Eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Afbeelding 1 en Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3.

Kort antwoord

Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2 telt 24 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (9), cultuur en geschiedenis (6) en vertalen (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 Gyges reageert op het voorstel van Candaules.

[1] Ὁ δὲ μέγα ἀμβώσας εἶπε· “Δέσποτα, τίνα λέγεις λόγον οὐκ ὑγιέα, κελεύων
[2] με δέσποιναν τὴν ἐμὴν θεήσασθαι γυμνήν; Ἅμα δὲ κιθῶνι ἐκδυομένῳ
[3] συνεκδύεται καὶ τὴν αἰδῶ γυνή. Πάλαι δὲ τὰ καλὰ ἀνθρώποισι ἐξεύρηται,
[4] ἐκ τῶν μανθάνειν δεῖ· ἐν τοῖσι ἓν τόδε ἐστί, σκοπέειν τινὰ τὰ ἑωυτοῦ. Ἐγὼ
[5] δὲ πείθομαι ἐκείνην εἶναι πασέων γυναικῶν καλλίστην, καὶ σεο δέομαι μὴ
[6] δέεσθαι ἀνόμων.” Ὁ μὲν δὴ λέγων τοιαῦτα ἀπεμάχετο, ἀρρωδέων μή τί οἱ
[7] ἐξ αὐτῶν γένηται κακόν. Ὁ δ᾿ ἀμείβετο τοισίδε· “Θάρσει, Γύγη, καὶ μὴ
[8] φοβεῦ μήτε ἐμέ, ὥς σεο πειρώμενος λέγω λόγον τόνδε, μήτε γυναῖκα τὴν
[9] ἐμήν, μή τί τοι ἐξ αὐτῆς γένηται βλάβος· ἀρχὴν γὰρ ἐγὼ μηχανήσομαι οὕτω
[10] ὥστε μηδὲ μαθεῖν μιν ὀφθεῖσαν ὑπὸ σεῦ. Ἐγὼ γάρ σε ἐς τὸ οἴκημα ἐν τῷ
[11] κοιμώμεθα ὄπισθε τῆς ἀνοιγομένης θύρης στήσω· μετὰ δ᾿ ἐμὲ ἐσελθόντα
[12] παρέσται καὶ ἡ γυνὴ ἡ ἐμὴ ἐς κοῖτον. Κεῖται δὲ ἀγχοῦ τῆς ἐσόδου θρόνος·
[13] ἐπὶ τοῦτον τῶν ἱματίων κατὰ ἓν ἕκαστον ἐκδύνουσα θήσει καὶ κατ᾿ ἡσυχίην
[14] πολλὴν παρέξει τοι θεήσασθαι. Ἐπεὰν δὲ ἀπὸ τοῦ θρόνου στίχῃ ἐπὶ τὴν
[15] εὐνὴν κατὰ νώτου τε αὐτῆς γένῃ, σοὶ μελέτω τὸ ἐνθεῦτεν ὅκως μή σε
[16] ὄψεται ἰόντα διὰ θυρέων.” Ὁ μὲν δὴ ὡς οὐκ ἐδύνατο διαφυγεῖν, ἦν ἕτοιμος·
[17] ὁ δὲ Κανδαύλης, ἐπεὶ ἐδόκεε ὥρη τῆς κοίτης εἶναι, ἤγαγε τὸν Γύγεα ἐς τὸ
[18] οἴκημα, καὶ μετὰ ταῦτα αὐτίκα παρῆν καὶ ἡ γυνή· ἐσελθοῦσαν δὲ καὶ
[19] τιθεῖσαν τὰ εἵματα ἐθηεῖτο ὁ Γύγης. Ὡς δὲ κατὰ νώτου ἐγένετο ἰούσης τῆς
[20] γυναικὸς ἐς τὴν κοίτην, ὑπεκδὺς ἐχώρεε ἔξω. Καὶ ἡ γυνὴ ἐπορᾷ μιν
[21] ἐξιόντα. Μαθοῦσα δὲ τὸ ποιηθὲν ἐκ τοῦ ἀνδρὸς οὔτε ἀνέβωσε αἰσχυνθεῖσα
[22] οὔτε ἔδοξε μαθεῖν, ἐν νόῳ ἔχουσα τείσασθαι τὸν Κανδαύλεα·
[23] παρὰ γὰρ τοῖσι Λυδοῖσι, σχεδὸν δὲ καὶ παρὰ τοῖσι ἄλλοισι βαρβάροισι, καὶ
[24] ἄνδρα ὀφθῆναι γυμνὸν ἐς αἰσχύνην μεγάλην φέρει. Τότε μὲν δὴ οὕτως
[25] οὐδὲν δηλώσασα ἡσυχίην εἶχε· ὡς δὲ ἡμέρη τάχιστα ἐγεγόνεε, τῶν
[26] οἰκετέων τοὺς μάλιστα ὥρα πιστοὺς ἐόντας ἑωυτῇ, ἑτοίμους ποιησαμένη
[27] ἐκάλεε τὸν Γύγεα. Ὁ δὲ οὐδὲν δοκέων αὐτὴν τῶν πρηχθέντων ἐπίστασθαι
[28] ἦλθε καλεόμενος· ἐώθεε γὰρ καὶ πρόσθε, ὅκως ἡ βασίλεια καλέοι, φοιτᾶν.
[29] Ὡς δὲ ὁ Γύγης ἀπίκετο, ἔλεγε ἡ γυνὴ τάδε· “Νῦν τοι δυῶν ὁδῶν
[30] παρεουσέων, Γύγη, δίδωμι αἵρεσιν, ὁκοτέρην βούλεαι τραπέσθαι· ἢ γὰρ
[31] Κανδαύλεα ἀποκτείνας ἐμέ τε καὶ τὴν βασιληίην ἔχε τὴν Λυδῶν, ἢ αὐτόν
[32] σε αὐτίκα οὕτω ἀποθνῄσκειν δεῖ, ὡς ἂν μὴ πάντα πειθόμενος Κανδαύλῃ
[33] τοῦ λοιποῦ ἴδῃς τὰ μή σε δεῖ. Ἀλλ᾿ ἤτοι κεῖνόν γε τὸν ταῦτα βουλεύσαντα
[34] δεῖ ἀπόλλυσθαι ἢ σὲ τὸν ἐμὲ γυμνὴν θεησάμενον καὶ ποιήσαντα οὐ
[35] νομιζόμενα.” Ὁ δὲ Γύγης τέως μὲν ἀπεθώμαζε τὰ λεγόμενα, μετὰ δὲ
[36] ἱκέτευε μή μιν ἀναγκαίῃ ἐνδέειν διακρῖναι τοιαύτην αἵρεσιν. Οὐκ ὦν δὴ
[37] ἔπειθε, ἀλλ᾿ ὥρα ἀναγκαίην ἀληθέως προκειμένην ἢ τὸν δεσπότεα
[38] ἀπολλύναι ἢ αὐτὸν ὑπ᾿ ἄλλων ἀπόλλυσθαι· αἱρέεται αὐτὸς περιεῖναι.
[39] Ἐπειρώτα δὴ λέγων τάδε· “ Ἐπεί με ἀναγκάζεις δεσπότεα τὸν ἐμὸν
[40] κτείνειν οὐκ ἐθέλοντα, φέρε ἀκούσω, τέῳ καὶ τρόπῳ ἐπιχειρήσομεν αὐτῷ.”
[41] Ἡ δὲ ὑπολαβοῦσα ἔφη· “ Ἐκ τοῦ αὐτοῦ μὲν χωρίου ἡ ὁρμὴ ἔσται ὅθεν περ
[42] καὶ ἐκεῖνος ἐμὲ ἐπεδέξατο γυμνήν, ὑπνωμένῳ δὲ ἡ ἐπιχείρησις ἔσται.”

