. (2p)
- Kolon 41 (Σύ νυν, kolon 42, 43 en 44, ἕπεο νόμῳ τῷ ἡμετέρῳ): volgt u dus / nu / dan onze gewoonte / regel; u dus / nu / dan moet onze gewoonte / regel volgen. Niet fout rekenen: ἕπεο als u volgt. ἕπεο als onvoltooid verleden tijd: 0. Νόμος vertaald als νομός: 0, maar niet opnieuw aanrekenen als dat al in kolon 38 is gedaan. (2p)
- Kolon 42 (ἐπεί περ προθύμως μὲν ἐδέξαο): (juist) aangezien / nu / nadat u ons (zo) bereidwillig / welgezind ontvangen / onthaald heeft. δέκομαι anders dan ontvangen / onthalen (of een synoniem): 0. Zie kolon 33 voor het maximum van 3 punten samen. (2p)
- Kolon 43 (μεγάλως δὲ ξεινίζεις): (en u) ons (zo) zeer gastvrij onthaalt. (1p)
- Kolon 44 (διδοῖς τε βασιλέϊ Δαρείῳ γῆν τε καὶ ὕδωρ): en (u aan / voor de) koning Darius aarde en water geeft. διδοῖς niet vertaald als indicativus: 0. (2p)
- Kolon 45 (Εἶπε πρὸς ταῦτα Ἀμύντης): Amyntas zei (in reactie) daarop. (1p)
- Kolon 46 (Ὦ Πέρσαι, νόμος μὲν ἡμῖν γέ ἐστι οὐκ οὗτος): (O) Perzen, wij (althans) hebben die gewoonte / regel (weliswaar) niet; bij ons (althans) is dat (weliswaar) geen / niet de gewoonte / regel; is die gewoonte / regel er (weliswaar) niet. Νόμος vertaald als νομός: 0, maar niet opnieuw aanrekenen als dat in kolon 38 of 41 al is gedaan. (2p)
- Kolon 47 (ἀλλὰ κεχωρίσθαι ἄνδρας γυναικῶν): maar wij hebben de / bij ons is (het de / een) gewoonte / regel dat (de) mannen afgezonderd zijn van (de) vrouwen. Ἐπείτε t/m ταῦτα is voorvertaald. Deelpunten: maar (de) mannen zijn afgezonderd van (de) vrouwen: 1; maar (de) mannen worden afgezonderd van (de) vrouwen: 0; κεχωρίσθαι als afgezonderd worden: 1; κεχωρίσθαι ἄνδρας als (de) mannen af te zonderen: 1; κεχωρίσθαι ἄνδρας γυναικῶν als dat (de) mannen en (de) vrouwen gescheiden zijn: 1. (2p)
- Kolon 48 (Εἴπας τοσαῦτα): nadat / toen hij zoveel gezegd had / zei. Niet fout rekenen: τοσαῦτα als dat. (1p)
- Kolon 49 (ὁ Ἀμύντης μετεπέμπετο τὰς γυναῖκας): liet Amyntas de vrouwen komen / halen. (1p)
Ernstige fout in een kolon: 0 punten voor dat kolon, niet te compenseren met de juiste weergave van de rest van het kolon. Een genegeerde aantekening die tot een onjuiste weergave leidt: een of meer punten aftrek, afhankelijk van de zwaarte en het maximum van het kolon. Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet essentieel is: 1 punt aftrek, tenzij anders vermeld. De woorden Ἐπείτε t/m ταῦτα (regel 12-13) staan voorvertaald in de aantekeningen. Δέκομαι anders dan ontvangen/onthalen telt in kolon 33 en opnieuw in kolon 42, samen maximaal 3 punten. Νόμος vertaald als νομός: 0 in kolon 38; in kolon 41 en 46 niet opnieuw aanrekenen.
2019, tijdvak 2: Tekst 2
Opgavetekst
Tekst 2 Gelo’s reactie op het verzoek van de Grieken
[1] Οἱ μὲν ταῦτα ἔλεγον, Γέλων δὲ πολλὸς ἐνέκειτο λέγων τοιάδε· “ Ἄνδρες
[2] Ἕλληνες, λόγον ἔχοντες πλεονέκτην ἐτολμήσατε ἐμὲ σύμμαχον ἐπὶ τὸν
[3] βάρβαρον παρακαλέοντες ἐλθεῖν. Αὐτοὶ δὲ ἐμεῦ πρότερον δεηθέντος
[4] βαρβαρικοῦ στρατοῦ συνεπάψασθαι, ὅτε μοι πρὸς Καρχηδονίους νεῖκος
[5] συνῆπτο, ἐπισκήπτοντός τε τὸν Δωριέος τοῦ Ἀναξανδρίδεω πρὸς
[6] Ἐγεσταίων φόνον ἐκπρήξασθαι, ὑποτείνοντός τε τὰ ἐμπόρια
[7] συνελευθεροῦν ἀπ’ ὧν ὑμῖν μεγάλαι ὠφελίαι τε καὶ ἐπαυρέσιες γεγόνασι,
[8] οὔτε ἐμεῦ εἵνεκα ἤλθετε βοηθήσοντες οὔτε τὸν Δωριέος φόνον
[9] ἐκπρηξόμενοι, τό τε κατ’ ὑμέας τάδε πάντα ὑπὸ βαρβάροισι νέμεται.
[10] Ἀλλὰ εὖ γὰρ ἡμῖν καὶ ἐπὶ τὸ ἄμεινον κατέστη. Νῦν δὲ ἐπειδὴ περιελήλυθε
[11] ὁ πόλεμος καὶ ἀπῖκται ἐς ὑμέας, οὕτω δὴ Γέλωνος μνῆστις γέγονε.
[12] Ἀτιμίης δὲ πρὸς ὑμέων κυρήσας οὐκ ὁμοιώσομαι ὑμῖν, ἀλλ’ ἕτοιμός εἰμι
[13] βοηθέειν παρεχόμενος διηκοσίας τε τριήρεας καὶ δισμυρίους ὁπλίτας καὶ
[14] δισχιλίην ἵππον καὶ δισχιλίους τοξότας καὶ δισχιλίους σφενδονήτας καὶ
[15] δισχιλίους ἱπποδρόμους ψιλούς· σῖτόν τε ἁπάσῃ τῇ Ἑλλήνων στρατιῇ, ἔστ’
[16] ἂν διαπολεμήσωμεν, ὑποδέκομαι παρέξειν. Ἐπὶ δὲ λόγῳ τοιῷδε τάδε
[17] ὑπίσχομαι, ἐπ’ ᾧ τε στρατηγός τε καὶ ἡγεμὼν τῶν Ἑλλήνων ἔσομαι πρὸς
[18] τὸν βάρβαρον· ἐπ’ ἄλλῳ δὲ λόγῳ οὔτ’ ἂν αὐτὸς ἔλθοιμι οὔτ’ ἂν ἄλλους
[19] πέμψαιμι.”
[20] Ταῦτα ἀκούσας οὔτε ἠνέσχετο ὁ Σύαγρος εἶπέ τε τάδε· “ Ἦ κε μέγ’
[21] οἰμώξειε ὁ Πελοπίδης Ἀγαμέμνων πυθόμενος Σπαρτιήτας τὴν ἡγεμονίην
[22] ἀπαραιρῆσθαι ὑπὸ Γέλωνός τε καὶ Συρηκοσίων. Ἀλλὰ τούτου μὲν τοῦ
[23] λόγου μηκέτι μνησθῇς, ὅκως τὴν ἡγεμονίην τοι παραδώσομεν. Ἀλλ’ εἰ μὲν
[24] βούλεαι βοηθέειν τῇ Ἑλλάδι, ἴσθι ἀρξόμενος ὑπὸ Λακεδαιμονίων· εἰ δ’
[25] ἄρα μὴ δικαιοῖς ἄρχεσθαι, σὺ δὲ μηδὲ βοηθέειν.”
