Eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3.

Kort antwoord

Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1 telt 24 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (16), cultuur en geschiedenis (4) en werkwoordsvormen (2). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 Gewoonten bij de Babyloniërs.

[1] Bij hen bestaan deze gewoonten: ὁ μὲν σοφώτατος ὅδε κατὰ γνώμην τὴν
[2] ἡμετέρην, τῷ καὶ Ἰλλυριῶν Ἐνετοὺς πυνθάνομαι χρᾶσθαι. Κατὰ κώμας
[3] ἑκάστας ἅπαξ τοῦ ἔτεος ἑκάστου ἐποιέετο τάδε. Ὡς ἂν αἱ παρθένοι
[4] γινοίατο γάμων ὡραῖαι, ταύτας ὅκως συναγάγοιεν πάσας, ἐς ἓν χωρίον
[5] ἐσάγεσκον ἁλέας, πέριξ δὲ αὐτὰς ἵστατο ὅμιλος ἀνδρῶν. Ἀνιστὰς δὲ κατὰ
[6] μίαν ἑκάστην κῆρυξ πωλέεσκε, πρῶτα μὲν τὴν εὐειδεστάτην ἐκ πασέων,
[7] μετὰ δέ, ὅκως αὕτη εὑροῦσα πολλὸν χρυσίον πρηθείη, ἄλλην ἀνεκήρυσσε
[8] ἣ μετ᾿ ἐκείνην ἔσκε εὐειδεστάτη. Ἐπωλέοντο δὲ ἐπὶ συνοικήσι. Ὅσοι μὲν
[9] δὴ ἔσκον εὐδαίμονες τῶν Βαβυλωνίων ἐπίγαμοι, ὑπερβάλλοντες ἀλλήλους
[10] ἐξωνέοντο τὰς καλλιστευούσας· ὅσοι δὲ τοῦ δήμου ἔσκον ἐπίγαμοι, οὗτοι
[11] δὲ εἴδεος μὲν οὐδὲν ἐδέοντο χρηστοῦ, οἱ δ᾿ ἂν χρήματά τε καὶ αἰσχίονας
[12] παρθένους ἐλάμβανον. Ὡς γὰρ δὴ διεξέλθοι ὁ κῆρυξ πωλέων τὰς
[13] εὐειδεστάτας τῶν παρθένων, ἀνίστη ἂν τὴν ἀμορφεστάτην ἢ εἴ τις αὐτέων
[14] ἔμπηρος ἦν, καὶ ταύτην ἀνεκήρυσσε, ὅστις θέλοι ἐλάχιστον χρυσίον λαβὼν
[15] συνοικέειν αὐτῇ, ἐς ὃ τῷ τὸ ἐλάχιστον ὑπισταμένῳ προσέκειτο· τὸ δὲ ἂν
[16] χρυσίον ἐγίνετο ἀπὸ τῶν εὐειδέων παρθένων, καὶ οὕτως αἱ εὔμορφοι τὰς
[17] ἀμόρφους καὶ ἐμπήρους ἐξεδίδοσαν.
(In het hier weggelaten gedeelte beschrijft Herodotus nog enkele gewoonten.)
[18] Ὁ δὲ δὴ αἴσχιστος τῶν νόμων ἐστὶ τοῖσι Βαβυλωνίοισι ὅδε. Δεῖ πᾶσαν
[19] γυναῖκα ἐπιχωρίην ἱζομένην ἐς ἱρὸν Ἀφροδίτης ἅπαξ ἐν τῇ ζόῃ μειχθῆναι
[20] ἀνδρὶ ξείνῳ. Πολλαὶ δὲ καὶ οὐκ ἀξιεύμεναι ἀναμίσγεσθαι τῇσι ἄλλῃσι οἷα
[21] πλούτῳ ὑπερφρονέουσαι, ἐπὶ ζευγέων ἐν καμάρῃσι ἐλάσασαι πρὸς τὸ ἱρὸν
[22] ἑστᾶσι, θεραπηίη δέ σφι ὄπισθε ἕπεται πολλή. Αἱ δὲ πλεῦνες ποιεῦσι ὧδε·
[23] ἐν τεμένεϊ Ἀφροδίτης κατέαται στέφανον περὶ τῇσι κεφαλῇσι ἔχουσαι
[24] θώμιγγος πολλαὶ γυναῖκες· αἱ μὲν γὰρ προσέρχονται, αἱ δὲ ἀπέρχονται.
[25] Σχοινοτενέες δὲ διέξοδοι πάντα τρόπον ὁδῶν ἔχουσι διὰ τῶν γυναικῶν,
[26] δι᾿ ὧν οἱ ξεῖνοι διεξιόντες ἐκλέγονται. Ἔνθα ἐπεὰν ἵζηται γυνή, οὐ
[27] πρότερον ἀπαλλάσσεται ἐς τὰ οἰκία ἤ τίς οἱ ξείνων ἀργύριον ἐμβαλὼν
[28] ἐς τὰ γούνατα μειχθῇ ἔξω τοῦ ἱροῦ.
Aantekeningen
ὡραῖος + genitivus: op de juiste leeftijd voor (regel 4)
ἀνακηρύσσω: in veiling brengen (regel 7)
ἡ συνοίκησις: huwelijk (regel 8)
ἐπίγαμος: huwbaar (regel 9)
ἐξωνέομαι: kopen (regel 10)
ἄμορφος: lelijk (regel 13)
ἔμπηρος: kreupel (regel 14)
εὔμορφος: mooi (regel 16)
ἀναμίσγομαι + dativus: zich mengen onder (regel 20)
ὑπερφρονέω: hoogmoedig zijn (regel 21)
τὸ ζεῦγος: wagen
ἡ καμάρη: huifwagen
ἡ θεραπηίη: groep bedienden (regel 22)
ἡ θῶμιγξ, -ιγγος: touw (regel 24)
σχοινοτενής: lijnrecht (regel 25)

Herodotus, Historiën 1.196 en 199

Vraag 1 1 punt

Leg uit dat de inhoud van tekst 1 past in de traditie van Herodotus’ voorgangers, de logografen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Herodotus’ voorgangers verhandelingen schreven op het gebied van (onder andere) etnografie, of: dat zij (onder andere) schreven over (gewoonten van) andere volkeren, net als Herodotus in tekst 1. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 2 1 punt

Regel 2-3 Κατὰ t/m τάδε
Beschrijf de aspectswaarde van de persoonsvorm in deze zin. Betrek in je antwoord de betekenis van deze zin.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat ἐποιέετο in het imperfectum staat en een herhaalde handeling of gewoonte beschrijft: elk jaar, of een keer per jaar, deed men dit (in elk dorp). (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 3 2 punten

Regel 10 ἐξωνέοντο τὰς καλλιστευούσας
a) Noteer in eigen woorden in welke volgorde deze meisjes verkocht werden. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 5 Ἀνιστὰς).
b) Noteer in eigen woorden de volgorde waarin de overige meisjes aangeboden werden. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 17 ἐξεδίδοσαν).