Aantekeningen
ἐκδύω uittrekken regel 2
συνεκδύομαι tegelijk uittrekken regel 3
ἀπομάχομαι zich verzetten regel 6
regel 9 τὸ βλάβος schade
regel 13 ἐκδύνω uittrekken
regel 20 ὑπεκδύομαι, aoristus ὑπεξέδυν stiekem wegsluipen
regel 42 ὑπνόομαι gaan slapen
ἡ ἐπιχείρησις aanval

Herodotus, Historiën 1.8.3-1.11

Vraag 1 2 punten

Tekst 1. Regel 1 λόγον οὐκ ὑγιέα. a) Citeer uit het vervolg (t/m regel 4 ἑωυτοῦ) het Griekse tekstelement waarmee de inhoud van deze λόγον wordt weergegeven. b) Noteer de naam van het stilistisch middel dat gebruikt is in de woorden λόγον οὐκ ὑγιέα.

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert (με) δέσποιναν τὴν ἐμὴν θεήσασθαι γυμνήν (regel 2). (1p)
  • b. Noemt litotes als naam van het stilistisch middel. (1p)

Bij a niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘κελεύων με δέσποιναν τὴν ἐμὴν θεήσασθαι γυμνήν (regel 1-2)’.

Vraag 2 1 punt

Regel 1-6 Δέσποτα t/m ἀνόμων. Dit tekstgedeelte is opgebouwd als een ringcompositie. Citeer uit dit tekstgedeelte het Griekse tekstelement dat in de ringcompositie beschouwd kan worden als een herhaling van λόγον οὐκ ὑγιέα (regel 1).

Bekijk het antwoord
  • Citeert ἀνόμων (regel 6). (1p)

Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘δέεσθαι ἀνόμων (regel 6)’.

Vraag 3 2 punten

Regel 10 τὸ οἴκημα. Citeer uit het tekstgedeelte ἀρχὴν t/m θρόνος (regel 9-12) de twee niet direct opeenvolgende Griekse woorden waaruit de functie van deze kamer afgeleid kan worden.

Bekijk het antwoord
  • Citeert κοιμώμεθα (regel 11). (1p)
  • Citeert κοῖτον (regel 12). (1p)

Niet fout rekenen wanneer in plaats van ‘κοῖτον (regel 12)’ is geantwoord ‘ἐς κοῖτον (regel 12)’.

Vraag 4 1 punt

Regel 14 στίχῃ en regel 15 γένῃ. Welke bewering is juist?

  1. A Het onderwerp van στίχῃ en van γένῃ is de vrouw van Candaules.
  2. B Het onderwerp van στίχῃ is de vrouw van Candaules en het onderwerp van γένῃ is Gyges.
  3. C Het onderwerp van στίχῃ is Gyges en het onderwerp van γένῃ is de vrouw van Candaules.
  4. D Het onderwerp van στίχῃ en van γένῃ is Gyges.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 5 1 punt

Regel 20 ὑπεκδὺς. Citeer uit het tekstgedeelte Θάρσει t/m κοῖτον (regel 7-12) het Griekse tekstelement dat aangeeft vanaf welke plek Gyges dit deed.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ὄπισθε τῆς ἀνοιγομένης θύρης (regel 11). (1p)

Vraag 6 2 punten

Regel 21 τοῦ ἀνδρὸς. Met τοῦ ἀνδρὸς zou Gyges bedoeld kunnen zijn of Candaules. Noteer voor elk van beide interpretaties een argument. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Ὡς t/m Κανδαύλεα (regel 19-22).

Bekijk het antwoord
  • Argument voor Gyges: hij is de laatstgenoemde (man) in het verhaal, of hij heeft het bekijken gedaan. (1p)
  • Argument voor Candaules: in regel 22 staat dat de vrouw Candaules wil straffen, en zij gaat er dus kennelijk van uit dat hij de bedenker of initiatiefnemer is van wat er gedaan is; of τοῦ ἀνδρὸς kan opgevat worden als ‘haar man’. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking. Niet fout rekenen wanneer als argument voor de interpretatie Candaules is genoteerd ‘omdat er (niet ὑπὸ τοῦ ἀνδρὸς, maar) ἐκ (τοῦ ἀνδρὸς) staat’ (wat eerder ‘van de kant van’ of ‘op instigatie van’ betekent dan ‘door’).

