Eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3.

Kort antwoord

Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1 telt 25 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (13), mythologie (4) en vertalen (2). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 Uit de grotvergelijking: wanneer iemand een gevangene in de grot losgemaakt heeft.

[1] “Οὐκοῦν κἂν εἰ πρὸς αὐτὸ τὸ φῶς ἀναγκάζοι αὐτὸν βλέπειν, ἀλγεῖν τε
[2] ἂν τὰ ὄμματα καὶ φεύγειν ἀποστρεφόμενον πρὸς ἐκεῖνα ἃ δύναται
[3] καθορᾶν, καὶ νομίζειν ταῦτα τῷ ὄντι σαφέστερα τῶν δεικνυμένων;”
[4] “Οὕτως”, ἔφη.
[5] “Εἰ δέ”, ἦν δ᾿ ἐγώ, “ἐντεῦθεν ἕλκοι τις αὐτὸν βίᾳ διὰ τραχείας τῆς
[6] ἀναβάσεως καὶ ἀνάντους, καὶ μὴ ἀνείη πρὶν ἐξελκύσειεν εἰς τὸ τοῦ ἡλίου
[7] φῶς, ἆρα οὐχὶ ὀδυνᾶσθαί τε ἂν καὶ ἀγανακτεῖν ἑλκόμενον, καὶ ἐπειδὴ πρὸς
[8] τὸ φῶς ἔλθοι, αὐγῆς ἂν ἔχοντα τὰ ὄμματα μεστὰ ὁρᾶν οὐδ᾿ ἂν ἓν δύνασθαι
[9] τῶν νῦν λεγομένων ἀληθῶν;”
[10] “Οὐ γὰρ ἄν”, ἔφη, “ ἐξαίφνης γε.”
[11] “Συνηθείας δή, οἶμαι, δέοιτ᾿ ἄν, εἰ μέλλοι τὰ ἄνω ὄψεσθαι. Καὶ πρῶτον
[12] μὲν τὰς σκιὰς ἂν ῥᾷστα καθορῷ, καὶ μετὰ τοῦτο ἐν τοῖς ὕδασι τά τε τῶν
[13] ἀνθρώπων καὶ τὰ τῶν ἄλλων εἴδωλα, ὕστερον δὲ αὐτά· ἐκ δὲ τούτων τὰ ἐν
[14] τῷ οὐρανῷ καὶ αὐτὸν τὸν οὐρανὸν νύκτωρ ἂν ῥᾷον θεάσαιτο, προσβλέπων
[15] τὸ τῶν ἄστρων τε καὶ σελήνης φῶς, ἢ μεθ᾿ ἡμέραν τὸν ἥλιόν τε καὶ τὸ τοῦ
[16] ἡλίου.”
[17] “Πῶς δ᾿ οὔ;”
[18] “Τελευταῖον δή, οἶμαι, τὸν ἥλιον, οὐκ ἐν ὕδασιν οὐδ᾿ ἐν ἀλλοτρίᾳ ἕδρᾳ
[19] φαντάσματα αὐτοῦ, ἀλλ᾿ αὐτὸν καθ᾿ αὑτὸν ἐν τῇ αὑτοῦ χώρᾳ δύναιτ᾿ ἂν
[20] κατιδεῖν καὶ θεάσασθαι οἷός ἐστιν.”
[21] “ Ἀναγκαῖον”, ἔφη.
[22] “Καὶ μετὰ ταῦτ᾿ ἂν ἤδη συλλογίζοιτο περὶ αὐτοῦ ὅτι οὗτος ὁ τάς τε
[23] ὥρας παρέχων καὶ ἐνιαυτοὺς καὶ πάντα ἐπιτροπεύων τὰ ἐν τῷ ὁρωμένῳ
[24] τόπῳ, καὶ ἐκείνων ὧν σφεῖς ἑώρων τρόπον τινὰ πάντων αἴτιος.”
[25] “Δῆλον”, ἔφη, “ ὅτι ἐπὶ ταῦτα ἂν μετ᾿ ἐκεῖνα ἔλθοι.”
[26] “Τί οὖν; Ἀναμιμνῃσκόμενον αὐτὸν τῆς πρώτης οἰκήσεως καὶ τῆς ἐκεῖ
[27] σοφίας καὶ τῶν τότε συνδεσμωτῶν οὐκ ἂν οἴει αὑτὸν μὲν εὐδαιμονίζειν τῆς
[28] μεταβολῆς, τοὺς δὲ ἐλεεῖν;”
[29] “Καὶ μάλα.”
[30] “Τιμαὶ δὲ καὶ ἔπαινοι εἴ τινες αὐτοῖς ἦσαν τότε παρ᾿ ἀλλήλων καὶ γέρα,
[31] τῷ ὀξύτατα καθορῶντι τὰ παριόντα καὶ μνημονεύοντι μάλιστα ὅσα τε
[32] πρότερα αὐτῶν καὶ ὕστερα εἰώθει καὶ ἅμα πορεύεσθαι, καὶ ἐκ τούτων δὴ
[33] δυνατώτατα ἀπομαντευομένῳ τὸ μέλλον ἥξειν, δοκεῖς ἂν αὐτὸν
[34] ἐπιθυμητικῶς αὐτῶν ἔχειν καὶ ζηλοῦν τοὺς παρ᾿ ἐκείνοις τιμωμένους τε καὶ
[35] ἐνδυναστεύοντας, ἢ τὸ τοῦ Ὁμήρου ἂν πεπονθέναι καὶ σφόδρα βούλεσθαι
[36] ‘ἐπάρουρον ἐόντα θητευέμεν ἄλλῳ, ἀνδρὶ παρ᾿ ἀκλήρῳ’ καὶ ὁτιοῦν [ἂν]
[37] πεπονθέναι μᾶλλον ἢ ᾿κεῖνά τε δοξάζειν καὶ ἐκείνως ζῆν;”
[38] “Οὕτως”, ἔφη, “ ἔγωγε οἶμαι, πᾶν μᾶλλον πεπονθέναι ἂν δέξασθαι ἢ
[39] ζῆν ἐκείνως.”
[40] “Καὶ τόδε δὴ ἐννόησον”, ἦν δ᾿ ἐγώ. “Εἰ πάλιν ὁ τοιοῦτος καταβὰς εἰς
[41] τὸν αὐτὸν θᾶκον καθίζοιτο, ἆρ᾿ οὐ σκότους ἂν[α] πλέως σχοίη τοὺς
[42] ὀφθαλμούς, ἐξαίφνης ἥκων ἐκ τοῦ ἡλίου;”
[43] “Καὶ μάλα γ᾿ ”, ἔφη.
[44] “Τὰς δὲ δὴ σκιὰς ἐκείνας πάλιν εἰ δέοι αὐτὸν γνωματεύοντα
[45] διαμιλλᾶσθαι τοῖς ἀεὶ δεσμώταις ἐκείνοις, ἐν ᾧ ἀμβλυώττει, πρὶν
[46] καταστῆναι τὰ ὄμματα, οὗτος δ᾿ ὁ χρόνος μὴ πάνυ ὀλίγος εἴη τῆς
[47] συνηθείας, ἆρ᾿ οὐ γέλωτ᾿ ἂν παράσχοι, καὶ λέγοιτο ἂν περὶ αὐτοῦ ὡς
[48] ἀναβὰς ἄνω διεφθαρμένος ἥκει τὰ ὄμματα, καὶ ὅτι οὐκ ἄξιον οὐδὲ
[49] πειρᾶσθαι ἄνω ἰέναι; Καὶ τὸν ἐπιχειροῦντα λύειν τε καὶ ἀνάγειν, εἴ πως ἐν
[50] ταῖς χερσὶ δύναιντο λαβεῖν καὶ ἀποκτείνειν, ἀποκτεινύναι ἄν;”
[51] “Σφόδρα γ᾿ ”, ἔφη.