[26] Πρὸς ταῦτα ὁ Γέλων, ἐπειδὴ ὥρα ἀπεστραμμένους τοὺς λόγους τοῦ
[27] Συάγρου, τὸν τελευταῖόν σφι τόνδε ἐξέφαινε λόγον· “ Ὦ ξεῖνε Σπαρτιῆτα,
[28] ὀνείδεα κατιόντα ἀνθρώπῳ φιλέει ἐπανάγειν τὸν θυμόν· σὺ μέντοι
[29] ἀποδεξάμενος ὑβρίσματα ἐν τῷ λόγῳ οὔ με ἔπεισας ἀσχήμονα ἐν τῇ
[30] ἀμοιβῇ γενέσθαι. Ὅκου δὲ ὑμεῖς οὕτω περιέχεσθε τῆς ἡγεμονίης, οἰκὸς καὶ
[31] ἐμὲ μᾶλλον ὑμέων περιέχεσθαι, στρατιῆς τε ἐόντα πολλαπλησίης ἡγεμόνα
[32] καὶ νεῶν πολλὸν πλεύνων. Ἀλλ’ ἐπείτε ὑμῖν ὁ λόγος οὕτω προσάντης
[33] κατίσταται, ἡμεῖς τι ὑπείξομεν τοῦ ἀρχαίου λόγου. Εἰ τοῦ μὲν πεζοῦ ὑμεῖς
[34] ἡγέοισθε, τοῦ δὲ ναυτικοῦ ἐγώ· εἰ δὲ ὑμῖν ἡδονὴ τοῦ κατὰ θάλασσαν
[35] ἡγεμονεύειν, τοῦ πεζοῦ ἐγὼ θέλω. Καὶ ἢ τούτοισι ὑμέας χρεόν ἐστι
[36] ἀρκέεσθαι ἢ ἀπιέναι συμμάχων τοιῶνδε ἐρήμους.”
[37] Γέλων μὲν δὴ ταῦτα προετείνετο, φθάσας δὲ ὁ Ἀθηναίων ἄγγελος τὸν
[38] Λακεδαιμονίων ἀμείβετό μιν τοισίδε· “ Ὦ βασιλεῦ Συρηκοσίων, οὐκ
[39] ἡγεμόνος δεομένη ἡ Ἑλλὰς ἀπέπεμψε ἡμέας πρὸς σέ, ἀλλὰ στρατιῆς.”
Aantekeningen
regel 1 ἔγκειμαι tekeergaan
regel 2 πλεονέκτης egoïstisch
regel 4 βαρβαρικός niet-Grieks
regel 4 συνεπάπτομαι + genitivus samen aanvallen
regel 6 ὑποτείνω beloven
regel 7 συνελευθερόω tegelijk bevrijden; ἡ ἐπαύρεσις winst
regel 11 ἡ μνῆστις herinnering
regel 13 δισμύριοι twintigduizend
regel 14 δισχίλιος tweeduizendkoppig; δισχίλιοι tweeduizend
regel 14 ὁ σφενδονήτης slingeraar
regel 15 δισχίλιοι tweeduizend; ὁ ἱπποδρόμος cavalerist
regel 16 διαπολεμέω de oorlog ten einde brengen
regel 27 Σπαρτιήτης Spartaans
regel 28 ἐπανάγω opwinden
regel 31 πολλαπλήσιος vele malen groter
regel 32 προσάντης onaangenaam
regel 36 ἀρκέομαι + dativus zich tevredenstellen met
Herodotus, Historiën 7.158-161.1
Vraag 24 2 punten
Regel 26-27 (Πρὸς t/m λόγον). Deze woorden worden door H. van Dolen als volgt vertaald: Het was Gelon duidelijk dat hij geen schijn van kans had bij Syagros en daarom deed hij een laatste bod. a. Citeer het Griekse woord dat in de vertaling is weergegeven met ‘Het was duidelijk’. b. Citeer het Griekse woord dat in de vertaling is weergegeven met ‘geen schijn van kans’.
Bekijk het antwoord
- a. ὥρα (regel 26) (1p)
- b. ἀπεστραμμένους (regel 26) (1p)
Vraag 27 2 punten
Regel 35-36 (Καὶ t/m ἐρήμους). Deze woorden worden door H. van Dolen als volgt vertaald: Je hebt het maar voor het zeggen: of je doet het ermee of je vertrekt, maar dan zonder mijn onontbeerlijke militaire steun. a. Citeer het Griekse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met ‘of je doet het ermee’. Van Dolen biedt niet alleen een vertaling, maar van een bepaald Grieks woord biedt hij ook een interpretatie. b. Citeer het desbetreffende Griekse woord.
Bekijk het antwoord
- a. ἢ τούτοισι ὑμέας χρεόν ἐστι ἀρκέεσθαι (regel 35-36) (1p)
- b. τοιῶνδε (regel 36) (1p)
Bij a niet fout rekenen wanneer is geantwoord ‘τούτοισι t/m ἀρκέεσθαι (regel 35-36)’, dus zonder ἢ.
2019, tijdvak 2: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3
In de onderstaande tekst maakt het volk van de Scythen voor het eerst kennis met de Amazonen, een volk van vrouwelijke strijders. Een flinke groep Amazonen trekt namelijk plunderend door Scythië. De Scythische strijders vragen zich af met wat voor een volk ze te maken hebben.
[1] Οἱ δὲ Σκύθαι οὐκ εἶχον συμβαλέσθαι τὸ πρῆγμα· οὔτε γὰρ φωνὴν οὔτε
[2] ἐσθῆτα οὔτε τὸ ἔθνος ἐγίνωσκον, ἀλλ᾽ ἐν θώματι ἦσαν ὁκόθεν
[3] ἔλθοιεν, ἐδόκεον δ᾽ αὐτὰς εἶναι ἄνδρας τὴν πρώτην ἡλικίην ἔχοντας,
[4] μάχην τε δὴ πρὸς αὐτὰς ἐποιεῦντο. Ἐκ δὲ τῆς μάχης τῶν νεκρῶν
[5] ἐκράτησαν οἱ Σκύθαι καὶ οὕτως ἔγνωσαν ἐούσας γυναῖκας.
[6] Βουλευομένοισι ὦν αὐτοῖσι ἔδοξε κτείνειν μὲν οὐδενὶ τρόπῳ ἔτι αὐτάς,
[7] ἑωυτῶν δὲ τοὺς νεωτάτους ἀποπέμψαι ἐς αὐτάς, πλῆθος εἰκάσαντας
[8] ὅσαι περ ἐκεῖναι ἦσαν· τούτους δὲ στρατοπεδεύεσθαι πλησίον ἐκεινέων
[9] καὶ ποιέειν τά περ ἂν καὶ ἐκεῖναι ποιέωσι. Ἢν δὲ αὐτοὺς διώκωσι,
[10] μάχεσθαι μὲν μή, ὑποφεύγειν δέ· ἐπεὰν δὲ παύσωνται, ἐλθόντας αὐτοὺς
[11] πλησίον στρατοπεδεύεσθαι. Ταῦτα ἐβουλεύσαντο οἱ Σκύθαι βουλόμενοι
[12] ἐξ αὐτέων παῖδας ἐκγενήσεσθαι.
