Examenvragen stoffen en materialen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl

552 vragen over stoffen en materialen uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Stoffen en materialen komt in 17 van de 17 examens natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl voor, met 552 vragen (68% van alle examenvragen). Het meest in 2026, tijdvak 1 (41 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over stoffen en materialen

Per examen de vragen over stoffen en materialen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Lood(vervanger)

Opgavetekst

In de bouw wordt 'bladlood' gebruikt. Bladlood is een dunne plaat lood die over openingen in het dak wordt geplaatst. Hierdoor kan geen water het gebouw binnendringen. Op het bladlood vormt zich na enige tijd een laag die het lood beschermt tegen aantasting door stoffen uit de lucht.

Foto van een schoorsteen op een pannendak. Rond de voet van de schoorsteen ligt bladlood over de dakpannen.

Deze laag ontstaat als volgt:

  • Lood reageert met zuurstof uit lucht tot lood(II)oxide ($\mathrm{PbO}$).
  • Lood(II)oxide reageert in aanwezigheid van water met een gas uit lucht tot onder meer lood(II)carbonaat ($\mathrm{PbCO_3}$).

Vraag 1 1 punt

Bij de productie van bladlood wordt lood gesmolten.

Boven welke temperatuur in °C moet lood minimaal worden verwarmd om het te smelten? Maak gebruik van Binas-tabel 15.

  1. A 100 °C
  2. B 328 °C
  3. C 601 °C
  4. D 874 °C
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 2 punten

Geef de vergelijking van de reactie waarbij lood(II)oxide ontstaat uit lood.

Bekijk het antwoord

\mathrm{2\,Pb + O_2 \rightarrow 2\,PbO}

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 1 punt

Geef de formule van het gas uit lucht waarmee lood(II)carbonaat wordt gevormd uit lood(II)oxide.

Bekijk het antwoord

$\mathrm{CO_2}$

indien een naam is gegeven in plaats van de formule: 0 scorepunten

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 1 punt

Uit Binas-tabel 35 blijkt dat lood(II)carbonaat tegen regenwater kan.

→ Geef aan uit welk gegeven in Binas-tabel 35 dit blijkt.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist of goed te rekenen antwoord zijn:

  • Lood(II)carbonaat lost slecht op / is slecht oplosbaar (in water).
  • Lood(II)carbonaat reageert niet met water.
  • (Op de kruising van $\mathrm{Pb^{2+}}$ en $\mathrm{CO_3^{2-}}$ staat een) s.
  • (Bij de combinatie van $\mathrm{Pb^{2+}}$ en $\mathrm{CO_3^{2-}}$ staat) geen g / geen streepje.

indien een antwoord is gegeven als '$\mathrm{Pb^{2+}}$ en $\mathrm{CO_3^{2-}}$ reageren slecht met elkaar': 0 scorepunten

Vraag 4 in het hele examen

Tegenwoordig wordt in plaats van bladlood vaak een loodvrij materiaal gebruikt. Een veelgebruikt materiaal bestaat uit een gaas van aluminium met daaroverheen een laag bitumen of butylrubber.

Vraag 5 1 punt

Bitumen is een product dat ontstaat bij de destillatie van ruwe aardolie.

Welke van de volgende begrippen passen bij bitumen?

  1. A mengsel en destillaat
  2. B mengsel en residu
  3. C zuivere stof en destillaat
  4. D zuivere stof en residu
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 1 punt

Butylrubber is een kunststof die kan worden gemaakt door kleine moleculen aan elkaar te koppelen tot lange ketens.

Welk begrip past bij deze kleine moleculen?

  1. A ertsen
  2. B halogenen
  3. C legeringen
  4. D monomeren
  5. E indicatoren
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

D

Vraag 6 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Olifanten-tandpasta

Opgavetekst

In een mengsel van waterstofperoxide ($\mathrm{H_2O_2}$), water, kaliumjodide en afwasmiddel vindt een reactie plaats. Hierbij ontstaat snel een grote hoeveelheid schuim. Als het schuim omhoog komt, lijkt dit op een brede sliert tandpasta die uit een tube wordt geknepen. De proef heet daarom ook wel 'het maken van olifanten-tandpasta'.

Tekening van een maatcilinder waar een dikke sliert schuim uit omhoog komt en langs de buitenkant naar beneden valt.

Een docent voert deze demonstratieproef uit. Hij gebruikt daarbij het volgende voorschrift:

  • 1 Maak 100 mL oplossing die 15 volumeprocent waterstofperoxide bevat (15%-oplossing) en schenk die in een maatcilinder van 250 mL.
  • 2 Zet de maatcilinder in een kunststof bak en voeg een paar druppels afwasmiddel toe aan de oplossing.
  • 3 Meng voorzichtig de inhoud van de maatcilinder.
  • 4 Voeg 25 mL kaliumjodide-oplossing toe aan de inhoud van de maatcilinder. Het schuim zal snel omhoog komen! Let op: de olifanten-tandpasta is heel warm!

Vraag 7 2 punten

De docent gebruikt voor stap 1 een oplossing die 30 volumeprocent waterstofperoxide bevat (30%-oplossing). Hij meet een aantal mL af en voegt daar precies voldoende water aan toe om 100 mL 15%-oplossing te maken.

→ Beschrijf het maken van de oplossing bij stap 1 door de volgende zin aan te vullen met de juiste getallen:

Doe ... mL 30%-oplossing in een maatcilinder, en voeg ... mL water toe.

Bekijk het antwoord

Doe 50 mL 30%-oplossing in een maatcilinder, en voeg 50 mL water toe.

indien een antwoord is gegeven waarin onjuiste volumes wel overeenkomen met de verdunningsfactor 2 (bijvoorbeeld: Doe 25 mL 30%-oplossing in een maatcilinder, en voeg 25 mL water toe.): 1 scorepunt

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

Geef de formule van kaliumjodide.

Bekijk het antwoord

$\mathrm{KI}$

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Tijdens de proef ontleedt waterstofperoxide ($\mathrm{H_2O_2}$) tot water en zuurstof.

→ Geef de vergelijking van deze ontleding van waterstofperoxide.

Bekijk het antwoord

\mathrm{2\,H_2O_2 \rightarrow 2\,H_2O + O_2}

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 2 punten

De bak (stap 2) blijkt niet te vervormen als de olifanten-tandpasta erin terechtkomt (stap 4).

→ Leg uit of hieruit afgeleid kan worden dat de kunststof waarvan de bak gemaakt is, een thermoharder is.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Het zou kunnen zijn dat de kunststof waarvan de bak gemaakt is, bij een hogere temperatuur wel vervormt. Uit de waarneming kan dus niet worden afgeleid dat de kunststof een thermoharder is.

indien een antwoord gegeven is als 'ja, want de bak vervormt niet als de olifanten-tandpasta erin komt': 1 scorepunt

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

De docent voert de proef nogmaals uit, maar gebruikt deze keer een oplossing van kaliumjodide met een hogere temperatuur.

Hoelang duurt het voordat het schuim uit de maatcilinder komt?

  1. A langer dan bij de eerste proef
  2. B even lang als bij de eerste proef
  3. C korter dan bij de eerste proef
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 11 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Snoepzout

Opgavetekst

Salmiak ($\mathrm{NH_4Cl}$) is een witte, vaste stof die onder andere wordt gebruikt in snoepgoed, zoals lolly's. De salmiak lost tijdens het snoepen op in het speeksel op de tong. Dit geeft een zoutachtige smaak aan het zoete snoepgoed. Speeksel bestaat voornamelijk uit water.

Vraag 12 2 punten

Geef de rationele naam voor salmiak.

Bekijk het antwoord

ammoniumchloride

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 1 punt

Wat is de vergelijking voor het oplossen van salmiak?

  1. A $\mathrm{NH_4Cl\,(s) \rightarrow NH_4Cl\,(aq)}$
  2. B $\mathrm{NH_4Cl\,(s) \rightarrow NH_4\,(aq) + Cl\,(aq)}$
  3. C $\mathrm{NH_4Cl\,(s) \rightarrow NH_4^+\,(aq) + Cl^-\,(aq)}$
  4. D $\mathrm{NH_4Cl\,(s) \rightarrow N\,(aq) + 4\,H\,(aq) + Cl\,(aq)}$
  5. E $\mathrm{NH_4Cl\,(s) \rightarrow N\,(aq) + 4\,H^+\,(aq) + Cl^-\,(aq)}$
  6. F $\mathrm{2\,NH_4Cl\,(s) \rightarrow N_2\,(aq) + 4\,H_2\,(aq) + Cl_2\,(aq)}$
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 1 punt

In de tekst hierboven staat een aantal stofeigenschappen van salmiak.

→ Geef een van deze stofeigenschappen.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

  • Salmiak is een witte stof.
  • Salmiak is vast (bij kamertemperatuur).
  • Salmiak is goed oplosbaar (in water).
  • Salmiak heeft een zoutachtige smaak.

Vraag 14 in het hele examen

Een docent maakt tijdens de les salmiak uit ammonia en zoutzuur.

Op de fles ammonia staat hetzelfde pictogram als op de fles zoutzuur. Dit pictogram geeft aan dat deze stoffen de huid aantasten. De docent draagt daarom beschermende kleding en voert de proef uit in de zuurkast.

Hij vult een bekerglas met een beetje verdund zoutzuur. Daarna voegt hij een beetje ammonia toe aan het zoutzuur. Er vindt een reactie plaats waarbij een oplossing van salmiak ontstaat.

Vraag 15 1 punt

Wat is de notatie van ammonia?

  1. A $\mathrm{NH_3\,(aq)}$
  2. B $\mathrm{NH_3\,(g)}$
  3. C $\mathrm{NH_3\,(l)}$
  4. D $\mathrm{NH_3\,(s)}$
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Welk van de volgende pictogrammen staat op het etiket van beide flessen?

Vier gevarenpictogrammen in een ruit. I: silhouet van een persoon met een ster op de borst. II: vlam boven een cirkel. III: druppels uit reageerbuizen die een oppervlak en een hand aantasten. IV: dode boom en dode vis.
  1. A pictogram I
  2. B pictogram II
  3. C pictogram III
  4. D pictogram IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 16 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Popcorn

Opgavetekst

Popcorn wordt gemaakt van maiskorrels. Maiskorrels bevatten vooral water en zetmeel. Het 'poppen' van maiskorrels kan vereenvoudigd als volgt worden beschreven.

Wanneer maiskorrels worden verwarmd, verdampt water. Maar de waterdamp blijft in de korrel gevangen, omdat de buitenste schil van de korrel erg stevig is. Wanneer de temperatuur in de korrel 180 °C bereikt, barst de schil: de korrel 'popt'. Bij het 'poppen' komt de waterdamp vrij en wordt het zetmeel opgeblazen tot een soort schuim. Wanneer dit daarna afkoelt, stolt het zetmeel. Zo ontstaat popcorn.

Vraag 20 1 punt

Waardoor kan het verdampen van water tot gevolg hebben dat de korrel 'popt'?

  1. A Er komen meer moleculen.
  2. B Er komen meer atomen.
  3. C De deeltjes gaan verder uit elkaar.
  4. D De deeltjes gaan langzamer bewegen.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

Welke faseovergang vindt plaats tijdens het stollen van het zetmeel?

  1. A gas → vloeistof
  2. B gas → vast
  3. C vloeistof → vast
  4. D vloeistof → gas
  5. E vast → vloeistof
  6. F vast → gas
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 24 1 punt

Mara vangt tijdens het 'poppen' wat damp op met een gekoeld glasplaatje. Ze laat de damp condenseren. Daarna toont ze aan dat de vloeistof inderdaad water is. Dit doet ze door er een stof aan toe te voegen.

→ Geef de naam van een stof waarmee Mara water kan aantonen.

Bekijk het antwoord

wit kopersulfaat

indien slechts het antwoord 'kopersulfaat' is gegeven: 0 scorepunten

indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 scorepunten

Opmerking

Wanneer het antwoord 'custard(poeder)' is gegeven, dit hier goed rekenen.

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

Bereken het massapercentage water in de maiskorrels. Neem hierbij aan dat bij het 'poppen' al het aanwezige water is ontsnapt.

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord leidt tot de uitkomst 19(%).

Opmerking

De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 25 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Luchtzuivering voor astronauten

Opgavetekst

Astronauten ademen tijdens een ruimtereis onder meer koolstofdioxide en water uit. Deze gassen worden met behulp van zogenoemde zeolieten uit de lucht gehaald. Zeolieten zijn materialen die veel kleine holtes bevatten. Deze holtes zijn zo klein dat bepaalde moleculen eraan hechten (vast gaan zitten). In een ruimteschip is '$\mathrm{CO_2}$-zeoliet' en '$\mathrm{H_2O}$-zeoliet' aanwezig. De uitgeademde gassen worden daarmee apart uit de lucht gehaald. De lucht in het ruimteschip blijft hierdoor gezonder voor de astronauten.

Vraag 26 1 punt

Welk soort stoffen worden door de beschreven zeolieten uit de lucht gehaald?

  1. A edelgassen
  2. B moleculaire stoffen
  3. C niet-ontleedbare stoffen
  4. D zouten
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

De zeolieten bevatten aluminiumoxide ($\mathrm{Al_2O_3}$).

→ Geef de formules van de ionen die voorkomen in aluminiumoxide.

Bekijk het antwoord

$\mathrm{Al^{3+}}$ en $\mathrm{O^{2-}}$

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 1 punt

Luchtzuivering met behulp van een zeoliet is een scheidingsmethode.

Wat is de naam van deze scheidingsmethode?

  1. A adsorberen
  2. B extraheren
  3. C indampen
  4. D destilleren
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 28 in het hele examen

Door de zeolieten te verhitten, komen de aangehechte stoffen weer vrij. De koolstofdioxide uit de $\mathrm{CO_2}$-zeoliet wordt opgevangen en gemengd met waterstof. Hierbij ontstaan methaan en water. Het methaan wordt buiten het ruimteschip geloosd. Het ontstane water wordt opgevangen en samen met het teruggewonnen water uit de $\mathrm{H_2O}$-zeoliet, gebruikt als drinkwater. De zeolieten worden hergebruikt.

Vraag 29 1 punt

Het verkrijgen van water uit de $\mathrm{H_2O}$-zeoliet is beter te vergelijken met destilleren dan met indampen.

→ Geef hiervoor een argument.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

  • Bij indampen zou het water (verdampen en) ontsnappen.
  • Alleen bij destilleren wordt de damp opgevangen (en gecondenseerd).
  • Het (verdampte) water wordt opgevangen.

indien slechts het antwoord 'bij indampen zou het water verdampen' is gegeven: 0 scorepunten

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 2 punten

De reactie van koolstofdioxide met waterstof kan worden weergegeven met een blokschema. Dit blokschema bestaat uit één blok en vier pijlen.

→ Teken dit blokschema. Noteer bij elke pijl de naam van de juiste stof.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

koolstofdioxidemethaanwaterstofwater

of

koolstofdioxidewaterstofmethaanwater

Opmerking

Wanneer in plaats van een of meerdere namen de juiste formules zijn gegeven, dit hier goed rekenen.

Vraag 30 in het hele examen

In plaats van de beide zeolieten kan ook kaliumsuperoxide ($\mathrm{KO_2}$) worden gebruikt voor het zuiveren van de lucht. Kaliumsuperoxide reageert met koolstofdioxide en water tot kaliumwaterstofcarbonaat ($\mathrm{KHCO_3}$) en zuurstof. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven: de coëfficiënten ontbreken.

\mathrm{\ldots\,KO_2 + \ldots\,CO_2 + \ldots\,H_2O \rightarrow \ldots\,KHCO_3 + \ldots\,O_2}

Vraag 31 1 punt

Neem bovenstaande vergelijking over en vul de vijf ontbrekende coëfficiënten in.

Bekijk het antwoord

\mathrm{4\,KO_2 + 4\,CO_2 + 2\,H_2O \rightarrow 4\,KHCO_3 + 3\,O_2}

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 3 punten

Een astronaut ademt per uur gemiddeld 45 gram koolstofdioxide uit.

→ Bereken hoeveel kilogram kaliumsuperoxide minimaal nodig is om tijdens een ruimtereis alle uitgeademde koolstofdioxide van deze astronaut uit de lucht te halen.

Neem aan dat:

  • 1,0 kg kaliumsuperoxide reageert met 0,62 kg koolstofdioxide;
  • de ruimtereis 240 uur duurt.
Bekijk het antwoord

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 17 (kg).

of (andere berekening, ook 3 scorepunten):

  • berekening van het benodigde aantal gram $\mathrm{KO_2}$ per uur: 45 (g h⁻¹) delen door 0,62 (kg) en de uitkomst vermenigvuldigen, eventueel impliciet, met 1,0 (kg) (1)
  • berekening van het benodigde aantal gram $\mathrm{KO_2}$: het berekende aantal gram $\mathrm{KO_2}$ per uur vermenigvuldigen met 240 (h) (1)
  • berekening van het benodigde aantal kg $\mathrm{KO_2}$: het berekende aantal gram $\mathrm{KO_2}$ delen door 1000 (g kg⁻¹) (1)

Opmerkingen

  • De significantie bij deze berekening niet beoordelen.
  • Wanneer een onjuist antwoord op vraag 32 het consequente gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 31, dit antwoord op vraag 32 goed rekenen.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 1 punt

De beide manieren om de lucht te zuiveren kunnen met elkaar worden vergeleken.

Welke van de volgende vergelijkingen is/zijn juist?

Bij gebruik van kaliumsuperoxide moet op de ruimtereis

  • I meer drinkwater worden meegenomen dan bij het gebruik van zeolieten.
  • II minder zuurstof worden meegenomen dan bij het gebruik van zeolieten.
  1. A alleen I
  2. B alleen II
  3. C beide: I en II
  4. D geen van beide
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 33 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Verkleurde medaille

Opgavetekst

Sommige atleten hebben geklaagd over verkleuringen aan hun bronzen medaille van de Olympische Spelen in 2024. Dit verkleuren is het gevolg van een proces dat verloopt wanneer de medaille in contact komt met zweet en lucht. Deze bronzen medaille bevat koper dat is gemengd met enkele andere metalen.

Zwart-witfoto van een bronzen medaille van de Olympische Spelen van Parijs 2024 met vlekken en verkleuringen op het oppervlak.

Uit het koper kan wit koper(I)chloride ($\mathrm{CuCl}$) worden gevormd. Dit zout reageert verder tot een groene verbinding die kan worden weergegeven met de formule $\mathrm{Cu_4Cl_2(OH)_6}$.

Beide koperverbindingen veroorzaken de kleurverandering.

Vraag 34 2 punten

Leg uit aan de hand van gegevens uit de tekst of de bronzen medaille een smeltpunt of een smelttraject heeft.

Bekijk het antwoord

Brons is een mengsel, dus het heeft een smelttraject.

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 1 punt

Hoe wordt een mengsel van koper en andere metalen genoemd?

  1. A een legering
  2. B een emulsie
  3. C een suspensie
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

Het mengsel van koper met de andere metalen in de medaille heeft een massa van 437 gram.

→ Bereken hoeveel gram koper aanwezig is in dit mengsel. Neem aan dat het mengsel 97,0 massaprocent koper bevat.

Bekijk het antwoord

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst (437 × 97,0 : 100 =) 424 (g).

Opmerking

De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 36 in het hele examen

De reactie van het witte koper(I)chloride tot het groene $\mathrm{Cu_4Cl_2(OH)_6}$ kan worden weergegeven met:

\mathrm{4\,CuCl + 4\,X + Y \rightarrow Cu_4Cl_2(OH)_6 + 2\,HCl}

Deze vergelijking is onvolledig: twee formules zijn vervangen door X en Y. Deze beginstoffen zijn beide afkomstig uit lucht.

Vraag 37 1 punt

Wat zijn de formules van X en Y?

  1. A X = $\mathrm{H_2}$ en Y = $\mathrm{H_2O}$
  2. B X = $\mathrm{H_2}$ en Y = $\mathrm{O_2}$
  3. C X = $\mathrm{H_2O}$ en Y = $\mathrm{O_2}$
  4. D X = $\mathrm{O_2}$ en Y = $\mathrm{H_2O}$
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 2 punten

Leg uit of de massa van de medaille toeneemt of juist afneemt door de verkleuring.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Het koper vormt verbindingen (met stoffen uit de lucht en zweet), dus de massa neemt toe.

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 1 punt

De groene verbinding bestaat uit drie ionsoorten: $\mathrm{Cu^{2+}}$, $\mathrm{Cl^-}$ en $\mathrm{OH^-}$. Deze verbinding kan worden opgevat als een mengsel van twee verschillende koperzouten.

Wat zijn de formules van deze twee koperzouten?

  1. A $\mathrm{CuCl}$ en $\mathrm{Cu_2OH}$
  2. B $\mathrm{CuCl}$ en $\mathrm{CuOH}$
  3. C $\mathrm{CuCl_2}$ en $\mathrm{Cu(OH)_2}$
  4. D $\mathrm{CuCl_2}$ en $\mathrm{CuOH_2}$
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 3 punten

Bereken hoeveel gram $\mathrm{HCl}$ ontstaat wanneer 40 gram $\mathrm{CuCl}$ reageert volgens de gegeven vergelijking. Gebruik voor $\mathrm{CuCl}$ de massa 99,0 (u).

Bekijk het antwoord

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 7,4 (g).

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 42 2 punten

Leg uit welke kleur de medaille uiteindelijk zal krijgen: wit, koperkleurig of groen. Maak gebruik van de informatie in deze opgave.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

  • Er komen chloride-ionen vrij (bij het ontstaan van de groene verbinding), die reageren tot meer/nieuw wit koperchloride. Het koperchloride reageert verder tot de groene verbinding (waarbij weer nieuwe chloride-ionen vrijkomen, etc.). De medaille wordt dus steeds groener.
  • Koper + chloride geeft wit (koperchloride) en wit reageert tot groen (en chloride), dus groen.

Aanvulling: Op pagina 12, bij vraag 42 moeten altijd 2 scorepunten worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord gegeven is, en ongeacht het gegeven antwoord. Toelichting: Deze vraag kan op verschillende manieren worden geïnterpreteerd, waardoor onduidelijkheid ontstaat over het toekennen van de deelscores.

Vraag 42 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Hard water wordt zacht

Opgavetekst

Hard water heeft een andere samenstelling dan zacht water. Bij gebruik van hard leidingwater kan kalkaanslag ontstaan in apparaten zoals een vaatwasmachine of een waterkoker.

Vraag 43 1 punt

Waarin verschillen hard water en zacht water van elkaar?

  1. A de hoeveelheid calciumionen per liter
  2. B de hoeveelheid carbonaationen per liter
  3. C de hoeveelheid ketelsteen per liter
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 43 in het hele examen

Vraag 44 1 punt

Marieke gebruikt een vaatwasmachine voor het wassen van vuile pannen.

Welke van de volgende beweringen is juist?

  1. A Aan hard water moet meer zeep worden toegevoegd dan aan eenzelfde hoeveelheid zacht water.
  2. B Aan hard water moet minder zeep worden toegevoegd dan aan eenzelfde hoeveelheid zacht water.
  3. C De hoeveelheid zeep die moet worden toegevoegd hangt niet af van de hardheid van het water.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 45 1 punt

Sommige vaatwasmiddelen bevatten enzymen voor een betere reiniging. De werking van enzymen is afhankelijk van de temperatuur. Dat is in de grafiek hiernaast weergegeven. Bij de vaatwasmachine van Marieke kan de temperatuur worden ingesteld op 45 °C, 55 °C, 65 °C en 75 °C.