Vraag 7 2 punten

Regel 20-21 Καὶ t/m ἐξιόντα en regel 23-24 παρὰ γὰρ t/m φέρει. De werkwoordstijd van de persoonsvormen in deze zinnen is gelijk, maar deze werkwoordstijd is op een verschillende manier gebruikt. Verklaar voor elk van deze persoonsvormen het gebruik van de werkwoordstijd. Betrek in je antwoord de betekenis van beide zinnen.

Bekijk het antwoord
  • Bij ἐπορᾷ (regel 20-21): het praesens vestigt de aandacht op een hoogtepunt of een onverwachte gebeurtenis in het verhaal (praesens ter verlevendiging, praesens dramaticum of historicum: de vrouw zag hem naar buiten gaan). (1p)
  • Bij φέρει (regel 23-24): het praesens beschrijft een (in Herodotus’ tijd nog) bestaande gewoonte of situatie die betrekking heeft op het heden: bij de Lydiërs en andere niet-Grieken is het een grote schande als een man naakt gezien wordt. (1p)

Bij beide delen van het antwoord het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het deelantwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer als eerste onderdeel van het deelantwoord met betrekking tot φέρει alleen is genoteerd ‘Het is een gewoon praesens.’ Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 8 1 punt

Regel 28 ἐώθεε t/m φοιτᾶν. Beschrijf in eigen woorden het feit waarvoor deze zin een verklaring is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Gyges zonder bedenkingen komt wanneer hij door de koningin geroepen wordt, omdat hij geen onraad vermoedt. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 9 2 punten

Regel 30-35 ἢ γὰρ t/m νομιζόμενα. In dit tekstgedeelte noemt de koningin de reden waarom Candaules zou moeten sterven. a) Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement. b) Noteer in eigen woorden het gegeven waaruit geconcludeerd zou kunnen worden dat de koningin liever heeft dat Candaules wordt gedood dan Gyges. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Ὡς t/m φέρει (regel 19-24).

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert (τὸν) ταῦτα βουλεύσαντα (regel 33). (1p)
  • b. Noemt dat de koningin Candaules wil straffen of zich op hem wil wreken (met de dood van Gyges zou ze Candaules minder treffen), of dat Candaules degene is die het plan bedacht heeft en haar te schande heeft gemaakt. (1p)

Bij a niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘κεῖνόν γε τὸν ταῦτα βουλεύσαντα (regel 33)’. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 10 1 punt

Regel 30-38 ἢ γὰρ t/m περιεῖναι. Drie van de onderstaande werkwoordsvormen hebben hetzelfde onderwerp. Welke werkwoordsvorm heeft een ander onderwerp dan de andere drie?

  1. A ἀποθνῇσκειν (regel 32)
  2. B ἀπόλλυσθαι (regel 34)
  3. C ἀπολλύναι (regel 38)
  4. D ἀπόλλυσθαι (regel 38)
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 11 1 punt

Regel 41 ἡ ὁρμὴ. Later vertelt Herodotus dat deze aanval slaagt. Daarna krijgt Gyges echter te maken met de aanhangers van Candaules, die uiteraard verontwaardigd zijn. Beschrijf de manier waarop deze onenigheid werd opgelost. Baseer je antwoord op het vervolg van tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt).

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de kwestie aan het orakel van Delphi is voorgelegd, of dat het orakel van Delphi het koningschap aan Gyges toewees. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 12 2 punten

Een wetenschapper schrijft naar aanleiding van het verhaal over Gyges: De koningin gaf blijk van de eigenschap σωφροσύνη, die Candaules duidelijk niet bezat. Het woord σωφροσύνη betekent zowel ‘zelfbeheersing’ als ‘verstandigheid’. a) Noteer in eigen woorden een gegeven uit tekst 1 waaruit blijkt dat de koningin zelfbeheersing had. b) Noteer in eigen woorden een ander gegeven uit tekst 1, waaruit de verstandigheid van de koningin blijkt. Dit gegeven mag niet hetzelfde gegeven zijn dat je bij vraag a als antwoord hebt genoteerd.

Bekijk het antwoord
  • a. Noemt een gegeven dat zelfbeheersing laat zien, bijvoorbeeld: zij gilt niet wanneer ze Gyges ontdekt, of zij houdt zich de hele nacht gedeisd hoewel ze vol van wraakzucht is. (1p)
  • b. Noemt een ander gegeven dat verstandigheid laat zien, bijvoorbeeld: zij betrekt haar betrouwbaarste dienaren bij haar plan; zij zet Gyges voor een keuze die voor haarzelf hoe dan ook gunstig uitvalt; haar plan heeft minder risico op ontdekking dan dat van Candaules. (1p)

Voorbeelden van een goed antwoord zijn de genoemde voorbeelden. Bij b mag niet hetzelfde gegeven als bij a worden genoemd.

Vraag 13 2 punten

Wie is volgens jou de belangrijkste persoon in dit verhaal: Candaules, Gyges of de koningin? Beargumenteer je keuze. Ga in je antwoord in op de rol van alle drie de personen.

Bekijk het antwoord
  • Kiest een van de drie als belangrijkste persoon en geeft daarvoor een argument. Candaules: hij bedenkt het plan dat de aanleiding vormt voor de rest van het verhaal. Gyges: alles in het verhaal wordt door hem of met hem gedaan. De koningin: zij bepaalt uiteindelijk wat er moet gebeuren. (1p)
  • Gaat in op de rol van alle drie de personen, met beide onderdelen juist per keuze. Bij Candaules als belangrijkste: Gyges kan niet anders dan gehoorzamen, de koningin handelt in een reactie. Bij Gyges als belangrijkste: de koningin wordt niet bij naam genoemd, en Candaules heeft de situatie totaal verkeerd ingeschat en is een antiheld. Bij de koningin als belangrijkste: Gyges doet alleen maar waartoe hij gedwongen wordt, en Candaules is een slapjanus die zijn eigen vrouw respectloos behandelt. (1p)

Het scorepunt voor het tweede deel alleen toekennen wanneer beide onderdelen van dat deelantwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Afbeelding 1 en Tekst 1

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 Gyges en Candaules, kopergravure door M. Merian sr., 1630

Zwart-wit kopergravure met twee scènes naast elkaar, gescheiden door een muur met een deuropening. Rechts op de voorgrond (scène 1): een naakte vrouw staat in een vertrek naast een bed met gordijnen en een baldakijn; naast het bed staat een klein tafeltje met voorwerpen. Links van de muur, bij de deuropening, staan twee mannen: een man met een hoofddeksel en een mantel, en een tweede man die naar voren gebogen is. Linksboven op de achtergrond (scène 2): in een tweede vertrek met een bed met gordijnen zijn figuren bij het bed te zien.