Aantekeningen
regel 1 συμβάλλομαι begrijpen
regel 2 ἐν θώματί εἰμι zich verbaasd afvragen
regel 3 τὴν πρώτην ἡλικίην een jeugdige leeftijd
regel 4 ἐκ + genitivus na
regel 5 ἐούσας vul aan: αὐτάς
regel 6 οὐδενὶ τρόπῳ ἔτι helemaal niet meer
regel 7-8 πλῆθος εἰκάσαντας ὅσαι περ ἐκεῖναι ἦσαν nadat ze geschat hadden hoeveel vrouwen er waren
regel 8 τούτους hiermee worden de jonge mannen bedoeld; τούτους is subjectsaccusativus bij στρατοπεδεύεσθαι (regel 8) en bij ποιέειν (regel 9); vertaal: ze moesten …
regel 9 τά περ hetzelfde als wat
regel 9 Ἢν = Ἐὰν; διώκωσι onderwerp: de Amazonen
regel 10 μάχεσθαι en ὑποφεύγειν vul bij deze infinitivi aan: ze moesten; ὑποφεύγω zich terugtrekken
regel 10 παύσωνται onderwerp: de Amazonen
regel 11 αὐτοὺς subjectsaccusativus bij στρατοπεδεύεσθαι; vertaal: ze moesten …
Herodotus, Historiën 4.111
Vraag 29 38 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3. Vertaal de regels 1 t/m 12 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 29 (Οἱ δὲ Σκύθαι οὐκ εἶχον συμβαλέσθαι τὸ πρῆγμα): De Scythen konden de zaak (kwestie) niet begrijpen. (2p)
- Kolon 30 (οὔτε γὰρ φωνὴν ἐγίνωσκον): want ze (her)kenden de taal (woorden) niet. (2p)
- Kolon 31 (οὔτε ἐσθῆτα οὔτε τὸ ἔθνος): (en ze herkenden) hun kleding en het volk niet, of noch de kleding noch het volk. (2p)
- Kolon 32 (ἀλλ᾽ ἐν θώματι ἦσαν ὁκόθεν ἔλθοιεν): maar ze vroegen zich verbaasd af waar ze vandaan gekomen waren (kwamen). (2p)
- Kolon 33 (ἐδόκεον δ᾽ αὐτὰς εἶναι ἄνδρας): en ze meenden dat zij mannen waren (αὐτάς = zijzelf). (2p)
- Kolon 34 (τὴν πρώτην ἡλικίην ἔχοντας): die een jeugdige leeftijd hadden. (1p)
- Kolon 35 (μάχην τε δὴ πρὸς αὐτὰς ἐποιεῦντο): en ze leverden (dus, dan ook) een strijd tegen hen (αὐτάς = henzelf). (2p)
- Kolon 36 (Ἐκ δὲ τῆς μάχης τῶν νεκρῶν ἐκράτησαν οἱ Σκύθαι): (en) na de strijd maakten de Scythen zich meester van de doden (lijken). (2p)
- Kolon 37 (καὶ οὕτως ἔγνωσαν ἐούσας γυναῖκας): en zo bemerkten ze dat zij vrouwen waren (αὐτάς = zijzelf). (2p)
- Kolon 38 (Βουλευομένοισι ὦν αὐτοῖσι ἔδοξε): terwijl ze overlegden (bij zichzelf te rade gingen), besloten ze daarom (het scheen hun daarom goed); αὐτοῖσι = zelf. (2p)
- Kolon 39 (κτείνειν μὲν οὐδενὶ τρόπῳ ἔτι αὐτάς): hen helemaal niet meer te doden. (1p)
- Kolon 40 (ἑωυτῶν δὲ τοὺς νεωτάτους ἀποπέμψαι ἐς αὐτάς): en de jongsten van henzelf naar hen toe te sturen (te laten gaan); ἑωυτῶν = van zichzelf is niet fout. (2p)
- Kolon 41 (τούτους δὲ στρατοπεδεύεσθαι πλησίον ἐκεινέων): (en) ze moesten dicht bij hen hun kamp opslaan. (2p)
- Kolon 42 (καὶ ποιέειν τά περ ἂν καὶ ἐκεῖναι ποιέωσι): (en ze moesten) steeds hetzelfde doen als wat zij (ook) zouden doen of deden. (2p)
- Kolon 43 (Ἢν δὲ αὐτοὺς διώκωσι): (maar en steeds) wanneer zij hen zouden wegjagen of achtervolgen (αὐτούς = henzelf). (2p)
- Kolon 44 (μάχεσθαι μὲν μή): moesten ze niet vechten. (1p)
- Kolon 45 (ὑποφεύγειν δέ): maar (en moesten ze) zich terugtrekken. (1p)
- Kolon 46 (ἐπεὰν δὲ παύσωνται): (en/maar) zodra zij zouden ophouden (ophielden, opgehouden waren of zouden zijn). (1p)
- Kolon 47 (ἐλθόντας αὐτοὺς πλησίον στρατοπεδεύεσθαι): moesten ze dichtbij gaan of komen en hun kamp opslaan (αὐτούς = zijzelf). (2p)
- Kolon 48 (Ταῦτα ἐβουλεύσαντο οἱ Σκύθαι): dat besloten de Scythen (bedachten, beraamden of beraadslaagden). (2p)
- Kolon 49 (βουλόμενοι): omdat (terwijl) ze (graag) wilden. (1p)
- Kolon 50 (ἐξ αὐτέων παῖδας ἐκγενήσεσθαι): dat er uit hen kinderen of zonen geboren zouden worden (αὐτέων = henzelf). (2p)
Vertaling per kolon: het punt van elke kolon staat in de subcriteria. (1) Een ernstige fout in een kolon levert 0 punten voor dat kolon op; de juiste weergave van de rest van het kolon compenseert dat niet. (2) Is een aantekening genegeerd en leidt dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan 1 punt of meer aftrek, naar de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. (3) Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis van het kolon: 1 punt aftrek, tenzij het model anders vermeldt. (4) Het woord αὐτάς, αὐτοῖσι, αὐτούς of αὐτέων (zelf: henzelf, zijzelf) telt in elk kolon waar het staat (33, 35, 37, 38, 39, 40, 43, 47, 50) opnieuw mee, tot maximaal 2 punten per kolon. (5) ποιέωσι, διώκωσι en παύσωνται vertaald met de onvoltooid tegenwoordige tijd (zouden …) telt goed; vertaald met ‘laten/mogen’ telt 0. (6) ἐδόκεον met ‘schenen / wekten de indruk’ telt 0; βουλεύομαι met ‘besluiten’ telt 0 (beraadslagen of overleggen is goed). (7) Kolon 50 is alleen goed als het ondergeschikt aan kolon 49 is vertaald (dat er uit hen kinderen geboren zouden worden, bij het wilden). (8) Woorden die niet of anders zijn vertaald met een ander woord van overeenkomstige strekking tellen mee; ὁκόθεν met ‘waarvandaan’ telt goed.
2018, tijdvak 1: Tekst 3
Vraag 18 2 punten
Regel 163-167 Ἐκ t/m ἔχοντες
Bestudeer de volgende weergave van deze regels:
Hij kwam uit ’t badvertrek, mooi als een god,
En zette zich weer in de lege zetel
En sprak als volgt tegen Penelope:
“Wat ben je toch een raadselachtig wezen;
De goden gaven je een hart van steen!”
a. Citeer het Griekse tekstelement uit de regels 163-167 (Ἐκ t/m ἔχοντες) dat is weergegeven met ‘lege’.
b. Citeer het Griekse tekstelement uit de regels 163-167 (Ἐκ t/m ἔχοντες) dat is weergegeven met ‘goden’.