Grafiek van de enzymwerking (zonder schaalverdeling) tegen de temperatuur in °C van 0 tot 80. De lijn stijgt van 0 °C tot een maximum bij ongeveer 45 °C en daalt daarna steil tot nul bij ongeveer 70 °C.

Welke temperatuur moet worden gekozen om de enzymen zo goed mogelijk te laten werken?

  1. A 45 °C
  2. B 55 °C
  3. C 65 °C
  4. D 75 °C
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 2 punten

Geef twee manieren om de hardheid van water te verminderen.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van manieren om de hardheid te verminderen:

  • het water destilleren
  • het water koken
  • het water door een ionenwisselaar laten gaan
  • een stof toevoegen die de calciumionen bindt

Vraag 46 in het hele examen

Bianca woont in Zuid-Holland. Het leidingwater heeft daar pH=8,2.

Vraag 47 1 punt

Welke beschrijving past bij het leidingwater in Zuid-Holland?

  1. A basische oplossing
  2. B neutrale oplossing
  3. C zure oplossing
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 47 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Fosforstenen

Opgavetekst

Op de bodem van de Noordzee komt op sommige plaatsen fosfor voor dat afkomstig is uit bijvoorbeeld de Eerste Wereldoorlog. Als dit fosfor aanspoelt, kan dit tot ongelukken leiden, zoals in onderstaand tekstfragment is beschreven.

tekstfragment

Een gezin vond mooie stenen op het strand. Ze namen de stenen mee naar huis. Daar vlogen de stenen spontaan in brand. Binnen een paar seconden stond alles vol rook. De stenen bleken bedekt te zijn met fosfor. De ‘fosforstenen’ bleken met water niet te blussen. Fosfor brandt zo hevig, dat alleen verstikken met zand of met een blusdeken zou helpen.

De vergelijking van de verbranding van fosfor is hieronder onvolledig weergegeven. Eén coëfficiënt en één formule ontbreken. P₄ + … … → P₄O₁₀

Het reactieproduct bestaat uit moleculen P₄O₁₀, maar het wordt ook vaak weergegeven met de formule P₂O₅.

Vraag 3 2 punten

Geef de rationele naam van P₂O₅.

Bekijk het antwoord

difosforpent(a)oxide

  • fosforoxide (1)
  • de voorvoegsels di en pent(a) juist verwerkt (1)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 1 punt

Is het massapercentage P in P₄O₁₀ gelijk aan dat in P₂O₅?

  1. A Ja, de massapercentages P zijn gelijk.
  2. B Nee, het massapercentage P in P₄O₁₀ is groter.
  3. C Nee, het massapercentage P in P₄O₁₀ is kleiner.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 4 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Reactiesnelheid

Opgavetekst

De snelheid van een chemische reactie kan worden beïnvloed door verschillende factoren, zoals de temperatuur. Elke factor beïnvloedt de tijdsduur die nodig is om een bepaalde hoeveelheid beginstof volledig te laten reageren.

Vraag 7 1 punt

Welke van de onderstaande diagrammen geeft de invloed van de temperatuur op de tijdsduur het best weer?

Afbeelding bij vraag 7 (opgaven-p4-1.webp).
  1. A diagram I
  2. B diagram II
  3. C diagram III
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 7 in het hele examen

Harry onderzoekt de invloed van een andere factor op de reactiesnelheid. Hij vult vier maatcilinders met water en een oplossing van natriumthiosulfaat (oplossing A). Aan elke maatcilinder voegt hij vervolgens 10 mL zoutzuur toe, waarbij steeds direct een tijdmeting wordt gestart. Elke tijdmeting wordt gestopt zodra in de maatcilinder een troebeling te zien is. Deze troebeling ontstaat als gevolg van een reactie waarvan de vergelijking hieronder onvolledig is weergegeven. Alleen de formule van het thiosulfaation ontbreekt. De lading van dit ion is 2–. 2 H⁺ + … → H₂O + S + SO₂

Vraag 8 1 punt

Geef de formule van het thiosulfaation.

Bekijk het antwoord

S₂O₃ 2−

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 1 punt

Geef de naam van het reactieproduct dat de troebeling veroorzaakt.

Bekijk het antwoord

zwavel

indien een formule is gegeven in plaats van de naam (0)

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

In de maatcilinders zijn twee ionsoorten aanwezig die niet meedoen aan de reactie, waaronder Na⁺.

→Geef de formule van het andere ionsoort.

Bekijk het antwoord

Cl^–

indien een naam is gegeven in plaats van de formule (0)

Vraag 10 in het hele examen

In een tabel geeft Harry aan waarmee de vier maatcilinders zijn gevuld. Hij noteert ook de tijdsduur tot het moment waarop de troebeling zichtbaar werd. Deze tabel is hieronder weergegeven. Helaas heeft Harry bij twee van de maatcilinders de meetresultaten per ongeluk verwisseld.

vooraftoegevoegdmeetresultaat
maatcilinderwater (mL)oplossing A (mL)zoutzuur (mL)tijd tot troebeling (sec)
10401012
2103010210
320201080
430101032
Afbeelding bij vraag 12 (opgaven-p5-1.webp).

Vraag 12 1 punt

Hiernaast staan vier maatcilinders afgebeeld. Eén ervan geeft het volume van maatcilinder 1 aan wanneer oplossing A is toegevoegd. Welke afbeelding is dit?

  1. A I
  2. B II
  3. C III
  4. D IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 2 punten

Oplossing A bevat 24,8 mg natriumthiosulfaat per mL.

→Bereken het aantal mg natriumthiosulfaat per mL in het mengsel dat aanwezig is in maatcilinder 2 vóórdat zoutzuur wordt toegevoegd.

Bekijk het antwoord

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 19 (mg mL^–1).

  • berekening van het aantal mg natriumthiosulfaat: 24,8 (mg mL^–1) vermenigvuldigen met 30 (mL) (1)
  • berekening van de concentratie in mg per mL: het berekende aantal mg natriumthiosulfaat delen door de som van 10 (mL) en 30 (mL) (1)

Opmerkingen: − Wanneer een antwoord is geven als '24,8 × 30 : (40) = 19' of '24,8 : 4 × 3 = 19', dit goed rekenen. − De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 1 punt

Met zijn proef heeft Harry één van de factoren die invloed hebben op de reactiesnelheid onderzocht.

→Geef aan welke factor dit is.

Bekijk het antwoord

(de) concentratie

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 1 punt

Van welke twee maatcilinders heeft Harry de meetresultaten verwisseld?

  1. A 1 en 2
  2. B 1 en 3
  3. C 1 en 4
  4. D 2 en 3
  5. E 2 en 4
  6. F 3 en 4
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

E

Vraag 15 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Knalerwt

Opgavetekst

Knalerwten zijn een soort vuurwerk. Een knalerwt bestaat uit een papieren omhulsel met daarin een mengsel van zilverfulminaat (AgCNO) en zand. Zilverfulminaat moet met grote voorzichtigheid behandeld worden. Knalerwten worden daarom zorgvuldig verpakt om ontploffing tijdens transport te voorkomen.

Zilverfulminaat kan worden gemaakt uit zilver. Dit proces is hieronder vereenvoudigd met een blokschema weergegeven. Dit blokschema is nog onvolledig: één formule is weergegeven met 'stof X'. Stof X is een zuur.

Afbeelding bij Knalerwt (opgaven-p6-1.webp).

Vraag 16 1 punt

Tot welk soort stoffen behoort zilverfulminaat?

  1. A tot de koolwaterstoffen
  2. B tot de moleculaire stoffen
  3. C tot de zouten
  4. D tot de zuren
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 18 3 punten

Uit blok II wordt meer water afgevoerd dan er in dit blok wordt ingevoerd. Dit komt doordat bij de reactie van zilvernitraat met alcohol ook water ontstaat.

→Geef de vergelijking van de reactie van zilvernitraat met alcohol. Neem aan dat zilverfulminaat als vaste stof ontstaat.

Bekijk het antwoord

2 Ag⁺ + 2 NO₃ – + C₂H₆O → 2 AgCNO + 3 H₂O + O₂

  • uitsluitend Ag⁺, NO₃ – en C₂H₆O voor de pijl (1)
  • uitsluitend AgCNO, H₂O en O₂ na de pijl (1)
  • het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl gelijk en de coëfficiënten weergegeven in zo klein mogelijke gehele getallen (1)

Opmerking

Wanneer de volgende vergelijking is gegeven:

'2 AgNO₃ + C₂H₆O → 2 AgCNO + 3 H₂O + O₂' , dit hier goed rekenen.

Vraag 18 in het hele examen

Door de knalerwt hard op de grond te gooien, ontstaat wrijvingswarmte. Hierdoor ontleedt het zilverfulminaat, volgens:

2 AgCNO → 2 Ag + 2 CO + N₂ Doordat bij deze ontleding het volume in heel korte tijd sterk toeneemt, knapt het papieren omhulsel met een knalletje.

Vraag 19 1 punt

Wat is de naam van het type ontledingsreactie dat het knalletje veroorzaakt?

  1. A extractie
  2. B fotolyse
  3. C sublimeren
  4. D thermolyse
  5. E verbranding
  6. F verdamping
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

D

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 2 punten

Een knalerwt kan 0,80 mg zilverfulminaat bevatten.

→Bereken hoeveel mg zilver kan ontstaan uit 0,80 mg zilverfulminaat.

Bekijk het antwoord

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 0,58 (mg).

  • berekening van de massaverhouding van Ag en AgCNO: 2 × 107,9 (u) delen door 2 × de som van 107,9 (u) en 12,0 (u) en 14,0 (u) en 16,0 (u) (1)
  • berekening van het benodigde aantal mg zilver: de berekende massaverhouding vermenigvuldigen met 0,80 mg (1)

Opmerking

Wanneer beide coëfficiënten zijn weggelaten, dit niet aanrekenen.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Welke verandering wordt door de ontleding veroorzaakt? Neem onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'.

het ontstaan van een groter aantalwel/niet
atomen…
moleculen…
soorten stoffen…
Bekijk het antwoord
het ontstaan van een groter aantalwel/niet
atomenniet
moleculenwel
soorten stoffenwel

indien drie veranderingen juist (2)

indien twee veranderingen juist (1)

indien één of geen verandering juist (0)

Vraag 21 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Toestel van Kipp

Opgavetekst

Het toestel van Kipp (figuur 1) kan worden gebruikt om figuur 1 kleine hoeveelheden gas te maken. Het toestel bestaat uit drie bolvormige ruimtes en een kraantje. In de bovenste bol wordt een vloeistof gedaan, die door het pijpje omlaag stroomt naar de onderste (halve) bol. In de middelste bol wordt een vaste stof geplaatst. Wanneer het kraantje openstaat, stijgt de vloeistof naar de middelste bol en komt in contact met de vaste stof. Hierbij ontstaat een gas. Het gas kan via het kraantje worden opgevangen.

Het toestel kan bijvoorbeeld worden gevuld met zoutzuur en calciumcarbonaat.

figuur 1
figuur 1

Vraag 24 1 punt

Reza gebruikt zoutzuur en stukjes calciumcarbonaat. Hij bedenkt twee manieren om daarmee zo snel mogelijk gas te maken. Welke van de volgende manieren is juist?

I een indicator toevoegen

II de brokjes calciumcarbonaat verbrokkelen

  1. A alleen I
  2. B alleen II
  3. C beide: I en II
  4. D geen van beide
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 26 3 punten

Bereken hoeveel mg FeS heeft gereageerd wanneer 20,0 mL H₂S is ontstaan. Neem aan dat 1,0 mL H₂S een massa heeft van 1,54 mg.

Bekijk het antwoord

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 79 (mg).

  • berekening van het aantal mg H₂S in 20,0 mL: 1,54 (mg) delen door 1,0 (mL), eventueel impliciet, en vermenigvuldigen met 20,0 (mL) (1)
  • berekening van de massaverhouding van FeS en H₂S: 55,8 (u) optellen bij 32,1 (u) en delen door de som van 2 × 1,0 (u) en 32,1 (u) (1)
  • berekening van het aantal mg FeS dat heeft gereageerd: het berekende aantal mg H₂S vermenigvuldigen met de berekende massaverhouding van FeS en H₂S (1)

Opmerking

De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 26 in het hele examen

In het toestel kan eventueel stikstofdioxide worden gemaakt, wanneer salpeterzuur en koper worden gebruikt. Bij de reactie ontstaan dan onder meer metaalionen, waardoor de vloeistof van kleur verandert.

Vraag 27 1 punt

Welke kleur geven de metaalionen aan de vloeistof?

  1. A blauw
  2. B geel
  3. C rood
  4. D wit
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 27 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Koken op oud brood en visafval

Opgavetekst

Uit 'biomassa', zoals oud brood en visafval, kan door vergisting biogas worden geproduceerd. Biogas bestaat vooral uit methaan (CH₄) en koolstofdioxide, maar bevat ook kleine hoeveelheden water en diwaterstofmonosulfide. Na behandeling mag dit gas 'groen gas' worden genoemd. Groen gas kan als brandstof worden gebruikt.

Dit proces is hieronder vereenvoudigd weergegeven.

Afbeelding bij Koken op oud brood en visafval (opgaven-p10-1.webp).

Vraag 28 1 punt

Wat is de formule van glucose?

  1. A C₂H₆
  2. B C₂H₆O
  3. C C₆H₁₂
  4. D C₆H₁₂O₆
  5. E C₁₂H₂₂
  6. F C₁₂H₂₂O₁₁
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

D

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

Bij de vergisting (b) wordt ook een dikke suspensie gevormd. De vaste stof uit deze suspensie kan worden gebruikt als compost. Daarvoor moet de vloeistof eerst verwijderd worden.

→Geef de naam van een mogelijke scheidingsmethode die kan worden gebruikt om de vaste stof te scheiden van de vloeistof.

Bekijk het antwoord

filtreren / indampen / bezinken (en afschenken)

Vraag 29 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Dobbelen met zouten

Opgavetekst

Damian heeft twee dobbelstenen ontworpen en geprint met behulp van zijn 3D-printer. De 3D-printer smelt plastic en brengt dit laagje voor laagje over elkaar heen totdat de dobbelsteen klaar is. Na afkoelen kan er met de dobbelstenen gedobbeld worden.

Op de ene dobbelsteen zijn de volgende zes positieve ionen afgebeeld: Ag⁺, Sn²⁺, Ca²⁺, Na⁺, NH₄⁺, Pb²⁺.

De andere dobbelsteen laat zes negatieve ionen zien.

De docent van Damian werpt de dobbelstenen en stelt vervolgens bij elke worp een vraag. Op deze manier oefent hij de examenstof met de klas.

Vraag 42 2 punten

Leg uit of het plastic waarmee is geprint een thermoharder is of een thermoplast.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Het plastic smelt / wordt vervormbaar/zacht, dus het is een thermoplast.

  • juiste uitleg (1)
  • conclusie in overeenstemming met de gegeven uitleg (1)

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 43 1 punt

Een van de afgebeelde positieve ionen behoort niet tot de metaalionen. →Geef de formule van dit ion.

Afbeelding bij vraag 43 (opgaven-p14-1.webp).
Bekijk het antwoord

NH₄ +

indien een naam is gegeven in plaats van de formule (0)

Vraag 43 in het hele examen

Het resultaat van de eerste dobbelsteenworp is hiernaast weergegeven. De docent vraagt welk zout uit deze ionen bestaat.

Vraag 44 2 punten

Geef de rationele naam van dit zout. Maak hierbij gebruik van een Romeins cijfer.

Bekijk het antwoord

tin(II)fosfaat

  • tinfosfaat (1)
  • Romeins cijfer II juist verwerkt (1)

indien een formule is gegeven in plaats van de naam (0)

Vraag 44 in het hele examen

De docent werpt nu twee keer achter elkaar. De uitkomst van beide worpen is hieronder weergegeven. Met de afgebeelde ionen van elke worp kan een zout worden beschreven.

Afbeelding bij vraag 45 (opgaven-p15-1.webp).

De docent zegt: "Als een oplossing van het ene zout (worp II) wordt samengevoegd met een oplossing van het andere zout (worp III), vindt een neerslagreactie plaats." Hij geeft de klas de opdracht om de vergelijking van deze neerslagreactie op te schrijven.

Vraag 45 1 punt

In welke verhouding komen de ionen voor in het zout dat bestaat uit de afgebeelde ionen van worp III?

Ca²⁺ Cl^–

  1. A 1; 1
  2. B 1; 2
  3. C 2; 1
  4. D 4; 1
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Met behulp van een vlamkleurtest kan onderscheid worden gemaakt tussen de zouten die met worp II en worp III beschreven kunnen worden. →Geef aan welke waarneming wordt gedaan bij een vlamkleurtest met het zout uit worp III.

Bekijk het antwoord

de vlam kleurt rood

Vraag 46 in het hele examen

Vraag 47 3 punten

Voer de opdracht van de docent uit.

→Geef de vergelijking van de neerslagreactie. Vermeld ook de toestandsaanduidingen.

Bekijk het antwoord

3 Ca²⁺ (aq) + 2 PO₄ ^3– (aq) → Ca₃(PO₄)₂ (s)

  • uitsluitend Ca²⁺ en PO₄ ^3– voor de pijl en een formule met uitsluitend deze ionen na de pijl (1)
  • het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl gelijk en de coëfficiënten weergegeven in zo klein mogelijke gehele getallen (1)
  • juiste toestandsaanduidingen (1)

indien de vergelijking '2 Na₃PO₄ (aq) + 3 CaCl₂ (aq) → Ca₃(PO₄)₂ (s) + 6 NaCl (aq)' is gegeven (2)

indien de vergelijking 'Ca²⁺ (aq) + PO₄ ^3– (aq) → CaPO₄ (s)' is gegeven (1)

Opmerking

Wanneer 'Ca₃PO₄₂' of 'Ca₃(PO₄)₃' is gegeven na de pijl, maximaal 2 scorepunten toekennen.

Vraag 47 in het hele examen

2025, tijdvak 1: De kleur van munten

Opgavetekst

Bron 1

Oude zilveren of verzilverde munten hebben vaak hun glans verloren en zijn zwart geworden. Dit komt doordat zilver reageert volgens:

4\,Ag + O_2 + \ldots H_2S \rightarrow \ldots Ag_2S + \ldots H_2O

In deze vergelijking ontbreken drie coëfficiënten.

Vraag 1 2 punten

Oude zilveren of verzilverde munten hebben vaak hun glans verloren en zijn zwart geworden. Dit komt doordat zilver reageert volgens: $4\,Ag + O_2 + \ldots H_2S \rightarrow \ldots Ag_2S + \ldots H_2O$. In deze vergelijking ontbreken drie coëfficiënten. Geef de rationele naam van $Ag_2S$. Maak hierbij gebruik van een Romeins cijfer.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam zilversulfide. (1p)
  • Verwerkt het Romeinse cijfer I juist in de naam: zilver(I)sulfide. (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 1 punt

Oude zilveren of verzilverde munten hebben vaak hun glans verloren en zijn zwart geworden. Dit komt doordat zilver reageert volgens de vergelijking $4\,Ag + O_2 + \ldots H_2S \rightarrow \ldots Ag_2S + \ldots H_2O$, waarin drie coëfficiënten ontbreken. Wat is de ontbrekende coëfficiënt van $H_2S$?

  1. A 2
  2. B 3
  3. C 4
  4. D 6
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 2 in het hele examen

Bron 3

Figuur uit het examen

Vier diagrammen, I t/m IV, met op de verticale as de temperatuur en op de horizontale as de tijd. Diagram I: de temperatuur daalt eerst sterk en blijft daarna constant (een horizontaal stuk). Diagram II: de temperatuur daalt continu, zonder horizontaal stuk. Diagram III: de temperatuur stijgt eerst en blijft daarna constant (een horizontaal stuk). Diagram IV: de temperatuur stijgt eerst en stijgt daarna nog langzaam verder.

Vraag 3 1 punt

Legeringen worden gemaakt door vloeibare metalen te mengen. Het mengsel laat men vervolgens stollen. Welk diagram geeft het temperatuurverloop bij het stollen weer?

  1. A diagram I
  2. B diagram II
  3. C diagram III
  4. D diagram IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 3 in het hele examen

Bron 2

Figuur uit het examen

Tegenwoordig bestaan munten meestal uit legeringen die wel goudkleurig of zilverkleurig zijn, maar geen goud of zilver bevatten. Een 2-euromunt heeft een massa van 8,5 gram en bestaat uit twee verschillende legeringen. De samenstelling van deze legeringen is in de afbeelding hieronder weergegeven.

Afbeelding: een 2-euromunt met twee aanwijzingen. Zilverkleurige legering die bestaat uit: 3,3 gram Cu en 1,1 gram Ni. Goudkleurige legering die bestaat uit: 3,1 gram Cu, 0,8 gram Zn en 0,2 gram Ni.

Vraag 4 2 punten

Een 2-euromunt heeft een massa van 8,5 gram en bestaat uit twee verschillende legeringen. De samenstelling van deze legeringen is in de afbeelding weergegeven. Bereken het massapercentage Cu in een 2-euromunt.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal gram Cu in een munt: 3,3 gram optellen bij 3,1 gram. (1p)
  • Berekent het massapercentage: het berekende aantal gram Cu delen door 8,5 gram en vermenigvuldigen met 100%. (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 75 (%). De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 2 punten

De goudkleurige legering in een 2-euromunt bestaat uit 3,1 gram Cu, 0,8 gram Zn en 0,2 gram Ni (zie de afbeelding). Leg uit of volgens Binas de goudkleurige legering in een 2-euromunt 'Nordic Gold' wordt genoemd.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een uitleg waaruit blijkt dat de samenstellende metalen van de munt niet gelijk zijn aan die van Nordic Gold. (1p)
  • Trekt een conclusie in overeenstemming met de gegeven uitleg: de goudkleurige legering wordt volgens Binas niet 'Nordic Gold' genoemd. (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn: 'De goudkleurige legering bevat geen Al/aluminium/Sn/tin, dus de legering mag geen Nordic Gold worden genoemd.' en 'Nordic Gold bevat geen Ni/nikkel, dus de legering wordt geen Nordic Gold genoemd.' Aanvulling A1: als het antwoord is 'Nordic Gold wordt (volgens Binas) gebruikt voor eurocenten, dus niet voor 2-euromunten', dan krijgt de vraag 1 scorepunt.

Vraag 5 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Appelazijn

Opgavetekst

Appelazijn

Azijn is een oplossing van azijnzuur in water. Appelazijn kan worden gemaakt door fijngemaakte appels te bewaren in een open pot met een beetje gist. Appels bevatten glucose (C6H12O6). Deze glucose wordt met behulp van micro-organismen omgezet tot azijn. Dit proces gaat als volgt:
− Glucose reageert tot alcohol (C2H6O) en koolstofdioxide (reactie 1).
− De vaste appelresten worden daarna uit het mengsel verwijderd.
− De gevormde alcohol wordt vervolgens met zuurstof omgezet tot azijnzuur en water (reactie 2).
− Wanneer de azijn de juiste pH heeft bereikt, wordt de pot afgesloten met een deksel. Hierdoor stopt na enige tijd reactie 2.