Bekijk het antwoord
  • a) Noemt de volgorde van de mooiste meisjes: eerst het mooiste meisje, dan het op haar na mooiste meisje, en zo verder; de volgorde gaat van mooi naar minder mooi. (1p)
  • b) Noemt de volgorde van de overige meisjes: eerst het minst mooie of gewilde meisje (of een kreupel meisje), dan het op haar na minst mooie of gewilde meisje, en zo verder; de volgorde gaat van minst mooi of gewild naar mooier of gewilder, de omgekeerde volgorde vergeleken met de eerste groep. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Bron 2

(…) daar de ouders zoo weinig zeggenschap over hun kinderen hadden, dat zij hun dochters niet eens konden uithuwelijken. Dit geschiedde door afzonderlijke koninklijke ambtenaren, die de huwbare maagden openlijk verkochten. Daar werden de huwelijken niet uit liefde aangegaan.

J. van der Leij, ’s Kinds betrekking tot zijne ouders is later zijne godsdienst, in: Nederlandsch Tijdschrift voor onderwijs en opvoeding, inzonderheid ten dienste van ouders, onderwijzers en de plaatselijke commissiën van toevoorzicht op het onderwijs, vijfde jaargang, pp.65-89, Groningen, 1848, licht aangepast

Vraag 4 2 punten

In een artikel uit 1848 betoogt J. van der Leij dat de band tussen ouders en kinderen bij de Babyloniërs niet innig geweest kan zijn.
a) Citeer uit het tekstgedeelte ὁ μὲν t/m συνοικήσι (regel 1-8) het Griekse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘koninklijke ambtenaren’.
b) Ben je het eens met de opmerking “Daar werden de huwelijken niet uit liefde aangegaan.”? Beargumenteer je antwoord op basis van de regels 1-17 (ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν).

Bekijk het antwoord
  • a) Citeert κῆρυξ (regel 6). (1p)
  • b) Neemt een standpunt in en onderbouwt dat met de regels 1-17. Voorbeelden van een goed antwoord: ja, over de gevoelens van de vrouwen wordt niets verteld; ja, het gaat alleen om hoeveel geld de mannen de vrouwen waard vinden; nee, de liefde van de mannen blijkt uit de hoeveelheid geld die ze bereid zijn te geven of te accepteren voor een vrouw; nee, een minder mooie vrouw wordt uitgehuwelijkt aan de man die genoegen neemt met het minste geld, en die houdt vermoedelijk van die vrouw. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 5 2 punten

Regel 1-17 ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν
a) Citeer uit het tekstgedeelte ὁ μὲν t/m συνοικήσι (regel 1-8) het Griekse woord waaruit Herodotus’ oordeel blijkt over de gewoonte die hij beschrijft in de regels 1-17 (ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν). Uit het tekstgedeelte Ὡς t/m ἐξεδίδοσαν (regel 12-17) kan de reden opgemaakt worden voor Herodotus’ oordeel over de gewoonte die hij beschrijft in de regels 1-17 (ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν).
b) Noteer in eigen woorden deze reden.

Bekijk het antwoord
  • a) Citeert σοφώτατος (regel 1). (1p)
  • b) Noemt de reden: door deze gewoonte komen ook lelijke (en kreupele) meisjes aan een man. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 Schilderij van E. Long, De Babylonische huwelijksmarkt, 1875.

Zwart-wit afbeelding van een schilderij van een veiling. Op de voorgrond zitten vrouwen in lange, lichte gewaden op de grond, in rijen dicht naast elkaar. Links en achter hen staat een grote groep mannen; een van hen steekt zijn arm uit. Midden op de achtergrond staat een verhoogd wit blok met daarop een staande, lichte vrouwfiguur in een lang gewaad. Rechts van dat blok staat een man in een donker gewaad. Op de achtergrond zijn een versierde wand en een gordijn te zien.

Vraag 6 1 punt

De maker van het schilderij op afbeelding 1 heeft zich laten inspireren door de tekst van Herodotus.
Welk werkwoord geeft de handeling weer die op het schilderij is afgebeeld?

  1. A ἐσάγεσκον (regel 5)
  2. B ἀνεκήρυσσε (regel 7)
  3. C ἐδέοντο (regel 11)
  4. D ἐλάμβανον (regel 12)
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 7 2 punten

a) Leg uit dat de compositie van het schilderij op afbeelding 1 afwijkt van Herodotus’ beschrijving in het tekstgedeelte Ὡς t/m εὐειδεστάτη (regel 3-8).
Het museum waar het schilderij op afbeelding 1 zich bevindt, geeft de volgende toelichting: Dit schilderij laat een veiling zien van vrouwen uit het antieke Babylon van wie de familie niet in staat was een bruidsschat te betalen.
b) Leg uit dat deze toelichting in strijd is met wat Herodotus hierover schrijft in de regels 1-17 (ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν).

Bekijk het antwoord
  • a) Noemt dat Herodotus schrijft dat de mannen om de vrouwen heen staan, of: dat op de afbeelding de mannen allemaal aan één kant staan. (1p)
  • b) Noemt dat Herodotus schrijft dat alle huwbare meisjes bij het gebeuren betrokken waren, ongeacht de financiële situatie van hun familie, of: dat er bij Herodotus geen sprake is van een bruidsschat die de familie moet betalen; de meisjes worden juist door rijke mannen gekocht. (1p)

Bij a niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘Herodotus schrijft (in de regels 4-5) dat alle / zowel de mooie als de lelijke (en kreupele) meisjes bij elkaar worden gebracht.’ of ‘Op de afbeelding zijn alleen mooie meisjes afgebeeld/bijeengebracht.’ Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 8 1 punt

Regel 22 Αἱ πλεῦνες
Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 18 Ὁ) het Griekse tekstelement waarmee dezelfde groep wordt aangeduid als met Αἱ πλεῦνες.