Bekijk het antwoord
- a. Citeert ἔνθεν ἀνέστη (regel 164) als tekstelement dat is weergegeven met ‘lege’. (1p)
- b. Citeert Ὀλύμπια δώματ’ ἔχοντες (regel 167) als tekstelement dat is weergegeven met ‘goden’. (1p)
Wanneer bij b. als antwoord ‘ἀθανάτοισιν (regel 163)’ is gegeven, geen scorepunt toekennen.
2018, tijdvak 1: Tekst 4
Vraag 23 3 punten
Regel 7 Odysseus kan zijn vreugde nauwlijks onderdrukken
a. Citeer uit Tekst 3, regel 181-186 (Ὣς t/m χώρῃ) de twee niet direct opeenvolgende Griekse woorden die hiermee strijdig zijn.
Regel 8 Het zou je niet gelukken
Deze weergave is stelliger dan het Griekse origineel.
b. Leg dat uit en baseer je antwoord op Tekst 3, regel 181-186 (Ὣς t/m χώρῃ).
Bekijk het antwoord
- a. Citeert ὀχθήσας (regel 182). (1p)
- a. Citeert θυμαλγὲς (regel 183). (1p)
- b. Legt uit dat in het Grieks staat dat het bed verplaatsen moeilijk of lastig is, zonder de hulp van een god. (1p)
2018, tijdvak 1: Tekst 5
Vraag 25 38 punten
Tekst 5
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 5.
Vertaal de regels 20 t/m 35 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 25 (Ἡ δ᾽ … μετηύδα δῖα θεάων·), 1 punt: “(En/Maar) zij, de stralende onder/van de godinnen sprak (tot ons)”. Ἡ vertalen als ‘Circe’ is niet fout. (1p)
- Kolon 26 (ἐν μέσσῳ στᾶσα), 1 punt: “nadat ze tussen ons (in) / in het/ons midden was gaan staan”. στᾶσα als ‘staande’ is niet fout. (1p)
- Kolon 27 (Σχέτλιοι, οἳ ζώοντες ὑπήλθετε δῶμ᾽ Ἀΐδαο, δισθανέες), 2 punten: “Dapperen, (jullie) die levend het huis van Hades zijn binnengegaan, tweemaal stervend(en)”. Alleen ‘de levenden zijn binnengegaan’ voor οἳ ζώοντες ὑπήλθετε krijgt 0. (2p)
- Kolon 28 (ὅτε τ᾽ ἄλλοι ἅπαξ θνῄσκουσ᾽ ἄνθρωποι.), 2 punten: “terwijl (de) andere mensen eenmaal sterven”. ‘Alle andere mensen’ is niet fout. ‘Alle mensen’ krijgt 1 punt. ἅπαξ als ‘ineens/opeens’ of niet vertaald krijgt 0. (2p)
- Kolon 29 (Ἀλλ᾽ ἄγετ᾽), 1 punt: “(Maar) kom/vooruit” of een synoniem. Elke andere betekenis krijgt 0. (1p)
- Kolon 30 (ἐσθίετε βρώμην), 1 punt: “eet voedsel”. ‘Jullie eten voedsel’ krijgt 0. (1p)
- Kolon 31 (καὶ πίνετε οἶνον), 1 punt: “en drink wijn”. ‘En jullie drinken wijn’ krijgt 0. Is in kolon 30 ‘jullie eten’ gegeven, dan wordt ‘jullie drinken wijn’ hier niet opnieuw aangerekend. (1p)
- Kolon 32 (αὖθι πανημέριοι·), 1 punt: “hier de hele dag”. αὖθι als ‘terstond’ is niet fout. πανημέριοι als ‘hele dagen’ krijgt 0. (1p)
- Kolon 33 (ἅμα δ᾽ ἠοῖ φαινομένηφι), 1 punt: “(maar/en) samen/tegelijk met het opkomen/verschijnen / bij het aanbreken van de dageraad”. ‘Samen/tegelijk met de verschijnende dageraad’ is niet fout. (1p)
- Kolon 34 (πλεύσεσθ᾽·), 1 punt: “zullen jullie varen”. ‘Varen jullie’ of ‘moeten jullie varen’ is niet fout. (1p)
- Kolon 35 (αὐτὰρ ἐγὼ δείξω ὁδὸν), 1 punt: “maar/en ik zal (jullie) de weg wijzen/tonen”. δείξω als ‘ik wijs/toon’ is niet fout. (1p)
- Kolon 36 (ἠδὲ ἕκαστα σημανέω,), 2 punten: “en (ik) zal alles duidelijk maken / meedelen”. σημανέω als ‘ik maak duidelijk / deel mee’ en σημαίνω als ‘voorspellen’ zijn niet fout. ἕκαστα niet als onzijdig vertaald krijgt 0. (2p)
- Kolon 37 (ἵνα μή τι κακορραφίῃ ἀλεγεινῇ, met ἀλγήσετε uit kolon 37 t/m 39): “opdat jullie niet door smartelijke/pijnlijke overmoed iets (zullen) lijden / in enig opzicht (zullen) lijden / opdat jullie in het geheel niet door smartelijke/pijnlijke overmoed (zullen) lijden”, 2 punten. ἵνα als ‘zodat’ is niet fout. τι verbonden met πῆμα of niet vertaald is niet fout. τι als ‘wat?’ of ‘waarom?’ krijgt 0. (2p)
- Kolon 38 (ἢ ἁλὸς ἢ ἐπὶ γῆς), 1 punt: “(of) op zee of op land”. (1p)
- Kolon 39 (πῆμα παθόντες.”), 2 punten: “door leed te doorstaan / terwijl jullie leed doorstaan”. πῆμα als lijdend voorwerp bij ἀλγήσετε is niet fout. παθόντες als ‘nadat jullie hebben doorstaan’ is niet fout. πάσχω met elke andere betekenis dan ‘doorstaan’ of een synoniem krijgt 0. (2p)
- Kolon 40 (Ὣς ἔφαθ᾽), 1 punt: “Zo sprak zij”. ‘Zo sprak hij’ of ‘Toen zij sprak / Toen sprak zij’ krijgt 0. De woorden ἡμῖν δ᾽ αὖτ᾽ ἐπεπείθετο θυμὸς ἀγήνωρ zijn voorvertaald. (1p)
- Kolon 41 (Ὣς τότε μὲν πρόπαν ἦμαρ), 2 punten: “Zo zaten wij toen de hele dag (door)”. Ὣς met elke andere betekenis dan ‘zo’ of een synoniem krijgt 0. (2p)
- Kolon 42 (ἐς ἠέλιον καταδύντα), 1 punt: “tot zonsondergang / tot de zon was ondergegaan / onderging”. (1p)
- Kolon 43 (δαινύμενοι κρέα τ᾽ ἄσπετα καὶ μέθυ ἡδύ.), 2 punten: “ons te goed doend aan ontzaglijk veel (stukken) vlees en zoete/lekkere wijn”. (2p)
- Kolon 44 (Ἦμος δ᾽ ἠέλιος κατέδυ), 2 punten: “(Maar/En) toen/zodra de zon was ondergegaan / onderging”. Ἦμος als bijwoord (‘Toen ging de zon onder’) krijgt 1 punt. Ἦμος met elke andere betekenis dan ‘toen/zodra’ of een synoniem krijgt 0. (2p)
- Kolon 45 (καὶ ἐπὶ κνέφας ἦλθεν,), 1 punt: “en de duisternis was aangekomen / naderde / aankwam”. (1p)
- Kolon 46 (οἱ μὲν κοιμήσαντο παρὰ πρυμνήσια νηός,), 2 punten: “gingen zij / de anderen slapen / sliepen zij bij de kabels van het schip”. νηός niet vertaald als vorm van ναῦς krijgt 0. (2p)
- Kolon 47 (ἡ δ᾽ ἐμὲ χειρὸς ἑλοῦσα), 2 punten: “(maar/en) zij, nadat zij mij bij de/mijn hand had gepakt / zij pakte me bij de/mijn hand en”. ‘Zij, nadat zij mijn hand had gepakt’ is niet fout. (2p)
- Kolon 48 (φίλων ἀπονόσφιν ἑταίρων εἷσέ τε καὶ προσέλεκτο), 2 punten: “deed (ze) me plaatsnemen ver weg van de/mijn geliefde / mijn (eigen) makkers/vrienden en ging naast mij liggen”. ‘Ver weg van (mijn) vrienden en makkers’ krijgt 1 punt. φίλων niet vertaald als vorm van φίλος krijgt 0. (2p)
- Kolon 49 (καὶ ἐξερέεινεν ἕκαστα·), 1 punt: “en vroeg / deed navraag naar alles”. (1p)
- Kolon 50 (αὐτὰρ ἐγὼ τῇ πάντα κατὰ μοῖραν κατέλεξα.), 2 punten: “en ik vertelde haar alles naar behoren / geordend”. αὐτὰρ als ‘maar’ en τῇ als ‘daar’ zijn niet fout. τῇ met elke andere betekenis dan ‘(aan) haar / daar’ krijgt 0. πάντα niet vertaald als lijdend voorwerp bij κατέλεξα krijgt 0. (2p)
Vakspecifieke regels voor de vertaling: (a) Is in een kolon een zeer ernstige fout gemaakt, dan krijgt die kolon 0 punten; dat wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van de kolon. (b) Is een aantekening genegeerd en leidt dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan één of meerdere punten aftrekken, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van de kolon. (c) Is een Grieks woord in een kolon niet vertaald en is het niet van essentieel belang voor de betekenis van die kolon, dan één punt aftrekken, tenzij het beoordelingsmodel anders vermeldt. Een vertaling die ‘niet fout rekenen’ vermeldt, krijgt daar geen aftrek voor.