Vraag 14 2 punten

Afbeelding 1 en Tekst 1. Op afbeelding 1 zijn twee verschillende scènes uit het verhaal over Gyges te herkennen: scène 1 rechts op de voorgrond en scène 2 linksboven op de achtergrond. De weergave van scène 1 (rechts op de voorgrond) verschilt in enkele details van Herodotus’ beschrijving in tekst 1. a) Leg dit uit met betrekking tot ἐμὲ ἐσελθόντα (regel 11). Ga in je antwoord in op de beschrijving door Herodotus en op de weergave op de afbeelding. b) Noteer wat er gebeurt in scène 2 (linksboven op de achtergrond). Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • a. Legt uit dat bij Herodotus Candaules al in de kamer is wanneer Gyges de vrouw bekijkt (μετὰ δ᾿ ἐμὲ ἐσελθόντα, regel 11), terwijl op de afbeelding Candaules buiten de kamer staat en Gyges de vrouw bekijkt terwijl Candaules achter hem staat. (1p)
  • b. Noemt dat Gyges op het punt staat Candaules te vermoorden, terwijl de koningin toekijkt (de moord op Candaules). (1p)

Bij a niet fout rekenen wanneer alleen geantwoord is ‘Bij Herodotus is Candaules in de kamer.’ of ‘Op de afbeelding is Candaules buiten de kamer / niet in de kamer.’ Of woorden van overeenkomstige strekking.

Tekst 2

Tekst 2 Gewoonten in Egypte.

[1] Αἰγύπτιοι ἅμα τῷ οὐρανῷ τῷ κατὰ σφέας ἐόντι ἑτεροίῳ καὶ τῷ ποταμῷ
[2] φύσιν ἀλλοίην παρεχομένῳ ἢ οἱ ἄλλοι ποταμοί, τὰ πολλὰ πάντα ἔμπαλιν
[3] τοῖσι ἄλλοισι ἀνθρώποισι ἐστήσαντο ἤθεά τε καὶ νόμους, ἐν τοῖσι αἱ μὲν
[4] γυναῖκες ἀγοράζουσι καὶ καπηλεύουσι, οἱ δὲ ἄνδρες κατ᾿ οἴκους ἐόντες
[5] ὑφαίνουσι· ὑφαίνουσι δὲ οἱ μὲν ἄλλοι ἄνω τὴν κρόκην ὠθέοντες, Αἰγύπτιοι
[6] δὲ κάτω. Τὰ ἄχθεα οἱ μὲν ἄνδρες ἐπὶ τῶν κεφαλέων φορέουσι, αἱ δὲ
[7] γυναῖκες ἐπὶ τῶν ὤμων. Οὐρέουσι αἱ μὲν γυναῖκες ὀρθαί, οἱ δὲ ἄνδρες
[8] κατήμενοι. Εὐμαρείῃ χρέωνται ἐν τοῖσι οἴκοισι, ἐσθίουσι δὲ ἔξω ἐν τῇσι
[9] ὁδοῖσι, ἐπιλέγοντες ὡς τὰ μὲν αἰσχρὰ ἀναγκαῖα δὲ ἐν ἀποκρύφῳ ἐστὶ
[10] ποιέειν χρεόν, τὰ δὲ μὴ αἰσχρὰ ἀναφανδόν. Ἱρᾶται γυνὴ μὲν οὐδεμία οὔτε
[11] ἔρσενος θεοῦ οὔτε θηλέης, ἄνδρες δὲ πάντων τε καὶ πασέων. Τρέφειν τοὺς
[12] τοκέας τοῖσι μὲν παισὶ οὐδεμία ἀνάγκη μὴ βουλομένοισι, τῇσι δὲ
[13] θυγατράσι πᾶσα ἀνάγκη καὶ μὴ βουλομένῃσι. Οἱ ἱρέες τῶν θεῶν τῇ μὲν
[14] ἄλλῃ κομῶσι, ἐν Αἰγύπτῳ δὲ ξυρῶνται. Τοῖσι ἄλλοισι ἀνθρώποισι νόμος
[15] ἅμα κήδεϊ κεκάρθαι τὰς κεφαλὰς τοὺς μάλιστα ἱκνέεται, Αἰγύπτιοι δὲ ὑπὸ
[16] τοὺς θανάτους ἀνιεῖσι τὰς τρίχας αὔξεσθαι τάς τε ἐν τῇ κεφαλῇ καὶ τῷ
[17] γενείῳ, τέως ἐξυρημένοι. Τοῖσι μὲν ἄλλοισι ἀνθρώποισι χωρὶς θηρίων ἡ
[18] δίαιτα ἀποκέκριται, Αἰγυπτίοισι δὲ ὁμοῦ θηρίοισι ἡ δίαιτά ἐστι. Ἀπὸ πυρῶν
[19] καὶ κριθέων ὧλλοι ζώουσι, Αἰγυπτίων δὲ τῷ ποιευμένῳ ἀπὸ τούτων τὴν
[20] ζόην ὄνειδος μέγιστόν ἐστι, ἀλλὰ ἀπὸ ὀλυρέων ποιεῦνται σιτία, τὰς ζειὰς
[21] μετεξέτεροι καλέουσι. Φυρῶσι τὸ μὲν σταῖς τοῖσι ποσί, τὸν δὲ πηλὸν τῇσι
[22] χερσί [καὶ τὴν κόπρον ἀναιρέονται]. Τὰ αἰδοῖα ὧλλοι μὲν ἐῶσι ὡς
[23] ἐγένοντο, πλὴν ὅσοι ἀπὸ τούτων ἔμαθον, Αἰγύπτιοι δὲ περιτάμνονται.
[24] Εἵματα τῶν μὲν ἀνδρῶν ἕκαστος ἔχει δύο, τῶν δὲ γυναικῶν ἓν ἑκάστη. Τῶν
[25] ἱστίων τοὺς κρίκους καὶ τοὺς κάλους οἱ μὲν ἄλλοι ἔξωθεν προσδέουσι,
[26] Αἰγύπτιοι δὲ ἔσωθεν. Γράμματα γράφουσι καὶ λογίζονται ψήφοισι
[27] Ἕλληνες μὲν ἀπὸ τῶν ἀριστερῶν ἐπὶ τὰ δεξιὰ φέροντες τὴν χεῖρα,
[28] Αἰγύπτιοι δὲ ἀπὸ τῶν δεξιῶν ἐπὶ τὰ ἀριστερά· καὶ ποιεῦντες ταῦτα αὐτοὶ
[29] μέν φασι ἐπιδέξια ποιέειν, Ἕλληνας δὲ ἐπαρίστερα.