Aantekeningen
ἡ ἀνάβασις de weg omhoog (regel 6)
ἀνάντης steil
ἐξέλκω, aoristus ἐξείλκυσα eruit trekken
regel 7 ὀδυνάομαι pijn voelen
regel 27 ὁ συνδεσμώτης medegevangene
regel 33 ἀπομαντεύομαι voorspellen
regel 35 ἐνδυναστεύω heersen
regel 36 ὁ ἐπάρουρος landarbeider
θητεύω + dativus voor loon dienen
ἄκληρος zonder bezit
γνωματεύω onderscheiden (regel 44)
διαμιλλάομαι + dativus wedijveren met (regel 45)
ὁ δεσμώτης gevangene
ἀμβλυώττω slecht zien

Plato, Politeia 515d9-517a7

Vraag 1 1 punt

Noteer in eigen woorden wat de losgemaakte persoon zag voordat hij losgemaakt was. Betrek in je antwoord de functie van τὸ φῶς (regel 1). Baseer je antwoord op het gedeelte dat aan tekst 1 voorafgaat (niet in dit examen afgedrukt).

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de losgemaakte persoon schaduwen zag (van voorwerpen op de wand van de grot), en dat die werden veroorzaakt door τὸ φῶς: het licht (van een vuur) / een vuur. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: de schaduwen én de oorzaak (het licht of het vuur).

Vraag 2 1 punt

Regel 1-3 ἀλγεῖν t/m καθορᾶν: Dit tekstgedeelte wordt door B. van den Berg als volgt vertaald: "Dan zouden zijn ogen vast pijn doen, en hij zou zich in paniek omdraaien naar de dingen die hij wel kan zien". Citeer het Griekse woord waarop de woorden 'in paniek' in de vertaling zijn gebaseerd.

Bekijk het antwoord
  • Citeert φεύγειν (regel 2). (1p)

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 In de grot. Tekening door M. Maurer, 2015.

Zwart-witte tekening van een grot. Links staat een ladder die omhoog leidt naar een zon met stralen; die zon heeft de vorm van het logo van de online encyclopedie Wikipedia. In de grot staan gevangenen naast elkaar tegen de wand, en op de wand zijn grote donkere schaduwen van figuren te zien. Rechtsonder zit een figuur gebogen.

Vraag 3 2 punten

Links op afbeelding 1 is een ladder getekend, die leidt naar het logo van de online encyclopedie Wikipedia.
a Citeer uit het tekstgedeelte Οὐκοῦν t/m ἀληθῶν (regel 1-9) het Griekse tekstelement waarop de tekenaar de ladder gebaseerd heeft.
b Noteer welke boodschap de tekenaar volgens jou duidelijk wil maken met het gebruik van het logo van Wikipedia in deze afbeelding.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ἀναβάσεως (regel 5-6), als (διὰ τραχείας τῆς) ἀναβάσεως (καὶ ἀνάντους). (1p)
  • Noemt een boodschap die de tekenaar met het Wikipedia-logo duidelijk wil maken, bijvoorbeeld: 'Veel mensen denken tegenwoordig dat Wikipedia de (enige) bron van echte kennis is.' / 'Kennis is datgene waarnaar men uiteindelijk moet streven.' / 'De zon staat (in de grotvergelijking) symbool voor kennis (van het Goede).' (1p)

Bij a mag het gedeelte tussen haakjes ontbreken. Bij b zijn de voorbeelden uit het model voorbeelden van een goed antwoord, geen volledige lijst.

Vraag 4 3 punten

Regel 1-9 Οὐκοῦν t/m ἀληθῶν: In dit tekstgedeelte wordt beschreven wat er met de losgemaakte persoon gebeurt.
a Citeer uit het tekstgedeelte Οὐκοῦν t/m δεικνυμένων (regel 1-3) het Griekse tekstelement dat inhoudelijk correspondeert met βίᾳ (regel 5).
b Citeer uit het tekstgedeelte Οὐκοῦν t/m δεικνυμένων (regel 1-3) het Griekse tekstelement dat inhoudelijk correspondeert met τῶν νῦν λεγομένων ἀληθῶν (regel 9).
c Heeft ὀδυνᾶσθαί (regel 7) dezelfde oorzaak als ἀλγεῖν (regel 1)? Ga in je antwoord in op beide woorden.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ἀναγκάζοι (regel 1) als tekstelement dat inhoudelijk correspondeert met βίᾳ (regel 5). (1p)
  • Citeert τῶν δεικνυμένων (regel 3) als tekstelement dat inhoudelijk correspondeert met τῶν νῦν λεγομένων ἀληθῶν (regel 9). (1p)
  • Antwoordt dat ὀδυνᾶσθαί (regel 7) niet dezelfde oorzaak heeft als ἀλγεῖν (regel 1): ὀδυνᾶσθαί heeft als oorzaak het (over een steile helling) gesleept worden / een (gedwongen) lastige en steile beklimming (na lang in dezelfde houding gezeten te hebben); ἀλγεῖν heeft als oorzaak het in het licht kijken. (1p)

Bij b niet fout rekenen wanneer geantwoord is 'δεικνυμένων (regel 3)'. Bij c het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn (het nee-antwoord én de oorzaak van beide woorden). Bij c niet fout rekenen wanneer in een overigens juist antwoord de ontkenning impliciet is gelaten.

Vraag 5 1 punt

Regel 24 ἑώρων: Verklaar de aspectswaarde van ἑώρων. Betrek in je antwoord de betekenis van deze werkwoordsvorm.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het imperfectum als aspectswaarde van ἑώρων en legt uit dat de vorm een voortduring of gewoonte beschrijft: ze zagen / keken. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 6 1 punt

Regel 23 πάντα en regel 24 πάντων: Met deze twee woorden wordt niet hetzelfde bedoeld. Beschrijf in eigen woorden wat met elk van deze twee woorden bedoeld wordt. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Καὶ t/m αἴτιος (regel 22-24).