2018, tijdvak 2: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1 Odysseus en Eurycleia
[467] Τὴν γρηῢς χείρεσσι καταπρηνέσσι λαβοῦσα
[468] γνῶ ῥ᾽ ἐπιμασσαμένη, πόδα δὲ προέηκε φέρεσθαι·
[469] ἐν δὲ λέβητι πέσε κνήμη, κανάχησε δὲ χαλκός,
[470] ἂψ δ᾽ ἑτέρωσ᾽ ἐκλίθη· τὸ δ᾽ ἐπὶ χθονὸς ἐξέχυθ᾽ ὕδωρ.
[471] Τὴν δ᾽ ἅμα χάρμα καὶ ἄλγος ἕλε φρένα, τὼ δέ οἱ ὄσσε
[472] δακρυόφι πλῆσθεν, θαλερὴ δέ οἱ ἔσχετο φωνή.
[473] Ἁψαμένη δὲ γενείου Ὀδυσσῆα προσέειπεν·
[474] “ Ἦ μάλ᾽ Ὀδυσσεύς ἐσσι, φίλον τέκος· οὐδέ σ᾽ ἐγώ γε
[475] πρὶν ἔγνων, πρὶν πάντα ἄνακτ᾽ ἐμὸν ἀμφαφάασθαι.”
[476] Ἦ καὶ Πηνελόπειαν ἐσέδρακεν ὀφθαλμοῖσι,
[477] πεφραδέειν ἐθέλουσα φίλον πόσιν ἔνδον ἐόντα.
[478] Ἡ δ᾽ οὔτ᾽ ἀθρῆσαι δύνατ᾽ ἀντίη οὔτε νοῆσαι·
[479] τῇ γὰρ Ἀθηναίη νόον ἔτραπεν· αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
[480] χείρ᾽ ἐπιμασσάμενος φάρυγος λάβε δεξιτερῆφι,
[481] τῇ δ᾽ ἑτέρῃ ἕθεν ἆσσον ἐρύσσατο φώνησέν τε·
[482] “Μαῖα, τίη μ᾽ ἐθέλεις ὀλέσαι; Σὺ δέ μ᾽ ἔτρεφες αὐτὴ
[483] τῷ σῷ ἐπὶ μαζῷ· νῦν δ᾽ ἄλγεα πολλὰ μογήσας
[484] ἤλυθον εἰκοστῷ ἔτεϊ ἐς πατρίδα γαῖαν.
[485] Ἀλλ᾽ ἐπεὶ ἐφράσθης καί τοι θεὸς ἔμβαλε θυμῷ,
[486] σίγα, μή τίς τ᾽ ἄλλος ἐνὶ μεγάροισι πύθηται.
[487] Ὧδε γὰρ ἐξερέω, καὶ μὴν τετελεσμένον ἔσται·
[488] εἴ χ᾽ ὑπ᾽ ἐμοί γε θεὸς δαμάσῃ μνηστῆρας ἀγαυούς,
[489] οὐδὲ τροφοῦ οὔσης σεῦ ἀφέξομαι, ὁππότ᾽ ἂν ἄλλας
[490] δμῳὰς ἐν μεγάροισιν ἐμοῖς κτείνωμι γυναῖκας.”
[491] Τὸν δ᾽ αὖτε προσέειπε περίφρων Εὐρύκλεια·
[492] “Τέκνον ἐμόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων.
[493] Οἶσθα μὲν οἷον ἐμὸν μένος ἔμπεδον οὐδ᾽ ἐπιεικτόν,
[494] ἕξω δ᾽ ὡς ὅτε τις στερεὴ λίθος ἠὲ σίδηρος.
[495] Ἄλλο δέ τοι ἐρέω, σὺ δ᾽ ἐνὶ φρεσὶ βάλλεο σῇσιν·
[496] εἴ χ᾽ ὑπό σοι γε θεὸς δαμάσῃ μνηστῆρας ἀγαυούς,
[497] δὴ τότε τοι καταλέξω ἐνὶ μεγάροισι γυναῖκας,
[498] αἵ τέ σ᾽ ἀτιμάζουσι καὶ αἳ νηλίτιδές εἰσι.”
[499] Τὴν δ᾽ ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
[500] “Μαῖα, τίη δὲ σὺ τὰς μυθήσεαι; Οὐδέ τί σε χρή.
[501] Εὖ νυ καὶ αὐτὸς ἐγὼ φράσομαι καὶ εἴσομ᾽ ἑκάστην·
[502] ἀλλ᾽ ἔχε σιγῇ μῦθον, ἐπίτρεψον δὲ θεοῖσιν.”
[503] Ὣς ἄρ᾽ ἔφη, γρηῢς δὲ διὲκ μεγάροιο βεβήκει
[504] οἰσομένη ποδάνιπτρα· τὰ γὰρ πρότερ᾽ ἔκχυτο πάντα.
[505] Αὐτὰρ ἐπεὶ νίψεν τε καὶ ἤλειψεν λίπ᾽ ἐλαίῳ,
[506] αὖτις ἄρ᾽ ἀσσοτέρω πυρὸς ἕλκετο δίφρον Ὀδυσσεὺς
[507] θερσόμενος, οὐλὴν δὲ κατὰ ῥακέεσσι κάλυψε.