Bekijk het antwoord
  • Citeert τῇσι ἄλλῃσι (regel 20). (1p)

Vraag 9 2 punten

Regel 18-28 Ὁ t/m ἱροῦ
In de regels 1-17 (ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν) beschrijft Herodotus een onderscheid tussen twee groepen vrouwen op grond van hun uiterlijk. In de regels 18-28 (Ὁ t/m ἱροῦ) wordt op grond van iets anders een onderscheid gemaakt tussen twee groepen vrouwen.
a) Noteer op grond waarvan dit laatste onderscheid wordt gemaakt.
Uit een gegeven in de regels 18-28 (Ὁ t/m ἱροῦ) kan afgeleid worden dat het uiterlijk van de vrouwen in de beschreven omstandigheden toch van belang is.
b) Leg dit uit.

Bekijk het antwoord
  • a) Noemt dat het onderscheid gemaakt wordt op grond van rijkdom. (1p)
  • b) Legt uit dat de mannen een keuze waarschijnlijk maken op grond van het uiterlijk van de vrouwen: een vrouw mag pas naar huis nadat een man haar heeft uitgekozen, en die keuze valt waarschijnlijk op de mooiste vrouwen. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Bron 4

Tempelprostitutie is een vorm van prostitutie waarbij een vrouw zich in een tempel ter beschikking stelt voor seks tegen betaling, als heilige dienstplicht aan een godin of god. Deze ‘heilige prostitutie’ kwam vooral voor in de Oudheid. Hiervoor waren tempelprostituees beschikbaar. Voor de familie van de meisjes was het een eer om een van hun dochters in de tempel te hebben werken.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Tempelprostitutie, bekeken op 13 oktober 2021, ingekort

Vraag 10 2 punten

De gewoonte die Herodotus beschrijft in de regels 18-28 (Ὁ t/m ἱροῦ) lijkt op het verschijnsel tempelprostitutie zoals beschreven op Wikipedia (zie de bron), maar is niet hetzelfde.
Noteer in eigen woorden twee verschillen. Ga bij beide verschillen in op zowel de gewoonte bij de Babyloniërs als het verschijnsel tempelprostitutie zoals beschreven op Wikipedia. Laat buiten beschouwing dat het bij de Babyloniërs om een specifieke godin gaat en de beschrijving op Wikipedia algemeen bedoeld is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee verschillen tussen de gewoonte bij de Babyloniërs en het verschijnsel tempelprostitutie, en gaat bij beide verschillen in op beide kanten. Per juist verschil 1 punt. (2p)

Twee van de volgende verschillen zijn juist; per juist verschil 1 punt, maximaal 2. (1) Bij tempelprostitutie zijn er speciale prostituees beschikbaar; bij de Babyloniërs moeten alle vrouwen zich beschikbaar stellen. (2) Bij tempelprostitutie is een vrouw voor langere tijd betrokken, het betreft een arbeidsbetrekking; bij de Babyloniërs stelt een vrouw zich één keer in haar leven beschikbaar, een eenmalige actie. (3) Bij tempelprostitutie stelt een vrouw zich in een tempel ter beschikking; bij de Babyloniërs gebeurt dat buiten de tempel, op het tempelterrein. Ook goed, als verschil: (a) bij tempelprostitutie geldt het als een eer om tempelprostituee te zijn, bij de Babyloniërs is het een plicht; (b) bij tempelprostitutie betreft het meisjes of jonge vrouwen, bij de Babyloniërs kunnen het ook oudere vrouwen zijn; (c) bij tempelprostitutie vindt de seks plaats in de tempel of het heiligdom, bij de Babyloniërs buiten het heiligdom; (d) bij tempelprostitutie wordt de vrouw ervoor betaald, bij de Babyloniërs is het betaalde geld bestemd voor de godin; of: bij tempelprostitutie is het betaalde geld bestemd voor de godheid, bij de Babyloniërs krijgt de vrouw het geld. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Tekst 2

Tekst 2 Helena en Alexander in Egypte.