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat met πάντα (regel 23) de zichtbare wereld wordt bedoeld (alles buiten de grot, inclusief alles in de grot), en dat met πάντων (regel 24) alles wordt bedoeld wat in de grot was of is, zoals de schaduwen op de wand van de grot die de (vastgebonden) gevangenen zagen. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: wat met πάντα (regel 23) bedoeld wordt én wat met πάντων (regel 24) bedoeld wordt.

Vraag 7 2 punten

Regel 26-27 τῆς ἐκεῖ σοφίας: Beschrijf in eigen woorden wat hier bedoeld wordt met τῆς ἐκεῖ σοφίας en leg uit of dit vergelijkbaar is met het begrip δόξα in Plato's filosofie of met het begrip ἐπιστήμη. Gebruik bij voorkeur in totaal niet meer dan 35 woorden.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat met τῆς ἐκεῖ σοφίας wordt bedoeld wat de gevangenen in de grot (menen te) weten over de schaduwen op de wand / over wat zij kunnen zien. (1p)
  • Legt uit dat dit vergelijkbaar is met δόξα, want dat is mening / schijnkennis (of: dat dit niet vergelijkbaar is met ἐπιστήμη, want dat is ware kennis). (1p)

Vraag 8 2 punten

Regel 30 ἦσαν: Noteer de namen van twee verschillende stilistische begrippen die gebruikt zijn in het tekstelement dat het onderwerp vormt van ἦσαν. Laat alliteratie buiten beschouwing.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee verschillende van de volgende stilistische begrippen: polysyndeton, tautologie, tricolon. (2p)

Per juist begrip 1 punt, met een maximum van 2. Niet fout rekenen wanneer als een van de antwoorden 'hyperbaton' is genoteerd.

Vraag 9 2 punten

De losgemaakte gevangene wordt door Socrates vergeleken met degene die in het werk van Homerus de opmerking maakt die in regel 36 geciteerd wordt. Socrates gaat ervan uit dat zijn toehoorders de volledige opmerking in het werk van Homerus kennen:

Liever was ik dagloner op het veld van een arme meester die karig moest leven, dan koning over alle schimmen in het dodenrijk.

9 a Met welk element in het bovenstaande citaat vergelijkt Socrates de grot in de grotvergelijking?
b Met welke situatie in de grotvergelijking vergelijkt Socrates het 'koning over alle schimmen' zijn?

Bekijk het antwoord
  • Noemt het dodenrijk / schimmenrijk / de onderwereld als element in het citaat dat Socrates met de grot vergelijkt. (1p)
  • Noemt dat het 'koning over alle schimmen' zijn vergelijkt met de situatie waarin iemand als beste / (zeer) goed de volgende schaduw(en) kan raden en daarom geëerd wordt (of: met de volgorde van de schaduwen het best / (zeer) goed kent of voorspelt; of: met een hoge positie hebben in de grot). (1p)

Bij b zijn de formuleringen die na 'of' of na '/' staan verschillende manieren om hetzelfde te zeggen.

Vraag 10 1 punt

Regel 49 ἄνω ἰέναι: Citeer uit het tekstgedeelte Τί t/m ἐλεεῖν (regel 26-28) het Griekse tekstelement dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ἄνω ἰέναι.

Bekijk het antwoord
  • Citeert τῆς μεταβολῆς (regel 27-28). (1p)

Niet fout rekenen wanneer geantwoord is 'μεταβολῆς (regel 28)'.

Vraag 11 1 punt

Regel 49-50 Καὶ τὸν t/m ἄν: Een classicus merkt op dat Plato hier naar een bepaalde historische gebeurtenis verwijst. Noteer deze gebeurtenis. Noteer in je antwoord ook de naam van de persoon naar wie Plato in dat geval verwijst met τὸν ἐπιχειροῦντα λύειν τε καὶ ἀνάγειν (regel 49).

Bekijk het antwoord
  • Noemt de terdoodveroordeling / terechtstelling van Socrates, of het drinken van de gifbeker door Socrates, en noemt de naam Socrates. (1p)

Geen scorepunt wanneer in een overigens juist antwoord de naam Socrates ontbreekt. Niet fout rekenen wanneer alleen is geantwoord 'naar het sterven van Socrates', 'naar het proces tegen Socrates' of 'naar Socrates' gevangenneming'.

Vraag 12 1 punt

Stel je voor dat tekst 1 als een toneelvoorstelling wordt opgevoerd. Van de negen reacties van Socrates' gesprekspartner kunnen er dan zeven worden uitgebeeld met een instemmende knik, zonder te spreken. De reactie in de regels 38-39 kan niet op deze manier worden uitgebeeld.
12 Noteer het nummer van de regel waarin de andere reactie staat die niet op deze manier kan worden uitgebeeld.

Bekijk het antwoord
  • Noemt regel 10. (1p)

Vraag 13 1 punt

Stel je voor dat Plato gelijk heeft en dat de wereld waarin wij leven slechts een afspiegeling is van de echte werkelijkheid. Beargumenteer of jij in dat geval liever zou willen zijn zoals de losgemaakte persoon of liever zoals de gevangenen in de grot. Betrek in je antwoord een gegeven uit tekst 1.

Bekijk het antwoord
  • Kiest voor de losgemaakte persoon of voor de gevangenen in de grot, beargumenteert die keuze en betrekt daarbij een gegeven uit tekst 1. (1p)

Voorbeelden van een goed antwoord zijn: 'Ik zou willen zijn zoals de losgemaakte persoon, want hij voelt zich uiteindelijk gelukkig met het inzicht dat hij heeft verworven.' / 'Ik zou willen zijn zoals de losgemaakte persoon, want ik ben dol op leren – waarvoor zit ik anders op school?' / 'Ik zou willen zijn zoals de gevangenen in de grot, want de losgemaakte persoon wordt uitgelachen.' / 'Ik zou willen zijn zoals de gevangenen in de grot, want om tot inzicht te komen heeft de losgemaakte persoon veel ellende moeten doorstaan.' / 'Ik zou willen zijn zoals de gevangenen in de grot, want die kunnen eerbewijzen verdienen.'

Tekst 2

Tekst 2 Aristophanes vertelt hoe liefde is ontstaan.