Aantekeningen
Τὴν: verwijst naar Odysseus’ litteken (regel 467)
καναχέω: rammelen (regel 469)
ἀμφαφάομαι: rondom betasten (regel 475)
ἐσδέρκομαι, aoristus ἐσέδρακον: kijken naar (regel 476)
ἡ φάρυξ, φάρυγος: keel (regel 480)
ἐπιεικτός: bedwingbaar (regel 493)
νηλῖτις, -ιδος: onschuldig (regel 498)
διέκ: door … naar buiten (regel 503)
τὸ ποδάνιπτρον: water om voeten te wassen (regel 504)
λίπα: glanzend (regel 505)
ἀσσοτέρω + genitivus: dichter bij (regel 506)
θέρομαι, futurum θέρσομαι: zich warmen (regel 507)
ἡ οὐλή: litteken
Homerus, Odyssee 19.467-507
Vraag 12 1 punt
Regel 504 τὰ γὰρ πρότερ᾽ ἔκχυτο πάντα. Citeer het Griekse zelfstandig naamwoord uit de regels 467-472 (Τὴν t/m φωνή) waarmee hetzelfde bedoeld wordt als met τὰ πρότερ᾽ in regel 504.
Bekijk het antwoord
- ὕδωρ (regel 470) (1p)
Niet fout rekenen wanneer als antwoord τὸ ὕδωρ (regel 470) is gegeven.
2018, tijdvak 2: Tekst 2
Opgavetekst
Tekst 2 Odysseus en de vrijers
[1] Αὐτὰρ ὁ γυμνώθη ῥακέων πολύμητις Ὀδυσσεύς,
[2] ἆλτο δ᾽ ἐπὶ μέγαν οὐδόν, ἔχων βιὸν ἠδὲ φαρέτρην
[3] ἰῶν ἐμπλείην, ταχέας δ᾽ ἐκχεύατ᾽ ὀϊστοὺς
[4] αὐτοῦ πρόσθε ποδῶν, μετὰ δὲ μνηστῆρσιν ἔειπεν·
[5] “Οὗτος μὲν δὴ ἄεθλος ἀάατος ἐκτετέλεσται·
[6] νῦν αὖτε σκοπὸν ἄλλον, ὃν οὔ πώ τις βάλεν ἀνήρ,
[7] εἴσομαι, αἴ κε τύχωμι, πόρῃ δέ μοι εὖχος Ἀπόλλων.”
[8] Ἦ καὶ ἐπ᾽ Ἀντινόῳ ἰθύνετο πικρὸν ὀϊστόν.
[9] Ἦ τοι ὁ καλὸν ἄλεισον ἀναιρήσεσθαι ἔμελλε,
[10] χρύσεον ἄμφωτον, καὶ δὴ μετὰ χερσὶν ἐνώμα,
[11] ὄφρα πίοι οἴνοιο· φόνος δέ οἱ οὐκ ἐνὶ θυμῷ
[12] μέμβλετο· τίς κ᾽ οἴοιτο μετ᾽ ἀνδράσι δαιτυμόνεσσι
[13] μοῦνον ἐνὶ πλεόνεσσι, καὶ εἰ μάλα καρτερὸς εἴη,
[14] οἷ τεύξειν θάνατόν τε κακὸν καὶ κῆρα μέλαιναν;
[15] Τὸν δ᾽ Ὀδυσεὺς κατὰ λαιμὸν ἐπισχόμενος βάλεν ἰῷ,
[16] ἀντικρὺ δ᾽ ἁπαλοῖο δι᾽ αὐχένος ἤλυθ᾽ ἀκωκή.
[17] Ἐκλίνθη δ᾽ ἑτέρωσε, δέπας δέ οἱ ἔκπεσε χειρὸς
[18] βλημένου, αὐτίκα δ᾽ αὐλὸς ἀνὰ ῥῖνας παχὺς ἦλθεν
[19] αἵματος ἀνδρομέοιο· θοῶς δ᾽ ἀπὸ εἷο τράπεζαν
[20] ὦσε ποδὶ πλήξας, ἀπὸ δ᾽ εἴδατα χεῦεν ἔραζε·
[21] σῖτός τε κρέα τ᾽ ὀπτὰ φορύνετο. Τοὶ δ᾽ ὁμάδησαν
[22] μνηστῆρες κατὰ δώμαθ᾽, ὅπως ἴδον ἄνδρα πεσόντα,
[23] ἐκ δὲ θρόνων ἀνόρουσαν ὀρινθέντες κατὰ δῶμα,
[24] πάντοσε παπταίνοντες ἐϋδμήτους ποτὶ τοίχους·
[25] οὐδέ που ἀσπὶς ἔην οὐδ᾽ ἄλκιμον ἔγχος ἑλέσθαι.
[26] Νείκειον δ᾽ Ὀδυσῆα χολωτοῖσιν ἐπέεσσι·
[27] “Ξεῖνε, κακῶς ἀνδρῶν τοξάζεαι· οὐκέτ᾽ ἀέθλων
[28] ἄλλων ἀντιάσεις· νῦν τοι σῶς αἰπὺς ὄλεθρος.
[29] Καὶ γὰρ δὴ νῦν φῶτα κατέκτανες ὃς μέγ᾽ ἄριστος
[30] κούρων εἰν Ἰθάκῃ· τῷ σ᾽ ἐνθάδε γῦπες ἔδονται.”
[31] Ἴσκεν ἕκαστος ἀνήρ, ἐπεὶ ἦ φάσαν οὐκ ἐθέλοντα
[32] ἄνδρα κατακτεῖναι· τὸ δὲ νήπιοι οὐκ ἐνόησαν,
[33] ὡς δή σφιν καὶ πᾶσιν ὀλέθρου πείρατ᾽ ἐφῆπτο.
[34] Τοὺς δ᾽ ἄρ᾽ ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
[35] “ Ὦ κύνες, οὔ μ᾽ ἔτ᾽ ἐφάσκεθ᾽ ὑπότροπον οἴκαδ᾽ ἱκέσθαι
[36] δήμου ἄπο Τρώων, ὅτι μοι κατεκείρετε οἶκον,
[37] δμῳῇσιν δὲ γυναιξὶ παρευνάζεσθε βιαίως,
[38] αὐτοῦ τε ζώοντος ὑπεμνάασθε γυναῖκα,
[39] οὔτε θεοὺς δείσαντες, οἳ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν,
[40] οὔτε τιν᾽ ἀνθρώπων νέμεσιν κατόπισθεν ἔσεσθαι·
[41] νῦν ὑμῖν καὶ πᾶσιν ὀλέθρου πείρατ᾽ ἐφῆπται.”
[42] Ὣς φάτο, τοὺς δ᾽ ἄρα πάντας ὑπὸ χλωρὸν δέος εἷλε·
[43] πάπτηνεν δὲ ἕκαστος ὅπῃ φύγοι αἰπὺν ὄλεθρον·
[44] Εὐρύμαχος δέ μιν οἶος ἀμειβόμενος προσέειπεν·
[45] “Εἰ μὲν δὴ Ὀδυσεὺς Ἰθακήσιος εἰλήλουθας,
[46] ταῦτα μὲν αἴσιμα εἶπας, ὅσα ῥέζεσκον Ἀχαιοί,
[47] πολλὰ μὲν ἐν μεγάροισιν ἀτάσθαλα, πολλὰ δ᾽ ἐπ᾽ ἀγροῦ.
[48] Ἀλλ᾽ ὁ μὲν ἤδη κεῖται ὃς αἴτιος ἔπλετο πάντων,
[49] Ἀντίνοος· οὗτος γὰρ ἐπίηλεν τάδε ἔργα,
[50] οὔ τι γάμου τόσσον κεχρημένος οὐδὲ χατίζων,
[51] ἀλλ᾽ ἄλλα φρονέων, τά οἱ οὐκ ἐτέλεσσε Κρονίων,
[52] ὄφρ᾽ Ἰθάκης κατὰ δῆμον ἐϋκτιμένης βασιλεύοι
[53] αὐτός, ἀτὰρ σὸν παῖδα κατακτείνειε λοχήσας.