[1] Ἔλεγον δέ μοι οἱ ἱρέες ἱστορέοντι τὰ περὶ Ἑλένην γενέσθαι ὧδε·
[2] Ἀλέξανδρον ἁρπάσαντα Ἑλένην ἐκ Σπάρτης ἀποπλέειν ἐς τὴν ἑωυτοῦ· καί
[3] μιν, ὡς ἐγένετο ἐν τῷ Αἰγαίῳ, ἐξῶσται ἄνεμοι ἐκβάλλουσι ἐς τὸ Αἰγύπτιον
[4] πέλαγος, ἐνθεῦτεν δέ (οὐ γὰρ ἀνίει τὰ πνεύματα) ἀπικνέεται ἐς Αἴγυπτον
[5] καὶ Αἰγύπτου ἐς τὸ νῦν Κανωβικὸν καλεύμενον στόμα τοῦ Νείλου καὶ ἐς
[6] Ταριχείας. Ἦν δὲ ἐπὶ τῆς ἠιόνος, τὸ καὶ νῦν ἐστι, Ἡρακλέος ἱρόν, ἐς τὸ ἢν
[7] καταφυγὼν οἰκέτης ὅτευ ὦν ἀνθρώπων ἐπιβάληται στίγματα ἱρά, ἑωυτὸν
[8] διδοὺς τῷ θεῷ, οὐκ ἔξεστι τούτου ἅψασθαι. Ὁ νόμος οὗτος διατελέει ἐὼν
[9] ὅμοιος τὸ μέχρι ἐμεῦ ἀπ᾿ ἀρχῆς. Τοῦ ὦν δὴ Ἀλεξάνδρου ἀπιστέαται
[10] θεράποντες πυθόμενοι τὸν περὶ τὸ ἱρὸν ἔχοντα νόμον, ἱκέται δὲ ἱζόμενοι
[11] τοῦ θεοῦ κατηγόρεον τοῦ Ἀλεξάνδρου, βουλόμενοι βλάπτειν αὐτόν, πάντα
[12] λόγον ἐξηγεύμενοι ὡς εἶχε περὶ τὴν Ἑλένην τε καὶ τὴν ἐς Μενέλεων
[13] ἀδικίην· κατηγόρεον δὲ ταῦτα πρός τε τοὺς ἱρέας καὶ τὸν τοῦ στόματος
[14] τούτου φύλακον, τῷ οὔνομα ἦν Θῶνις. Ἀκούσας δὲ τούτων ὁ Θῶνις πέμπει
[15] τὴν ταχίστην ἐς Μέμφιν παρὰ Πρωτέα ἀγγελίην λέγουσαν τάδε· “ Ἥκει
[16] ξεῖνος, γένος μὲν Τευκρός, ἔργον δὲ ἀνόσιον ἐν τῇ Ἑλλάδι ἐξεργασμένος·
[17] ξείνου γὰρ τοῦ ἑωυτοῦ ἐξαπατήσας τὴν γυναῖκα αὐτήν τε ταύτην ἄγων ἥκει
[18] καὶ πολλὰ κάρτα χρήματα, ὑπὸ ἀνέμων ἐς γῆν τὴν σὴν ἀπενειχθείς· κότερα
[19] δῆτα τοῦτον ἐῶμεν ἀσινέα ἐκπλέειν ἢ ἀπελώμεθα τὰ ἔχων ἦλθε;”
[20] Ἀντιπέμπει πρὸς ταῦτα ὁ Πρωτεὺς λέγων τάδε· “ Ἄνδρα τοῦτον, ὅστις κοτέ
[21] ἐστὶ ὁ ἀνόσια ἐξεργασμένος ξεῖνον τὸν ἑωυτοῦ, συλλαβόντες ἀπάγετε
[22] παρ᾿ ἐμέ, ἵνα εἰδέω τί κοτε καὶ λέξει.” Ἀκούσας δὲ ταῦτα ὁ Θῶνις
[23] συλλαμβάνει τὸν Ἀλέξανδρον καὶ τὰς νέας αὐτοῦ κατίσχει, μετὰ δὲ αὐτόν
[24] τε τοῦτον ἀνήγαγε ἐς Μέμφιν καὶ τὴν Ἑλένην τε καὶ τὰ χρήματα, πρὸς δὲ
[25] καὶ τοὺς ἱκέτας. Ἀνακομισθέντων δὲ πάντων εἰρώτα τὸν Ἀλέξανδρον ὁ
[26] Πρωτεὺς τίς εἴη καὶ ὁκόθεν πλέοι. Ὁ δέ οἱ καὶ τὸ γένος κατέλεξε καὶ τῆς
[27] πάτρης εἶπε τὸ οὔνομα καὶ δὴ καὶ τὸν πλόον ἀπηγήσατο ὁκόθεν πλέοι.
[28] Μετὰ δὲ ὁ Πρωτεὺς εἰρώτα αὐτὸν ὁκόθεν τὴν Ἑλένην λάβοι· πλανωμένου
[29] δὲ τοῦ Ἀλεξάνδρου ἐν τῷ λόγῳ καὶ οὐ λέγοντος τὴν ἀληθείην ἤλεγχον οἱ
[30] γενόμενοι ἱκέται ἐξηγεύμενοι πάντα λόγον τοῦ ἀδικήματος. Τέλος δὲ δή
[31] σφι λόγον τόνδε ἐκφαίνει ὁ Πρωτεύς, λέγων ὅτι “ Ἐγὼ εἰ μὴ περὶ πολλοῦ
[32] ἡγεύμην μηδένα ξείνων κτείνειν, ὅσοι ὑπ᾿ ἀνέμων ἤδη ἀπολαμφθέντες
[33] ἦλθον ἐς χώρην τὴν ἐμήν, ἐγὼ ἄν σε ὑπὲρ τοῦ Ἕλληνος ἐτεισάμην, ὅς, ὦ
[34] κάκιστε ἀνδρῶν, ξεινίων τυχὼν ἔργον ἀνοσιώτατον ἐργάσαο· παρὰ τοῦ
[35] σεωυτοῦ ξείνου τὴν γυναῖκα ἦλθες· καὶ μάλα ταῦτά τοι οὐκ ἤρκεσε, ἀλλ᾿
[36] ἀναπτερώσας αὐτὴν οἴχεαι ἔχων [ἐκκλέψας]. Καὶ οὐδὲ ταῦτά τοι μοῦνα
[37] ἤρκεσε, ἀλλὰ καὶ τὰ οἰκία τοῦ ξείνου κεραΐσας ἥκεις. Νῦν ὦν ἐπειδὴ περὶ
[38] πολλοῦ ἥγημαι μὴ ξεινοκτονέειν, γυναῖκα μὲν ταύτην καὶ τὰ χρήματα οὔ
[39] τοι προήσω ἀπάγεσθαι, ἀλλ᾿ αὐτὰ ἐγὼ τῷ Ἕλληνι ξείνῳ φυλάξω, ἐς ὃ ἂν
[40] αὐτὸς ἐλθὼν ἐκεῖνος ἀπαγαγέσθαι ἐθέλῃ· αὐτὸν δέ σε καὶ τοὺς σοὺς
[41] συμπλόους τριῶν ἡμερέων προαγορεύω ἐκ τῆς ἐμῆς γῆς ἐς ἄλλην τινὰ
[42] μετορμίζεσθαι, εἰ δὲ μή, ἅτε πολεμίους περιέψεσθαι.”
Aantekeningen
ἐξώστης: uit de koers brengend (regel 3)
τὸ στίγμα: merkteken (regel 7)
ἀντιπέμπω: als antwoord sturen (regel 20)
ἀνακομίζω: brengen (regel 25)
ἀναπτερόω: het hoofd op hol brengen (regel 36)
κεραΐζω: plunderen (regel 37)
ξεινοκτονέω: vreemdelingen doden (regel 38)
ἐς ὅ: totdat (regel 39)
ὁ σύμπλοος: reisgenoot (regel 41)
μετορμίζομαι: wegvaren (regel 42)

Herodotus, Historiën, 2.113-115

Vraag 11 1 punt

Regel 1 ἱστορέοντι
Hierbij hanteerde Herodotus in het algemeen drie instrumenten.
Noteer de Griekse term voor het instrument dat Herodotus in dit geval gebruikt heeft. Baseer je antwoord op regel 1 (Ἔλεγον t/m ὧδε).