Vraag 7 2 punten

Appels bevatten glucose ($C_6H_{12}O_6$). Bij reactie 1 is glucose de enige beginstof. Glucose reageert tot alcohol ($C_2H_6O$) en koolstofdioxide. Geef de vergelijking van reactie 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt uitsluitend $C_6H_{12}O_6$ voor de pijl en uitsluitend $C_2H_6O$ en $CO_2$ na de pijl. (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen. Verwacht antwoord: $C_6H_{12}O_6 \rightarrow 2\,C_2H_6O + 2\,CO_2$. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

Bij reactie 1 reageert uiteindelijk alle glucose. Welke invloed heeft het fijnmaken van de appels op reactie 1?
I Er ontstaat meer alcohol en meer koolstofdioxide.
II Er ontstaat sneller alcohol en koolstofdioxide.

  1. A alleen I
  2. B alleen II
  3. C beide: I en II
  4. D geen van beide
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 1 punt

De vaste appelresten worden van de ontstane vloeistof gescheiden. Geef de naam van een scheidingsmethode die hierbij kan worden gebruikt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een scheidingsmethode, bijvoorbeeld filtreren/zeven, (laten) bezinken (en daarna afgieten) of (uit)persen. (1p)

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Aan sommige merken appelazijn is een hulpstof toegevoegd. Op de verpakking staat deze hulpstof vermeld als E-228. Welke functie heeft deze hulpstof?

  1. A conserveermiddel
  2. B emulgator
  3. C kleurstof
  4. D smaakstof
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

Glucose wordt met micro-organismen omgezet tot azijn. De gevormde alcohol wordt met zuurstof omgezet tot azijnzuur en water (reactie 2). Wanneer de azijn de juiste pH heeft bereikt, wordt de pot afgesloten met een deksel. Hierdoor stopt na enige tijd reactie 2. Leg uit waarom het afsluiten van de pot ervoor zorgt dat reactie 2 stopt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat er geen zuurstof (meer) bij de alcohol kan komen, waardoor reactie 2 stopt. Voorbeelden van een juist antwoord zijn: 'Bij de alcohol moet zuurstof (kunnen) komen om de reactie te laten verlopen.' / 'Wanneer de deksel op de pot zit, komt er geen zuurstof (meer) bij de alcohol.' / 'Dan raakt de zuurstof op.' (1p)

Het antwoord 'dan raakt één van de beginstoffen op' levert 0 punten op.

Vraag 12 in het hele examen

Bron 5

Sheyda heeft 1,5 L appelazijn gemaakt. Ze vraagt zich af hoeveel azijnzuur haar appelazijn bevat. Ze schenkt een beetje appelazijn in een bekerglas. Omdat de appelazijn geel van kleur is, maakt ze deze eerst kleurloos met behulp van actieve kool. Ze filtreert daarna het mengsel. Vervolgens pipetteert Sheyda 5,00 mL van de ontkleurde appelazijn in een erlenmeyer en voegt 2 druppels fenolrood toe. Dan titreert ze met natronloog. Voor deze titratie is 48,87 mL natronloog nodig tot het omslagpunt.

Vraag 13 1 punt

Sheyda maakt de geel gekleurde appelazijn kleurloos met behulp van actieve kool. Bij welke scheidingsmethode is actieve kool een hulpmiddel?

  1. A bij adsorptie
  2. B bij destillatie
  3. C bij extractie
  4. D bij filtratie
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 13 in het hele examen

Bron 6

Figuur uit het examen

Zes glaswerkstukken met de letters a t/m g. a: maatcilinder. b: reageerbuis. c: pipet. d: erlenmeyer. e: bekerglas. f: wasfles met twee slangen. g: buret.

Vraag 14 2 punten

Sheyda heeft bij haar bepaling glaswerk nodig. Hieronder zijn verschillende soorten glaswerk afgebeeld (zie de afbeelding). Geef voor elk van de volgende soorten glaswerk aan welke afbeelding erbij hoort. Zet achter elk soort glaswerk de letter van de juiste afbeelding. Noteer je antwoord als volgt: bekerglas: ..., pipet: ..., erlenmeyer: ..., buret: ...

Bekijk het antwoord
  • Twee soorten glaswerk juist ingevuld (bekerglas: e, pipet: c, erlenmeyer: d, buret: g). (1p)
  • Nog twee soorten glaswerk juist ingevuld (de andere twee van: bekerglas: e, pipet: c, erlenmeyer: d, buret: g). (1p)

Per twee juist ingevulde soorten glaswerk krijgt de leerling 1 punt. Het juiste antwoord is: bekerglas: e, pipet: c, erlenmeyer: d, buret: g.

Vraag 14 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Siliciumdioxide

Opgavetekst

Siliciumdioxide

Om slijtage van autobanden tegen te gaan, wordt siliciumdioxide (SiO2) in het rubber van de autobanden verwerkt. Zuiver siliciumdioxide wordt in een aantal stappen gemaakt. Eerst wordt een mengsel van zand en soda (Na2CO3) in een oven verwarmd. Hierbij ontstaat onder meer natriumsilicaat (Na2Si3O7). Het gevormde natriumsilicaat wordt vervolgens omgezet tot zuiver siliciumdioxide.

Vraag 18 1 punt

Welke informatie geeft de term 'di' in de naam siliciumdioxide?

  1. A de lading van de silicium-atomen
  2. B de lading van de zuurstof-atomen
  3. C het aantal silicium-atomen per molecuul
  4. D het aantal zuurstof-atomen per molecuul
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 1 punt

Zand is een triviale naam. Welke beschrijving past bij zand?

  1. A Zand is een niet-ontleedbare stof.
  2. B Zand is een zout.
  3. C Zand is een mengsel.
  4. D Zand is een koolwaterstof.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 3 punten

In de oven vindt tegelijkertijd een aantal reacties plaats. Een daarvan is de ontleding van soda ($Na_2CO_3$). Bij deze reactie ontstaan vast natriumoxide en koolstofdioxide. Geef de vergelijking van deze ontleding van $Na_2CO_3$. Vermeld ook de toestandsaanduidingen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt uitsluitend $Na_2CO_3$ voor de pijl. (1p)
  • Noemt uitsluitend $Na_2O$ en $CO_2$ na de pijl. (1p)
  • Geeft de juiste toestandsaanduidingen. Verwacht antwoord: $Na_2CO_3 (s) \rightarrow Na_2O (s) + CO_2 (g)$. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

$Na_2Si_3O_7$ heeft een massa van 242,3 u. Laat dit zien aan de hand van een berekening.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een berekening, bijvoorbeeld: $2 \times 23{,}0\,u + 3 \times 28{,}1\,u + 7 \times 16{,}0\,u \,(= 242{,}3\,u)$. (1p)

De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 21 in het hele examen

Bron 7

De omzetting van natriumsilicaat (Na2Si3O7) tot siliciumdioxide (SiO2) is schematisch en vereenvoudigd weergegeven in figuur 1.
I: Natriumsilicaat wordt opgelost in water en vormt daarbij een bijzonder mengsel: de stof splitst niet in losse ionen.
II: Door het toevoegen van een zuur vindt vervolgens een reactie plaats. Hierbij ontstaan vast siliciumdioxide, water en een oplossing van natriumsulfaat. Deze reactie kan vereenvoudigd worden weergegeven met de volgende vergelijking:
$Na_2Si_3O_7 + 2\,H^+ \rightarrow 2\,Na^+ + 3\,SiO_2 + H_2O$ (reactie 1)
III: Het gevormde siliciumdioxide wordt van het mengsel gescheiden. Het nog vochtige siliciumdioxide wordt daarna in een oven gedroogd.

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Stroomschema met drie blokken. Blok I: er gaat H2O in; Na2Si3O7 gaat erin en Na2Si3O7 met H2O komt eruit. Blok II: er gaat een zuur in; Na2Si3O7 met H2O gaat erin en er komen Na+, SO4 2- en SiO2, H2O uit. Blok III: Na+, SO4 2- en SiO2, H2O gaan erin; SiO2 komt eruit en Na+, SO4 2- en H2O komen onderuit.

Vraag 22 1 punt

In figuur 1 is de omzetting van natriumsilicaat ($Na_2Si_3O_7$) tot siliciumdioxide weergegeven. In blok I wordt natriumsilicaat opgelost in water. Leg uit dat in blok I geen chemische reactie plaatsvindt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat er geen chemische reactie plaatsvindt, bijvoorbeeld: er worden geen nieuwe stoffen gevormd; de $Na_2Si_3O_7$-moleculen worden niet omgevormd tot andere moleculen; het proces is oplossen en dat is geen chemische reactie; oplossen is geen reactie. Ook goed: de pijlen naar en vanuit blok I staan dezelfde formules; omdat natriumsilicaat (s) → natriumsilicaat (aq). (1p)

Het antwoord 'er ontstaan geen losse ionen' levert 0 punten op.

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 24 1 punt

In blok III van figuur 1 wordt het gevormde siliciumdioxide van het mengsel gescheiden door middel van filtratie. Geef de naam van de stof waaruit het residu bestaat.

Bekijk het antwoord
  • Noemt (vochtig) siliciumdioxide. (1p)

Is een formule gegeven in plaats van de naam, dan levert dit 0 punten op.

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Bij het drogen vindt een faseovergang van water plaats. Wat is de notatie van deze faseovergang?

  1. A g → l
  2. B l → s
  3. C l → g
  4. D s → l
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 3 punten

Een bedrijf produceert per dag 196 ton siliciumdioxide volgens reactie 1: $Na_2Si_3O_7 + 2\,H^+ \rightarrow 2\,Na^+ + 3\,SiO_2 + H_2O$. Bereken hoeveel ton natriumsilicaat daarbij minimaal nodig is. Gebruik voor $Na_2Si_3O_7$ de massa 242,3 (u).

Bekijk het antwoord
  • Berekent de molecuulmassa van $SiO_2$: 28,1 optellen bij 2 × 16,0 (u). (1p)
  • Berekent de massaverhouding van natriumsilicaat en $SiO_2$: 242,3 (u) delen door 3 × de berekende molecuulmassa van $SiO_2$. (1p)
  • Berekent het aantal ton natriumsilicaat: de berekende massaverhouding vermenigvuldigen met 196 (ton). (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 263 (ton). De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 26 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Slakkenbestrijding verbetert moestuin

Opgavetekst

Slakkenbestrijding verbetert moestuin

Slakken kunnen planten in de moestuin opeten, waardoor de oogst lager wordt. Om de planten te beschermen tegen slakken kunnen verschillende materialen worden gebruikt: koperen ringen, slakkenkorrels en eierschalen. De koperen ringen kunnen om de planten worden gelegd. Het slijm van slakken bevat water, eiwitten, koolhydraten en opgeloste zouten. Als het slijm in contact komt met het koper, ontstaan kleine elektrische schokjes die de slakken afschrikken. De werking van deze ringen neemt langzaam af doordat koper reageert met zuurstof uit de lucht. Hierbij ontstaat onder meer CuO.

Vraag 27 1 punt

Koper reageert met zuurstof uit de lucht tot CuO. Geef aan in welke groep van het periodiek systeem het element koper staat.

Bekijk het antwoord
  • Noemt groep 11. (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 1 punt

Nadat een laagje vast CuO is ontstaan, krijgt de slak geen schok wanneer die over de ring heenglijdt. Noah zegt: 'Dit komt doordat CuO niet uit ionen bestaat.' Ypke zegt: 'CuO bestaat wel uit ionen, maar het geleidt niet omdat de ionen niet vrij kunnen bewegen.' Wie heeft gelijk?

  1. A alleen Noah
  2. B alleen Ypke
  3. C geen van beiden
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

De koperdeeltjes in de ringen ondergaan een ladingsverandering wanneer deze worden omgezet tot CuO. Welke ladingsverandering is dit?

  1. A van 0 naar 1+
  2. B van 0 naar 2+
  3. C van 1+ naar 0
  4. D van 1+ naar 2+
  5. E van 2+ naar 1+
  6. F van 2+ naar 0
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 29 in het hele examen

Bron 11

Slakkenkorrels bevatten ijzer(III)fosfaat (FePO4) als werkzame stof. Een bijkomend effect van dit bestrijdingsmiddel is dat de fosfaationen uit de korrels dienen als meststof. Planten hebben namelijk het element P nodig. Een verpakking van 2,0 kg slakkenkorrels bevat 60 gram ijzer(III)fosfaat.

Vraag 30 2 punten

Een verpakking van 2,0 kg slakkenkorrels bevat 60 gram ijzer(III)fosfaat ($FePO_4$). De fosfaationen uit de korrels dienen als meststof, want planten hebben het element P nodig. Bereken hoeveel gram P in de tuin terechtkomt, als al deze slakkenkorrels worden gestrooid.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van P en $FePO_4$: 31,0 (u) delen door de som van 55,8 (u), 31,0 (u) en 4 × 16,0 (u). (1p)
  • Berekent het aantal gram P in 2,0 kg korrels: 60 (g) vermenigvuldigen met de berekende massaverhouding van P en $FePO_4$. (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 12 (g).

Vraag 30 in het hele examen

Bron 12

Sommige hobby-tuinders strooien gebroken eierschalen rond de planten. Slakken kruipen namelijk niet graag over de scherpe randjes van de eierschalen heen. Het strooien van eierschalen beïnvloedt de pH van de bodem. Eierschalen bestaan voornamelijk uit calciumcarbonaat, dat reageert met zuren in de bodem. Deze reactie kan als volgt met een vergelijking worden weergegeven:

2\,H^+ + CaCO_3 \rightarrow Ca^{2+} + X + Y

In de vergelijking zijn twee formules vervangen door X en Y.

Vraag 31 2 punten

Sommige hobby-tuinders strooien gebroken eierschalen rond de planten. Eierschalen bestaan voornamelijk uit calciumcarbonaat, dat reageert met zuren in de bodem. Deze reactie kan als volgt met een vergelijking worden weergegeven: $2\,H^+ + CaCO_3 \rightarrow Ca^{2+} + X + Y$. In de vergelijking zijn twee formules vervangen door X en Y. Geef de formules van de stoffen X en Y.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $H_2O$. (1p)
  • Noemt de formule $CO_2$. (1p)

Staat er uitsluitend $H_2CO_3$, dan krijgt de leerling 1 punt. Zijn beide juiste namen gegeven in plaats van de formules, dan krijgt de leerling 1 punt.

Vraag 31 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Groene vlammen

Opgavetekst

Groene vlammen

Een docent voert een demonstratieproef uit. Bij deze proef reageert een zuur met een metaal. De proef bestaat uit vijf stappen:
− Stap 1: De docent doet ongeveer 50 mL zoutzuur in een erlenmeyer.
− Stap 2: Ze voegt 3,0 gram koper(II)chloride toe aan het zuur en schudt tot een blauwe heldere vloeistof is ontstaan.
− Stap 3: Ze maakt een rolletje van aluminiumfolie, doet dit in de vloeistof en wacht totdat de vloeistof gaat bruisen en sissen. Het rolletje aluminium wordt hierbij zichtbaar kleiner.
− Stap 4: Dan steekt ze het ontstane gas aan. Er ontstaan groene vlammen en er klinkt een ploffend geluid.
− Stap 5: Wanneer de verbranding is gestopt, is het aluminiumfolie niet meer te zien. De vloeistof is nu kleurloos. Wel is in de vloeistof een roodbruine vaste stof te zien.

Na afloop bespreekt de docent de waarnemingen met de klas. Ze komen tot de volgende conclusies:
I Het gas dat bij deze reactie ontstaat is waterstofgas.
II Er is een oplossing ontstaan met die aluminiumionen bevat.
III De roodbruine vaste stof is koper.

Vraag 34 1 punt

Bij stap 2 voegt de docent 3,0 gram koper(II)chloride toe aan het zuur en schudt tot een blauwe heldere vloeistof is ontstaan. Geef de algemene naam van het soort mengsel dat ontstaat bij stap 2.

Bekijk het antwoord
  • Noemt oplossing. (1p)

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 1 punt

Bij stap 4 ontstaan groene vlammen. Geef de naam van de stof die de kleur van de vlammen veroorzaakt (stap 4). Maak gebruik van Binas.

Bekijk het antwoord
  • Noemt koper(ionen) of koper(chloride). (1p)

Is een formule gegeven in plaats van de naam, dan levert dit 0 punten op.

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

De docent komt tot conclusie I: het gas dat bij deze reactie ontstaat is waterstofgas. Uit welke waarneming kan conclusie I worden getrokken?

  1. A die van stap 1
  2. B die van stap 2
  3. C die van stap 3
  4. D die van stap 4
  5. E die van stap 5
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 2 punten

Bij stap 2 voegt de docent 3,0 gram koper(II)chloride toe aan het zuur. De formule van koper(II)chloride is $CuCl_2$. Bereken hoeveel gram koper maximaal kan ontstaan uit 3,0 gram koper(II)chloride.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van Cu en $CuCl_2$: 63,5 (u) delen door de som van 63,5 (u) en 2 × 35,5 (u). (1p)
  • Berekent het aantal gram Cu: de massaverhouding van Cu en $CuCl_2$ vermenigvuldigen met 3,0 (g). (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 1,4 (g).

Vraag 37 in het hele examen

Bron 15

Figuur uit het examen

Vier gevarensymbolen met de nummers I t/m IV. I: een vlam boven een cirkel. II: een hand met een reageerbuis waarop vloeistof druppelt. III: een doodskop met gekruiste botten. IV: een ontploffende bom.

Vraag 40 1 punt

Bij de proef zijn zoutzuur en waterstofgas betrokken. Binas vermeldt van deze stoffen enkele gevaaraspecten. Welke van de volgende pictogrammen passen bij deze gevaaraspecten?

A I en II
B I en III
C I en IV
D II en III
E II en IV
F III en IV

Bekijk het antwoord
  • Elk antwoord, ook geen antwoord, krijgt 1 scorepunt (aanvulling A1). Het bedoelde antwoord is E (II en IV). (1p)

Aanvulling A1 op het correctievoorschrift: bij deze vraag wordt altijd 1 scorepunt toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord gegeven is en ongeacht het gegeven antwoord.

Vraag 40 in het hele examen

Bron 14

De docent filtreert het mengsel uit stap 5. Vervolgens toont ze de aluminiumionen aan door een oplossing van natriumhydroxide toe te voegen aan de vloeistof. Er ontstaat een witte neerslag.

De docent herhaalt stap 1 tot en met 5. Ze gebruikt nu een oplossing van $H_2SO_4$ in plaats van zoutzuur. Ook gebruikt ze $CuSO_4$ in plaats van $CuCl_2$. Verder voert ze de proef precies hetzelfde uit. Er vindt nu geen reactie plaats.

Vraag 41 3 punten

De docent filtreert het mengsel uit stap 5. Vervolgens toont ze de aluminiumionen aan door een oplossing van natriumhydroxide toe te voegen aan de vloeistof. Er ontstaat een witte neerslag. Geef de vergelijking van de reactie waarbij het witte neerslag ontstaat. Maak hierbij gebruik van Binas.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $Al^{3+}$ en $OH^-$ voor de pijl. (1p)
  • Uitsluitend $Al(OH)_3$ na de pijl. (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen. Verwacht antwoord: $Al^{3+} + 3\,OH^- \rightarrow Al(OH)_3$. (1p)

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

De docent herhaalt stap 1 tot en met 5 met een oplossing van $H_2SO_4$ in plaats van zoutzuur, en met $CuSO_4$ in plaats van $CuCl_2$. Er vindt nu geen reactie plaats. Uit de herhalingsproef blijkt dat een bepaald ionsoort aanwezig moet zijn om een reactie te laten plaatsvinden. Welke formule heeft dit ionsoort?

  1. A $Cl^-$
  2. B $Cu^{2+}$
  3. C $H^+$
  4. D $SO_4^{2-}$
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 42 in het hele examen

2025, tijdvak 1: 3D printen

Opgavetekst

3D printen

Nour wil alle gasten op haar examenfeest een zelfgemaakte beker geven. Ze maakt de bekers met een 3D-printer. In deze printer wordt een kunststofdraad verwarmd en dan laag voor laag op elkaar gebracht totdat een beker is gevormd. In de 3D-printer kunnen alleen thermoplasten worden gebruikt.

Bron 17

Figuur uit het examen

Een 3D-printer met de onderdelen kunststofdraad, verwarmde spuitmond en print-tafel. Bovenaan rolt de kunststofdraad van een wieltje af naar de spuitmond; daaronder staat de beker die laag voor laag wordt opgebouwd op de print-tafel.

Vraag 43 1 punt

Nour wil alle gasten op haar examenfeest een zelfgemaakte beker geven. Ze maakt de bekers met een 3D-printer, waarin een kunststofdraad wordt verwarmd en laag voor laag wordt opgebracht. In de 3D-printer kunnen alleen thermoplasten worden gebruikt. Licht toe waarom het belangrijk is dat de kunststofdraad een thermoplast is.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de kunststof bij verwarmen zacht of vervormbaar moet worden, bijvoorbeeld: de kunststof moet zacht worden bij verwarmen; alleen een thermoplast is vervormbaar (bij verwarmen); een thermoharder zou breken of ontleden bij verhitting; een thermoharder kun je niet samensmelten of laten plakken. (1p)

Een opmerking uit het correctievoorschrift: wanneer in een overigens juist antwoord 'smelten' is gebruikt in plaats van 'vervormbaar/zacht worden', dan is dat goed. Is het antwoord 'een thermoharder maakt de 3D-printer stuk' of 'anders lukt het printen niet', dan levert dit 0 punten op.

Vraag 43 in het hele examen

Bron 18

Nour gebruikt kunststofdraden die bestaan uit polymelkzuur (PMZ). PMZ wordt gemaakt door polymerisatie van melkzuur (C3H6O3). Hierbij ontstaat een mengsel van PMZ-ketens van verschillende lengtes. De vorming van zo'n keten is hieronder met een onvolledige vergelijking weergegeven. In deze vergelijking ontbreekt alleen één coëfficiënt.
$100\,C_3H_6O_3 \rightarrow C_{300}H_{402}O_{201} + \ldots H_2O$ (reactie 1)

Vraag 44 1 punt

Nour gebruikt kunststofdraden die bestaan uit polymelkzuur (PMZ). PMZ wordt gemaakt door polymerisatie van melkzuur ($C_3H_6O_3$). Uit hoeveel atomen bestaat één molecuul melkzuur?

  1. A 1
  2. B 3
  3. C 12
  4. D 100
  5. E 1200
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 45 1 punt

Melkzuur is een voorbeeld van een beginstof waaruit door polymerisatie een lange keten kan ontstaan. Geef de algemene naam voor beginstoffen van polymerisatie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt monomeer of monomeren. (1p)

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Nour gebruikt kunststofdraden die bestaan uit polymelkzuur (PMZ). De vorming van zo'n keten is weergegeven met een vergelijking waarin alleen één coëfficiënt ontbreekt: $100\,C_3H_6O_3 \rightarrow C_{300}H_{402}O_{201} + \ldots H_2O$ (reactie 1). Geef de ontbrekende coëfficiënt in de vergelijking van reactie 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de coëfficiënt 99. (1p)

Vraag 46 in het hele examen

Vraag 48 1 punt

Bij 3D-printen met PMZ kunnen irriterende stoffen vrijkomen. Daarom moet er worden geventileerd en is het verstandig beschermende maatregelen te nemen. Geef een beschermende maatregel voor het printen met PMZ.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een beschermende maatregel voor het printen met PMZ. (1p)

Elke maatregel uit deze lijst is juist of goed te rekenen: handschoenen dragen; een laboratoriumjas dragen; een (laboratorium)bril dragen; een mondkapje dragen; in een zuurkast werken.