Aantekeningen
ἑτεροῖος andersoortig regel 1
ἀγοράζω naar de markt gaan regel 4
καπηλεύω zakendoen
ἡ κρόκη inslag regel 5
regel 7 οὐρέω urineren
regel 8 ἡ εὐμάρειη stoelgang
ἀπόκρυφος verborgen
regel 10 ἀναφανδόν in het openbaar
ἱράομαι priester(es) zijn
regel 14/17 ξυράομαι zich scheren
ἡ κριθή gerst regel 19
ἡ ὄλυρη olyra (graansoort) regel 20
ἡ ζειή zeia (graansoort)
φυράω kneden regel 21
τὸ σταῖς deeg
ἡ κόπρος mest regel 22
ὁ κρίκος zeilring regel 25
ὁ κάλος touw (van de ra)
προσδέω vastmaken
ἐπιδέξιος handig regel 29
ἐπαρίστερος onhandig

Herodotus, Historiën 2.35.2-2.36

Vraag 15 1 punt

Tekst 2: Met deze tekst over de Egyptenaren sluit Herodotus aan bij een literaire traditie van etnografische beschrijvingen. Noteer de benaming voor schrijvers in deze literaire traditie. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de benaming logografen. (1p)

Vraag 16 3 punten

Tekst 2. In de Bijbel vertelt een Egyptische bakker wat hij gedroomd heeft: Ik had drie manden met wit brood op mijn hoofd. In de bovenste mand zat allerlei brood van de fijnste kwaliteit dat bestemd was voor de farao, maar er pikten voortdurend vogels aan het lekkers in die mand op mijn hoofd. In de bovenstaande passage wordt een manier van handelen beschreven die Herodotus als gewoonte bij de Egyptenaren vermeldt. a) Citeer uit het tekstgedeelte ἐν τοῖσι t/m ἀναφανδόν (regel 3-10) het desbetreffende Griekse tekstelement. b) Noteer in eigen woorden twee bijzonderheden over Egyptisch brood die Herodotus beschrijft in het tekstgedeelte Ἀπὸ t/m χερσί (regel 18-22).

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert (Τὰ ἄχθεα οἱ μὲν ἄνδρες) ἐπὶ τῶν κεφαλέων φορέουσι (regel 6). (1p)
  • b. Noemt dat het brood van een speciaal graan gemaakt wordt, van olyra(-graan) of zeia(-graan), en niet van tarwe en/of gerst. (1p)
  • b. Noemt dat het (brood)deeg met de voeten wordt gekneed. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 17 1 punt

Regel 10 τὰ μὴ αἰσχρὰ. In het voorafgaande (vanaf regel 8 Εὐμαρείῃ) heeft Herodotus een handeling genoemd die in de categorie van τὰ μὴ αἰσχρὰ hoort. Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 8 Εὐμαρείῃ) het desbetreffende Griekse tekstelement.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ἐσθίουσι (regel 8). (1p)

Vraag 18 2 punten

Regel 10-11 Ἱρᾶται t/m πασέων. Deze zin wordt door W. Kassies als volgt vertaald: De functie van priester wordt nooit door een vrouw vervuld, noch in dienst van een god, noch in dienst van een godin; goden en godinnen hebben mannen als priesters. In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel overgenomen. a) Leg dit uit met betrekking tot γυνὴ (regel 10). Ga in je antwoord in op zowel het Grieks als de weergave van γυνὴ in de vertaling. b) Citeer het Griekse woord dat in de vertaling is weergegeven met ‘godinnen’.

Bekijk het antwoord
  • a. Legt uit dat in het Grieks γυνὴ het onderwerp is, terwijl in de vertaling ‘door een vrouw’ een (bijwoordelijke) bepaling is. (1p)
  • b. Citeert πασέων (regel 11). (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Bij a niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘γυνὴ is nominativus; het is vertaald met ‘door een vrouw’.’ Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 19 1 punt

Regel 12 παισὶ. Het woord παῖς kan verschillende betekenissen hebben. In de context past hier maar één betekenis. Noteer welke van de volgende betekenissen hier in de context past: dienaar, kind, zoon. Beargumenteer je antwoord met een gegeven uit het tekstgedeelte Τρέφειν t/m βουλομένῃσι (regel 11-13).

Bekijk het antwoord
  • Noemt ‘zoon’ als betekenis en onderbouwt dat met de tegenstelling met de dochters (τῇσι θυγατράσι, regel 12-13). (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 20 1 punt

Regel 11-13 Τρέφειν t/m βουλομένῃσι. De betekenis van het werkwoord Τρέφειν in deze zin wordt het best weergegeven met:

  1. A onderhouden
  2. B opleiden
  3. C opvoeden
  4. D voortbrengen
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 21 2 punten

Regel 13-23 Οἱ ἱρέες t/m περιτάμνονται. Bij de meeste Egyptische gewoonten die Herodotus in dit tekstgedeelte beschrijft, vermeldt hij ook hoe het bij andere volken gaat. a) Vermeldt hij hierbij altijd eerst de Egyptenaren, of altijd eerst de andere volken, of wisselt hij het af? b) Noteer in eigen woorden een Egyptische gewoonte uit het tekstgedeelte Οἱ ἱρέες t/m περιτάμνονται (regel 13-23) waarbij Herodotus niet expliciet vermeldt hoe het bij andere volken gaat.