[1] Ἦν δὲ διὰ ταῦτα τρία τὰ γένη καὶ τοιαῦτα, ὅτι τὸ μὲν ἄρρεν ἦν τοῦ ἡλίου
[2] τὴν ἀρχὴν ἔκγονον, τὸ δὲ θῆλυ τῆς γῆς, τὸ δὲ ἀμφοτέρων μετέχον τῆς
[3] σελήνης, ὅτι καὶ ἡ σελήνη ἀμφοτέρων μετέχει· περιφερῆ δὲ δὴ ἦν καὶ αὐτὰ
[4] καὶ ἡ πορεία αὐτῶν διὰ τὸ τοῖς γονεῦσιν ὅμοια εἶναι. Ἦν οὖν τὴν ἰσχὺν
[5] δεινὰ καὶ τὴν ῥώμην, καὶ τὰ φρονήματα μεγάλα εἶχον, ἐπεχείρησαν δὲ τοῖς
[6] θεοῖς, καὶ ὃ λέγει Ὅμηρος περὶ Ἐφιάλτου τε καὶ Ὤτου, περὶ ἐκείνων
[7] λέγεται, τὸ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάβασιν ἐπιχειρεῖν ποιεῖν, ὡς ἐπιθησομένων
[8] τοῖς θεοῖς. Ὁ οὖν Ζεὺς καὶ οἱ ἄλλοι θεοὶ ἐβουλεύοντο ὅτι χρὴ αὐτοὺς
[9] ποιῆσαι, καὶ ἠπόρουν· οὔτε γὰρ ὅπως ἀποκτείναιεν εἶχον καὶ ὥσπερ τοὺς
[10] γίγαντας κεραυνώσαντες τὸ γένος ἀφανίσαιεν – αἱ τιμαὶ γὰρ αὐτοῖς καὶ
[11] ἱερὰ τὰ παρὰ τῶν ἀνθρώπων ἠφανίζετο – οὔτε ὅπως ἐῷεν ἀσελγαίνειν.
[12] Μόγις δὴ ὁ Ζεὺς ἐννοήσας λέγει ὅτι “Δοκῶ μοι”, ἔφη, “ ἔχειν μηχανήν, ὡς
[13] ἂν εἶέν τε ἅνθρωποι καὶ παύσαιντο τῆς ἀκολασίας ἀσθενέστεροι γενόμενοι.
[14] Νῦν μὲν γὰρ αὐτούς”, ἔφη, “διατεμῶ δίχα ἕκαστον, καὶ ἅμα μὲν
[15] ἀσθενέστεροι ἔσονται, ἅμα δὲ χρησιμώτεροι ἡμῖν διὰ τὸ πλείους τὸν
[16] ἀριθμὸν γεγονέναι· καὶ βαδιοῦνται ὀρθοὶ ἐπὶ δυοῖν σκελοῖν. Ἐὰν δ᾿ ἔτι
[17] δοκῶσιν ἀσελγαίνειν καὶ μὴ ᾿θέλωσιν ἡσυχίαν ἄγειν, πάλιν αὖ ”, ἔφη,
[18] “τεμῶ δίχα, ὥστ᾿ ἐφ᾿ ἑνὸς πορεύσονται σκέλους ἀσκωλιάζοντες.” Ταῦτα
[19] εἰπὼν ἔτεμνε τοὺς ἀνθρώπους δίχα, ὥσπερ οἱ τὰ ὄα τέμνοντες καὶ
[20] μέλλοντες ταριχεύειν, ἢ ὥσπερ οἱ τὰ ᾠὰ ταῖς θριξίν· ὅντινα δὲ τέμοι, τὸν
[21] Ἀπόλλω ἐκέλευεν τό τε πρόσωπον μεταστρέφειν καὶ τὸ τοῦ αὐχένος ἥμισυ
[22] πρὸς τὴν τομήν, ἵνα θεώμενος τὴν αὑτοῦ τμῆσιν κοσμιώτερος εἴη ὁ
[23] ἄνθρωπος, καὶ τἆλλα ἰᾶσθαι ἐκέλευεν. Ὁ δὲ τό τε πρόσωπον μετέστρεφε,
[24] καὶ συνέλκων πανταχόθεν τὸ δέρμα ἐπὶ τὴν γαστέρα νῦν καλουμένην,
[25] ὥσπερ τὰ σύσπαστα βαλλάντια, ἓν στόμα ποιῶν ἀπέδει κατὰ μέσην τὴν
[26] γαστέρα, ὃ δὴ τὸν ὀμφαλὸν καλοῦσι. Καὶ τὰς μὲν ἄλλας ῥυτίδας τὰς
[27] πολλὰς ἐξελέαινε καὶ τὰ στήθη διήρθρου, ἔχων τι τοιοῦτον ὄργανον οἷον οἱ
[28] σκυτοτόμοι περὶ τὸν καλάποδα λεαίνοντες τὰς τῶν σκυτῶν ῥυτίδας· ὀλίγας
[29] δὲ κατέλιπε, τὰς περὶ αὐτὴν τὴν γαστέρα καὶ τὸν ὀμφαλόν, μνημεῖον εἶναι
[30] τοῦ παλαιοῦ πάθους. Ἐπειδὴ οὖν ἡ φύσις δίχα ἐτμήθη, ποθοῦν ἕκαστον τὸ
[31] ἥμισυ τὸ αὑτοῦ συνῄει, καὶ περιβάλλοντες τὰς χεῖρας καὶ συμπλεκόμενοι
[32] ἀλλήλοις, ἐπιθυμοῦντες συμφῦναι, ἀπέθνῃσκον ὑπὸ λιμοῦ καὶ τῆς ἄλλης
[33] ἀργίας διὰ τὸ μηδὲν ἐθέλειν χωρὶς ἀλλήλων ποιεῖν. Καὶ ὁπότε τι ἀποθάνοι
[34] τῶν ἡμίσεων, τὸ δὲ λειφθείη, τὸ λειφθὲν ἄλλο ἐζήτει καὶ συνεπλέκετο, εἴτε
[35] γυναικὸς τῆς ὅλης ἐντύχοι ἡμίσει – ὃ δὴ νῦν γυναῖκα καλοῦμεν – εἴτε
[36] ἀνδρός· καὶ οὕτως ἀπώλλυντο. Ἐλεήσας δὲ ὁ Ζεὺς ἄλλην μηχανὴν
[37] πορίζεται, καὶ μετατίθησιν αὐτῶν τὰ αἰδοῖα εἰς τὸ πρόσθεν – τέως γὰρ καὶ
[38] ταῦτα ἐκτὸς εἶχον, καὶ ἐγέννων καὶ ἔτικτον οὐκ εἰς ἀλλήλους ἀλλ᾿ εἰς γῆν,
[39] ὥσπερ οἱ τέττιγες – μετέθηκέ τε οὖν οὕτω αὐτῶν εἰς τὸ πρόσθεν καὶ διὰ
[40] τούτων τὴν γένεσιν ἐν ἀλλήλοις ἐποίησεν, διὰ τοῦ ἄρρενος ἐν τῷ θήλει,
[41] τῶνδε ἕνεκα, ἵνα ἐν τῇ συμπλοκῇ ἅμα μὲν εἰ ἀνὴρ γυναικὶ ἐντύχοι, γεννῷεν
[42] καὶ γίγνοιτο τὸ γένος, ἅμα δ᾿ εἰ καὶ ἄρρην ἄρρενι, πλησμονὴ γοῦν γίγνοιτο
[43] τῆς συνουσίας καὶ διαπαύοιντο καὶ ἐπὶ τὰ ἔργα τρέποιντο καὶ τοῦ ἄλλου
[44] βίου ἐπιμελοῖντο.