Vraag 48 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Rook

Opgavetekst

Rook

Bij de verkiezing van een nieuwe paus in Rome wordt het resultaat met rook bekendgemaakt. Bij witte rook is een nieuwe paus gekozen. Zwarte rook betekent dat opnieuw moet worden gestemd.

Om de rook te maken worden verschillende stoffen in een kachel verbrand. In onderstaande tabel zijn deze stoffen weergegeven.

zwarte rookwitte rook
$C_{14}H_{10}$ (antraceen)$C_{12}H_{22}O_{11}$ (lactose)
$KClO_4$ (kaliumperchloraat)$KClO_3$ (kaliumchloraat)
zwaveldennenhars

Beide kaliumzouten ontleden in de kachel tot kaliumchloride en zuurstof. Hierdoor wordt de verbranding van de overige stoffen beïnvloed.

Vraag 1 2 punten

Tot welk soort stoffen behoort antraceen? Neem de Romeinse cijfers over en kies per regel 'wel' of 'niet'.
I moleculaire stoffen: wel/niet
II koolwaterstoffen: wel/niet
III ontleedbare stoffen: wel/niet

Bekijk het antwoord
  • Kiest bij alle drie de regels het juiste antwoord: I moleculaire stoffen wel, II koolwaterstoffen wel, III ontleedbare stoffen wel. (2p)

Drie regels juist: 2 punten. Twee regels juist: 1 punt. Één of geen regel juist: 0 punten.

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

Witte rook is vooral zichtbaar doordat waterdamp in de lucht condenseert tot kleine waterdruppeltjes. Wat is de naam voor het mengsel van deze waterdruppeltjes in lucht?

  1. A schuim
  2. B legering
  3. C nevel
  4. D oplossing
  5. E suspensie
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 7 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Zonnebrandcrème in zee

Opgavetekst

Zonnebrandcrème in zee

Zonnebrandcrème bestaat voornamelijk uit een mengsel van water en olie (mengsel A). Aan dit mengsel zijn stoffen toegevoegd om uv-licht tegen te houden. Ook bevat zonnebrandcrème stoffen die de pH van de crème aanpassen tot de pH van de huid. De pH van de huid is ongeveer 5.

Een voorbeeld van een stof die uv-licht tegenhoudt is $TiO_2$. Deze stof is slecht oplosbaar in water. Helaas werkt $TiO_2$ onder invloed van zonlicht als katalysator bij de reactie van water en zuurstof tot waterstofperoxide. Waterstofperoxide is schadelijk voor de huid en heeft een negatieve invloed op het milieu. Om het ontstaan van deze stof te voorkomen, is een afsluitend laagje aluminiumoxide om de vaste $TiO_2$-deeltjes aangebracht. Aan het strand komt zonnebrandcrème ook in het zeewater terecht. Doordat dan soms het laagje aluminiumoxide eraf gaat, komt $TiO_2$ vrij.

Wetenschappers toonden aan dat op een gemiddelde zomerdag aan een strand langs de Middellandse Zee zo'n 4,0 kg $TiO_2$ in zee terechtkomt.

Vraag 8 1 punt

Mengsel A is een troebel mengsel. Geef de algemene naam van dit soort mengsel.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam emulsie. (1p)

Het antwoord 'een heterogeen mengsel' geeft 0 punten.

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Op een fles zonnebrandcrème staat de tekst 'schudden voor gebruik'. Dit is nodig, omdat na enige tijd in de fles een bezinksel ontstaat. Welk van onderstaande beweringen is juist?
I Het bezinksel bestaat uit niet-opgeloste stoffen.
II Het bezinksel zal door het schudden beter gemengd zijn met de overige bestanddelen.

  1. A Alleen I
  2. B Alleen II
  3. C Beide: I en II
  4. D Geen van beide
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

Ti heeft atoomnummer 22. Geef de rationele naam van $TiO_2$. Maak hierbij gebruik van een Romeins cijfer.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam titaanoxide. (1p)
  • Verwerkt het Romeinse cijfer IV juist in de naam: titaan(IV)oxide. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 2 punten

Geef de definitie van fotolyse en leg aan de hand daarvan uit of de beschreven reactie met behulp van $TiO_2$ een fotolyse is.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de definitie: fotolyse is een ontleding onder invloed van licht. (1p)
  • Legt uit dat de beschreven reactie geen fotolyse is, omdat de reactie geen ontleding is: er zijn twee beginstoffen (water en zuurstof), dus het is geen fotolyse. (1p)

Indien het antwoord 'fotolyse is een ontleding onder invloed van licht, dus het is geen fotolyse' is gegeven: 1 punt in totaal.

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 1 punt

Welke reactie wordt voorkomen door de aanwezigheid van het laagje aluminiumoxide?

  1. A die van water en TiO2
  2. B die van water en zonlicht
  3. C die van water en zuurstof
  4. D die van waterstofperoxide en TiO2
  5. E die van waterstofperoxide en zonlicht
  6. F die van waterstofperoxide en zuurstof
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 1 punt

Volgens Klaas komt er in de winter geen zonnebrandcrème in het zeewater. Toch wordt daar dan nog steeds waterstofperoxide gevormd. Leg uit waarom dan nog steeds waterstofperoxide wordt gevormd.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit waarom er nog steeds waterstofperoxide ontstaat, bijvoorbeeld: $TiO_2$ is een katalysator en wordt niet verbruikt; $TiO_2$ kan steeds opnieuw worden gebruikt; van $TiO_2$ zijn maar kleine hoeveelheden nodig; de zonnebrandcrème is dan nog niet (volledig) afgebroken; het aluminiumoxide wordt niet of langzamer afgebroken; zonnebrandcrème bevat een katalysator. (1p)

Ook goed: het laagje aluminiumoxide gaat er (kennelijk) maar langzaam vanaf, dus $TiO_2$ komt langzaam of later beschikbaar.

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

Het massapercentage $TiO_2$ in een zonnebrandcrème is 15%. Bereken hoeveel flessen van deze zonnebrandcrème minimaal verbruikt zijn als 4,0 kg $TiO_2$ in zee is terechtgekomen. Neem aan dat één fles 0,24 kg zonnebrandcrème bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal kg $TiO_2$ per fles: 0,24 kg delen door 100% en vermenigvuldigen met 15%. (1p)
  • Berekent het aantal flessen: 4,0 kg delen door de berekende massa $TiO_2$ per fles. (1p)

Uitkomst: 112 flessen. De uitkomst 111 flessen is ook goed. De significantie bij deze berekening wordt niet beoordeeld.

Vraag 15 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Siliciumcarbide

Opgavetekst

Siliciumcarbide

Siliciumcarbide (SiC) is een belangrijke grondstof voor bijvoorbeeld schuurpapier. Het wordt gevormd uit een mengsel van zand en cokes (C) bij een temperatuur van ongeveer 2500 °C. Zand bestaat voornamelijk uit siliciumdioxide ($SiO_2$). De totale vergelijking voor de productie van siliciumcarbide is hieronder vereenvoudigd en onvolledig weergegeven. De formule van één stof is vervangen door X en de daarbij behorende coëfficiënt ontbreekt. Deze stof is een gas.

$SiO_2 + 3\,C \rightarrow SiC + \dots X$ (reactie 1)

Vraag 16 1 punt

Siliciumcarbide bestaat uit twee atoomsoorten. Waar staan deze atoomsoorten in het periodiek systeem?

  1. A in dezelfde groep en in dezelfde periode
  2. B in dezelfde groep, maar in verschillende perioden
  3. C in verschillende groepen, maar in dezelfde periode
  4. D in verschillende groepen en in verschillende perioden
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 1 punt

Tot welk soort stoffen behoort cokes?

  1. A tot de brandstoffen
  2. B tot de halogenen
  3. C tot de ontleedbare stoffen
  4. D tot de zouten
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 17 in het hele examen

Bron 4

Figuur uit het examen

Blokschema met een vak in het midden. Links twee pijlen naar het vak, rechts een pijl naar buiten en onderaan een pijl naar beneden met de letter X. Bij de pijlen staan de ontbrekende formules als drie puntjes.

Vraag 18 2 punten

Reactie 1 kan worden weergegeven met onderstaand blokschema. Dit blokschema is nog onvolledig: drie formules ontbreken en één formule is vervangen door X. Neem onderstaand blokschema over en noteer de drie ontbrekende formules bij de juiste pijlen.

Bekijk het antwoord
  • Noteert $SiO_2$ en $C$ juist als beginstoffen bij de pijlen die naar het vak wijzen. (1p)
  • Noteert $SiC$ juist bij de pijl die naar rechts wijst. (1p)

Indien de juiste namen zijn gegeven in plaats van de formules: 1 punt. Wanneer $SiO_2$ en $C$ zijn verwisseld, niet aanrekenen. Wanneer naast de formules ook coëfficiënten zijn genoteerd, niet aanrekenen.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Geef de formule van X en de daarbij behorende coëfficiënt (reactie 1): $SiO_2 + 3\,C \rightarrow SiC + \dots X$

Bekijk het antwoord
  • Noteert de coëfficiënt 2. (1p)
  • Noteert de formule $CO$. (1p)

Indien het antwoord $C_2O_2$ is gegeven: 1 punt.

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

Zand en cokes zijn geen zuivere stoffen. Leg uit waarom dit betekent dat er mogelijk ook andere reacties plaatsvinden dan reactie 1.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat er dan ook andere stoffen aanwezig zijn die kunnen reageren, bijvoorbeeld verontreinigingen die bij hoge temperatuur kunnen ontleden. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

Bij de productie van siliciumcarbide volgens reactie 1 mag geen zuurstof aanwezig zijn, omdat dit met een beginstof zou reageren. Er wordt dan een ander reactieproduct gevormd. Leg uit dat dan een ander reactieproduct zou worden gevormd.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de koolstof (C) met de zuurstof verbrandt tot CO of CO2, dus dat er verbrandingsproducten ontstaan. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 2 punten

Een Nederlands bedrijf produceert $6{,}0 \cdot 10^4$ ton siliciumcarbide per jaar. Bereken hoeveel ton siliciumdioxide minimaal nodig is voor de productie van $6{,}0 \cdot 10^4$ ton siliciumcarbide. Maak gebruik van de vergelijking van reactie 1 en gebruik voor SiC de massa 40,1 u.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van $SiO_2$ en $SiC$: 28,1 u (de massa van Si) plus 2 × 16,0 u, gedeeld door 40,1 u. (1p)
  • Berekent het aantal ton $SiO_2$: de massaverhouding vermenigvuldigd met $6{,}0 \cdot 10^4$ ton. (1p)

Uitkomst: $9{,}0 \cdot 10^4$ ton.

Vraag 22 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Leidingwater

Opgavetekst

Leidingwater

Chula onderzoekt het water uit de kraan (leidingwater). Ze vult vier bekerglazen elk met 25 mL leidingwater en doet daarmee een aantal proefjes:

  • Bekerglas 1: ze voegt thymolblauw toe.
  • Bekerglas 2: ze voegt rodekoolsap toe.
  • Bekerglas 3: ze voegt een oplossing van natriumsulfaat toe.
  • Bekerglas 4: ze leidt er elektrische stroom door.

Chula zet een aantal van haar resultaten in een tabel:

proef erbijwaarneming
1 thymolblauwDe vloeistof kleurt geel.
2 rodekoolsapDe vloeistof kleurt blauw.
3 oplossing van natriumsulfaatDe vloeistof wordt wit troebel.
4 elektrische stroomHet lampje gaat branden.

Chula leest dat het leidingwater behoorlijk hard is. Daarom denkt ze dat bij proef 3 calciumsulfaat is ontstaan. Haar zus Taronah denkt dat het ook magnesiumsulfaat kan zijn.

Vraag 23 1 punt

Geef aan waarom de samenstelling van gedestilleerd water anders is dan die van leidingwater.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat leidingwater opgeloste stoffen bevat en gedestilleerd water niet. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Welke kenmerken heeft een oplossing van natriumsulfaat? Neem de Romeinse cijfers over en kies per regel 'wel' of 'niet'.
I De oplossing heeft een kookpunt.
II De oplossing is een mengsel van drie stoffen.

Bekijk het antwoord
  • Kiest bij beide kenmerken het juiste antwoord: I niet, II niet. (1p)

Twee kenmerken juist: 1 punt. Één of geen kenmerk juist: 0 punten. Het juiste antwoord is bij beide regels 'niet'.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 28 1 punt

Geef de formules van twee ionsoorten die water 'hard' maken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formules $Ca^{2+}$ en $Mg^{2+}$. (1p)

Beide juiste namen in plaats van de formules: 0 punten.

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

Leg uit dat het neerslag bij proef 3 geen magnesiumsulfaat kan zijn. Maak gebruik van Binas-tabel 35.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat magnesiumsulfaat een goed oplosbaar zout is (Binas-tabel 35), dus dat het geen neerslag kan vormen. (1p)

Het antwoord 'Mg2+ reageert goed met SO4 2-' geeft 0 punten.

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 1 punt

Welke conclusie past bij de waarneming van proef 4 (het lampje gaat branden)?

  1. A Leidingwater bevat opgeloste atomen.
  2. B Leidingwater bevat opgeloste ionen.
  3. C Leidingwater bevat opgeloste moleculen.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 30 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Koolstofdioxide-meter

Opgavetekst

Koolstofdioxide-meter

In ons lichaam wordt glucose omgezet tot onder meer koolstofdioxide. Deze koolstofdioxide ademen we uit, waardoor het gehalte van deze stof in de omgeving toeneemt. Een te hoog gehalte koolstofdioxide heeft een negatieve invloed op de gezondheid. Daarom is in elk klaslokaal een koolstofdioxide-meter verplicht. De meter geeft aan hoeveel koolstofdioxide aanwezig is. Het gehalte van een gas in de lucht wordt weergegeven in ppm. Voor koolstofdioxide geldt: 1 ppm = 1,95 mg $CO_2$ per m³ lucht.

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 voorbeeld van een CO2-meter

Foto van een koolstofdioxide-meter met digitaal display.

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 toelichting schaalverdeling

Cirkelvormige schaalverdeling van de meter: 0 - 400 ppm erg gezond; 400 - 800 ppm gezond; 800 - 1200 ppm ongezond; 1200 - 2000 ppm erg ongezond.

Vraag 31 1 punt

De vergelijking van de omzetting van glucose is: $C_6H_{12}O_6 + 6\,O_2 \rightarrow 6\,CO_2 + 6\,H_2O$ Deze reactie is een volledige verbranding. Waaruit blijkt dit?

  1. A Glucose is een brandstof.
  2. B Eén van de beginstoffen is zuurstof.
  3. C Glucose en zuurstof zijn de enige beginstoffen.
  4. D Koolstofdioxide en water zijn de enige reactieproducten.
  5. E Er staat geen glucose meer na de pijl.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 1 punt

Door ventileren verandert de samenstelling van de lucht in het klaslokaal. Welke verandering vindt plaats?

  1. A Het gehalte koolstofdioxide daalt en het gehalte zuurstof daalt.
  2. B Het gehalte koolstofdioxide daalt en het gehalte zuurstof stijgt.
  3. C Het gehalte koolstofdioxide stijgt en het gehalte zuurstof daalt.
  4. D Het gehalte koolstofdioxide stijgt en het gehalte zuurstof stijgt.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 34 3 punten

Geef de vergelijking van de vorming van het neerslag (regels 2 en 3). Vermeld ook de toestandsaanduidingen.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $Ca^{2+}$ en $CO_3^{2-}$ voor de pijl. (1p)
  • Uitsluitend $CaCO_3$ na de pijl. (1p)
  • Juiste toestandsaanduidingen: $Ca^{2+}(aq) + CO_3^{2-}(aq) \rightarrow CaCO_3(s)$. (1p)

Vraag 34 in het hele examen

Bron 12

Figuur uit het examen

Gaswasfles met helder kalkwater. Met pijlen is de richting van de doorgeblazen lucht aangegeven.

Vraag 35 1 punt

In de afbeelding hiernaast is met pijlen de richting van de doorgeblazen lucht weergegeven. Bij het doorblazen verandert het gehalte koolstofdioxide in deze lucht. Waarom verandert het gehalte $CO_2$?

  1. A Omdat $CO_2$ een katalysator is.
  2. B Omdat $CO_2$ gasvormig is.
  3. C Omdat $CO_2$ reageert.
  4. D Omdat $CO_2$ wordt gevormd.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 35 in het hele examen

Metingen

Bij het begin van de les geeft de koolstofdioxide-meter 300 ppm aan. De klas meet op dat moment hoelang het duurt voordat de stip niet meer zichtbaar is (meting 1).

Na een half uur is het koolstofdioxide-gehalte in het klaslokaal gestegen naar 700 ppm. De klas herhaalt dan de meting (meting 2). Bij beide metingen wordt een gelijke hoeveelheid helder kalkwater gebruikt.

Vraag 36 3 punten

Het klaslokaal heeft een volume van 230 m³. Laat met een berekening zien dat 179 gram koolstofdioxide is ontstaan in een half uur. Neem aan dat 1 ppm = 1,95 mg/m³.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de toename van het CO2-gehalte per m³ lucht: 700 ppm minus 300 ppm, vermenigvuldigd met 1,95 mg (of berekent het aantal mg CO2 per ppm in het lokaal: 1,95 × 230 m³). (1p)
  • Berekent de toename in mg voor het hele lokaal: de toename per m³ vermenigvuldigd met 230 m³ (of de toename in ppm vermenigvuldigd met het aantal mg per ppm). (1p)
  • Berekent de toename in gram: de toename in mg gedeeld door 1000 (mg naar g), met als uitkomst 179 gram. (1p)

Uitkomst: (700 - 300) × 1,95 × 230 : 1000 = 179 gram. De significantie bij deze berekening wordt niet beoordeeld.

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 2 punten

Leg uit of bij meting 2 een langere of juist een kortere tijd wordt gemeten.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit wat het verband is tussen het CO2-gehalte en de snelheid waarmee het neerslag wordt gevormd, of tussen het CO2-gehalte en de benodigde hoeveelheid lucht. (1p)
  • Concludeert in overeenstemming met de uitleg dat bij meting 2 een kortere tijd wordt gemeten. (1p)

Voorbeelden: bij een hoger gehalte CO2 is minder lucht nodig om (genoeg) neerslag te krijgen, dus de gemeten tijd is korter; bij een hoger gehalte CO2 verloopt de reactie sneller, dus de gemeten tijd is korter.

Vraag 37 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Kristallen kweken

Opgavetekst

Kristallen kweken

Sem heeft voor zijn verjaardag een 'starter-set kristallen kweken' gekregen. Hij kan hiermee thuis mooie aluin-kristallen maken.

Aluin is een zout met de formule $KAl(SO_4)_2 \cdot 12H_2O$. Deze formule betekent dat in de vaste stof tussen de ionen ook watermoleculen aanwezig zijn. Deze moleculen zijn opgesloten tussen de ionen en komen vrij wanneer het zout wordt opgelost in water. Behalve watermoleculen bevat aluin twee soorten positieve en één soort negatieve ionen.

De vergelijking van het oplossen van aluin is hieronder onvolledig weergegeven. Twee formules en één coëfficiënt ontbreken.

Bij de starter-set is onder meer de volgende informatie gegeven:

  • Let op: gebruik handschoenen en een veiligheidsbril.

Voorschrift:

1 Voeg de inhoud van een zakje aluin (15 gram) toe aan 50 mL heet water.
2 Roer het mengsel met de spatel, totdat alle aluin is opgelost.
3 Voeg dan nog eens 5 mL water toe en roer goed.
4 Laat de oplossing afkoelen totdat kristallen zijn ontstaan.
5 Filtreer de vloeistof met de kristallen.
6 Pak met een pincet de gevormde kristallen en leg ze op de bodem van een bekerglas om ze te laten drogen.

Vraag 38 1 punt

Geef de naam van het negatieve ionsoort in aluin.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam sulfaat(ion). (1p)

Indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 punten.

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 2 punten

Geef de drie ontbrekende gegevens van de vergelijking van het oplossen van aluin. Twee formules en één coëfficiënt ontbreken: $KAl(SO_4)_2 \cdot 12H_2O \rightarrow \dots + \dots + \dots\,SO_4^{2-}$

Bekijk het antwoord
  • Noemt de ionen $K^+$ en $Al^{3+}$ als de twee ontbrekende formules. (1p)
  • Noemt de coëfficiënt 2 voor $SO_4^{2-}$. (1p)

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 2 punten

Bereken het massapercentage water in aluin. Gebruik voor $KAl(SO_4)_2 \cdot 12H_2O$ de massa 474,4 u.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massa van 12 moleculen water: 2 × 1,0 u plus 16,0 u, vermenigvuldigd met 12 (216 u). (1p)
  • Berekent het massapercentage water: 216 u gedeeld door 474,4 u, vermenigvuldigd met 100%, met als uitkomst 45,5%. (1p)

De significantie bij deze berekening wordt niet beoordeeld.

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 41 1 punt

Met welk van de volgende soorten glaswerk kan 50 mL het meest nauwkeurig worden afgemeten (stap 1)?

  1. A bekerglas
  2. B erlenmeyer
  3. C maatcilinder
  4. D reageerbuis
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Geef aan waaraan je kunt zien dat alle aluin is opgelost (stap 2).

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat het mengsel helder of niet meer troebel is geworden, of dat er geen (vaste) deeltjes meer in de vloeistof zweven. (1p)

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 43 1 punt

Wat gebeurt er met de concentratie van de opgeloste ionen bij stap 3?

  1. A die wordt groter
  2. B die blijft gelijk
  3. C die wordt kleiner
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 43 in het hele examen

Bron 15

Figuur uit het examen

Lijndiagram van de oplosbaarheid van aluin. Horizontale as: temperatuur (°C), van 0 tot 70. Verticale as: aluin (g per 100 mL water), van 0 tot 125, met stappen van 25. De lijn stijgt met de temperatuur, en steiler vanaf ongeveer 40 °C.

Vraag 44 2 punten

In het diagram hiernaast is de oplosbaarheid van aluin afhankelijk van de temperatuur weergegeven. Hieruit blijkt waarom 25 °C een te lage temperatuur is voor 50 mL water bij stap 1 en stap 2. Licht toe aan de hand van het diagram waarom 25 °C te laag is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een relevante waarde uit het diagram, bijvoorbeeld: bij 25 °C lost minder dan 30 g aluin op per 100 mL water (ongeveer 14 g per 100 mL). (1p)
  • Geeft een juiste toelichting in overeenstemming met de gegeven waarde, bijvoorbeeld: bij 25 °C kan er geen 15 g in 50 mL oplossen, dus niet alle aluin lost op; voor 15 g in 50 mL (30 g per 100 mL) is een temperatuur van (iets minder dan) 50 °C nodig. (1p)

Een antwoord als 'dan zal niet alle aluin oplossen' geeft 0 punten. Een antwoord als '25 °C is geen heet water' geeft 0 punten.

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 45 1 punt

De kristallen ontstaan (stap 4) als door afkoelen de oplosbaarheid van de aluin daalt. De ionen die niet meer opgelost kunnen blijven, vormen dan kleine vaste deeltjes in de vloeistof. Welke notatie beschrijft de toestandsverandering die daarbij plaatsvindt?