Bekijk het antwoord
  • a. Noemt dat Herodotus hierbij altijd eerst de andere volken vermeldt. (1p)
  • b. Noemt een van de volgende gewoonten: het kneden (van deeg of klei), of het oppakken van mest. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 22 2 punten

Regel 3-29 ἐν τοῖσι t/m ἐπαρίστερα. De opsomming van Egyptische gewoonten bestaat uit twee delen. Het eerste deel gaat voornamelijk over gewoonten met betrekking tot de rolverdeling tussen mannen en vrouwen. Het tweede deel gaat over andere gewoonten. a) Noteer het nummer van de regel waarin het tweede deel begint. In het tweede deel vermeldt Herodotus expliciet nog één verschil tussen mannen en vrouwen. b) Noteer in eigen woorden de Egyptische gewoonte waarbij hij dit verschil vermeldt.

Bekijk het antwoord
  • a. Noemt regel 13 als regel waarin het tweede deel begint. (1p)
  • b. Noemt dat men zich kleedt met een of twee kledingstukken, namelijk mannen twee en vrouwen één. (1p)

Bij b niet fout rekenen wanneer alleen geantwoord is ‘besnijdenis’. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 23 2 punten

Regel 28-29 καὶ t/m ἐπαρίστερα. Deze woorden bevatten het oordeel van de Egyptenaren over een gewoonte van henzelf. a) Noteer in eigen woorden deze gewoonte. In het tekstgedeelte Οἱ ἱρέες t/m καλέουσι (regel 13-21) vermeldt Herodotus expliciet het oordeel van de Egyptenaren over een gewoonte van anderen. b) Noteer in eigen woorden de gewoonte waarbij hij dit doet.

Bekijk het antwoord
  • a. Noemt dat de Egyptenaren van rechts naar links schrijven of rekenen (de schrijfrichting). (1p)
  • b. Noemt dat anderen van tarwe(korrels) of gerst(enkorrels) leven, of tarwe- of gerstenbrood eten of maken. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Tekst 3

Tekst 3

Ieder jaar wordt er in Egypte een groot feest voor de godin Artemis gevierd in de stad Boubastis. Deze stad ligt in de Nijldelta. De feestgangers reizen er vanuit heel Egypte per boot naartoe over de rivier de Nijl.

In de onderstaande tekst wordt verteld dat ze elk jaar op hun reis naar Boubastis ook langs andere steden komen en daarbij bepaalde rituelen uitvoeren.

[1] Ἐς μέν νυν Βούβαστιν πόλιν ἐπεὰν κομίζωνται, ποιεῦσι τοιάδε·
[2] πλέουσί τε γὰρ δὴ ἅμα ἄνδρες γυναιξὶ καὶ πολλόν τι πλῆθος ἑκατέρων ἐν
[3] ἑκάστῃ βάρι· αἱ μέν τινες τῶν γυναικῶν κρόταλα ἔχουσαι
[4] κροταλίζουσι, οἱ δὲ αὐλέουσι κατὰ πάντα τὸν πλόον, αἱ δὲ λοιπαὶ
[5] γυναῖκες καὶ ἄνδρες ἀείδουσι καὶ τὰς χεῖρας κροτέουσι.
[6] Ἐπεὰν δὲ πλέοντες κατά τινα πόλιν ἄλλην γένωνται, ἐγχρίμψαντες
[7] τὴν βᾶριν τῇ γῇ ποιεῦσι τοιάδε· αἱ μέν τινες τῶν γυναικῶν ποιεῦσι
[8] τά περ εἴρηκα, αἱ δὲ τωθάζουσι βοῶσαι τὰς ἐν τῇ πόλι ταύτῃ γυναῖκας,
[9] αἱ δὲ ὀρχέονται, αἱ δὲ ἀνασύρονται ἀνιστάμεναι. Ταῦτα παρὰ πᾶσαν
[10] πόλιν παραποταμίην ποιεῦσι.
[11] Ἐπεὰν δὲ ἀπίκωνται ἐς τὴν Βούβαστιν, ὁρτάζουσι μεγάλας ἀνάγοντες
[12] θυσίας, καὶ οἶνος ἀμπέλινος ἀναισιμοῦται πλέων ἐν τῇ ὁρτῇ ταύτῃ ἢ
[13] ἐν τῷ ἅπαντι ἐνιαυτῷ τῷ ἐπιλοίπῳ.

Aantekeningen
regel 1 Ἐς μέν νυν Βούβαστιν πόλιν ἐπεὰν κομίζωνται =
Ἐπεὰν μέν νυν ἐς Βούβαστιν πόλιν κομίζωνται
ἡ Βούβαστις Boubastis
κομίζωνται Onderwerp: ze (= de feestgangers)
regel 2 γὰρ Onvertaald laten.
ἑκατέρων van beide geslachten
regel 3 ἐν ἑκάστῃ βάρι Vul aan: ἐστί
ἡ βᾶρις boot
τινες Onvertaald laten.
τὸ κρόταλον ratel (instrument waarmee lawaai gemaakt kan worden)
regel 4 κροταλίζω ratelen (lawaai maken met een ratel)
αὐλέω fluit spelen
regel 5 τὰς χεῖρας κροτέω in de handen klappen
regel 6 κατά + accusativus bij
ἐγχρίμπτω + dativus laten naderen tot vlak bij
regel 7 ἡ βᾶρις boot
τινες Onvertaald laten.
regel 8 τά = ταῦτα, τά
τά περ εἴρηκα Hiermee wordt verwezen naar wat beschreven is in de regels 3-5 (αἱ μέν t/m κροτέουσι).
τωθάζω uitschelden
regel 9 ἀνασύρομαι de kleren omhoog doen
regel 10 παραποτάμιος aan de rivier gelegen
regel 11 ἡ Βούβαστις Boubastis
ὁρτάζω feestvieren
regel 11-12 ἀνάγω θυσίας offers brengen
regel 12 ἀμπέλινος van druiven
ἀναισιμόω gebruiken
πλέων = πλείων
ἡ ὁρτή feest