Bekijk het antwoord
  • Noemt de Griekse term ἀκοή. (1p)

Vraag 12 1 punt

Regel 2-4 καί t/m πέλαγος
Dit tekstgedeelte wordt door W. Kassies als volgt vertaald: maar in de Egeïsche Zee werd hij door stormwinden uit de koers geslagen in de richting van de Egyptische wateren. In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel overgenomen.
Leg dit uit met betrekking tot μιν (regel 3). Ga in je antwoord in op zowel het Grieks als de weergave van μιν in de vertaling.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat μιν in het Grieks lijdend voorwerp is, en dat μιν in de vertaling als onderwerp (‘hij’) is weergegeven. (1p)

Alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘μιν is accusativus; het is vertaald als (of het) nominativus (is).’ Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 13 2 punten

Regel 5 τὸ νῦν t/m Νείλου
In het vervolg (t/m regel 9 ἀρχῆς) meldt Herodotus over nog twee andere zaken expliciet dat ze in zijn eigen tijd nog bestaan.
Noteer in eigen woorden deze twee zaken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de tempel voor Heracles. (1p)
  • Noemt het gebruik dat bij die tempel geldt: het feit dat (gevluchte) slaven asiel kunnen krijgen bij die tempel. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 14 2 punten

Regel 13 τοὺς ἱρέας
Beargumenteer of dit dezelfde personen zijn als οἱ ἱρέες in regel 1. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 1 Ἔλεγον). Ga in je antwoord in op zowel de ene groep als de andere groep.

Bekijk het antwoord
  • Beargumenteert dat het niet dezelfde personen zijn, en gaat in op beide groepen. Een van de twee volgende redeneringen is volledig goed: (a) in regel 13 zijn het personen uit de tijd van Alexander en Helena, en in regel 1 zijn het personen uit Herodotus’ tijd; (b) in regel 13 horen ze bij de tempel van Heracles, en in regel 1 horen ze bij een andere tempel of godheid, zoals de tempel van de vreemde Aphrodite of het tempelterrein van Proteus. (2p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 15 2 punten

Regel 8 διατελέει en regel 14 πέμπει
Deze persoonsvormen staan in dezelfde werkwoordstijd, maar ze staan niet om dezelfde reden in deze werkwoordstijd.
Beschrijf van beide persoonsvormen de reden waarom ze in deze werkwoordstijd staan.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft bij διατελέει dat het een voortduring of gewoonte beschrijft, met betrekking tot het heden van Herodotus. (1p)
  • Beschrijft bij πέμπει dat het verwijst naar een cruciaal moment, ter verlevendiging: het is een praesens historicum. (1p)

Niet fout rekenen wanneer met betrekking tot διατελέει is geantwoord ‘Het is een gewoon praesens.’ Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 16 1 punt

Regel 21 ξεῖνον
Citeer uit het tekstgedeelte Ὁ t/m ἦν Θῶνις (regel 8-14) het Griekse woord waarmee dezelfde persoon bedoeld wordt als met ξεῖνον.

Bekijk het antwoord
  • Citeert Μενέλεων (regel 12). (1p)

Vraag 17 2 punten

Regel 20-22 Ἀντιπέμπει t/m λέξει
Proteus gaat niet direct in op de twee suggesties die Thonis in zijn vraag gedaan heeft, maar geeft hem de opdracht Alexander naar hem toe te brengen.
a) Noteer in eigen woorden de twee suggesties van Thonis. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Ἥκει t/m ἦλθε (regel 15-19).
b) Noteer het doel dat Proteus heeft met zijn opdracht aan Thonis. Baseer je antwoord op de woorden van Proteus (regel 20-22 Ἄνδρα t/m λέξει).

Bekijk het antwoord
  • a) Noemt beide suggesties: Alexander ongedeerd laten gaan, en Alexander zijn bezittingen, of wat hij bij zich heeft, laten afnemen alvorens hem te laten gaan. (1p)
  • b) Noemt dat Proteus Alexander persoonlijk wil verhoren, of: hoor en wederhoor wil toepassen. (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer beide suggesties juist zijn. Bij b geen scorepunt toekennen wanneer alleen geantwoord is ‘Hij wil dat Alexander (door Thonis) naar hem toe gebracht wordt.’ Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 18 1 punt

Regel 25 Ἀνακομισθέντων πάντων
Wie of wat maakt geen deel uit van πάντων?

  1. A τὰς νέας (regel 23)
  2. B τὴν Ἑλένην (regel 24)
  3. C τὰ χρήματα (regel 24)
  4. D τοὺς ἱκέτας (regel 25)
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 19 2 punten

Regel 25-30 Ἀνακομισθέντων t/m ἀδικήματος
In dit tekstgedeelte worden drie vragen van Proteus beschreven.
Noteer in eigen woorden deze drie vragen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de drie vragen van Proteus aan Alexander: wie hij is, waar hij vandaan komt (varen), en waar hij Helena vandaan heeft gekregen of meegenomen. (2p)

Drie juiste vragen: 2 punten; twee juiste: 1 punt; minder dan twee juist: 0 punten. Juiste vragen: wie hij is (wie hij was); waar hij vandaan komt (varen) (waar hij vandaan kwam (varen)); waar hij Helena vandaan heeft gekregen of meegenomen (waar hij Helena vandaan (gekregen/meegenomen) had). Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 20 4 punten

Regel 34 ἔργον ἀνοσιώτατον
De inhoud hiervan maakt Proteus duidelijk door een opsomming.
a) Noteer in eigen woorden de drie onderdelen van deze opsomming. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 37 ἥκεις).
De kwalificatie ἀνοσιώτατον (regel 34) is gebaseerd op een bepaald gegeven waarop Proteus door middel van herhaling de nadruk legt.
b) Noteer in eigen woorden dit gegeven. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte ὅς t/m ἥκεις (regel 33-37).
Uit Alexanders antwoord op de vragen die Proteus aan hem gesteld had, kan opgemaakt worden dat Alexander al rekening hield met het oordeel van Proteus.
c) Leg dit uit. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Ἀνακομισθέντων t/m ἀδικήματος (regel 25-30).