  1. A (aq) → (l)
  2. B (aq) → (s)
  3. C (l) → (aq)
  4. D (l) → (s)
  5. E (s) → (aq)
  6. F (s) → (l)
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Welk van de volgende begrippen past bij de kristallen na stap 5?

  1. A bezinksel
  2. B destillaat
  3. C filtraat
  4. D residu
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 46 in het hele examen

Bron 16

Figuur uit het examen

Vijf GHS-pictogrammen, met de Romeinse cijfers I tot en met V eronder: I explosief (ontploffende bom), II uitroepteken, III vlam boven een cirkel, IV gasfles, V corrosief (bijtend).

Vraag 47 1 punt

De resten van deze starters-set mogen niet in het riool of bij het huisafval terechtkomen. Sem zoekt dit uit en concludeert dat aluin schadelijk is. Geef aan met welk van de volgende pictogrammen dit gevaar kan worden aangegeven. Noteer het Romeinse cijfer.

Bekijk het antwoord
  • Noteert het Romeinse cijfer II. (1p)

Vraag 47 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Neanderthalers

Vraag 1 1 punt

Tot welke soort stoffen behoort $MnO_2$?

  1. A tot de halogenen
  2. B tot de legeringen
  3. C tot de metalen
  4. D tot de ontleedbare stoffen
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 2 punten

Geef de rationele naam van $MnO_2$. Maak hierbij gebruik van een Romeins cijfer.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam mangaanoxide (1p)
  • Verwerkt het Romeinse cijfer IV juist in de naam: mangaan(IV)oxide (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Neanderthalers

[1] In voormalige kampen van Neanderthalers zijn
[2] zwarte brokjes gevonden. Wetenschappers
[3] denken dat deze brokjes werden gebruikt als
[4] een hulpmiddel bij het maken van vuur.
[5] De brokjes blijken voornamelijk te bestaan uit
[6] $MnO_2$. Uit experimenten blijkt dat houtschaafsel
[7] eerder en sneller brandt wanneer $MnO_2$ eraan
[8] is toegevoegd. Dit zou komen doordat bij
[9] verhitting $MnO_2$ wordt omgezet tot $Mn_3O_4$ en
[10] zuurstof.

Vraag 3 1 punt

Geef een argument waarom $MnO_2$ geen katalysator genoemd mag worden bij deze experimenten (regels 6 tot en met 10).

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juist argument. Voorbeelden van een juist antwoord: $MnO_2$ wordt verbruikt (tijdens de verhitting / de ontledingsreactie); na de reactie is er geen / minder $MnO_2$ over; $MnO_2$ wordt omgezet (en een katalysator niet); een katalysator wordt niet verbruikt (en $MnO_2$ wel). (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

Geef de vergelijking van de omzetting van $MnO_2$ (regels 9 en 10).

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $MnO_2$ voor de pijl en uitsluitend $Mn_3O_4$ en $O_2$ na de pijl (het antwoord is $3\,MnO_2 \rightarrow Mn_3O_4 + O_2$) (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element is voor en na de pijl gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 1 punt

In $Mn_3O_4$ komen twee soorten mangaanionen voor: $Mn^{2+}$ en $Mn^{3+}$. Wat is de verhouding $Mn^{2+}$ : $Mn^{3+}$ in $Mn_3O_4$?

  1. A 1 : 2
  2. B 2 : 1
  3. C 2 : 3
  4. D 3 : 2
  5. E 3 : 4
  6. F 4 : 3
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

In een laboratorium kan zuurstofgas dat bij een reactie ontstaat, met een proefje worden aangetoond. Beschrijf de uitvoering van dit proefje en geef de daarbij behorende waarneming(en).
Noteer je antwoord als volgt:
handeling(en): ...
waarneming(en): ...

Bekijk het antwoord
  • Handeling: een gloeiende houtspaander bij het gas houden / erbij houden (1p)
  • Waarneming: de houtspaander gloeit op / harder / feller, of de houtspaander gaat branden (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Witte stof

Opgavetekst

Witte stof

Witte stof

De klas krijgt een huiswerkopdracht: bedenk hoe je kunt onderzoeken of de witte stof die jullie hebben gekregen natriumcarbonaat óf natriumfosfaat is. Salty en Salin overleggen over deze huiswerkopdracht. Hun overleg is hiernaast weergegeven.

De volgende les voeren ze hun proeven uit. Ze maken een oplossing van de witte stof en vullen daarna twee reageerbuizen met deze oplossing.

Proef 1: Aan de eerste reageerbuis wordt een oplossing van koper(II)nitraat toegevoegd. Er ontstaat een neerslag.
Proef 2: Aan de tweede reageerbuis voegen ze een oplossing van zwavelzuur toe. Ze zien geen reactieverschijnselen.

Salty en Salin trekken uit hun resultaten twee conclusies:

  • De witte stof is natriumfosfaat.
  • Het neerslag bij proef 1 bestaat dus uit koper(II)fosfaat.

Deze conclusies zijn inderdaad juist.

Chat (afbeelding): Salty: He Salin, we moeten nog iets bedenken om aan te tonen of die witte stof natriumcarbonaat of natriumfosfaat is? Salin: He Salty. Ja! Ik dacht misschien door die stof op te lossen en dan een oplossing van kopernitraat toevoegen. Salin: Als een neerslag ontstaat, is het natriumfosfaat. Salty: Volgens mij kunnen we het carbonaat-ion ook met zwavelzuur aantonen. Salin: Zullen we beide proeven dan doen? Salty: Oke.

Vraag 8 1 punt

Uit welk type deeltjes bestaat de witte stof?

  1. A uit atomen
  2. B uit ionen
  3. C uit moleculen
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 1 punt

Welke kleur heeft een oplossing van koper(II)nitraat?

  1. A blauw
  2. B bruin
  3. C geel
  4. D kleurloos
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 11 3 punten

Geef de vergelijking van de neerslagreactie die plaatsvindt bij proef 1.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $Cu^{2+}$ en $PO_4^{3-}$ voor de pijl (1p)
  • Uitsluitend $Cu_3(PO_4)_2$ na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen (het antwoord is $3\,Cu^{2+} + 2\,PO_4^{3-} \rightarrow Cu_3(PO_4)_2$) (1p)

Het correctievoorschrift kent ook deelpunten voor twee foutieve antwoorden: bij $Cu^{2+} + PO_4^{3-} \rightarrow CuPO_4$ 1 punt, en bij $Cu^{2+} + CO_3^{2-} \rightarrow CuCO_3$ 1 punt.

Vraag 11 in het hele examen

Bron 3

$NO_3^-$$CO_3^{2-}$$PO_4^{3-}$
$Cu^{2+}$gsX
$Na^+$ggY

Vraag 12 2 punten

Salty legt uit waarom proef 1 ongeschikt is om te bepalen welke stof de witte stof is. Ze maakt daarbij onderstaande tabel. Deze tabel is nog onvolledig, twee gegevens ontbreken.
Geef de ontbrekende gegevens en leg aan de hand daarvan uit waarom proef 1 ongeschikt is.
Noteer je antwoord als volgt:
X: ...
Y: ...
uitleg: ...

Bekijk het antwoord
  • Vult bij X de letter s in en bij Y de letter g in (1p)
  • Geeft een uitleg waaruit blijkt dat een onderscheid nodig is om te kunnen bepalen welke van de twee stoffen de witte stof is (1p)

Een uitleg als 'als er twee s-jes in de tabel staan, kun je het niet weten' is een juiste uitleg.

Vraag 12 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Methylcyclohexaan

Opgavetekst

Methylcyclohexaan

Een alternatief voor fossiele brandstoffen is waterstof. Dit gas kan uit water worden verkregen door middel van elektrolyse. Gassen kunnen minder gemakkelijk opgeslagen en vervoerd worden dan vloeistoffen. Maar het vloeibaar maken van waterstof kost veel energie. Daarom is bedacht om waterstof te laten reageren met de vloeistof tolueen ($C_7H_8$). Hierbij ontstaat methylcyclohexaan ($C_7H_{14}$), dat ook vloeibaar is.

De reactievergelijking voor de vorming van methylcyclohexaan is hieronder onvolledig weergegeven. De formule van waterstof en de bijbehorende coëfficiënt ontbreken.

$C_7H_8 + \dots \dots \rightarrow C_7H_{14}$ (reactie 1)

Uit methylcyclohexaan worden waterstof en tolueen vervolgens weer volledig vrijgemaakt. De waterstof wordt daarna gebruikt als brandstof. Het tolueen kan worden hergebruikt. Deze cyclus van chemische processen, opslag en vervoer is hieronder vereenvoudigd weergegeven.

Vraag 16 1 punt

Welke van de stoffen methylcyclohexaan en tolueen is een koolwaterstof?

  1. A alleen methylcyclohexaan
  2. B alleen tolueen
  3. C beide: methylcyclohexaan en tolueen
  4. D geen van beide
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 1 punt

Met hoeveel moleculen waterstof kan een molecuul tolueen maximaal reageren? Maak gebruik van de vergelijking van reactie 1.

  1. A 1
  2. B 2
  3. C 3
  4. D 4
  5. E 5
  6. F 6
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 17 in het hele examen

Bron 5

Figuur uit het examen

Blokschema met drie blokken (I, II en III), twee opslagschepen (boven en onder, beide met het opschrift opslag) en de pijlen a, b, c en d. Water gaat naar blok I. Uit blok I komt waterstof naar blok II, en zuurstof gaat naar beneden. Uit blok II gaat pijl a naar het bovenste opslagschip; pijl c komt vanuit het onderste opslagschip naar blok II. Uit het bovenste opslagschip gaat pijl b naar blok III; van blok III gaat pijl d naar het onderste opslagschip. Uit blok III komt waterstof naar rechts.

Vraag 18 1 punt

In welk van de blokken I, II en III vindt een ontleding plaats?

  1. A alleen in I
  2. B alleen in II
  3. C alleen in III
  4. D in I en II
  5. E in I en III
  6. F in II en III
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 1 punt

Bij welke van de pijlen a, b, c en d hoort het bijschrift methylcyclohexaan?

  1. A bij a en b
  2. B bij a en c
  3. C bij a en d
  4. D bij b en c
  5. E bij b en d
  6. F bij c en d
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 2 punten

In ruimte III wordt tolueen ($C_7H_8$) weer vrijgemaakt en hergebruikt om waterstof te binden. Per molecuul methylcyclohexaan komt 1 molecuul tolueen vrij. De molecuulmassa van methylcyclohexaan (98 u) is bijna net zo groot als die van tolueen. De vervoerde massa wordt dus maar voor een klein percentage bepaald door het gewenste waterstofgas.
Laat met een berekening zien dat 4,7 ton tolueen vrijkomt uit 5,0 ton methylcyclohexaan.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van tolueen en methylcyclohexaan: 7 × 12,0 (u) opgeteld bij 8 × 1,0 (u), en die som gedeeld door 98 (u) (1p)
  • Berekent het aantal ton tolueen: de berekende massaverhouding vermenigvuldigd met 5,0 (ton). Een juiste berekening is 92,0 : 98 × 5,0 = 4,7 (ton) (1p)

De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

In ruimte III wordt tolueen ($C_7H_8$) weer vrijgemaakt en hergebruikt om waterstof te binden. Per molecuul methylcyclohexaan komt 1 molecuul tolueen vrij. De molecuulmassa van methylcyclohexaan (98 u) is bijna net zo groot als die van tolueen. De vervoerde massa wordt dus maar voor een klein percentage bepaald door het gewenste waterstofgas.
Bereken hoeveel massaprocent van het vervoerde methylcyclohexaan wordt vrijgemaakt als waterstofgas. Neem aan dat 4,7 ton tolueen vrijkomt uit 5,0 ton methylcyclohexaan.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massa waterstofgas uit methylcyclohexaan: 4,7 (ton) aftrekken van 5,0 (ton) (1p)
  • Berekent het massapercentage waterstof: de berekende massa waterstof delen door 5,0 (ton) en vermenigvuldigen met 100 (%). Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 6 (%) (1p)

De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 21 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Parfum

Opgavetekst

Parfum

Parfum

Parfum is een heldere vloeistof die geurstoffen en alcohol bevat. De geurstoffen kunnen worden verkregen uit bloemblaadjes door er stoom door te leiden. Hieronder is een vereenvoudigde opstelling voor dit proces afgebeeld.
De stoom trekt de geurstoffen uit de bloemblaadjes in de kolf. De stoom met geurstoffen wordt vervolgens door een koeler geleid. In de koeler vindt een faseovergang plaats. De opgevangen vloeistof vormt in het opvangvat twee lagen. De onderste laag bestaat voornamelijk uit water. De bovenste laag bevat de geurstoffen.

Afbeelding: stoom gaat de kolf in; vanuit de kolf loopt de leiding met de stoom naar de koeler; de koeler heeft water in aan de onderkant en water uit aan de bovenkant; de vloeistof wordt opgevangen in een opvangvat.

Vraag 22 1 punt

Welk soort mengsel is parfum?

Bekijk het antwoord
  • Noemt (een) oplossing (1p)

Wanneer het antwoord 'homogeen mengsel' is gegeven, dit niet aanrekenen.

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 1 punt

Welk soort proces vindt plaats in de kolf?

  1. A een neerslagreactie
  2. B een neutralisatie
  3. C een thermolyse
  4. D een scheiding
  5. E een verbranding
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Welk van onderstaande begrippen past bij de vloeistoffen in het opvangvat?

  1. A bezinksel
  2. B destillaat
  3. C filtraat
  4. D neerslag
  5. E residu
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Na enige tijd vormen de vloeistoffen in het opvangvat twee lagen. Dit is het gevolg van een verschil in twee stofeigenschappen.
Welke twee stofeigenschappen zijn dat?

  1. A dichtheid en kookpunt
  2. B dichtheid en oplosbaarheid
  3. C dichtheid en smeltpunt
  4. D kookpunt en oplosbaarheid
  5. E kookpunt en smeltpunt
  6. F oplosbaarheid en smeltpunt
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 1 punt

Bij het maken van parfum wordt de vloeistoflaag die de geurstoffen bevat gemengd met alcohol. De geurstoffen blijven langer op de huid achter dan de alcohol. Er zijn 40.000 bloemblaadjes nodig om 50 mL parfum te maken die 25 volumeprocent geurstof bevat.
Geef de formule van alcohol.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $C_2H_6O$ of $C_2H_5OH$ (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 1 punt

De geurstoffen zijn te ruiken wanneer deze uit de parfum zijn verdampt.
Welke fase hebben de geurstoffen in dat geval?

  1. A gas
  2. B vast
  3. C vloeibaar
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

Bij het maken van parfum wordt de vloeistoflaag die de geurstoffen bevat gemengd met alcohol. Er zijn 40.000 bloemblaadjes nodig om 50 mL parfum te maken die 25 volumeprocent geurstof bevat.
Een andere parfum bevat maar 20 volumeprocent geurstoffen. Hoeveel mL van deze parfum kan worden gemaakt uit 40.000 bloemblaadjes?

  1. A minder dan 50 mL
  2. B meer dan 50 mL maar minder dan 100 mL
  3. C meer dan 100 mL
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 29 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Airbag

Opgavetekst

Airbag

[1] Een airbag beschermt een inzittende van een auto bij
[2] een botsing. Bij een botsing treedt een mechanisme in
[3] werking waardoor een ontleding van een vaste stof
[4] plaatsvindt en de airbag zich opblaast. Bij de ontleding
[5] vindt gasvorming plaats en komt warmte vrij. In airbags
[6] wordt bijvoorbeeld natriumazide ($NaN_3$) of
[7] guanidinenitraat ($CH_6N_4O_3$) gebruikt. Beide stoffen
[8] vormen bij ontleding onder meer stikstofgas ($N_2$).

Vraag 31 1 punt

Natriumazide is een zout dat bestaat uit natriumionen en azide-ionen. Wat is de formule van het azide-ion?

  1. A $N_3^-$
  2. B $N_3^{2-}$
  3. C $N_3^{3-}$
  4. D $N_3^+$
  5. E $N_3^{2+}$
  6. F $N_3^{3+}$
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 2 punten

Guanidinenitraat ($CH_6N_4O_3$) kan worden gemaakt volgens: stof X + $HNO_3 \rightarrow CH_6N_4O_3$.
Geef de formule van stof X.

Bekijk het antwoord
  • Een formule met uitsluitend C, H en N (1p)
  • Juiste indices: $CH_5N_3$ (1p)

De volgorde van de elementen in de gegeven formule niet beoordelen.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 3 punten

De molecuulmassa van $CH_6N_4O_3$ is 122 u.
Bereken hoeveel liter $N_2$ maximaal kan ontstaan uit 83 gram $CH_6N_4O_3$. Neem aan dat 1,0 L $N_2$ een massa heeft van 1,4 gram.

Bekijk het antwoord
  • Berekening van de massaverhouding van stikstof en guanidinenitraat: 4 × 14,0 (u) gedeeld door 122 (u) (1p)
  • Berekening van de massa stikstof: 83 (g) vermenigvuldigd met de berekende massaverhouding (1p)
  • Berekening van het aantal liter stikstof: de berekende massa gedeeld door 1,4 (g/L). Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 27 (L) (1p)

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 3 punten

Bij de ontleding van guanidinenitraat ($CH_6N_4O_3$) ontstaan behalve stikstofgas ook koolstof en waterdamp.
Geef de vergelijking van de ontleding van guanidinenitraat.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $CH_6N_4O_3$ voor de pijl (1p)
  • Uitsluitend $N_2$, C en $H_2O$ na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen (het antwoord is $CH_6N_4O_3 \rightarrow 2\,N_2 + C + 3\,H_2O$) (1p)

Vraag 34 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Tetra

Opgavetekst

Tetra

Tetra is de triviale naam voor een bepaalde chloorverbinding. De naam verwijst naar het Griekse telwoord voor het aantal chlooratomen in een molecuul van deze stof. Tetra kan worden gebruikt om vlekken te verwijderen die slecht oplosbaar zijn in water.

De productie van tetra kan vereenvoudigd worden beschreven in drie stappen:

  • stap 1: Uit methaan en chloor ontstaat een mengsel van verschillende stoffen (mengsel A). Een daarvan is waterstofchloride.
  • stap 2: Waterstofchloride wordt verwijderd met behulp van extractie. Hierbij ontstaat zoutzuur. De overige stoffen lossen niet op in zoutzuur. Van deze stoffen zijn enkele gegevens vermeld in onderstaande tabel.
  • stap 3: Ten slotte wordt tetra van de overige stoffen gescheiden met behulp van destillatie. Tetra is hierbij het residu.

In onderstaand blokschema zijn de drie stappen vereenvoudigd weergegeven.

Vraag 35 1 punt

Hoeveel chlooratomen bevat een molecuul tetra?

  1. A 1
  2. B 2
  3. C 3
  4. D 4
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

Geef de formule van methaan.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $CH_4$ (1p)

Vraag 36 in het hele examen

Bron 9

molecuulformulemolecuulmassa (u)kookpunt (K)
$CH_3Cl$50,5249
$CH_2Cl_2$85,0313
$CHCl_3$119,5334
$CCl_4$154,0350

Vraag 37 1 punt

Geef het verband tussen het kookpunt en de molecuulmassa door de volgende zin juist aan te vullen. Maak gebruik van de informatie in de tabel.
Hoe ...(1)... de molecuulmassa, hoe ...(2)... het kookpunt.
Kies 'groter' of 'kleiner' (1) en 'hoger' of 'lager' (2).
Noteer je antwoord als volgt:
1: ....
2: ....

Bekijk het antwoord
  • Noemt 1: groter en 2: hoger, of 1: kleiner en 2: lager (1p)

Indien de combinatie 'groter en lager' of 'kleiner en hoger' is gegeven: 0 punten.

Vraag 37 in het hele examen

Bron 10

Figuur uit het examen

Blokschema met drie blokken (I, II en III). Methaan gaat van links naar blok I; chloor komt van boven in blok I. Uit blok I komt mengsel A naar blok II; stof X komt van boven in blok II. Uit blok II gaat zoutzuur naar beneden en mengsel B naar blok III. Uit blok III komt tetra naar rechts en gaan de overige stoffen naar beneden.

Vraag 38 1 punt

Geef de naam van stof X die wordt toegevoegd in stap 2 (blok II).

Bekijk het antwoord
  • Noemt water (1p)

Indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 punten.

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 1 punt

Na stap 2 blijven er stoffen over.
Welke van onderstaande stoffen is bij kamertemperatuur gasvormig?

  1. A $CH_3Cl$
  2. B $CH_2Cl_2$
  3. C $CHCl_3$
  4. D $CCl_4$
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 1 punt

Door welk verschil in stofeigenschap is tetra het residu bij stap 3?

  1. A deeltjesgrootte
  2. B dichtheid
  3. C kookpunt
  4. D oplosbaarheid
  5. E smeltpunt
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 40 in het hele examen

2024, tijdvak 1: pH-kleurencirkel

Opgavetekst

pH-kleurencirkel

[1] Universeel-indicator-papier wordt geleverd met een
[2] kleurencirkel. Bij elke kleur hoort een andere pH-waarde.
[3] Door een druppel vloeistof op het indicator-papier te
[4] brengen, krijgt het papier een bepaalde kleur. Door deze
[5] kleur te vergelijken met de kleuren van de kleurencirkel
[6] wordt de pH van de vloeistof bepaald.
[7] Charlotte wil een kleurencirkel bij rodekoolsap maken.
[8] Rodekoolsap (kookvocht van rodekool) heeft bij verschillende pH-waarden
[9] een andere kleur. Ze kookt daarom gesneden rodekool in water totdat de
[10] kleur van het kookvocht niet meer verandert. Daarna scheidt ze het
[11] gevormde rodekoolsap met behulp van een zeef. Het paarsblauwe
[12] rodekoolsap vangt ze op in een erlenmeyer. Vervolgens maakt ze een
[13] reeks oplossingen van pH = 1 tot en met pH = 14. Aan elke oplossing voegt
[14] ze een klein beetje rodekoolsap toe en ze bekijkt de kleur van het
[15] mengsel.

Om de reeks oplossingen te maken krijgt Charlotte van haar docent een oplossing van salpeterzuur en een oplossing van natriumhydroxide. De zure oplossing, die 6,30 mg salpeterzuur per mL bevat, heeft pH = 1. Charlotte neemt steeds een beetje van de oplossing en voegt voldoende water toe. Zo maakt ze vijf oplossingen van pH = 2 tot en met pH = 6. Met de oplossing van natriumhydroxide maakt ze zeven oplossingen: van pH = 8 tot en met pH = 14. Ook zet ze een vloeistof met pH = 7 klaar.

Charlotte voegt een klein beetje rodekoolsap toe aan elke oplossing. Hierdoor verandert steeds de kleur. Ze neemt aan dat het sap geen invloed heeft op de pH. Met kleurpotlood geeft ze de gevonden kleuren in de kleurencirkel (zie afbeelding hiernaast) aan.

Charlotte gebruikt vervolgens haar kleurencirkel voor een onderzoekje. Ze voegt een beetje rodekoolsap toe aan een oplossing van keukenzout, aan een oplossing van soda ($Na_2CO_3$) en aan azijn. Ze vergelijkt daarna de kleur die elke vloeistof heeft gekregen met de kleuren op haar kleurencirkel en leest de bijbehorende pH-waarden af: pH = 3, pH = 7 en pH = 11.

Vraag 42 1 punt

Welke scheidingsmethoden gebruikt Charlotte (regels 9 tot en met 12)?