Aantekeningen
ἔκγονος + genitivus afstammend van (regel 2)
ἡ ἀνάβασις het opklimmen (regel 7)
κεραυνόω met de bliksem treffen (regel 10)
regel 11 ἀσελγαίνω zich losbandig gedragen
regel 14 διατέμνω doorsnijden
regel 17 ἀσελγαίνω zich losbandig gedragen
regel 18 ἀσκωλιάζω hinkelen
regel 19 τὸ ὄον peerlijsterbes
ἡ τμῆσις splitsing (regel 22)
συνέλκω samentrekken (regel 24)
σύσπαστος met een koord sluitbaar (regel 25)
τὸ βαλλάντιον buidel
ἀποδέω afbinden
ἡ ῥυτίς rimpel (regel 26)
ἐκλεαίνω glad maken (regel 27)
διαρθρόω vormen
ὁ καλάπους leest (regel 28)
λεαίνω glad maken
τὸ σκῦτος stuk leer
ἡ ῥυτίς rimpel
συμπλέκομαι + dativus omarmen (regel 31)
συμφύομαι samengroeien (regel 32)
regel 34 συμπλέκομαι + dativus omarmen
regel 39 ὁ τέττιξ krekel
regel 41 ἡ συμπλοκή omarming
regel 43 διαπαύομαι pauzeren

Plato, Symposium 190a8-191c8

Vraag 14 2 punten

Regel 1 Ἦν τρία τὰ γένη: Het feit dat er qua geslacht drie soorten waren van de oorspronkelijke mens, komt volgens Aristophanes door hun afstamming. Deze afstamming was volgens hem ook de oorzaak van twee andere eigenschappen van de oorspronkelijke mens.
14 Noteer in eigen woorden deze twee andere eigenschappen. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Ἦν δὲ t/m εἶναι (regel 1-4).

Bekijk het antwoord
  • Noemt hun (bolvormige / ronde) uiterlijk. (1p)
  • Noemt hun (buitelende) manier van voortbewegen. (1p)

Vraag 15 2 punten

Regel 1-4 Ἦν δὲ t/m εἶναι: Een belangrijk onderdeel van het Bijbelse scheppingsverhaal luidt: God schiep de mens als zijn evenbeeld. Uit dit citaat blijkt zowel een verschil als een overeenkomst tussen het Bijbelse scheppingsverhaal en het verhaal van Aristophanes.
15 Beschrijf in eigen woorden zowel dit verschil als deze overeenkomst.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft het verschil: volgens Aristophanes zijn de mensen (niet door God / een god geschapen, maar) voortgekomen uit de zon, de aarde en de maan / volgens Aristophanes zijn de mensen niet geschapen, maar ontstaan. (1p)
  • Beschrijft de overeenkomst: in beide verhalen lijken de mensen op degene die verantwoordelijk is voor hun ontstaan. (1p)

Niet fout rekenen wanneer als verschil is genoteerd: 'Bij Aristophanes gaat het niet over één god, maar over meer goden/instanties (die verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van de mensen).'

Vraag 16 1 punt

Regel 6 ἐκείνων: Wie worden bedoeld met ἐκείνων?

  1. A τὰ γένη (regel 1)
  2. B τοῖς γονεῦσιν (regel 4)
  3. C τοῖς θεοῖς (regel 5-6)
  4. D Ἐφιάλτου τε καὶ Ὤτου (regel 6)
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 17 2 punten

Regel 8-11 Ὁ t/m ἀσελγαίνειν: De goden overwegen twee opties, die beide een negatief gevolg hebben. Deze opties worden uitgedrukt met τὸ γένος ἀφανίσαιεν (regel 10) en ἐῷεν ἀσελγαίνειν (regel 11). Zeus komt in het vervolg (t/m regel 13 γενόμενοι) met een plan waarin hij tegenover elk van de negatieve gevolgen een positief gevolg stelt.
17 a Citeer uit het tekstgedeelte Μόγις t/m γενόμενοι (regel 12-13) het Griekse tekstelement waarmee het positieve gevolg wordt aangeduid dat staat tegenover de optie τὸ γένος ἀφανίσαιεν (regel 10).
b Citeer uit het tekstgedeelte Μόγις t/m γενόμενοι (regel 12-13) het Griekse tekstelement waarmee het positieve gevolg wordt aangeduid dat staat tegenover de optie ἐῷεν ἀσελγαίνειν (regel 11).

Bekijk het antwoord
  • Citeert (ὡς ἂν) εἶέν (τε) ἅνθρωποι (regel 12-13). (1p)
  • Citeert παύσαιντο τῆς ἀκολασίας (ἀσθενέστεροι γενόμενοι) (regel 13). (1p)

Het gedeelte tussen haakjes hoeft niet geciteerd te worden.

Vraag 18 1 punt

Regel 15-16 ἅμα δὲ t/m γεγονέναι: Beschrijf in eigen woorden het voordeel voor de goden dat voortvloeit uit de situatie die Zeus hier beschrijft. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 8 Ὁ).

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de goden meer eer(bewijzen) / meer offers ontvangen. (1p)

Vraag 19 1 punt

Regel 20-21 τὸν Ἀπόλλω: Citeer uit het vervolg (t/m regel 26 καλοῦσι) het Griekse woord dat verklaart waarom juist Apollo deze opdracht kreeg.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ἰᾶσθαι (regel 23). (1p)

Niet fout rekenen wanneer geantwoord is 'κοσμιώτερος (regel 22)'.

Vraag 20 2 punten

Regel 20-30 τὸν t/m πάθους: In dit tekstgedeelte worden twee verschillende maatregelen beschreven die bedoeld zijn om het zelfbeeld van de mens te beïnvloeden.
20 Beschrijf in eigen woorden deze twee maatregelen. Gebruik bij voorkeur in totaal niet meer dan 20 woorden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het omdraaien van het gezicht / van de (halve) hals. (1p)
  • Noemt het laten bestaan van enige buikrimpels. (1p)

Niet fout rekenen wanneer in het tweede deel van het antwoord in plaats van 'enige buikrimpels' is genoteerd 'de navel'.