[54] Νῦν δ᾽ ὁ μὲν ἐν μοίρῃ πέφαται, σὺ δὲ φείδεο λαῶν
[55] σῶν· ἀτὰρ ἄμμες ὄπισθεν ἀρεσσάμενοι κατὰ δῆμον,
[56] ὅσσα τοι ἐκπέποται καὶ ἐδήδοται ἐν μεγάροισι,
[57] τιμὴν ἀμφὶς ἄγοντες ἐεικοσάβοιον ἕκαστος,
[58] χαλκόν τε χρυσόν τ᾽ ἀποδώσομεν, εἰς ὅ κε σὸν κῆρ
[59] ἰανθῇ· πρὶν δ᾽ οὔ τι νεμεσσητὸν κεχολῶσθαι.”
Aantekeningen
γυμνόομαι + genitivus: zich ontdoen van (regel 1)
ἀάατος: onbedrieglijk (regel 5)
τὸ ἄλεισον: bokaal (regel 9)
ἄμφωτος: met twee oren (regel 10)
ὁ αὐλός: straal (regel 18)
ἀνδρόμεος: mensen- (regel 19)
ἔραζε: op de grond (regel 20)
φορύνω: bezoedelen (regel 21)
ὁμαδέω: door elkaar schreeuwen
χολωτός: vertoornd (regel 26)
τοξάζομαι + genitivus: met de boog schieten naar (regel 27)
γύψ, γυπός: gier (regel 30)
ὑπότροπος: terugkerend (regel 35)
κατακείρω: plunderen (regel 36)
παρευνάζομαι + dativus: bij iemand slapen (regel 37)
ὑπομνάομαι: naar iemands hand dingen (regel 38)
ἐπιάλλω: veroorzaken (regel 49)
ἐκπίνω: uitdrinken (regel 56)
ἐεικοσάβοιος: twintig koeien waard (regel 57)
νεμεσσητός: kwalijk te nemen (regel 59)
Homerus, Odyssee 22.1-59
Vraag 19 2 punten
Regel 30-32 τῷ t/m κατακτεῖναι. Deze regels worden door B. Aafjes als volgt weergegeven: “‘Wij voeren je als aas aan onze gieren!’ Zo spraken daar die dwazen ondereen. Want ieder van hen meende dat Odysseus die man gedood had uit onhandigheid.” De grammaticale structuur van het Grieks is in deze vertaling niet geheel overgenomen. a. Leg dit uit met betrekking tot γῦπες. Ga in je antwoord in op zowel het Grieks als de vertaling. b. Citeer het Griekse tekstelement dat is weergegeven met ‘uit onhandigheid’.
Bekijk het antwoord
- 19a: γῦπες is in het Grieks onderwerp; in de vertaling is het als meewerkend voorwerp weergegeven (‘aan onze gieren’), beide onderdelen juist (of woorden van overeenkomstige strekking) (1p)
- 19b: οὐκ ἐθέλοντα (regel 31) (1p)
Onderdeel a: alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn (γῦπες is onderwerp in het Grieks, maar in de vertaling is het als meewerkend voorwerp weergegeven of vertaald als ‘aan onze gieren’).
2018, tijdvak 2: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3
Inleiding: Telemachus heeft een tijd als gast doorgebracht in Sparta. Nu hij weer vertrekt, willen Menelaus, Helena en hun zoon Megapenthes geschenken aan hem meegeven.
[99] Αὐτὸς δ’ ἐς θάλαμον κατεβήσετο κηώεντα,
[100] οὐκ οἶος, ἅμα τῷ γ’ Ἑλένη κίε καὶ Μεγαπένθης.
[101] Ἀλλ’ ὅτε δή ῥ’ ἵκανον, ὅθι κειμήλια κεῖτο,
[102] Ἀτρεΐδης μὲν ἔπειτα δέπας λάβεν ἀμφικύπελλον,
[103] υἱὸν δὲ κρητῆρα φέρειν Μεγαπένθε’ ἄνωγεν
[104] ἀργύρεον· Ἑλένη δὲ παρίστατο φωριαμοῖσιν,
[105] ἔνθ’ ἔσαν οἱ πέπλοι παμποίκιλοι, οὓς κάμεν αὐτή.
[106] Τῶν ἕν’ ἀειραμένη Ἑλένη φέρε, δῖα γυναικῶν,
[107] ὃς κάλλιστος ἔην ποικίλμασιν ἠδὲ μέγιστος,
[108] ἀστὴρ δ’ ὣς ἀπέλαμπεν· ἔκειτο δὲ νείατος ἄλλων.
[109] Βὰν δ’ ἰέναι προτέρω διὰ δώματος, ἧος ἵκοντο
[110] Τηλέμαχον· τὸν δὲ προσέφη ξανθὸς Μενέλαος·
[111] “Τηλέμαχ’, ἦ τοι νόστον, ὅπως φρεσὶ σῇσι μενοινᾷς,
[112] ὥς τοι Ζεὺς τελέσειεν, ἐρίγδουπος πόσις Ἥρης.
[113] Δώρων δ’, ὅσσ’ ἐν ἐμῷ οἴκῳ κειμήλια κεῖται,
[114] δώσω ὃ κάλλιστον καὶ τιμηέστατόν ἐστι.”