  1. A eerst adsorberen en daarna extraheren
  2. B eerst adsorberen en daarna filtreren
  3. C eerst extraheren en daarna adsorberen
  4. D eerst extraheren en daarna filtreren
  5. E eerst filtreren en daarna adsorberen
  6. F eerst filtreren en daarna extraheren
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 47 3 punten

Geef de vergelijking van het oplossen van soda ($Na_2CO_3$) in water. Vermeld ook de toestandsaanduidingen.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $Na_2CO_3$ voor de pijl en uitsluitend $Na^+$ en $CO_3^{2-}$ na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen (1p)
  • Juiste toestandsaanduidingen: $Na_2CO_3$ (s), $Na^+$ (aq) en $CO_3^{2-}$ (aq) (het antwoord is $Na_2CO_3 (s) \rightarrow 2\,Na^+ (aq) + CO_3^{2-} (aq)$) (1p)

Vraag 47 in het hele examen

Vraag 48 1 punt

Welke van onderstaande eigenschappen heeft soda?
Soda kan

  1. A $H^+$ afstaan.
  2. B $H^+$ opnemen.
  3. C $OH^-$ afstaan.
  4. D $OH^-$ opnemen.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 48 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Lachgas in raceauto

Opgavetekst

Lachgas in raceauto

[1] In de verbrandingsmotor van een raceauto reageert de brandstof met [2] zuurstof uit de lucht. Door extra zuurstof toe te voegen kan de auto harder [3] rijden. Deze extra zuurstof kan worden geleverd door lachgas ($N_2O$). [4] Lachgas wordt vloeibaar gemaakt en opgeslagen in een tank, die in de [5] auto wordt bevestigd. Door op een knop te duwen, wordt lachgas vanuit [6] de tank in de motor gebracht. Bij de hoge temperatuur in de motor [7] ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer [8] zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De [9] auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van [10] andere raceauto's.

Vraag 2 2 punten

Geef de rationele naam van $N_2O$.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de stofnaam stikstofoxide (1p)
  • Verwerkt het voorvoegsel(s) juist: distikstof(mono)oxide (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 2 punten

Een tank bevat ongeveer 8 kilogram $N_2O$. Bereken hoeveel kg zuurstof maximaal kan ontstaan uit 8,0 kg $N_2O$.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van O en $N_2O$: 16,0 (u) delen door de som van $2 \times 14{,}0$ (u) en 16,0 (u) (1p)
  • Berekent het aantal kg O in 8,0 kg $N_2O$: de massaverhouding vermenigvuldigen met 8,0 (kg); uitkomst 2,9 (kg) (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 2,9 (kg). Een antwoord als '(32,0 : 44,0) : 2 × 8,0 = 2,9' is ook goed. De significantie niet beoordelen.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 1 punt

Geef de naam van de faseovergang die plaatsvindt wanneer lachgas vloeibaar wordt gemaakt (regel 4).

Bekijk het antwoord
  • Noemt condenseren of condensatie (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 2 punten

Onderweg naar de motor verdampt het vloeibare lachgas tot gas.
Vinden onderstaande veranderingen plaats bij verdampen? Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'.
I De gemiddelde afstand tussen de moleculen neemt toe.
II De totale massa van de moleculen neemt af.
III De moleculen worden omgezet tot andere moleculen.

Bekijk het antwoord
  • Kiest voor elke verandering juist 'wel' of 'niet': I wel, II niet, III niet (2p)

Puntentabel uit het correctievoorschrift: drie veranderingen juist 2 punten; twee veranderingen juist 1 punt; één of geen verandering juist 0 punten.

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 1 punt

Geef de naam van het type ontleding dat plaatsvindt in de motor (regels 6 en 7).

Bekijk het antwoord
  • Noemt thermolyse (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 3 punten

Geef de vergelijking van de ontleding van $N_2O$.

Bekijk het antwoord
  • Geeft uitsluitend $N_2O$ voor de pijl (1p)
  • Geeft uitsluitend $N_2$ en $O_2$ na de pijl (1p)
  • De vergelijking klopt: het aantal deeltjes van elk element is voor en na de pijl gelijk, met de coëfficiënten in zo klein mogelijke gehele getallen ($2N_2O \rightarrow 2N_2 + O_2$) (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Ballon blaast zichzelf op

Opgavetekst

Bron 2

Tijdens een practicum krijgen de leerlingen het volgende voorschrift:
stap 1: Giet 100 mL schoonmaakazijn in een fles.
stap 2: Doe 5,0 gram zuiveringszout in een ballon.
stap 3: Bevestig de ballon met het 'tuitje' over de opening van de fles.
stap 4: Schud de inhoud van de ballon leeg in de fles.
Zodra het zuiveringszout in de fles terechtkomt, blaast de ballon zichzelf op. Dit komt doordat er koolstofdioxide ($CO_2$) ontstaat.
De vergelijking van de reactie van zuiveringszout ($NaHCO_3$) en schoonmaakazijn (stap 4) kan als volgt worden weergegeven:

NaHCO_3 + H^+ \rightarrow Na^+ + \dots + CO_2

In deze vergelijking ontbreekt alleen de formule van één stof.

Bron 3

Figuur uit het examen

Twee afbeeldingen bij het voorschrift, voor stap 3 en stap 4. Bij stap 3 is een ballon met het tuitje over de opening van een fles bevestigd. Bij stap 4 is de ballon boven de fles leeggeschud.

Vraag 8 1 punt

Zuiveringszout is een triviale naam.
Geef de rationele naam van zuiveringszout.

Bekijk het antwoord
  • Noemt natriumwaterstofcarbonaat (1p)

Een formule in plaats van de naam levert 0 punten op.

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Tot welk soort stoffen behoort koolstofdioxide?

  1. A tot de edelgassen
  2. B tot de halogenen
  3. C tot de moleculaire stoffen
  4. D tot de zouten
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 13 1 punt

De vergelijking van de reactie van zuiveringszout en schoonmaakazijn (stap 4):

NaHCO_3 + H^+ \rightarrow Na^+ + \dots + CO_2

In deze vergelijking ontbreekt alleen de formule van één stof.
Geef de formule van de ontbrekende stof in de gegeven vergelijking.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $H_2O$ (1p)

Een naam in plaats van de formule levert 0 punten op.

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 3 punten

Bereken hoeveel liter $CO_2$ maximaal kan ontstaan uit 5,0 gram $NaHCO_3$.

  • Gebruik voor $NaHCO_3$ de massa 84,0 (u).
  • Neem aan dat 1,0 L $CO_2$ een massa heeft van 2,1 g.
Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van $CO_2$ en $NaHCO_3$: 12,0 (u) optellen bij 2 × 16,0 (u) en de uitkomst delen door 84,0 (u) (1p)
  • Berekent het aantal gram $CO_2$: 5,0 (g) vermenigvuldigen met de berekende massaverhouding (1p)
  • Berekent het aantal liter $CO_2$: het aantal gram $CO_2$ delen door 2,1 (g) en de uitkomst vermenigvuldigen, eventueel impliciet, met 1,0 (L) (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 1,2 (L).

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 1 punt

Sayara onderzoekt of ze eenzelfde ballon nog groter kan laten worden. Ze voert stap 1 tot en met 4 nogmaals uit, maar gebruikt bij stap 1 meer schoonmaakazijn. Ze merkt dat de ballon niet groter is geworden dan bij haar eerdere proef. Hieruit concludeert ze dat er dus evenveel $CO_2$ is ontstaan.
Geef een verklaring waarom er evenveel $CO_2$ is ontstaan.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een verklaring die erop neerkomt dat zuiveringszout de hoeveelheid $CO_2$ bepaalt en dat het extra schoonmaakazijn geen extra $CO_2$ oplevert. Juiste voorbeelden: het schoonmaakazijn was (ook de eerste keer) al in overmaat; het zuiveringszout was als eerste in ondermaat; meer schoonmaakazijn levert alleen meer $CO_2$ als er nog zuiveringszout aanwezig is; als je meer azijn toevoegt, is ook meer zuiveringszout nodig voor een hogere gasproductie (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Bron 4

Figuur uit het examen

Een getekende persoon met een labbril en een witte labjas houdt een opgeblazen ballon boven een bekerglas op tafel.

Vraag 16 2 punten

Sayara laat de opgeblazen ballon leeglopen in een bekerglas met helder kalkwater. Er zijn dan in het kalkwater verschillende verschijnselen waar te nemen.
Geef twee van deze waarnemingen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste waarnemingen van het kalkwater (2p)

Per juiste waarneming 1 punt, maximaal 2 punten. Voorbeelden van een juiste waarneming: er zijn belletjes te zien; je hoort het borrelen; de vloeistof wordt troebel; de vloeistof wordt wit. Een neerslag als waarneming goed rekenen. Het antwoord 'de ballon wordt plat / gaat rimpelen' levert 0 punten op.

Vraag 16 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Chloorbleekloog in zwembad

Opgavetekst

Chloorbleekloog in zwembad

Aan het water in zwembaden worden desinfecterende stoffen toegevoegd, zoals waterstofperoxide en 'chloorbleekloog'. Chloorbleekloog is een oplossing van natriumhypochloriet ($NaClO$) in water. Natriumhypochloriet bestaat uit natriumionen en hypochloriet-ionen. De hypochloriet-ionen hebben een desinfecterende werking.
Zwembadwater heeft een pH-waarde tussen pH = 7,2 en pH = 7,6. In dit pH-gebied werken de hypochloriet-ionen het best.

Vraag 17 1 punt

Geef de formule van waterstofperoxide.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $H_2O_2$ (1p)

Een naam in plaats van de formule levert 0 punten op.

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 1 punt

Welke lading heeft het hypochloriet-ion?

  1. A 1+
  2. B 2+
  3. C 3+
  4. D 1-
  5. E 2-
  6. F 3-
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

Een leverancier van chloorbleekloog levert verpakkingen van 1 L en 20 L. Alle verpakkingen zijn gevuld vanuit dezelfde voorraadtank. Zijn de volgende beweringen over deze verpakkingen juist?
I De concentratie natriumhypochloriet is in alle verpakkingen gelijk.
II De hoeveelheid hypochloriet-ionen is in alle verpakkingen gelijk.

  1. A alleen I
  2. B alleen II
  3. C beide: I en II
  4. D geen van beide
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 23 3 punten

In een overdekt zwembad is 1,4 mg natriumhypochloriet per liter nodig voor een goede desinfecterende werking.
Bereken hoeveel liter chloorbleekloog minimaal moet worden opgelost in een zwembad met $2{,}0 \cdot 10^5$ L water. Neem aan dat chloorbleekloog 150 g natriumhypochloriet per L bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal mg natriumhypochloriet in $2{,}0 \cdot 10^5$ L: 1,4 (mg per L) vermenigvuldigen met $2{,}0 \cdot 10^5$ (L) (1p)
  • Berekent het aantal g natriumhypochloriet: het aantal mg delen door 1000 (mg g$^{-1}$) (1p)
  • Berekent het aantal liter chloorbleekloog: het aantal gram natriumhypochloriet delen door 150 (g L$^{-1}$) (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 1,9 (L).

Vraag 23 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Katalysator

Opgavetekst

Katalysator

Een docent oefent met de klas het inzicht in reacties. Hij schrijft op het bord:

A + B \rightarrow C + D

In deze vergelijking zijn A, B, C en D elk een moleculaire stof, aangeduid met letters in plaats van met formules. Bij de reactie wordt een katalysator gebruikt.

Vraag 24 1 punt

Verandert de totale massa van de vier stoffen gedurende de reactie?

  1. A Ja, de totale massa wordt groter.
  2. B Ja, de totale massa wordt kleiner.
  3. C Nee, de totale massa blijft gelijk.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Stof A is een verbinding van de atoomsoorten C, H en O.
Leg uit waarom stof A geen koolwaterstof is.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat een koolwaterstof alleen de atoomsoorten C en H bevat (geen O-atomen), terwijl stof A ook O bevat (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord: 'Een koolwaterstof bevat alleen de atoomsoorten C en H' of 'Een koolwaterstof bevat geen O-atomen'.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

De molecuulmassa van stof B is 60,0 u.
Laat met een berekening zien dat stof B de formule $C_2H_4O_2$ kan hebben.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de molecuulmassa van $C_2H_4O_2$: $2 \times 12{,}0$ (u) + $4 \times 1{,}0$ (u) + $2 \times 16{,}0$ (u) = 60,0 (u) (1p)

Wanneer de uitkomst 60,0 (u) is weggelaten, dit niet aanrekenen.

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 1 punt

Stof C heeft een smeltpunt van 195 K en een kookpunt van 415 K.
Welke fase heeft stof C bij kamertemperatuur? Maak gebruik van Binas-tabel 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de fase vloeibaar (vloeistof) (1p)

Vloeibaar, vloeistof of (l) is goed.

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 2 punten

De docent geeft aan dat A een molecuulmassa heeft van 90 u. Hij zegt vervolgens: "Uit 10 mg A ontstaat bij deze reactie 2,0 mg D."
Bereken de molecuulmassa van D.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van D en A: 2,0 (mg) delen door 10 (mg) (1p)
  • Berekent de molecuulmassa van D: de massaverhouding vermenigvuldigen met 90 (u); uitkomst 18 (u) (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 18 (u). De significantie niet beoordelen. Het antwoord '90 : 5 = 18' is ook goed.

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 2 punten

Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'.
Door de katalysator
I is minder A en B nodig.
II is de molecuulverhouding A : B anders.
III duurt het langer voordat dezelfde hoeveelheden C en D zijn gevormd.

Bekijk het antwoord
  • Kiest voor elke regel juist 'wel' of 'niet': I niet, II niet, III niet (2p)

Puntentabel uit het correctievoorschrift: drie regels juist 2 punten; twee regels juist 1 punt; één of geen regel juist 0 punten.

Vraag 29 in het hele examen

Bron 7

Figuur uit het examen

Een pictogram: een ruit met een grijze rand en daarin een zwarte vlam met een streep eronder.

Vraag 30 1 punt

Op de verpakking van stof C moet het volgende pictogram worden geplaatst.
Wat betekent dit pictogram?

  1. A explosief
  2. B ontvlambaar
  3. C oxiderend
  4. D schadelijk
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 30 in het hele examen

Bron 8

Figuur uit het examen

Lijndiagram zonder getallen op de assen. Verticale as: aantal moleculen. Horizontale as: tijd. Lijn I stijgt in de loop van de tijd, lijn II daalt en lijn III loopt horizontaal.

Vraag 31 1 punt

Gedurende het verloop van de reactie veranderen de hoeveelheden van de betrokken stoffen. Onderstaand diagram geeft van drie stoffen deze veranderingen weer.
Lijn III is de lijn van de katalysator.
Leg uit waarom de lijn van de katalysator horizontaal loopt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de katalysator niet verbruikt wordt, zodat de hoeveelheid katalysator niet verandert (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord: 'omdat de katalysator (wel wordt gebruikt maar) niet wordt verbruikt'; 'omdat de hoeveelheid van een katalysator niet verandert'. Het antwoord 'omdat de katalysator (alleen) de reactie versnelt' levert 0 punten op.

Vraag 31 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Magnesiumhydride

Opgavetekst

Magnesiumhydride

[1] Wetenschappers onderzoeken de mogelijkheid om scooters op waterstof [2] te laten rijden. Ze gebruiken hierbij een 'powerpasta'. Uit deze pasta kan [3] waterstof worden vrijgemaakt. Het belangrijkste bestanddeel van [4] powerpasta is magnesiumhydride ($MgH_2$), dat kan worden gemaakt [5] volgens:
$Mg + H_2 \rightarrow MgH_2$ (reactie 1)
[6] In de motor van de scooter reageert magnesiumhydride met water. Hierbij [7] ontstaan waterstof en magnesiumhydroxide. De vergelijking van deze [8] reactie is:
$MgH_2 + 2H_2O \rightarrow 2H_2 + Mg(OH)_2$ (reactie 2)
[9] De vrijgekomen waterstof wordt vervolgens met zuurstof uit de lucht [10] omgezet tot water (reactie 3). Dit proces vindt plaats in een speciaal soort [11] batterij. De energie die bij de omzetting ontstaat, laat de scooter rijden.
[12] De drie reacties zijn hieronder schematisch en onvolledig weergegeven.

Bron 10

Figuur uit het examen

Een schema van links naar rechts: magnesium, reactie 1, magnesiumhydride, reactie 2, waterstof, reactie 3, water. Achter reactie 2 en reactie 3 staat een scooter.

Bron 11

Figuur uit het examen

Lijndiagram. Verticale as: massa (g). Horizontale as: tijd (min). De lijn begint bij de oorsprong, stijgt steil en buigt daarna af tot een horizontale lijn.

Vraag 33 1 punt

In het diagram hiernaast is weergegeven hoe gedurende reactie 1 de massa van één stof verandert.
Van welke stof is dit weergegeven?

  1. A van magnesium
  2. B van magnesiumhydride
  3. C van waterstof
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 1 punt

Uit welk soort deeltjes is magnesiumhydroxide (reactie 2) opgebouwd?

  1. A uit atomen
  2. B uit ionen
  3. C uit moleculen
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 1 punt

Hoeveel procent van het geproduceerde waterstofgas kan maximaal uit magnesiumhydride afkomstig zijn?
Maak gebruik van de vergelijking van reactie 2.

  1. A 0%
  2. B 25%
  3. C 50%
  4. D 75%
  5. E 100%
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 35 in het hele examen

Bron 12

Uit het magnesiumhydroxide dat ontstaat bij reactie 2, kan magnesium worden gevormd. Met dit magnesium kan dan nieuwe magnesiumhydride worden geproduceerd via reactie 1. De vorming van magnesium uit magnesiumhydroxide verloopt in twee stappen.
Eerst wordt magnesiumhydroxide met behulp van een zure oplossing omgezet tot magnesiumchloride (blok IV).
Daarna wordt dit magnesiumchloride omgezet tot magnesium (blok V).
Alle beschreven processen zijn schematisch met een blokschema weergegeven in figuur 1.

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Blokschema met vijf blokken, I tot en met V. Blok I: magnesium en waterstof erin, magnesiumhydride eruit. Blok II: magnesiumhydride en water erin, waterstof en magnesiumhydroxide eruit. Blok III: waterstof en zuurstof erin, water eruit (de batterij). Blok IV: magnesiumhydroxide en een zure oplossing erin, magnesiumchloride en water eruit. Blok V: magnesiumchloride erin, magnesium en chloorgas eruit.

Vraag 36 1 punt

Een van de blokken in figuur 1 geeft de batterij (regels 10 en 11 in de tekst boven vraag 32) weer.
Geef het nummer van dit blok.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het nummer van het blok: III (1p)

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 38 1 punt

In welk blok vindt een ontleding plaats?

  1. A in blok I
  2. B in blok II
  3. C in blok III
  4. D in blok IV
  5. E in blok V
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 38 in het hele examen

Bron 14

Uit onderzoek bleek dat reactie 2 te snel stopt, doordat op het magnesiumhydride een afsluitend laagje ontstaat.
Daarom werd onderzocht of de powerpasta beter werkt als:

  • het magnesiumhydride is fijngemalen.
  • behalve het fijnmalen, ook een zout is toegevoegd.

Er zijn drie verschillende zouten onderzocht. Alle drie de zouten bleken reactie 2 vollediger te laten verlopen. De resultaten van het onderzoek zijn in onderstaand diagram weergegeven met de lijnen I tot en met IV. Ook is het resultaat van ongemalen magnesiumhydride weergegeven.

Bron 15

Figuur uit het examen

Lijndiagram. Verticale as: gevormd $H_2$ (% maximale opbrengst), van 0 tot 100. Horizontale as: tijd (min), van 0 tot ongeveer 75. Lijn I stijgt het snelst en ligt het hoogst. Lijn II ligt lager, lijn III nog lager. Lijn IV vlakt al na ongeveer 15 minuten af. De lijn 'ongemalen' blijft onderaan, bijna op 0.

Vraag 39 1 punt

Uit het diagram blijkt dat het fijnmalen van magnesiumhydride invloed heeft op het verloop van reactie 2.
Welke invloed is dit?

  1. A Er ontstaat alleen meer waterstof.
  2. B Er ontstaat alleen sneller waterstof.
  3. C Er ontstaat sneller waterstof, en ook meer waterstof.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 2 punten

Uit het onderzoek blijkt dat de powerpasta het best werkt wanneer $ZrCl_4$ is toegevoegd. Zr heeft atoomnummer 40.
Geef de rationele naam van $ZrCl_4$. Maak hierbij gebruik van een Romeins cijfer.

Bekijk het antwoord
  • Noemt zirkoniumchloride (1p)
  • Verwerkt het Romeinse cijfer IV juist: zirkonium(IV)chloride (1p)

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 41 1 punt

Een van de lijnen in het diagram geeft het verloop weer van gemalen magnesiumhydride zonder toevoeging van een zout.
Welke lijn is dit?

  1. A lijn I
  2. B lijn II
  3. C lijn III
  4. D lijn IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 41 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Koeientoilet

Opgavetekst

Koeientoilet

[1] Uit onderzoek blijkt dat het mogelijk is om koeien zindelijk te maken. De [2] koeien gaan dan netjes naar een toilet om te plassen. In dit speciale toilet [3] wordt urine apart opgevangen, zodat de urine niet met mest reageert. [4] Hierdoor zullen minder ongewenste stikstofverbindingen zoals ammoniak, [5] lachgas ($N_2O$) en nitraationen in het milieu terechtkomen. Wanneer [6] bijvoorbeeld nitraationen in rivieren terechtkomen, veroorzaken ze onder [7] andere algengroei.
Imram vindt dit koeientoilet een beetje raar. Hij zegt: "Ze kunnen toch gewoon de urine en de mest tegelijk opvangen en daarna scheiden?" Ook vraagt hij zich af waarom de nitraationen niet achteraf uit het rivierwater kunnen worden verwijderd.

Vraag 42 2 punten

Geef de formule van ammoniak. Vermeld ook de toestandsaanduiding bij kamertemperatuur.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $NH_3$ (1p)
  • Geeft de juiste toestandsaanduiding bij kamertemperatuur: (g) (1p)

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 43 1 punt

Tot welk soort water behoren rivieren (regel 6)?

  1. A tot het grondwater
  2. B tot het oppervlaktewater
  3. C tot het regenwater
  4. D tot het zeewater
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 43 in het hele examen

Vraag 44 2 punten

Imram stelt dat de vaste mest van urine kan worden gescheiden met behulp van een scheidingsmethode op basis van het verschil in deeltjesgrootte.
Geef de naam van deze scheidingsmethode en geef aan welke stof (de urine of de mest) dan het residu is.
Noteer je antwoord als volgt:
scheidingsmethode: ...
residu: ...

Bekijk het antwoord
  • Noemt de scheidingsmethode: filtreren (filtratie) (1p)
  • Noemt het residu: (de) mest (1p)

Wanneer als scheidingsmethode 'bezinken en afgieten' is gegeven, dit beoordelen als een juiste scheidingsmethode.

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 45 1 punt

Geef aan met behulp van de regels 2 tot en met 5 waarom urine en mest niet achteraf moeten worden gescheiden.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat de (ongewenste) stikstofverbindingen dan al zijn ontstaan of dat urine en mest dan al met elkaar hebben gereageerd (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord: 'De (ongewenste) stikstofverbindingen zijn dan al ontstaan of gevormd'; 'De urine en de mest hebben dan al met elkaar gereageerd'. Het antwoord 'dat is beter voor het milieu' levert 0 punten op.