Bekijk het antwoord
  • a) Noemt de drie onderdelen: (1) de vrouw van zijn gastheer benaderen of proberen te verleiden; (2) de vrouw van zijn gastheer, Helena, (het hoofd op hol brengen en) ontvoeren of meenemen; (3) het huis van zijn gastheer plunderen, of de spullen van zijn gastheer, Menelaus, stelen. (2p)
  • b) Noemt dat Alexander een gast was van Menelaus, dat hij misbruik heeft gemaakt van de gastvrijheid van zijn gastheer, of dat hij de regels van de gastvriendschap heeft geschonden. (1p)
  • c) Legt uit dat Alexander niet vertelt hoe hij aan Helena gekomen is, of dat Alexander liegt. (1p)

Bij a: drie juiste onderdelen: 2 punten; twee juiste: 1 punt; minder dan twee juist: 0 punten. Bij a niet fout rekenen wanneer als eerste deel van het antwoord is genoteerd ‘naar bed gaan met de vrouw van zijn gastheer / met Helena’. Bij b niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘Alexander pleegt de ene misdaad na de andere / had telkens maar niet genoeg aan zijn misdaad.’ Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 21 1 punt

Regel 39 αὐτὰ
Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 37 Νῦν) het Griekse tekstelement dat de concrete inhoud weergeeft van αὐτὰ.

Bekijk het antwoord
  • Citeert γυναῖκα (μὲν) ταύτην καὶ τὰ χρήματα (regel 38). (1p)

Vraag 22 1 punt

Regel 40 αὐτὸς ἐλθὼν ἐκεῖνος
Dit is inderdaad gebeurd, zo vertelt Herodotus in het vervolg van tekst 2 (niet in dit examen afgedrukt). Degene die hier wordt aangeduid met ἐκεῖνος heeft zich toen schuldig gemaakt aan een goddeloze daad.
Beschrijf deze daad.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Menelaus kinderen heeft gedood of geofferd, om gunstig weer te krijgen. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 23 1 punt

Regel 31-42 Ἐγὼ t/m περιέψεσθαι
Vind je dat de dienaren van Alexander het doel hebben bereikt dat in regel 11 beschreven is met de woorden βουλόμενοι βλάπτειν αὐτόν?
Beargumenteer je antwoord met een gegeven uit de woorden van Proteus in de regels 31-42 (Ἐγὼ t/m περιέψεσθαι).

Bekijk het antwoord
  • Beargumenteert een standpunt (ja of nee) met een gegeven uit de woorden van Proteus. Bijvoorbeeld: ja, Alexander moet zonder Helena en de gestolen spullen Egypte verlaten en is daardoor benadeeld; of nee, Alexander moet Helena en de gestolen spullen weliswaar achterlaten, maar hij kan ongedeerd teruggaan naar Troje, en is daardoor misschien niet zo erg benadeeld als de dienaren hadden gehoopt. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Tekst 3

Tekst 3

De Perzische koning Cambyses heeft enkele leden van de stam van de Vis-eters (᾿Ιχθυοφάγοι) naar Ethiopië gestuurd. Zij hebben geschenken voor de koning van de Ethiopiërs meegenomen: een purperkleurig kledingstuk, gouden sieraden, mirre (een soort zalf) en wijn. In de onderstaande tekst neemt de koning van de Ethiopiërs deze geschenken in ontvangst en stelt over elk geschenk een vraag. Nadat hij antwoord gekregen heeft, geeft hij commentaar: hij vindt het allemaal maar waardeloze spullen. Maar over de wijn is hij erg positief.
[1] Λαβὼν δὲ τὸ εἷμα τὸ πορφύρεον εἰρώτα ὅ τι εἴη καὶ ὅκως
[2] πεποιημένον. Εἰπόντων δὲ τῶν Ἰχθυοφάγων τὴν ἀληθείην περὶ τῆς
[3] πορφύρης καὶ τῆς βαφῆς, δολεροὺς μὲν τοὺς ἀνθρώπους ἔφη εἶναι,
[4] δολερὰ δὲ αὐτῶν τὰ εἵματα.
[5] Δεύτερα δὲ τὸν χρυσὸν εἰρώτα, τὸν στρεπτὸν τὸν περιαυχένιον καὶ τὰ
[6] ψέλια. Ἐξηγεομένων δὲ τῶν Ἰχθυοφάγων τὸν κόσμον αὐτοῦ, γελάσας
[7] ὁ βασιλεὺς καὶ νομίσας εἶναί σφεα πέδας εἶπε ὡς παρ᾿ ἑωυτοῖσί εἰσι
[8] ῥωμαλεώτεραι τουτέων πέδαι.
[9] Τρίτον δὲ εἰρώτα τὸ μύρον. Εἰπόντων δὲ τῆς ποιήσιος πέρι καὶ
[10] ἀλείψιος, τὸν αὐτὸν λόγον τὸν καὶ περὶ τοῦ εἵματος εἶπε.
[11] Ὡς δὲ ἐς τὸν οἶνον ἀπίκετο καὶ ἐπύθετο αὐτοῦ τὴν ποίησιν,
[12] ὑπερησθεὶς τῷ πόματι ἐπείρετο ὅ τι τε σιτέεται ὁ βασιλεὺς καὶ
[13] χρόνον ὁκόσον μακρότατον ἀνὴρ Πέρσης ζώει.
Zij antwoordden dat de koning tarwebrood at en dat 80 jaar de langste levensduur was waarop een mens mocht rekenen. Dat ze ondanks het eten van dat smerige tarwebrood toch nog 80 jaar konden worden, zei de Ethiopiër, kon alleen maar komen doordat ze er wijn bij dronken; die wijn, zei hij, was het enige wat bij de Perzen beter was dan bij de Ethiopiërs.
Aantekeningen
regel 1 εἰρώτα: onderwerp: hij (= de koning van de Ethiopiërs)
ὅ τι: onzijdige vorm van ὅστις
regel 1-2 καὶ ὅκως πεποιημένον: en hoe het gemaakt was
οἱ Ἰχθυοφάγοι: de Vis-eters
regel 2-3 ἡ πορφύρη: purperen kleur
regel 3 ἡ βαφή: het verven
δολεροὺς: dit vindt hij omdat het kledingstuk niet gewoon de kleur heeft van het materiaal waarvan het gemaakt is.
regel 5 Δεύτερα: ten tweede
εἰρωτάω + accusativus: informeren naar
ὁ στρεπτὸς ὁ περιαυχένιος: halsketting
regel 5-6 τὸ ψέλιον: armband
regel 6 οἱ Ἰχθυοφάγοι: de Vis-eters
τὸν κόσμον αὐτοῦ: het gebruik ervan
regel 7 εἶναί σφεα πέδας: verbinden met νομίσας (regel 7). σφεα = αὐτά. Hiermee worden de gouden sieraden bedoeld.
αἱ πέδαι: boeien
regel 8 ῥωμαλέος: sterk
regel 9 Τρίτον: ten derde
τὸ μύρον: mirre (een soort zalf)
Εἰπόντων: vul aan: τῶν ᾿Ιχθυοφάγων
regel 9-10 τῆς t/m ἀλείψιος = περὶ τῆς ποιήσιος καὶ ἀλείψιος
regel 10 ἡ ἄλειψις: het insmeren
τὸν αὐτὸν λόγον τὸν καὶ: dezelfde opmerking als
regel 12 ὑπερησθείς + dativus: heel blij met
ἐπειρόμην: aoristus van ἐπειρωτάω, bovendien vragen
ὅ τι: onzijdige vorm van ὅστις
ὁ βασιλεὺς: hiermee wordt de Perzische koning bedoeld.
regel 13 χρόνον ὁκόσον = ὁκόσον χρόνον
ὁκόσος: hoeveel
μακρότατον: op z’n hoogst