Vraag 21 1 punt

Regel 33-36 Καὶ t/m ἀπώλλυντο: Welke soort van de oorspronkelijke mens wordt in dit tekstgedeelte buiten beschouwing gelaten? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de soort die mannelijk-vrouwelijk was. (1p)

Vraag 22 2 punten

Regel 36-43 καὶ οὕτως t/m συνουσίας: Dit tekstgedeelte wordt in een parafrase door H. Leliveld als volgt weergegeven:

Alsnog dreigde de menselijke soort uit te sterven. Dus moest Zeus nog drastischer maatregelen treffen. Dat deed hij door de geslachtsdelen naar de voorkant te verplaatsen. En dat had alleen maar voordelen! Een mannelijke en een vrouwelijke helft kregen bij omhelzing nageslacht. En een omhelzing tussen gelijke seksen leverde in elk geval verzadiging op.

a Noteer het grammaticale gegeven uit het tekstgedeelte καὶ οὕτως t/m συνουσίας (regel 36-43) waarop de weergave 'dreigde' is gebaseerd, en citeer daarbij het desbetreffende Griekse woord.
b Citeer uit het tekstgedeelte καὶ οὕτως t/m συνουσίας (regel 36-43) het Griekse tekstelement waarop de woorden 'tussen gelijke seksen' zijn gebaseerd.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat ἀπώλλυντο (regel 36) een imperfectum is, dat de praesensstam heeft, en citeert dat woord. (1p)
  • Citeert (εἰ καὶ) ἄρρην ἄρρενι (regel 42). (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: het grammaticale gegeven (imperfectum, praesensstam) én het Griekse woord.

Vraag 23 1 punt

Regel 43 ἐπὶ τὰ ἔργα τρέποιντο: Citeer uit het tekstgedeelte Ἐπειδὴ t/m ποιεῖν (regel 30-33) het Griekse woord dat een inhoudelijke tegenstelling vormt met ἐπὶ τὰ ἔργα τρέποιντο.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ἀργίας (regel 33). (1p)

Vraag 24 3 punten

Regel 18-44 Ταῦτα t/m ἐπιμελοῖντο: Dit tekstgedeelte kan op grond van de inhoud in vier ongeveer even grote delen verdeeld worden. De inhoud van het eerste deel kan als volgt genoteerd worden:
deel 1: Zeus snijdt de mensen doormidden en geeft instructies voor de afwerking.

24 Neem het volgende schema over en noteer op de plaats van de puntjes telkens de inhoud van elk deel:
deel 2: ...
deel 3: ...
deel 4: ...

Gebruik bij voorkeur in totaal niet meer dan 40 woorden.

Bekijk het antwoord
  • Deel 2: Apollo pleegt enkele technische aanpassingen (afwerking door Apollo). (1p)
  • Deel 3: De mensen gaan ten onder aan het verlangen naar / door het omhelzen van hun wederhelft (fataal verlangen naar de oude situatie). (1p)
  • Deel 4: Zeus (heeft medelijden en) verplaatst de geslachtsdelen (naar voren) (oplossing van het ontstane probleem; huidige situatie bereikt). (1p)

Tekst 3

Tekst 3

De bekende sofist Protagoras was op bezoek in Athene en logeerde bij een zekere Callias. In het voorafgaande heeft Socrates verteld dat hijzelf en een vriend besloten hadden Protagoras bij Callias thuis te gaan bezoeken. Socrates vertelt als volgt verder:

[1] Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ προθύρῳ ἐγενόμεθα, ἐπιστάντες περί τινος λόγου
[2] διελεγόμεθα, ὃς ἡμῖν κατὰ τὴν ὁδὸν ἐνέπεσεν· ἵν᾿ οὖν μὴ ἀτελὴς γένοιτο,
[3] ἀλλὰ διαπερανάμενοι οὕτως ἐσίοιμεν, στάντες ἐν τῷ προθύρῳ διελεγόμεθα,
[4] ἕως συνωμολογήσαμεν ἀλλήλοις. Δοκεῖ οὖν μοι ὁ θυρωρός, εὐνοῦχός τις,
[5] κατήκουεν ἡμῶν, κινδυνεύει δὲ διὰ τὸ πλῆθος τῶν σοφιστῶν ἄχθεσθαι τοῖς
[6] φοιτῶσιν εἰς τὴν οἰκίαν· ἐπειδὴ γοῦν ἐκρούσαμεν τὴν θύραν, ἀνοίξας καὶ
[7] ἰδὼν ἡμᾶς, “ Ἔα,” ἔφη, “σοφισταί τινες· οὐ σχολὴ αὐτῷ.” Καὶ ἅμα ἀμφοῖν
[8] τοῖν χεροῖν τὴν θύραν πάνυ προθύμως ὡς οἷός τ᾿ ἦν ἐπήραξεν. Καὶ ἡμεῖς
[9] πάλιν ἐκρούομεν, καὶ ὃς ἐγκεκλῃμένης τῆς θύρας ἀποκρινόμενος εἶπεν·
[10] “ Ὦ ἄνθρωποι,” ἔφη, “οὐκ ἀκηκόατε ὅτι οὐ σχολὴ αὐτῷ;”
[11] “ Ἀλλ᾿ ὠγαθέ,” ἔφην ἐγώ, “οὔτε παρὰ Καλλίαν ἥκομεν οὔτε σοφισταί
[12] ἐσμεν. Dus wees gerust: we zijn gekomen om Protagoras te zien.”

Aantekeningen
ἐν τῷ προθύρῳ namelijk van het huis van Callias (regel 1)
ἐφίσταμαι blijven staan
ὁ λόγος discussiepunt
κατὰ τὴν ὁδὸν onderweg (regel 2)
γένοιτο Onderwerp: het (= het discussiepunt)
ἀλλὰ en opdat (regel 3)
οὕτως Onvertaald laten.
ἐσίοιμεν = εἰσίοιμεν
Δοκεῖ οὖν μοι + persoonsvorm Ik vermoed nu, dat … (regel 4)
ὁ θυρωρός de portier
ὁ εὐνοῦχος eunuch (soort bediende)
κατακούω = ἀκούω (regel 5)
κινδυνεύει Onderwerp: hij (= de portier)
κινδυνεύω + infinitivus de indruk wekken te …
Ἔα Hè bah (regel 7)
σχολή μοι ik heb tijd
αὐτῷ Hiermee wordt Callias bedoeld.
regel 7-8 ἀμφοῖν τοῖν χεροῖν met beide handen
πάνυ προθύμως ὡς zo hard als (regel 8)
ἐπαράττω dichtslaan
ὃς hij (regel 9)
ἐγκλῄω op slot doen
σχολή μοι ik heb tijd (regel 10)
αὐτῷ Hiermee wordt Callias bedoeld.
ὠγαθέ = ὦ ἀγαθέ (regel 11)