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Leg uit met behulp van Binas-tabel 35 waarom de nitraationen niet met een neerslagreactie uit rivierwater kunnen worden verwijderd.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat nitraatzouten goed oplosbaar zijn, omdat nitraationen met alle positieve ionen in Binas-tabel 35 een goed oplosbaar zout vormen (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord: 'Alle nitraatzouten zijn goed oplosbaar'; 'Nitraationen vormen met alle positieve ionen (in Binas-tabel 35) een goed oplosbaar zout'; 'Op de kruising van de positieve ionen en het nitraation staat steeds een g'. Het antwoord 'nitraationen kunnen niet neerslaan' goed rekenen.

Vraag 46 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Vaccin

Opgavetekst

Vaccin

Om mensen een betere afweer tegen een bepaalde ziekte te laten krijgen, wordt soms een vaccin gebruikt. Een vaccin bevat meestal een sterk verzwakte vorm of een klein deel van de ziekteverwekker. Het lichaam maakt hier dan 'antistoffen' tegen. Hierdoor is het lichaam beter beschermd bij een besmetting met deze ziekteverwekker.

Bij een onderzoek werden twee vaccins (A en B) vergeleken. Vaccin A bevatte onder meer de volgende bestanddelen:

  • 0,86 mg aluminiumhydroxide (Al(OH)3)
  • 50 µg conserveringsmiddel
  • 50 mg sucrose (C12H22O11)
  • 17 µg (verzwakte) ziekteverwekker

Vaccin B had dezelfde samenstelling, maar het bevatte 1,34 mg aluminiumfosfaat (AlPO4) in plaats van het aluminiumhydroxide. Uit het onderzoek bleek dat de meeste antistoffen werden gemaakt wanneer aluminiumfosfaat in het vaccin was gebruikt.

Vraag 1 1 punt

Een conserveringsmiddel wordt soms weergegeven met een E-nummer. Tussen welke getallen kan dit E-nummer liggen?

  1. A E100 - E163
  2. B E200 - E252
  3. C E400 - E466
  4. D E620 - E633
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 1 punt

Geef aan uit hoeveel atoomsoorten sucrose bestaat.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het juiste aantal atoomsoorten: 3 (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 1 punt

Geef aan waarom in de formule van $Al(OH)_3$ haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste reden, bijvoorbeeld dat het ion $OH^-$ 3 keer voorkomt, of dat de index 3 geldt voor alles tussen de haakjes. (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 1 punt

Van welk van de gegeven bestanddelen bevat vaccin A de grootste massa?

  1. A aluminiumhydroxide
  2. B conserveringsmiddel
  3. C sucrose
  4. D ziekteverwekker
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 1 punt

Welk van de gegeven aluminiumzouten is slecht oplosbaar in water?

  1. A alleen aluminiumfosfaat
  2. B alleen aluminiumhydroxide
  3. C beide: aluminiumfosfaat en aluminiumhydroxide
  4. D geen van beide
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Bij dit onderzoek moest de hoeveelheid aluminiumionen in beide vaccins vergelijkbaar zijn. Het $Al(OH)_3$ in vaccin A bevat 0,3 mg aluminiumionen. Laat met een berekening zien dat het aluminiumfosfaat in vaccin B ook 0,3 mg aluminiumionen bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van Al in $AlPO_4$: 27,0 (u) delen door de som van 27,0 (u), 31,0 (u) en 4 × 16,0 (u) (1p)
  • Berekent de massa $Al^{3+}$ in 1,34 mg aluminiumfosfaat: de berekende massaverhouding vermenigvuldigen met 1,34 mg, of 0,3 mg delen door de berekende massaverhouding, en laat zien dat dit 0,3 mg is (1p)

Opmerking bij het correctievoorschrift: de significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 6 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Calciumcarbide

Opgavetekst

Calciumcarbide

Calciumcarbide reageert met water tot het gas ethyn (C2H2) en een oplossing van een zout. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. Alleen de formule van calciumcarbide ontbreekt.

… + 2 H2O → C2H2 + Ca2+ + 2 OH–

Ethyn kan bij verbranding een explosie veroorzaken. Een explosie is een extreem snelle verbranding.

Vraag 7 1 punt

Uit de gegeven vergelijking is de formule van calciumcarbide af te leiden. Geef deze formule.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $CaC_2$ (1p)

De volgorde van de atoomsoorten niet beoordelen.

Vraag 7 in het hele examen

Bron 2

soort stofwel/niet
koolwaterstoffen…
moleculaire stoffen…
zouten…

Vraag 8 2 punten

Tot welk soort stoffen behoort ethyn? Neem onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'.

Bekijk het antwoord
  • Kiest bij alle drie de soorten stof de juiste keuze: koolwaterstoffen wel, moleculaire stoffen wel, zouten niet (2p)

Drie soorten juist: 2 punten. Twee soorten juist: 1 punt. Een of geen soort juist: 0 punten.

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 1 punt

Geef de triviale naam van de gevormde zoutoplossing.

Bekijk het antwoord
  • Noemt kalkwater (helder kalkwater) (1p)

Een formule in plaats van de naam: 0 punten.

Vraag 9 in het hele examen

Bron 3

Aan het werken met calciumcarbide zijn grote risico’s verbonden. Op de website van een leverancier zijn daarom voorzorgsmaatregelen gegeven, waaronder:
a Bewaar in goed gesloten verpakking.
b Draag beschermende kleding/materialen bij gebruik.

De leverancier geeft ook informatie over de risico's van calciumcarbide:
1 Vormt in contact met water ontvlambare gassen.
2 Veroorzaakt huidirritatie.
3 Veroorzaakt ernstig oogletsel.
4 Kan irritatie van de luchtwegen veroorzaken.

Pictogram I

Pictogram I
Pictogram I

Pictogram met een uitroepteken in een ruit.

Pictogram II

Pictogram II
Pictogram II

Pictogram met een vlam in een ruit.

Vraag 12 1 punt

Welk van onderstaande pictogrammen past bij de gegeven risico's? Maak eventueel gebruik van Binas.

  1. A alleen I
  2. B alleen II
  3. C beide: I en II
  4. D geen van beide
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 14 1 punt

Riet stelt dat 'ethyn-schieten' een betere naam is dan 'carbidschieten'. Geef een argument voor de stelling van Riet. Maak gebruik van de informatie boven vraag 7.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juist argument, bijvoorbeeld: ethyn(gas) is de stof die wordt aangestoken en verbrand (en niet het carbid); de verbranding van ethyn veroorzaakt de knal; ethyn(gas) explodeert en schiet de bal weg; het carbid zelf verbrandt niet, ethyn wel. (1p)

Vraag 14 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Zuurstof op de maan

Opgavetekst

Zuurstof op de maan

[1] Leven op de maan is nu onmogelijk, onder andere omdat op de maan [2] geen zuurstof aanwezig is. De maanbodem (regoliet) biedt misschien [3] uitkomst. Het regoliet is een mengsel van fijn gruis en gesteente en [4] bestaat voor een belangrijk deel uit metaaloxiden. Door middel van [5] elektrolyse kan zuurstof worden gevormd uit deze metaaloxiden. In een [6] laboratorium is dit al gelukt uit nagemaakt regoliet. Doordat op deze [7] manier zuurstof beschikbaar wordt, is het in de toekomst misschien toch [8] mogelijk om langdurig op de maan te verblijven.

Vraag 15 1 punt

In regoliet komen onder meer $Al_2O_3$ en $Fe_2O_3$ voor. Wanneer van elk metaaloxide 1 kg volledig wordt omgezet door middel van elektrolyse, leveren ze beide een bepaalde massa zuurstof. Welke van beide stoffen levert daarbij de grootste massa zuurstof?

  1. A $Al_2O_3$
  2. B $Fe_2O_3$
  3. C Beide stoffen leveren dezelfde massa zuurstof.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Regoliet bevat ook oxiden van andere elementen. Welk van onderstaande oxiden is volgens Binas geen metaaloxide?

  1. A $MgO$
  2. B $MnO$
  3. C $SiO_2$
  4. D $TiO_2$
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 1 punt

Het nagemaakte regoliet (regel 6) werd in het laboratorium verhit tot een temperatuur van 950 °C. Bij deze temperatuur is dit regoliet vast. Bij welke temperatuur kan dit regoliet smelten?

  1. A bij een smeltpunt hoger dan 950 °C
  2. B bij een smeltpunt lager dan 950 °C
  3. C tijdens een smelttraject hoger dan 950 °C
  4. D tijdens een smelttraject lager dan 950 °C
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

Bij het experiment wordt een elektrode van tin(IV)oxide gebruikt. Welke informatie geeft IV in de naam tin(IV)oxide?

  1. A de index van het oxide-ion
  2. B de index van het tin-ion
  3. C de lading van het oxide-ion
  4. D de lading van het tin-ion
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 22 3 punten

Een astronaut gebruikt gemiddeld 550 liter zuurstof per dag. Bereken hoeveel kilogram regoliet minimaal nodig is om 550 liter zuurstof te produceren. Neem aan dat: zuurstof een dichtheid heeft van 1,43 g per liter; per gram regoliet 0,42 gram zuurstof kan worden gevormd.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal gram zuurstof in 550 L: 550 L vermenigvuldigen met 1,43 g/L (1p)
  • Berekent het aantal gram regoliet: het berekende aantal gram zuurstof delen door 0,42 g per gram regoliet (1p)
  • Berekent het aantal kg regoliet: het berekende aantal gram regoliet delen door 1000 g/kg (1p)

De uitkomst is 1,9 kg (ongeveer 1870 g regoliet).

Vraag 22 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Drinkwaterproductie

Opgavetekst

Drinkwaterproductie

In Friesland wordt water uit de bodem opgepompt om er drinkwater van te maken. Het opgepompte water bevat nog ongewenste stoffen en is lichtgeel van kleur. Het drinkwater wordt daarom geproduceerd via onder meer de volgende stappen:
1 Water wordt uit de bodem opgepompt.
2 Het opgepompte water wordt in contact gebracht met veel lucht. Sommige stoffen die vies smaken, zoals ijzerverbindingen, vormen daarbij vlokjes.
3 Het vloeibare mengsel wordt gezeefd in bakken die gevuld zijn met fijn zand. De vlokjes blijven achter.
4 Met natronloog worden calciumionen en magnesiumionen in het water omgezet tot calciumhydroxide en magnesiumhydroxide, die vervolgens worden verwijderd.
5 Daarna worden de stoffen verwijderd die de lichtgele kleur veroorzaken. Hierbij wordt een ionenwisselaar gebruikt.
Ten slotte wordt het gereinigde water het leidingnet ingepompt.

Vraag 23 1 punt

Vóórdat het water wordt opgepompt (stap 1) wordt het steeds anders benoemd. In welke volgorde verandert deze naam?

  1. A grondwater - oppervlaktewater - regenwater
  2. B grondwater - regenwater - oppervlaktewater
  3. C regenwater - oppervlaktewater - grondwater
  4. D regenwater - grondwater - oppervlaktewater
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 1 punt

Tijdens stap 2 kunnen ijzerionen omgezet worden tot $Fe(OH)_3$. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven: $4Fe^{2+} + O_2 + \cdots H_2O + 8HCO_3^- \rightarrow 4Fe(OH)_3 + 8CO_2$. Welke coëfficiënt voor $H_2O$ maakt de vergelijking kloppend?

  1. A 2
  2. B 3
  3. C 4
  4. D 6
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 3 punten

Bereken hoeveel kg $O_2$ nodig is om 50,0 kg $Fe^{2+}$-ionen om te zetten volgens de gegeven vergelijking: $4Fe^{2+} + O_2 + \cdots H_2O + 8HCO_3^- \rightarrow 4Fe(OH)_3 + 8CO_2$.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de molecuulmassa van $O_2$ (2 × 16,0 u) en de ionmassa van $Fe^{2+}$ (55,8 u) (1p)
  • Berekent de massaverhouding van $O_2$ en $Fe^{2+}$: de berekende massa van $O_2$ delen door de massa van $Fe^{2+}$ en de uitkomst delen door 4 (1p)
  • Berekent het aantal kg $O_2$: 50,0 kg vermenigvuldigen met de berekende massaverhouding (1p)

De uitkomst is 7,17 kg. De aanvulling 2023-1 op het correctievoorschrift (pagina 9, vraag 25, tweede deelscore) vervangt 'de berekende massa van O2 vermenigvuldigen met 4 en delen door de massa van Fe2+' door 'de berekende massa van O2 delen door de massa van Fe2+ en de uitkomst delen door 4'. Het oorspronkelijke voorschrift geeft een onjuiste uitkomst: per Fe2+ reageert een vierde deel O2, dus er moet door 4 worden gedeeld en niet vermenigvuldigd. Opmerking bij het correctievoorschrift: de significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Geef aan op welk verschil in stofeigenschap stap 3 berust.

Bekijk het antwoord
  • Noemt (het verschil in) deeltjesgrootte (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Bron 10

In onderstaande tabel staan enkele gegevens van het opgepompte water en het gezuiverde drinkwater:

opgepompt waterdrinkwater
ijzerionen6,1 mg/L0,1 mg/L
mangaanionen0,25 mg/L0,0 mg/L
magnesiumionen11 mg/L10 mg/L
calciumionen90 mg/L45 mg/L
pH78,3

Vraag 27 2 punten

Leg uit dat uit de tabel blijkt dat ontharding van het opgepompte water heeft plaatsgevonden bij de bereiding tot drinkwater. Vermeld in je uitleg de namen van twee betrokken ionsoorten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de twee ionsoorten: calciumionen en magnesiumionen (1p)
  • Geeft aan dat de gehaltes (concentraties) van die ionen bij de zuivering lager worden, de hoeveelheden nemen af (1p)

Wanneer in een overigens juist antwoord 'calcium' en 'magnesium' zijn gegeven in plaats van calciumionen respectievelijk magnesiumionen, dit niet aanrekenen. Wanneer beide juiste formules ($Ca^{2+}$ en $Mg^{2+}$) zijn gegeven in plaats van de namen, dit niet aanrekenen. Voorbeelden van een juist antwoord: de concentratie van de calciumionen daalt van 90 naar 45 mg/L en die van de magnesiumionen van 11 naar 10 mg/L.

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 29 2 punten

Een Fries drinkwaterbedrijf produceert $2,5 \cdot 10^{10}$ L drinkwater per jaar. Bereken aan de hand van de gegevens uit de tabel hoeveel kg ijzerionen minimaal per jaar verwijderd wordt.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal mg verwijderde ijzerionen: 6,1 mg/L verminderen met 0,1 mg/L en vermenigvuldigen met $2,5 \cdot 10^{10}$ L (1p)
  • Berekent het aantal kg verwijderde ijzerionen: het aantal mg delen door $10^6$ mg/kg (1p)

De uitkomst is $1,5 \cdot 10^5$ kg. De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 1 punt

Wat gebeurt er in een ionenwisselaar met de stoffen die de kleur in het water veroorzaken (stap 5)?

  1. A Deze hechten zich aan de ionenwisselaar.
  2. B Deze ontleden in de ionenwisselaar.
  3. C Deze vormen een neerslag in de ionenwisselaar.
  4. D Deze worden gefiltreerd door de ionenwisselaar.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 30 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Wintertafereel

Opgavetekst

Wintertafereel

Op Instagram staat een filmpje waarin een spiraal van koperdraad in een bekerglas wordt overgoten met een kleurloze oplossing. Deze oplossing bevat zilverionen (Ag+). Op het koper ontstaat een grijswit laagje zilver, waardoor het lijkt alsof de spiraal met sneeuw is bedekt. De oplossing in het bekerglas verandert hierbij van kleur. De chemische reactie die dit wintertafereel veroorzaakt kan als volgt worden weergegeven:

zilverionen + koper → zilver + koper(II)ionen (reactie 1)

Vraag 31 1 punt

De gebruikte kleurloze oplossing bevat één zout. Geef de naam van een zout dat in deze oplossing aanwezig kan zijn. Maak gebruik van Binas-tabel 35.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam van een zout dat in de oplossing aanwezig kan zijn: zilvernitraat of zilverfluoride (1p)

Zilversulfaat goed rekenen. Een formule in plaats van de naam: 0 punten.

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 3 punten

Geef de reactievergelijking van reactie 1 in formules. Vermeld ook de toestandsaanduidingen.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend de juiste formules voor en na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen (1p)
  • Juiste toestandsaanduidingen: (aq) bij de ionen en (s) bij de vaste stoffen (1p)

Juist is: $2Ag^+(aq) + Cu(s) \rightarrow 2Ag(s) + Cu^{2+}(aq)$. Het correctievoorschrift rekent ook de vergelijking 'Ag+ (aq) + Cu (s) → Ag (s) + Cu2+ (aq)' goed.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 1 punt

Bij het ontstaan van het wintertafereel verandert de kleur van de oplossing in het bekerglas. Geef aan welke kleur de oplossing krijgt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt (licht)blauw (1p)

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 2 punten

De massaverhouding zilverionen : koper is gelijk aan 3,40 : 1,00. Bereken hoeveel mg koper maximaal kan reageren met 50,0 mL kleurloze oplossing die 21,6 mg zilverionen per mL bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal mg Ag+ in 50,0 mL: 21,6 mg/mL vermenigvuldigen met 50,0 mL (1p)
  • Berekent het aantal mg koper dat kan reageren: het aantal mg Ag+ delen door 3,40 (en eventueel vermenigvuldigen met 1,00) (1p)

De uitkomst is 318 mg (21,6 mg/mL × 50,0 mL = 1080 mg Ag+, gedeeld door 3,40).

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 1 punt

Voor één wintertafereel is 1,0 gram zilverionen nodig. Een potje bevat 10 gram van een zilverzout. Hoeveel wintertaferelen kunnen hiermee maximaal worden gemaakt?

  1. A minder dan 10
  2. B 10
  3. C meer dan 10
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 35 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Medailles

Opgavetekst

Medailles

Voor de Olympische Spelen 2020 is oude elektronica ingezameld en gerecycled. Uit de verkregen metalen werden medailles gemaakt. De medailles moesten voldoen aan een aantal eisen:

medaillesamenstelling
goudenzilver bedekt met minstens 6,0 gram goud
zilveren92,5 massaprocent zilver en 7,5 massaprocent koper
bronzen95 massaprocent koper en 5 massaprocent zink

Vraag 36 1 punt

In de tabel zijn onder 'samenstelling' vier verschillende metalen gegeven. Geef de symbolen van de twee metalen die in dezelfde periode staan.

Bekijk het antwoord
  • Noemt $Cu$ en $Zn$ (1p)

Namen in plaats van de symbolen: 0 punten.

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 1 punt

Eén gouden medaille voor de Olympische Spelen 2020 weegt 556 gram en bevat 1,08 massaprocent goud. Laat door middel van een berekening zien dat een gouden medaille voldoet aan de eis van minimaal 6,0 gram goud.

Bekijk het antwoord
  • Laat met een juiste berekening zien dat de medaille voldoet aan de eis, bijvoorbeeld 556 g × 1,08% : 100% = 6,0 g (of 6,0 g : 556 g × 100% = 1,08%) (1p)

Opmerking bij het correctievoorschrift: de significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 2 punten

Leg uit of de metalen in de gouden medaille tot een legering zijn gevormd.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste uitleg: de gouden medaille bevat twee metalen, maar die zijn niet gemengd; het goud zit als laagje om het zilver (1p)
  • Trekt een conclusie in overeenstemming met de uitleg: het is geen legering (1p)

Het antwoord 'Nee, want er bestaat geen legering van goud en zilver (in Binas-tabel 37)' levert 0 punten op.

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 1 punt

Welke medaille heeft de grootste massa? Neem hierbij aan dat de medailles een gelijk volume hebben.

  1. A de gouden medaille
  2. B de zilveren medaille
  3. C de bronzen medaille
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 1 punt

De benaming 'bronzen medaille' is chemisch gezien opvallend. Deze medaille van de Olympische Spelen 2020 is namelijk niet werkelijk gemaakt van brons. Geef de naam van de legering waaruit deze medaille is samengesteld. Maak gebruik van Binas.

Bekijk het antwoord
  • Noemt messing (1p)

Vraag 40 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Koolstofdioxide maken

Vraag 41 1 punt

Geef de formule van calciumcarbonaat.

Bekijk het antwoord
  • Geeft $CaCO_3$ (1p)

Vraag 41 in het hele examen

Koolstofdioxide maken

Koolstofdioxide maken

[1] Een docent maakt een opstelling voor een demonstratieproef. [2] In de erlenmeyer doet hij achtereenvolgens zoutzuur, een paar [3] druppels methyloranje en een klein schepje calciumcarbonaat. [4] Direct daarna sluit hij de erlenmeyer af met een kurk waar [5] een glasbuisje doorheen steekt met een slangetje eraan. [6] Het slangetje leidt naar een maatcilinder die helder [7] kalkwater bevat. Doordat in de erlenmeyer [8] calciumcarbonaat reageert met zoutzuur ontstaat [9] koolstofdioxide (reactie I). Dit gas reageert vervolgens [10] met de vloeistof in de maatcilinder (reactie II).

Vraag 42 1 punt

Door welk type reactie ontstaat het koolstofdioxide (regels 8 en 9)?

  1. A door een neerslagreactie
  2. B door een ontleding
  3. C door een verbranding
  4. D door een zuur-basereactie
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 42 in het hele examen

Bron 14

Figuur uit het examen

Schema van de proef. Links: calciumcarbonaat met een pijl naar ovaal I. Boven I: zoutzuur. Tussen I en II: X. Onder I: calciumionen, Y en water. Boven II: kalkwater. Onder II: overige stoffen. Rechts van II: calciumcarbonaat.

Vraag 43 2 punten

De docent geeft deze proef schematisch weer op het bord. Twee stoffen geeft hij alleen aan met een letter: X en Y. Hij geeft de leerlingen de opdracht om de ontbrekende namen aan te vullen. Voer de opdracht van de docent uit. Maak hierbij gebruik van de informatie boven vraag 41. Noteer je antwoord als volgt: X = …, Y = ….

Bekijk het antwoord
  • Noemt X: koolstofdioxide (1p)
  • Noemt Y: chloride(-ionen) (1p)

Staan er beide formules ($CO_2$ en $Cl^-$) in plaats van de namen, dan telt dat in totaal 1 scorepunt.

Vraag 43 in het hele examen

Bron 15

De docent voegt steeds wanneer de reactie stopt, een beetje calciumcarbonaat toe. Dit doet hij net zolang totdat het calciumcarbonaat niet meer reageert.

De leerlingen maken vervolgens een verslag van deze demonstratieproef. Hieronder staat een onderdeel uit zo'n verslag:

  • In de erlenmeyer ontstaan belletjes.
  • In de maatcilinder gaat het borrelen.
  • In de maatcilinder wordt de vloeistof troebel.
  • In de erlenmeyer verandert de kleur.
  • Na de kleurverandering stopt na een tijdje de gasvorming.
  • Op de bodem in de erlenmeyer blijft vaste stof liggen.

Vraag 44 1 punt

De docent voegt steeds wanneer de reactie stopt, een beetje calciumcarbonaat toe. Dit doet hij net zolang totdat het calciumcarbonaat niet meer reageert. Geef aan waaraan de docent merkt dat het calciumcarbonaat niet meer reageert.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een van de volgende antwoorden: de gasvorming stopt; er blijft vaste stof liggen; er komen geen belletjes meer (1p)

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Een van de gegeven zinnen uit het verslag maakt duidelijk dat het ontstane gas koolstofdioxide is. Welke van deze zinnen is dat?