Aantekeningen
ὁ θάλαμος: schatkamer (regel 99)
κατεβήσετο: onderwerp Menelaus
κηώεις, -εντος: geurig
κίε: aoristus van κίνυμαι (regel 100)
Μεγαπένθε’ = Μεγαπένθεα (regel 103)
ὁ φωριαμός: kledingkist (regel 104)
ἔσαν = ἦσαν (regel 105)
οἱ = αὐτῇ
παμποίκιλος: kleurig
ἕν’ = ἕνα (regel 106)
ὃς: antecedent ἕν’ (regel 106) (regel 107)
ἔην = ἦν
τὸ ποίκιλμα: borduursel
ἀστὴρ ὣς = ὡς ἀστήρ (regel 108)
νείατος ἄλλων: onder de andere kledingstukken
Βὰν δ’ ἰέναι = Ἔβησαν δέ (regel 109)
Τηλέμαχον: Telemachus stond al buiten het paleis klaar om te vertrekken (regel 110)
ἦ τοι: waarlijk (regel 111)
ὅπως: zoals
ὥς: zó (regel 112)
τοι = σοι
κειμήλια: onvertaald laten (regel 113)
Homerus, Odyssee 15.99-114
Vraag 27 38 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3. Vertaal de regels 99 t/m 114 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 27 (Αὐτὸς δ’ ἐς θάλαμον κατεβήσετο κηώεντα): (En/Maar) hijzelf ging (naar beneden) naar de/een geurige schatkamer. Niet fout rekenen: ‘Menelaus ging (naar beneden)’ voor κατεβήσετο. (2p)
- Kolon 28 (οὐκ οἶος): niet alleen (1p)
- Kolon 29 (ἅμα τῷ γ’ Ἑλένη κίε καὶ Μεγαπένθης): (maar) tegelijk/samen met hem ging(en) Helena en Megapenthes. τῷ als ‘dan/daarom’ krijgt 0. (2p)
- Kolon 30 (Ἀλλ’ ὅτε δή ῥ’ ἵκανον): maar toen zij (nu) (aan)kwamen. Niet fout rekenen: ‘zij waren aangekomen’. Ook 1 punt: ‘toen kwamen ze aan’ of ‘hij kwam’ voor ἵκανον. ‘Ik kwam’ krijgt 0. (2p)
- Kolon 31 (ὅθι κειμήλια κεῖτο): waar (de) kostbaarheden lagen. ὅθι als ‘daar’ krijgt 1 punt. (2p)
- Kolon 32 (Ἀτρεΐδης μὲν ἔπειτα δέπας λάβεν ἀμφικύπελλον): pakte de zoon van Atreus vervolgens een beker met twee handvatten. Niet fout rekenen: Ἀτρεΐδης als Menelaus. Ἀτρεΐδης als Agamemnon krijgt 0; ἔπειτα niet vertaald als bijwoord krijgt 0. (2p)
- Kolon 33 (υἱὸν δὲ κρητῆρα φέρειν Μεγαπένθε’ ἄνωγεν ἀργύρεον): en beval/verzocht (zijn) zoon Megapenthes om een zilveren mengvat te dragen (2p)
- Kolon 34 (Ἑλένη δὲ παρίστατο φωριαμοῖσιν): (en/maar) Helena ging staan bij (de) kledingkisten. Ἑλένη παρίστατο als ‘Helena stond bij’ krijgt 0. (1p)
- Kolon 35 (ἔνθ’ ἔσαν οἱ πέπλοι παμποίκιλοι): waar(in) (de) kleurige peploi/kleden voor haar waren of lagen, of waar(in) haar kleurige peploi/kleden lagen. ἔνθ’ als ‘daar’ krijgt 1 punt; als ‘toen’ krijgt 0. (2p)
- Kolon 36 (οὓς κάμεν αὐτή): die zij zelf had vervaardigd / die zij zelf vervaardigde. Κάμνω in een andere betekenis dan vervaardigen krijgt 0; αὐτή als ‘zij’ krijgt 1 punt. (2p)
- Kolon 37 (Τῶν ἕν’ ἀειραμένη Ἑλένη φέρε): een hiervan droeg Helena nadat ze hem opgetild of (op)gepakt had, of: een hiervan pakte Helena (op) en droeg hem. ἀείρω in een andere betekenis dan optillen of oppakken krijgt 0; φέρε als ‘kom(aan)’ krijgt 0. (2p)
- Kolon 38 (δῖα γυναικῶν): de stralende/edele onder/van de vrouwen (1p)
- Kolon 39 (ὃς κάλλιστος ἔην ποικίλμασιν ἠδὲ μέγιστος): die de mooiste was door/met (de) borduursels en de grootste. Niet fout rekenen: κάλλιστος als ‘zeer mooi’, ποικίλμασιν als enkelvoud, μέγιστος als ‘zeer groot’. Deelpunten: κάλλιστος als ‘mooi’ 1 punt, μέγιστος als ‘groot’ 1 punt. (2p)
- Kolon 40 (ἀστὴρ δ’ ὣς ἀπέλαμπεν): en straalde (zo)als een ster (1p)
- Kolon 41 (ἔκειτο δὲ νείατος ἄλλων): (en) die/hij lag onder de andere kledingstukken (1p)
- Kolon 42 (Βὰν δ’ ἰέναι προτέρω διὰ δώματος): (En) zij gingen verder door het huis (1p)
- Kolon 43 (ἧος ἵκοντο Τηλέμαχον): totdat ze aankwamen bij Telemachus (1p)
- Kolon 44 (τὸν δὲ προσέφη ξανθὸς Μενέλαος): (en) tot hem sprak de blonde Menelaus (1p)
- Kolon 45 (Τηλέμαχ’, ἦ τοι νόστον, … ὥς τοι Ζεὺς τελέσειεν): Telemachus, moge Zeus waarlijk voor jou de terugkeer zó volbrengen, of: aan jou de terugkeer zó verlenen. Τελέσειεν niet als wens vertaald krijgt 0. Kolon 47 staat er tussen in het Grieks. (2p)
- Kolon 46 (ἐρίγδουπος πόσις Ἥρης): de luid donderende echtgenoot van Hera (1p)
- Kolon 47 (ὅπως φρεσὶ σῇσι μενοινᾷς): zoals jij (die) verlangt in je hart (2p)
- Kolon 48 (Δώρων δ’): (En/Maar) van de/alle geschenken (1p)
- Kolon 49 (ὅσσ’ ἐν ἐμῷ οἴκῳ κειμήλια κεῖται): zovele als / die (er) in mijn huis liggen. ὅσσ’ niet als onderwerp van κεῖται krijgt 0. (2p)
- Kolon 50 (δώσω ὃ κάλλιστον καὶ τιμηέστατόν ἐστι): zal ik (je) geven wat het mooiste en het kostbaarste is. Deelpunten: het mooiste en kostbaarste geven (1); κάλλιστον als ‘mooi’ (1, niet opnieuw als dit in kolon 39 al is gerekend); τιμηέστατόν als ‘kostbaar’ (1). Maximaal 2 punten. (2p)
De vertaling beoordeel je per kolon (zie de subcriteria). Een ernstige fout in een kolon geeft 0 punten voor dat kolon, en die score wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. Is een aantekening genegeerd en leidt dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan trek je één punt of meerdere punten af, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Is een Grieks woord niet vertaald en is dat woord niet van essentieel belang voor de betekenis van het kolon, dan trek je één punt af, tenzij het model anders vermeldt.
Hoe vaak vertalen in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 31 | 1 | 3% |
| 2025, tijdvak 1 | 2-4, 6, 8, 11-12, 14-16, 18, 20-21, 23-29, 33 | 21 | 64% |
| 2025, tijdvak 2 | 4-7, 9, 13-17, 21-23, 27-29, 35 | 17 | 49% |
| 2024, tijdvak 1 | 2, 25 | 2 | 8% |
| 2024, tijdvak 2 | 10, 24 | 2 | 8% |
| 2023, tijdvak 1 | 24 | 1 | 4% |
| 2023, tijdvak 2 | 19-20, 24 | 3 | 13% |
| 2022, tijdvak 1 | 25 | 1 | 4% |
| 2022, tijdvak 2 | 25 | 1 | 4% |
| 2022, tijdvak 3 | 5, 19 | 2 | 11% |
| 2021, tijdvak 1 | 14-15, 25 | 3 | 12% |
| 2021, tijdvak 2 | 25 | 1 | 4% |
| 2021, tijdvak 3 | 26 | 1 | 4% |
| 2019, tijdvak 1 | 7, 19, 22, 26 | 4 | 15% |
| 2019, tijdvak 2 | 24, 27, 29 | 3 | 10% |
| 2018, tijdvak 1 | 18, 23, 25 | 3 | 12% |
| 2018, tijdvak 2 | 12, 19, 27 | 3 | 11% |
In 17 van de 18 ingedeelde examens Griekse taal en cultuur vwo staat een vraag over vertalen, samen 69 vragen (14% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 1: 21 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 24% van de vragen over vertalen, daarvoor 9%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.
Oefenen met vertalen
Maak de 15 nieuwste examenvragen over vertalen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Andere onderwerpen Griekse taal en cultuur vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen Griekse taal en cultuur vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Grieks oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt vertalen voor in het eindexamen Griekse taal en cultuur vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 69 vragen over vertalen, 14% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.
In welk examen Griekse taal en cultuur vwo stonden de meeste vragen over vertalen?
In het examen van 2025, tijdvak 1, met 21 vragen: 2-4, 6, 8, 11-12, 14-16, 18, 20-21, 23-29, 33.
Hoe oefen ik examenvragen over vertalen?
Op deze pagina staan alle vragen over vertalen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.