Plato, Protagoras 314c3-e1

Vraag 25 37 punten

Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3.
Vertaal de regels 1 t/m 12 (t/m ἐσμεν) in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 25 (regel 1): Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ προθύρῳ ἐγενόμεθα, vertaald als '(En) toen/nadat we bij de voordeur / in de voorhof gekomen waren'. Ἐπειδὴ als 'aangezien' of 'toen' (1 punt). Ἐν τῷ προθύρῳ ἐγενόμεθα als 'we kwamen/waren bij de voordeur / in de voorhof' (1 punt); ἐγενόμεθα als 'we kwamen / waren / zijn gekomen' is goed. Een andere betekenis van γίγνομαι dan komen of zijn (of een synoniem daarvan) krijgt 0 punten voor dat deel. (2p)
  • Kolon 26 (regel 1-2): περί τινος λόγου διελεγόμεθα, vertaald als 'voerden we een gesprek / spraken/overlegden we over een (of ander / bepaald) discussiepunt'. Λόγος als 'woord / verhaal / redenering' is niet fout gerekend. (1p)
  • Kolon 27 (regel 1): ἐπιστάντες, vertaald als 'nadat we waren blijven staan'. Dit kolon mag ook samen met kolon 26 vertaald zijn als 'bleven we staan en voerden (we) een gesprek / spraken/overlegden (we) over een (of ander / bepaald) discussiepunt'. Ook goed: 'terwijl we bleven staan / stonden'. (1p)
  • Kolon 28 (regel 2): ὃς ἡμῖν κατὰ τὴν ὁδὸν ἐνέπεσεν·, vertaald als 'dat ons onderweg ingevallen was / dat onderweg bij ons ter sprake gekomen was'. ὃς als betrekkelijk voornaamwoord vertaald (1 punt); ἐνέπεσεν als 'inviel / ter sprake/ore kwam / ingevallen is / ter sprake/ore gekomen is' (1 punt). Ook goed: 'dat ons onderweg ter ore gekomen was'. (2p)
  • Kolon 29 (regel 2): ἵν᾿ οὖν μὴ ἀτελὴς γένοιτο, vertaald als 'opdat het/dat dus niet onvoltooid zou blijven/zijn/worden / bleef/was/werd', of 'opdat het/dat dus voltooid zou zijn/worden / was/werd'. Ἵν᾿ als 'zodat' of 'opdat' is goed; ἵν᾿ als 'waar' krijgt 0 punten. Een ander verwijswoord dan 'het/dat' is niet fout gerekend. (2p)
  • Kolon 30 (regel 3): ἀλλὰ (kolon 31) οὕτως ἐσίοιμεν, vertaald als 'en (opdat) we naar binnen zouden gaan / gingen'. Niet fout gerekend: ἀλλὰ als 'maar' wanneer kolon 29 met 'niet' is vertaald; οὕτως als 'zo'. 'En we zouden naar binnen gaan' / 'en we gingen naar binnen' zonder het doel krijgt 0 punten. (1p)
  • Kolon 31 (regel 3): διαπερανάμενοι, vertaald als 'nadat we (het) afgerond zouden hebben / hadden'. Dit kolon mag ook samen met kolon 30 vertaald zijn als 'en (opdat) we (het) zouden afronden / afrondden en naar binnen zouden gaan / gingen'. Niet fout gerekend: 'nadat/toen we (het) afrondden / afgerond hebben'; διαπεραίνω als 'alles/volledig vertellen'. (1p)
  • Kolon 32 (regel 3): στάντες ἐν τῷ προθύρῳ διελεγόμεθα, vertaald als 'voerden we een/het gesprek / spraken/overlegden we, nadat we bij de voordeur / in de voorhof waren blijven staan'; of 'bleven we bij de voordeur / in de voorhof staan en voerden we een/het gesprek'; of 'bleven we bij de voordeur / in de voorhof staan spreken/discussiëren'. Niet fout gerekend: στάντες als 'nadat we bleven/gingen staan' of 'terwijl we bleven/gingen staan / stonden'. Wanneer ἐν τῷ προθύρῳ op dezelfde manier onjuist is vertaald als in kolon 25, hier niet meer aanrekenen. Wanneer διελεγόμεθα op dezelfde manier onjuist is vertaald als in kolon 26, hier niet meer aanrekenen. (1p)
  • Kolon 33 (regel 4): ἕως συνωμολογήσαμεν ἀλλήλοις., vertaald als 'totdat we het met elkaar eens (geworden) waren / werden'. Συνομολογέω als 'eens worden', 'zich verzoenen' of 'een schikking treffen' (1 punt); als 'toegeven aan' is niet fout gerekend; als 'beloven' krijgt het 0 punten. Ἀλλήλοις als 'met elkaar' of 'met de ander' (1 punt); ἀλλήλων als 'een ander / (de) anderen' krijgt 0 punten. (2p)
  • Kolon 34 (regel 4-5): Δοκεῖ οὖν μοι ὁ θυρωρός, εὐνοῦχός τις, κατήκουεν ἡμῶν, vertaald als 'Ik vermoed nu, dat de portier, een (of andere) eunuch, ons hoorde / naar ons luisterde'. Niet fout gerekend: Δοκεῖ οὖν μοι als 'Ik vermoedde nu'. Κατήκουεν vertaald als verleden tijd (hoorde / luisterde) geeft 1 punt; κατακούω als 'gehoorzamen' krijgt 0 punten. Wanneer τις op dezelfde manier onjuist is vertaald als τινος in kolon 26, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 punten. (2p)
  • Kolon 35 (regel 5): κινδυνεύει δὲ ἄχθεσθαι, vertaald als 'en hij wekte / wekt de indruk zich te ergeren / geïrriteerd te zijn'. Κινδυνεύει als 'dat hij de indruk wekte' krijgt 0 punten. (1p)
  • Kolon 36 (regel 5-6): τοῖς φοιτῶσιν εἰς τὴν οἰκίαν·, vertaald als 'aan / door degenen die naar het / zijn huis / het / zijn huis in kwamen / gingen', als aanvulling bij ἄχθεσθαι (kolon 35). Τοῖς φοιτῶσιν niet als aanvulling bij ἄχθεσθαι vertaald krijgt 0 punten. Φοιτάω als 'heen en weer lopen' krijgt 0 punten. (1p)
  • Kolon 37 (regel 5): διὰ τὸ πλῆθος τῶν σοφιστῶν, vertaald als 'vanwege / door de (grote) menigte / het (grote) aantal (van de) sofisten / leraren'. Niet fout gerekend: σοφιστής als 'deskundige'. Σοφιστής met een andere betekenis dan 'sofist / leraar / deskundige' of een synoniem daarvan krijgt 0 punten. (1p)
  • Kolon 38 (regel 6): ἐπειδὴ γοῦν ἐκρούσαμεν τὴν θύραν, vertaald als 'toen / nadat wij althans / tenminste op de deur geklopt hadden'. Ἐπειδὴ als 'aangezien' of 'toen' (1 punt). Niet fout gerekend: γοῦν als 'namelijk'; ἐκρούσαμεν als 'we klopten / hebben geklopt'; κρούω als 'slaan / stampen'. Wanneer ἐπειδὴ ook in kolon 25 is vertaald, hier niet meer aanrekenen. (2p)
  • Kolon 39 (regel 7): “ Ἔα,” ἔφη, “σοφισταί τινες·, vertaald als 'zei hij: "Hè bah, enige / een paar / stelletje sofisten / leraren'. Niet fout gerekend: σοφιστής als 'deskundige'; σοφιστής met een andere betekenis krijgt 0 punten. Wanneer σοφιστῶν ook in kolon 37 fout is vertaald, hier opnieuw aanrekenen. Wanneer τινες op dezelfde manier onjuist is vertaald als τινος in kolon 26 en/of τις in kolon 34, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 punten. (1p)
  • Kolon 40 (regel 6-7): ἀνοίξας καὶ ἰδὼν ἡμᾶς, vertaald als 'nadat / toen hij (de deur) opengedaan had en ons gezien had'. Kolon 40 mag ook samen met kolon 39 vertaald zijn als 'deed hij (de deur) open en zag (hij) ons en zei (hij): "Hè bah, enige / een paar / stelletje sofisten / leraren'. Niet fout gerekend: 'nadat / toen hij (de deur) opendeed / gedaan heeft en ons zag / gezien heeft'. Ἀνοίγω met een andere betekenis dan '(de deur) opendoen' of een synoniem daarvan krijgt 0 punten. (2p)
  • Kolon 41 (regel 7): οὐ σχολὴ αὐτῷ.”, vertaald als 'hij heeft geen tijd'. Niet fout gerekend: 'er is geen tijd voor hem' en σχολὴ als 'vrije tijd / gelegenheid'. Σχολὴ als 'rust' krijgt 0 punten. (1p)
  • Kolon 42 (regel 7-8): Καὶ ἅμα ἀμφοῖν τοῖν χεροῖν τὴν θύραν ἐπήραξεν., vertaald als 'en tegelijk sloeg hij / ook sloeg hij tegelijk met beide handen de deur dicht'. (2p)
  • Kolon 43 (regel 8): πάνυ προθύμως ὡς οἷός τ᾿ ἦν, vertaald als 'zo hard als hij kon'. 'Zo hard als mogelijk was' krijgt 0 punten. (1p)
  • Kolon 44 (regel 8-9): Καὶ ἡμεῖς πάλιν ἐκρούομεν, vertaald als 'en wij klopten weer (aan de deur)'. Niet fout gerekend: κρούω als 'slaan / stampen'. (1p)
  • Kolon 45 (regel 9): καὶ ὃς ἀποκρινόμενος εἶπεν·, vertaald als 'en hij zei antwoordend / ten antwoord / en hij antwoordde'. (1p)
  • Kolon 46 (regel 9): ἐγκεκλῃμένης τῆς θύρας, vertaald als 'terwijl de deur op slot (gedaan) was'. Niet fout gerekend: 'nadat de deur op slot gedaan was / nadat hij de deur op slot gedaan had'. Wanneer τῆς θύρας met dezelfde onjuiste betekenis is vertaald als τὴν θύραν in kolon 38 en/of 42, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 punten. (2p)
  • Kolon 47 (regel 10): “ Ὦ ἄνθρωποι,” ἔφη, “οὐκ ἀκηκόατε, vertaald als '(O) mensen / mannen, (zei hij,) hebben jullie niet gehoord'. (2p)
  • Kolon 48 (regel 10): ὅτι οὐ σχολὴ αὐτῷ;”, vertaald als 'dat hij geen tijd heeft'. Niet fout gerekend: 'dat er geen tijd voor hem is' en σχολὴ als 'vrije tijd / gelegenheid'. Σχολὴ als 'rust' krijgt 0 punten. Wanneer σχολὴ of οὐ σχολὴ αὐτῷ op dezelfde manier onjuist is vertaald als in kolon 41, hier niet meer aanrekenen. (1p)
  • Kolon 49 (regel 11): “ Ἀλλ᾿ ὠγαθέ,” ἔφην ἐγώ, vertaald als 'maar, (o) goede vriend / man / mijn beste,” zei ik'. (1p)
  • Kolon 50 (regel 11): “οὔτε παρὰ Καλλίαν ἥκομεν, vertaald als 'wij komen niet / noch naar / voor Callias' of 'wij zijn niet / noch naar / voor Callias gekomen'. Καλλίαν als 'Callian' krijgt 0 punten. (1p)
  • Kolon 51 (regel 11-12): οὔτε σοφισταί ἐσμεν., vertaald als 'en wij zijn (ook) geen / noch zijn wij sofisten / leraren'. Niet fout gerekend: σοφιστής als 'deskundige'; σοφιστής met een andere betekenis krijgt 0 punten. Wanneer σοφιστῶν ook in kolon 37 en/of 39 fout is vertaald, hier opnieuw aanrekenen tot een maximum van 2 punten. (1p)