Herodotus, Historiën 2.60

Vraag 24 37 punten

Tekst 3. Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3. Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 24 (regel 1) ‘Ἐς μέν νυν Βούβαστιν πόλιν ἐπεὰν κομίζωνται,’. Goed: ‘(telkens) wanneer ze nu/dan/dus naar de stad Boubastis gebracht worden of reizen’. Onderdelen: νυν als ‘nu/zojuist’; Βούβαστιν als Boubastin; κομίζωνται in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: ἐπεὰν niet als onderschikkend voegwoord; κομίζομαι met een andere betekenis dan reizen of gebracht worden; Ἐς Βούβαστιν πόλιν als ‘in de stad Boubastis’. (2p)
  • Kolon 25 (regel 1) ‘ποιεῦσι τοιάδε·’. Goed: ‘doen ze dergelijke dingen’, ‘het volgende’ of ‘handelen ze als volgt’; τοιάδε als ‘dit’. Geen punt: ποιεῦσι in de onvoltooid verleden tijd; ‘wordt het volgende (door hen) gedaan’. (1p)
  • Kolon 26 (regel 2) ‘πλέουσί τε γὰρ δὴ ἅμα ἄνδρες γυναιξὶ’. Goed: ‘mannen varen (dan/natuurlijk) samen met vrouwen’, met πλέουσί in de onvoltooid verleden tijd en ἄνδρες als volwassenen of mensen. Geen punt: πλέουσί niet vertaald als vorm van πλέω; ἅμα als voegwoord. Herhaalde fout in een persoonsvorm: maximaal 2 punten voor die fout in het hele model. (2p)
  • Kolon 27 (regel 2-3) ‘καὶ πολλόν τι πλῆθος ἑκατέρων ἐν ἑκάστῃ βάρι·’. Goed: ‘en een (enigszins) grote menigte van beide geslachten is/bevindt zich in iedere boot’. πλῆθος als ‘meerderheid’ telt; als ‘grootte’ of ‘volksvergadering’ niet; βᾶρις als ‘boot’; ἐστί in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: βᾶρις met een andere betekenis dan boot. (2p)
  • Kolon 28 (regel 3-4) ‘αἱ μέν τινες τῶν γυναικῶν κροταλίζουσι,’. Goed: ‘sommige vrouwen ratelen’, met κροταλίζουσι in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: αἱ als ‘zij/die’ of als betrekkelijk voornaamwoord of als αἴ. (2p)
  • Kolon 29 (regel 3) ‘κρόταλα ἔχουσαι’. Goed: ‘terwijl ze ratels hebben’ of ‘met ratels’. Niet fout rekenen: ‘een ratel’. (1p)
  • Kolon 30 (regel 4) ‘οἱ δὲ αὐλέουσι κατὰ πάντα τὸν πλόον,’. Goed: ‘(en/maar) sommige mannen spelen (tijdens) de hele vaart fluit’. Onderdelen: οἱ (δὲ) als ‘de andere(n)’ of ‘de mannen’; αὐλέουσι in de onvoltooid verleden tijd; κατά als ‘tijdens’ of een synoniem; πάντα als ‘iedere’. Geen punt: οἱ als ‘zij/die’ of betrekkelijk voornaamwoord, of als ‘(de) andere (van de) vrouwen’. (2p)
  • Kolon 31 (regel 4-5) ‘αἱ δὲ λοιπαὶ γυναῖκες καὶ ἄνδρες ἀείδουσι καὶ τὰς χεῖρας κροτέουσι.’. Goed: ‘en de overige vrouwen en mannen zingen en klappen in hun handen’. Onderdelen: αἱ δὲ λοιπαὶ γυναῖκες als ‘en zij/de overige vrouwen’; καὶ ἄνδρες als ‘en de mannen’; ἀείδουσι en κροτέουσι in de onvoltooid verleden tijd. (2p)
  • Kolon 32 (regel 6) ‘Ἐπεὰν δὲ … κατά τινα πόλιν ἄλλην γένωνται,’ (πλέοντες staat apart als kolon 33). Goed: ‘(En/maar) (telkens) wanneer of zodra ze bij een andere stad komen of aangekomen zijn’. Onderdelen: γένωνται als ‘ze blijken te zijn’ of ‘komen/zijn’ en in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: ἐπεὰν niet als onderschikkend voegwoord (al eerder aangerekend in kolon 24); γίγνομαι met een andere betekenis. (2p)
  • Kolon 33 (regel 6) ‘πλέοντες’. Goed: ‘terwijl ze varen’ of ‘op hun reis’. (1p)
  • Kolon 34 (regel 6-7) ‘ἐγχρίμψαντες τὴν βᾶριν τῇ γῇ ποιεῦσι τοιάδε·’. Goed: ‘doen ze dergelijke dingen’, ‘handelen ze als volgt’ of ‘het volgende’, nadat ze de boot tot vlak bij het land of de stad hebben laten naderen. Niet fout rekenen: γῆ als ‘grond’ of ‘gebied’; τοιάδε als ‘dit’. Geen punt: βᾶρις met een andere betekenis dan boot; ποιεῦσι in de onvoltooid verleden tijd; ποιεῦσι τοιάδε als ‘wordt het volgende (door hen) gedaan’. (2p)
  • Kolon 35 (regel 7) ‘αἱ μέν τινες τῶν γυναικῶν ποιεῦσι’. Goed: ‘sommige vrouwen doen’. Geen punt: ‘de vrouwen’ zonder ‘sommige’; αἱ als ‘zij/die’, betrekkelijk voornaamwoord of αἴ; ποιεῦσι in de onvoltooid verleden tijd. (1p)
  • Kolon 36 (regel 8) ‘τά περ εἴρηκα,’. Goed: ‘precies (dat) wat’ of ‘precies de dingen die ik gezegd/genoemd heb’. Niet fout rekenen: περ als ‘uitsluitend’ of ‘inderdaad’; περ niet vertaald telt mee; περ als ‘zeker’, ‘zeer’ of ‘in elk geval’ telt mee. Geen punt: περ als ‘hoewel’, ‘zelfs’ of ‘toch’; λέγω als ‘verzamelen’, ‘kiezen’ of ‘tellen’. (2p)
  • Kolon 37 (regel 8) ‘αἱ δὲ τωθάζουσι (kolon 38) τὰς ἐν τῇ πόλι ταύτῃ γυναῖκας,’. Goed: ‘en sommige(n) schelden de vrouwen in die stad uit’. Onderdelen: τωθάζουσι in de onvoltooid verleden tijd; ταύτῃ als ‘op die manier’ of ‘daarlangs’ of ‘dezelfde’. Geen punt: αἱ als ‘zij/die’ of betrekkelijk voornaamwoord of αἴ. (2p)
  • Kolon 38 (regel 8) ‘βοῶσαι’. Goed: ‘terwijl ze schreeuwen’. (1p)
  • Kolon 39 (regel 9) ‘αἱ δὲ ὀρχέονται, αἱ δὲ ἀνασύρονται ἀνιστάμεναι.’. Goed: ‘(en/maar) (weer) andere(n) dansen, (en/maar) (nog) (weer) anderen doen de kleren omhoog terwijl ze opstaan of gaan staan’. Onderdelen: ὀρχέονται en ἀνασύρονται in de onvoltooid verleden tijd. Niet fout rekenen: ἀνίσταμαι als ‘staan’. Geen punt: αἱ als ‘zij/die’, betrekkelijk voornaamwoord of αἴ. (2p)
  • Kolon 40 (regel 9-10) ‘Ταῦτα παρὰ πᾶσαν πόλιν παραποταμίην ποιεῦσι.’. Goed: ‘dit/dat doen ze bij/naast iedere aan de rivier gelegen stad’. Onderdelen: Ταῦτα als ‘hetzelfde’ of ‘dezelfde dingen’ of ‘dit’; πᾶσαν πόλιν als ‘de hele stad’ of ‘alle steden’; ποιεῦσι in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: ποιεῦσι τοιάδε op dezelfde onjuiste manier vertaald als in kolon 25 of 34. (2p)
  • Kolon 41 (regel 11) ‘Ἐπεὰν δὲ ἀπίκωνται ἐς τὴν Βούβαστιν,’. Goed: ‘(En/maar) (telkens) wanneer of zodra ze in Boubastis aankomen of aangekomen zijn’. Onderdelen: ἀπίκωνται in de onvoltooid verleden tijd; Βούβαστιν als Boubastin (hier niet opnieuw aanrekenen). Geen punt: ἐπεὰν niet als onderschikkend voegwoord (hier niet opnieuw aanrekenen). (2p)
  • Kolon 42 (regel 11-12) ‘ὁρτάζουσι μεγάλας ἀνάγοντες θυσίας,’. Goed: ‘vieren ze feest, terwijl ze grote offers brengen’. ὁρτάζουσι in de onvoltooid verleden tijd is goed; in het hele kolon geen punt zonder die tijd. (1p)
  • Kolon 43 (regel 12) ‘καὶ ἐν τῇ ὁρτῇ ταύτῃ’. Goed: ‘en bij/tijdens/op dat feest’. Niet fout rekenen: καὶ als ‘en’ of ‘ook’. Geen punt: ταύτῃ op dezelfde onjuiste manier vertaald als in kolon 37. (1p)
  • Kolon 44 (regel 12) ‘οἶνος ἀμπέλινος ἀναισιμοῦται πλέων ἢ’. Goed: ‘wordt (er) meer wijn van druiven gebruikt dan’ of ‘gebruikt men meer wijn van druiven dan’. Niet fout rekenen: ‘gebruiken ze meer wijn van druiven dan’; οἶνος ἀμπέλινος als ‘druivenwijn’. Onderdelen: ἀναισιμοῦται in de onvoltooid verleden tijd. Geen punt: πλέων niet als comparativus van πολύς; ἢ met een andere betekenis dan ‘dan’. (2p)
  • Kolon 45 (regel 13) ‘ἐν τῷ ἅπαντι ἐνιαυτῷ τῷ ἐπιλοίπῳ.’. Goed: ‘(in/tijdens) de hele rest van het jaar’ of ‘het hele overige (deel van het) jaar’. Onderdelen: ἅπας als ‘ieder’ of ‘elk’; ἐπίλοιπος als ‘volgend’ of ‘toekomstig’. (2p)