Herodotus, Historiën 3.22

Vraag 24 37 punten

Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands. Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 24 (regel 1), Λαβὼν δὲ τὸ εἷμα τὸ πορφύρεον. Goed: (En/Maar) nadat/toen hij het purperen/donkerrode/purperkleurige kledingstuk/kleed had (aan)gepakt/(aan)genomen/gekregen. Ook goed: Λαβὼν als nadat/toen hij (aan)pakte/(aan)nam/kreeg. Λαβὼν als terwijl hij (aan)pakte/(aan)nam/kreeg: 1 punt. Λαβὼν als met: 0 punten. λαμβάνω als buitmaken/vinden: 0 punten. εἷμα met een andere betekenis dan kledingstuk/kleed (of een synoniem): 0 punten. (2p)
  • Kolon 25 (regel 1), εἰρώτα ὅ τι εἴη. Goed: vroeg hij wat het/dat was. Ook goed: εἴη als is / zou (kunnen) zijn. ὅ τι als ‘al wat’: 1 punt. ὅ τι niet als vragend voornaamwoord en niet als ‘al wat’: 0 punten. ἐρωτάω met een andere betekenis dan vragen (of een synoniem): 0 punten. (2p)
  • Kolon 26 (regel 2), Εἰπόντων δὲ τῶν Ἰχθυοφάγων τὴν ἀληθείην. Goed: (En) nadat/toen de Vis-eters de waarheid gezegd hadden. Ook goed: Εἰπόντων τῶν Ἰχθυοφάγων als nadat/toen de Vis-eters zeiden. δὲ als ‘maar’: 1 punt. λέγω als verzamelen/kiezen/bedoelen: 0 punten. (2p)
  • Kolon 27 (regel 2-3), περὶ τῆς πορφύρης καὶ τῆς βαφῆς. Goed: over de purperen kleur en het verven. (1p)
  • Kolon 28 (regel 3), δολεροὺς μὲν τοὺς ἀνθρώπους ἔφη εἶναι. Goed: zei hij dat (enerzijds) (de) mensen bedrieglijk/listig waren (2 punten). Ook goed, 1 punt: zei hij dat ze bedrieglijke/listige mensen waren. δολερός met een andere betekenis dan bedrieglijk/listig (of een synoniem): 0 punten. Het μὲν wordt bij kolon 29 beoordeeld. (2p)
  • Kolon 29 (regel 4), δολερὰ δὲ αὐτῶν τὰ εἵματα. Goed: en (dat) (anderzijds) hun kledingstukken/kleren/kleding (ook) bedrieglijk/listig waren/was; en (anderzijds) hun kledingstukken/kleren/kleding ook. Ook goed, 1 punt: en dat het bedrieglijke kleding was van hen. μὲν ... δὲ vertaald als ‘weliswaar ... maar’ (zonder ‘ook’): 1 punt. δολερός en εἷμα met een andere betekenis dan bedrieglijk/listig, of kledingstuk/kleed: 0 punten; deze fouten zijn al in kolon 28 of 24 aangerekend. (2p)
  • Kolon 30 (regel 5-6), Δεύτερα δὲ τὸν χρυσὸν εἰρώτα, τὸν στρεπτὸν τὸν περιαυχένιον καὶ τὰ ψέλια. Goed: (En) ten tweede informeerde hij naar het goud, (namelijk) de halsketting en de armbanden. δὲ als ‘maar’: 1 punt. (2p)
  • Kolon 31 (regel 6), Ἐξηγεομένων δὲ τῶν Ἰχθυοφάγων τὸν κόσμον αὐτοῦ. Goed: (En) toen/terwijl de Vis-eters het gebruik ervan uitlegden/uiteenzetten. Ἐξηγεομένων voortijdig vertaald: niet fout rekenen. δὲ als ‘maar’: 1 punt. ἐξηγέομαι met een andere betekenis dan uitleggen/uiteenzetten (of een synoniem): 0 punten. (2p)
  • Kolon 32 (regel 7), ὁ βασιλεὺς εἶπε. Goed: zei de koning. (1p)
  • Kolon 33 (regel 6), γελάσας. Goed: nadat/toen hij in lachen was uitgebarsten / terwijl hij lachte / lachend. Ook goed: nadat/toen hij in lachen uitbarstte / nadat/toen hij had gelachen / nadat/toen hij lachte. (1p)
  • Kolon 34 (regel 7), καὶ νομίσας εἶναί σφεα πέδας. Goed: en omdat/terwijl hij meende dat het/die dingen/voorwerpen boeien waren. Ook goed: νομίσας als nadat/omdat hij had gemeend / nadat/toen hij meende. νομίζω met een andere betekenis dan menen (of een synoniem): 0 punten. (2p)
  • Kolon 35 (regel 7-8), ὡς παρ᾿ ἑωυτοῖσί εἰσι ῥωμαλεώτεραι (kolon 36) πέδαι. Goed: dat bij hen(zelf) (de) boeien sterker waren / dat bij hen(zelf) sterkere boeien waren / dat zij(zelf) sterkere boeien hadden / dat in de ogen van hen(zelf) boeien sterker waren. Ook goed: εἰσι als zijn. ὡς als ‘dat/hoe’: 1 punt. ὡς met een andere betekenis dan dat/hoe (of een synoniem): 0 punten. παρά met een andere betekenis dan bij / in de ogen van (of een synoniem): 0 punten. (2p)
  • Kolon 36 (regel 8), τουτέων. Goed: dan deze/die (1 punt). Ook goed, volgens de aanvulling op het correctievoorschrift: dan die van hen (1 punt). dan zij / van hen: 0 punten. (1p)
  • Kolon 37 (regel 9), Τρίτον δὲ εἰρώτα τὸ μύρον. Goed: (En) ten derde informeerde hij naar de mirre. δὲ als ‘maar’: 0 punten; wanneer deze fout ook in kolon 26, 29, 30 of 31 voorkomt, reken je hem hier niet opnieuw aan. εἰρώτα vertaald met onvoltooid tegenwoordige tijd: 0 punten (aanvulling). Wanneer deze tijdfout ook in kolon 25 en/of 30 voorkomt, reken je hem hier nogmaals aan, tot een maximum van 2 scorepunten. (1p)