Vakspecifieke regels voor de vertaling: (1) een kolon met een ernstige fout krijgt 0 punten; die score wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. (2) Is bij de vertaling een aantekening genegeerd en heeft dat geleid tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan 1 of meer punten in mindering, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. (3) Is een Grieks woord niet vertaald en is dat woord niet van essentieel belang voor de betekenis van het kolon, dan 1 punt in mindering, tenzij het model anders vermeldt. Een fout mag in deze vraag maar één keer worden aangerekend, tenzij het model anders vermeldt; een zelfde fout in een ander kolon wordt wel opnieuw aangerekend, waar het model dat aangeeft. De Nederlandse zin 'Dus wees gerust: we zijn gekomen om Protagoras te zien.' aan het eind van de tekst hoort niet bij de vertaalopdracht (die loopt t/m ἐσμεν) en wordt niet beoordeeld. Het model is bindend.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Griekse taal en cultuur 2024, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip1, 3-4, 7, 9-10, 12-13, 16, 19-20, 23-2413
Mythologie14, 17-18, 214
Vertalen2, 252
Werkwoordsvormen5, 222
Cultuur en geschiedenis11, 152
Naamvallen61
Stijlfiguren81

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Griekse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tekstbegrip (52% van de vragen, gemiddeld 41%) en mythologie (16% van de vragen, gemiddeld 6%). Minder over lezen (0% van de vragen, gemiddeld 9%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Griekse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Griekse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Griekse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Grieks oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1?

Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1 telt 25 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (13), mythologie (4) en vertalen (2).

Wat zijn de antwoorden van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Griekse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2024/vwo/documenten/cse-1/vw-1111-a-24-1-c).

Hoe oefen ik met het examen Griekse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.