Vakspecifieke regels voor deze vertaling (correctievoorschrift, onderdeel 3): een ernstige fout in een kolon levert 0 punten voor dat kolon op, en dat wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. Is een aantekening genegeerd en heeft dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement geleid, dan 1 of meer punten aftrekken, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Is een Grieks woord niet vertaald en is het niet van essentieel belang voor de betekenis van het kolon, dan 1 punt aftrekken, tenzij het model anders vermeldt. Dezelfde onjuiste weergave van een persoonsvorm telt in elk kolon opnieuw mee, tot een maximum van 2 punten voor die fout. Een kolon waarin de betekenis van een woord of persoonsvorm juist is weergegeven maar die in het Nederlands niet vloeiend is, krijgt geen aftrek.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Griekse taal en cultuur 2023, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip3, 5-6, 8-9, 12-14, 179
Cultuur en geschiedenis11, 15-16, 21-236
Vertalen19-20, 243
Stijlfiguren1-22
Syntaxis4, 182
Werkwoordsvormen7, 102

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Griekse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over cultuur en geschiedenis (25% van de vragen, gemiddeld 8%). Minder over lezen (0% van de vragen, gemiddeld 9%) en mythologie (0% van de vragen, gemiddeld 7%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Griekse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Grieks oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2?

Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2 telt 24 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (9), cultuur en geschiedenis (6) en vertalen (3).

Wat zijn de antwoorden van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2023/vwo/documenten/cse-2/vw-1111-a-23-2-c).

Hoe oefen ik met het examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.