  • Kolon 38 (regel 9-10), Εἰπόντων δὲ τῆς ποιήσιος πέρι καὶ ἀλείψιος. Goed: (En) nadat/toen de Vis-eters hadden gesproken over de vervaardiging/het maken (ervan) en (over) het insmeren. Ook goed: Εἰπόντων als nadat/toen de Vis-eters spraken, of nadat/toen ze hadden gesproken / spraken. δὲ als ‘maar’: 1 punt. ποίησις als poëzie: 0 punten. λέγω als verzamelen/kiezen/bedoelen: 0 punten. Wanneer de genitivus-absolutus-constructie op dezelfde manier onjuist is vertaald als in de kola 26 en 31, reken je die onjuistheid hier niet opnieuw aan. (2p)
  • Kolon 39 (regel 10), τὸν αὐτὸν λόγον τὸν καὶ περὶ τοῦ εἵματος εἶπε. Goed: sprak/maakte hij dezelfde opmerking als (hij) over het kledingstuk/kleed (had gesproken/gemaakt). Ook goed: καὶ als ‘ook’; τοῦ εἵματος als ‘de kleren’. εἷμα met een andere betekenis dan kledingstuk/kleed/kleren (of een synoniem): 0 punten. λέγω als verzamelen/kiezen/bedoelen: 0 punten. Dezelfde fouten die al in kolon 24 of 29 (εἷμα), of in kolon 26 of 38 (λέγω) staan, reken je hier niet opnieuw aan. (2p)
  • Kolon 40 (regel 11), Ὡς δὲ ἐς τὸν οἶνον ἀπίκετο. Goed: (Maar/En) toen/zodra hij bij de wijn was aangekomen / aankwam. Ὡς met een andere betekenis dan toen/zodra (of een synoniem): 0 punten. τὸν οἶνον vertaald als onderwerp: 0 punten. (2p)
  • Kolon 41 (regel 11), καὶ ἐπύθετο αὐτοῦ τὴν ποίησιν. Goed: en (over) de vervaardiging ervan had vernomen / vernam. Ook goed: πυνθάνομαι als informeren naar. ποίησις als poëzie: 0 punten. Dezelfde fout als in kolon 38 reken je hier niet opnieuw aan. (2p)
  • Kolon 42 (regel 12), ὑπερησθεὶς τῷ πόματι ἐπείρετο. Goed: vroeg hij, heel blij met de drank, bovendien. (2p)
  • Kolon 43 (regel 12), ὅ τι τε σιτέεται ὁ βασιλεὺς. Goed: wat de koning at. Ook goed: σιτέεται als eet; τε ... καὶ (kolon 44) als zowel ... als / én ... én. ὅ τι als ‘al wat’: 1 punt. ὅ τι niet als vragend voornaamwoord en niet als ‘al wat’: 0 punten. Dezelfde fout als in kolon 25 reken je hier niet opnieuw aan. (2p)
  • Kolon 44 (regel 12-13), καὶ χρόνον ὁκόσον μακρότατον ἀνὴρ Πέρσης ζώει. Goed: en hoeveel tijd / hoe lang een Perzische man / Pers op z’n hoogst leefde. Ook goed: χρόνον ὁκόσον als hoeveel tijd ook maar; ζώει als leeft. ἀνὴρ Πέρσης als Perzische koning(man): 1 punt. (2p)

Vakspecifieke regels: een ernstige fout in een kolon levert 0 punten voor dat kolon op; de juiste weergave van de rest van het kolon compenseert dat niet. Een genegeerde aantekening die leidt tot een onjuiste weergave van het tekstelement: 1 of meer punten in mindering, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Een Grieks woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis: 1 punt in mindering, tenzij het model anders vermeldt. Een fout wordt per vraag maar één keer aangerekend; de kolon-opmerkingen hieronder geven aan wanneer een zelfde fout in een ander kolon niet opnieuw telt.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Griekse taal en cultuur 2023, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip3-9, 11, 13, 16-21, 2316
Cultuur en geschiedenis1, 10, 14, 224
Werkwoordsvormen2, 152
Syntaxis121
Vertalen241

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Griekse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tekstbegrip (67% van de vragen, gemiddeld 40%) en cultuur en geschiedenis (17% van de vragen, gemiddeld 9%). Minder over vertalen (4% van de vragen, gemiddeld 14%) en stijlfiguren (0% van de vragen, gemiddeld 9%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Griekse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Grieks oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1?

Het centraal examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1 telt 24 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (16), cultuur en geschiedenis (4) en werkwoordsvormen (2).

Wat zijn de antwoorden van het examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2023/vwo/documenten/cse-1/vw-1111-a-23-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.

Hoe oefen ik met het examen Griekse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.