  1. A In de erlenmeyer ontstaan belletjes.
  2. B In de maatcilinder gaat het borrelen.
  3. C In de maatcilinder wordt de vloeistof troebel.
  4. D In de erlenmeyer verandert de kleur.
  5. E Na de kleurverandering stopt na een tijdje de gasvorming.
  6. F Op de bodem in de erlenmeyer blijft vaste stof liggen.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 46 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Plantaardige boter

Vraag 1 1 punt

Geef de naam van het soort mengsel dat ontstaat wanneer olie en water worden gemengd.

Bekijk het antwoord
  • Noemt emulsie (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Bron 3

Figuur uit het examen

Vier diagrammen, I tot en met IV, elk met op de verticale as 'temp' en op de horizontale as 'tijd'. I: de lijn begint hoog, daalt en blijft daarna gelijk. II: de lijn begint hoog en daalt eerst steil en daarna minder steil. III: de lijn begint laag, stijgt en blijft daarna gelijk. IV: de lijn begint laag, stijgt eerst steil en daarna minder steil.

Vraag 2 1 punt

Welk van de onderstaande diagrammen geeft het temperatuurverloop bij het smelten van margarine weer?

  1. A diagram I
  2. B diagram II
  3. C diagram III
  4. D diagram IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 2 in het hele examen

Plantaardige boter

Plantaardige alternatieven voor roomboter zijn bijvoorbeeld margarine en halvarine. Margarine bestaat voor ongeveer 80 volumeprocent uit oliën, halvarine maar voor 40 volumeprocent. Beide producten bestaan verder voornamelijk uit water. Olie en water mengen slecht en daarom is een hulpstof toegevoegd die voorkomt dat de stoffen ontmengen.

Tijdens een practicum smelten leerlingen een hoeveelheid margarine. Hierbij gebruiken ze de opstelling die is weergegeven in figuur 1. Wanneer de margarine volledig is gesmolten, zijn lagen ontstaan (zie figuur 2).

Figuur 1 en figuur 2

Figuur 1 en figuur 2
Figuur 1 en figuur 2

Twee tekeningen van dezelfde opstelling: een statief met een reageerbuis in een bekerglas op een verwarmingstoestel. Figuur 1: de reageerbuis is gevuld met margarine (label 'margarine') en het bekerglas bevat water (label 'water'). Figuur 2: de margarine is gesmolten en staat in lagen in de reageerbuis.

Vraag 3 1 punt

Geef de maximale temperatuur die de margarine kan bereiken bij dit onderzoek. Vermeld ook de eenheid.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de maximale temperatuur van de margarine: 373 K of 100 °C, met de eenheid (1p)

Juist antwoord: 373 K / 100 °C. Ontbreekt de eenheid, dan 0 punten.

Vraag 3 in het hele examen

Bron 4

Figuur uit het examen

Vijf reageerbuizen naast elkaar, van boven donker gekleurd en van onder licht gekleurd. Van figuur I naar figuur V wordt de lichte onderlaag groter en de donkere bovenlaag kleiner.

Vraag 4 1 punt

De leerlingen smelten halvarine op dezelfde manier als de margarine. Welke van de onderstaande figuren geeft het eindresultaat weer?

  1. A figuur I
  2. B figuur II
  3. C figuur III
  4. D figuur IV
  5. E figuur V
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 4 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De chemie van flashpapier

Opgavetekst

De chemie van flashpapier

Sommige goochelaars gebruiken 'flashpapier', dat door het aan te steken onmiddellijk met een felle vlam lijkt te 'verdwijnen'. Flashpapier wordt gemaakt door papier te behandelen met salpeterzuur. Papier bestaat hoofdzakelijk uit cellulose ($C_6H_{10}O_5$) dat door deze behandeling wordt omgezet tot cellulosenitraat. De reactie die hierbij optreedt kan vereenvoudigd worden weergegeven met de volgende vergelijking:
$C_6H_{10}O_5$ + 3 $HNO_3$ → $C_6H_7N_3O_{11}$ + 3 $H_2O$ (reactie 1)
Bij deze reactie wordt zwavelzuur gebruikt als katalysator.

Vraag 5 2 punten

Welke bewering is juist? Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'juist' of 'onjuist'. Bij reactie 1:
I neemt het aantal atoomsoorten toe.
II neemt het aantal stoffen toe.
III zijn de reactieproducten ontleedbaar.

Bekijk het antwoord
  • Kiest bij elke bewering juist of onjuist: I onjuist, II onjuist en III juist (2p)

Puntentabel: indien drie beweringen juist 2 punten; indien twee beweringen juist 1 punt; indien één of geen bewering juist 0 punten. Juiste antwoorden: I onjuist, II onjuist, III juist.

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

Het is veilig om het papier vochtig te bewaren, omdat het papier pas kan ontbranden nadat het vocht is verdampt. Welke notatie geeft deze faseovergang weer?

  1. A (g) → (l)
  2. B (g) → (s)
  3. C (l) → (g)
  4. D (l) → (s)
  5. E (s) → (g)
  6. F (s) → (l)
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 7 in het hele examen

Bron 6

Figuur uit het examen

Vijf gevarenpictogrammen in een ruit, genummerd I tot en met V van links naar rechts. I: een explosie (een bom met weggeslingerde deeltjes). II: een vlam. III: een vlam boven een cirkel. IV: een gasfles. V: een vloeistof die op een hand en een metalen voorwerp druppelt.

Vraag 8 1 punt

Om flashpapier veilig te bewaren, wordt het vochtig verpakt en voorzien van de volgende aanwijzingen:

  • Verpakking gesloten bewaren.
  • Papier drogen voor gebruik.
  • Let op: zeer licht ontvlambaar.
  • Gebruik op eigen risico.

Welk van onderstaande pictogrammen zou, op basis van de gegeven aanwijzingen, op de verpakking moeten worden geplaatst?

  1. A pictogram I
  2. B pictogram II
  3. C pictogram III
  4. D pictogram IV
  5. E pictogram V
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 1 punt

Het werkzame bestanddeel in flashpapier is cellulosenitraat. Zodra het flashpapier is aangestoken, reageert cellulosenitraat. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. In deze vergelijking ontbreken nog drie coëfficiënten.
… $C_6H_7N_3O_{11}$ → 3 $CO_2$ + 9 $CO$ + … $H_2O$ + … $N_2$ (reactie 2)
Neem de vergelijking over en vul de drie ontbrekende coëfficiënten in.

Bekijk het antwoord
  • Vult de drie ontbrekende coëfficiënten juist in: 2 voor $C_6H_7N_3O_{11}$, 7 voor $H_2O$ en 3 voor $N_2$ (1p)

Juiste vergelijking: 2 C6H7N3O11 → 3 CO2 + 9 CO + 7 H2O + 3 N2.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Flashpapier wordt ook wel 'verdwijnpapier' genoemd, omdat alle reactieproducten van reactie 2 onzichtbaar zijn. Dit komt onder andere doordat alleen gassen worden gevormd. Deze gassen hebben een overeenkomstige stofeigenschap waardoor ze niet zichtbaar zijn.
Geef deze stofeigenschap.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de gassen kleurloos zijn (1p)

Voorbeeld van een juist antwoord: de reactieproducten zijn kleurloos (en daardoor in gasfase niet zichtbaar).

Vraag 10 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Zure wijn

Opgavetekst

Zure wijn

Wijn bevat verschillende zuren. Het totale zuurgehalte kan worden bepaald met het volgende voorschrift (figuur 1):
1 Vul een klein bekerglas met rode wijn.
2 Ontkleur de wijn met actieve kool.
3 Filtreer het gevormde mengsel.
4 Vul de buret met een oplossing van natriumhydroxide ($NaOH$).
5 Lees de beginstand af (zie figuur 1).
6 Pipetteer 10,0 mL van de gefiltreerde en ontkleurde wijn in een erlenmeyer.
7 Voeg drie druppels fenolftaleïne toe aan de gepipetteerde wijn.
8 Titreer de wijn tot de kleuromslag.

Vraag 11 1 punt

Welk van onderstaande begrippen past het best bij actieve kool (stap 2)?

  1. A adsorptiemiddel
  2. B extractiemiddel
  3. C oplosmiddel
  4. D spoelmiddel
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

Wat is het residu bij deze filtratie (stap 3)?

  1. A actieve kool met rode kleurstof
  2. B ontkleurde wijn
  3. C oplossing van natriumhydroxide
  4. D water
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 12 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Waterstof-Spelen

Figuur 1 Waterstof-Spelen

Waterstof-Spelen
Figuur 1

De waterstof werd geproduceerd met behulp van bruinkool. Bruinkool bestaat voornamelijk uit koolstof. In figuur 1 is deze productie vereenvoudigd en onvolledig in drie stappen weergegeven. Eén naam ontbreekt.
I: Een deel van de koolstof in bruinkool reageert met zuurstof uit de lucht tot koolstofdioxide.
II: De overige koolstof in bruinkool reageert met het koolstofdioxide tot koolstofmono-oxide.
III: Het gevormde koolstofmono-oxide reageert vervolgens met waterdamp tot waterstof en koolstofdioxide.
Schema van figuur 1: koolstof gaat naar stap I, waarbij zuurstof erbij komt, en daaruit ontstaat koolstofdioxide. Bij stap II staat een stippellijntje, de naam ontbreekt. Daarna ontstaat koolstofmono-oxide, dat naar stap III gaat, waarbij waterdamp erbij komt. Uit stap III komen waterstof en onder de pijl koolstofdioxide.

Vraag 23 1 punt

Welk soort proces vindt plaats bij stap I?

  1. A kraken
  2. B polymerisatie
  3. C thermolyse
  4. D verbranden
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 1 punt

Welke naam moet worden ingevuld op het stippellijntje om figuur 1 compleet te maken?

Bekijk het antwoord
  • Noemt koolstof (1p)

Indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 punten. Wanneer het antwoord 'bruinsteen' is gegeven, dit hier goed rekenen.

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt bij stap III.

Bekijk het antwoord
  • Noemt uitsluitend CO en H2O voor de pijl (1p)
  • Noemt uitsluitend CO2 en H2 na de pijl (1p)

Juiste vergelijking: CO + H2O → CO2 + H2.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Het gevormde waterstofgas werd als vloeistof vervoerd. Met behulp van Binas-tabel 17 kan worden berekend bij welke temperatuur in °C waterstofgas vloeibaar wordt.
Geef deze temperatuur in °C en licht je antwoord toe met een berekening. Ga uit van normale druk (p=p0).

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt het kookpunt van waterstof in K juist: 20,3 K (1p)
  • Rekent het kookpunt juist om naar °C: 20,3 - 273 = -253 °C (1p)

Een voorbeeld van een juist antwoord is: 20,3 (K) - 273 = -253 (°C). Indien het antwoord 20,3 - 273 = -252 is gegeven: 1 punt. De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

De totale productie van waterstof met behulp van bruinkool kan vereenvoudigd worden weergegeven met de volgende vergelijking:
2 $C$ + $O_2$ + 2 $H_2O$ → 2 $CO_2$ + 2 $H_2$ (reactie 1)
Bereken hoeveel kg H2 volgens reactie 1 maximaal kan ontstaan per ton bruinkool (1 ton = 1000 kg). Neem aan dat bruinkool 65 massaprocent C bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal kg C per ton bruinkool: 65% delen door 100% en de uitkomst vermenigvuldigen met 1000 kg (1p)
  • Berekent het aantal kg H2 dat kan ontstaan: het berekende aantal kg C vermenigvuldigen met 2 × 1,0 u en delen door 12,0 u, en de uitkomst vermenigvuldigen met 2 gedeeld door 2 (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 1,1 × 10^2 (kg). De significantie bij deze berekening niet beoordelen. Wanneer beide coëfficiënten zijn weggelaten, dit niet aanrekenen.

Vraag 27 in het hele examen

2023, tijdvak 2: In het krijt staan

Opgavetekst

In het krijt staan

Als mensen vroeger schulden hadden, werden deze vaak met krijt op een krijtbord geschreven. Dit is terug te vinden in de uitdrukking 'in het krijt staan'. Als de schuld was afgelost, werd deze van het bord geveegd met een droge doek of met een spons die was natgemaakt met water. Om het bord extra schoon te krijgen, kon een beetje azijn aan het water worden toegevoegd. Azijn is een oplossing van azijnzuur. Azijnzuur reageert met krijt (calciumcarbonaat).

Op internet is de volgende instructie te vinden:

  • Meng 60 mL azijn met een halve liter (500 mL) lauw water.
  • Dompel de spons in het gemaakte mengsel.
  • Wring de spons uit.
  • Veeg het krijtbord af.

Azijn bevat 40 mg opgelost azijnzuur per mL.

Ze maalt een krijtje tot poeder. Vervolgens voegt ze wat azijn toe. Rina wil het gas dat ontstaat opvangen en aantonen dat dit koolstofdioxide is. Rina wil aantonen dat koolstofdioxide ontstaat bij het gebruik van azijn.

Vraag 29 2 punten

Leg uit of een chemische reactie plaatsvindt bij het schoonvegen van het bord met een droge doek.

Bekijk het antwoord
  • Legt juist uit dat er bij het vegen met een droge doek geen nieuwe stoffen ontstaan, bijvoorbeeld omdat het krijt alleen wordt verplaatst (1p)
  • Trekt de conclusie dat het geen chemische reactie is, in overeenstemming met de gegeven uitleg (1p)

Voorbeelden van een juiste uitleg: Er verandert niets aan (de chemische samenstelling van) het krijt of het bord bij het vegen met een droge doek, dus het is geen chemische reactie. / Er ontstaan geen nieuwe stoffen, dus het is geen chemische reactie. / Het krijt wordt alleen maar verplaatst, dus het is geen chemische reactie.

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 35 1 punt

Op welke van onderstaande manieren kan ze koolstofdioxide aantonen? Dit kan ze doen door het gas:

  1. A op te vangen en het bij een gloeiende houtspaander te houden
  2. B door helder kalkwater te leiden
  3. C langs een natgemaakt rood lakmoespapiertje te leiden
  4. D langs wit kopersulfaat te leiden
  5. E te mengen met lucht en dit mengsel aan te steken
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 35 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Kunststof testen

Vraag 36 1 punt

Kunststoffen worden gevormd door kleine moleculen te koppelen.
Geef de algemene naam voor deze kleine moleculen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt monomeer of monomeren (1p)

Indien een antwoord als 'koolwaterstoffen' is gegeven: 0 punten.

Vraag 36 in het hele examen

Kunststof testen

Om verschillende soorten kunststoffen van elkaar te onderscheiden, kan onder meer het volgende getest worden:
I Drijft de kunststof wel of niet op verschillende vloeistoffen?
II Geeft de kunststof op een koperdraad kleur aan een kleurloze vlam?
Bart onderzoekt met de twee testen vier soorten kunststoffen. De resultaten hiervan staan in onderstaande tabel.

KunststofTest Ia (water)Test Ib (vloeistof X)Test II
PEdrijftdrijftgeen kleur
PSzinktdrijftgeen kleur
PVCzinktzinktgroen
PTFEzinktzinktgeen kleur

Test II verloopt in twee stappen.
stap 1: Verhit een stukje koperdraad in een sterk ruisende vlam totdat er geen verkleuring meer waarneembaar is. Bij deze stap reageert het koper aan de buitenkant van de draad met zuurstof tot koper(II)oxide.
stap 2: Raak vervolgens met de hete koperdraad kort de kunststof aan, zodat een beetje van de kunststof aan de draad kleeft. Breng de draad met de kunststof erop in een kleurloze vlam.

Vraag 37 1 punt

Bij test Ia is een andere vloeistof gebruikt dan bij test Ib. Welke van de volgende conclusies is/zijn juist?
I: De dichtheid van PE is groter dan die van PVC.
II: De dichtheid van vloeistof X is groter dan 1,00 $g/cm^3$.

  1. A alleen I
  2. B alleen II
  3. C beide: I en II
  4. D geen van beide
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 41 2 punten

Als de kunststof een halogeenverbinding is, ontstaat bij stap 2 een zout dat bestaat uit koper(II)ionen en halogeenionen. Dit zout geeft in de vlam een kenmerkende kleur, behalve wanneer het koper(II)fluoride is.
Geef de formule van het zout dat ontstaat als de kunststof broomatomen bevat.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een formule met uitsluitend Cu en Br (1p)
  • Geeft de juiste index: $CuBr_2$ (1p)

Juiste formule: CuBr2. Indien een naam is gegeven in plaats van de formule: 0 punten. Wanneer bij vraag 40 'Cu2O' of 'CuO2' als reactieproduct is gegeven, dan 'CuBr' respectievelijk 'CuBr4' als antwoord op deze vraag goed rekenen.

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Met behulp van de resultaten van test II is informatie af te leiden over de samenstelling van de onderzochte kunststof.
Uit welk van onderstaande moleculen kan de kunststof PVC zijn gevormd? Maak gebruik van de informatie in twee tekstblokken: boven vraag 36 en boven vraag 41.

  1. A $C_2F_4$
  2. B $C_2H_3Cl$
  3. C $C_2H_4$
  4. D $C_2H_4O$
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 42 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Natrium in water

Vraag 43 1 punt

In welke groep en in welke periode van het periodiek systeem staat natrium?
Noteer je antwoord als volgt:
groep: …
periode: …

Bekijk het antwoord
  • Noemt groep 1 en periode 3 (1p)

Juist antwoord: groep 1, periode 3.

Vraag 43 in het hele examen

Vraag 44 1 punt

Tot welk soort stoffen behoort natrium?

  1. A tot de metalen
  2. B tot de moleculaire stoffen
  3. C tot de zouten
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 44 in het hele examen

Natrium in water

Natrium komt als zuivere stof in de natuur niet voor, maar alleen in verbindingen. Dit komt doordat natrium gemakkelijk reageert met bijvoorbeeld zuurstof en water. Natrium kan worden geproduceerd uit natriumverbindingen met behulp van bijvoorbeeld elektrolyse. Het geproduceerde natrium wordt vervolgens onder olie bewaard.

Een docent wil demonstreren dat natrium reageert met water. Hierbij gebruikt hij de zuurkast. Hij vult een groot bekerglas met 250 mL water. Vervolgens haalt hij een stukje natrium uit de olie, wrijft dit schoon en weegt het. Daarna doet hij het stukje in het water. Een heftige reactie vindt plaats. De docent noteert de bijbehorende vergelijking: 2 Na (s) + 2 H2O (l) → 2 Na+ (aq) + 2 OH– (aq) + H2 (g). De docent vertelt dat de heftigheid komt doordat het gevormde waterstofgas onmiddellijk explosief reageert met zuurstof uit de lucht.

Vervolgens herhaalt hij de proef. Hij weegt een stukje natrium af dat exact even zwaar is als de eerste keer. Hij snijdt dit in twee gelijke stukken en doet beide stukjes in water. Het effect van de reactie is deze keer heftiger.

Vraag 45 1 punt

Marco vraagt zich af of de omzetting van natriumverbindingen tot natrium een scheiding is.
Leg uit waarom deze omzetting geen scheiding is.

Bekijk het antwoord
  • Legt juist uit waarom de omzetting geen scheiding is, bijvoorbeeld omdat het een ontleding is of omdat er een nieuwe stof ontstaat (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord: Elektrolyse is een ontleding. / Een natriumverbinding is geen mengsel. / Er ontstaat een nieuwe stof. / Er ontstaan nieuwe stoffen.

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Welke van de volgende reacties wordt voorkomen door natrium onder olie te bewaren?
I: de reactie van natrium met zuurstof
II: de reactie van natrium met water

  1. A alleen I
  2. B alleen II
  3. C beide: I en II
  4. D geen van beide
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 46 in het hele examen

Vraag 47 1 punt

Bij de reactie komen verschillende soorten deeltjes voor.
Tot welke soorten deeltjes behoren de reactieproducten?

  1. A atomen en ionen
  2. B atomen en moleculen
  3. C ionen en moleculen
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 47 in het hele examen

Bron 14

Figuur uit het examen

Vijf grafieken met op de verticale as 'aantal deeltjes' en op de horizontale as 'tijd'. Links de eerste proef, daarnaast de herhalingsproef, aangeduid als diagram I tot en met IV. Een stippellijn is Na en een doorgetrokken lijn is H2. Bij de eerste proef daalt het aantal Na-deeltjes en stijgt het aantal H2-deeltjes. De vier diagrammen van de herhalingsproef verschillen in de snelheid waarmee de lijnen veranderen en in het eindniveau.

Vraag 48 1 punt

Het aantal deeltjes van de betrokken stoffen verandert tijdens de proeven.
Welk van onderstaande diagrammen geeft het verloop van de herhalingsproef het best weer?

  1. A diagram I
  2. B diagram II
  3. C diagram III
  4. D diagram IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 48 in het hele examen

2022, tijdvak 1: De verf van Vincent van Gogh

Opgavetekst

De verf van Vincent van Gogh

[1] Verf die door kunstschilders gebruikt wordt, kan worden gemaakt door het [2] mengen van olie, een pigment en een vulstof. Pigmenten zijn vaste [3] stoffen die kleur aan de verf geven. Hieronder staan vier pigmenten die [4] het element chroom bevatten, met de bijbehorende kleur.

[5] Een van de pigmenten die de schilder Vincent van Gogh gebruikte, was [6] lood(II)chromaat. De plekken die zijn geschilderd met verf die dit pigment [7] bevat, verkleuren langzaam. Dit komt doordat via een chemisch proces de [8] chroomdeeltjes uit de chromaationen ($CrO_4^{2-}$) veranderen. Van Gogh [9] gebruikte bariumsulfaat als vulstof in zijn verf. Deze vulstof speelt [10] mogelijk een rol bij de verkleuring.

Vraag 1 1 punt

Welk soort mengsel is de beschreven verf?

  1. A een emulsie
  2. B een oplossing
  3. C een suspensie
  4. D een legering
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 1 in het hele examen

Bron 2

pigmentkleur
$CrO_3$rood
$Cr_2O_3$groen
$K_2Cr_2O_7$oranje
$PbCrO_4$geel

Vraag 2 1 punt

In de rationele naam van het rode pigment $CrO_3$ kan een Romeins cijfer worden gebruikt.
Geef dit Romeinse cijfer.

Bekijk het antwoord
  • Geeft het Romeinse cijfer VI. (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 1 punt

Uit welk soort deeltjes bestaat het groene pigment?

  1. A uit atomen
  2. B uit ionen
  3. C uit moleculen
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 1 punt

Het oranje pigment bestaat uit kaliumionen en één soort negatieve ionen.
Wat is de lading van dit soort negatieve ionen?

  1. A $1^-$
  2. B $2^-$
  3. C $3^-$
  4. D $4^-$
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 1 punt

Het gele pigment mag tegenwoordig niet meer worden gebruikt, omdat onder meer de looddeeltjes schadelijk zijn voor de gezondheid.
Wat is het belangrijkste gevaarsaspect van deze looddeeltjes? Maak gebruik van Binas.

  1. A bijtend
  2. B kankerverwekkend
  3. C uiterst brandbaar
  4. D zeer giftig
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 1 punt

Geef de formule van de vulstof die Van Gogh in zijn verf gebruikte.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $BaSO_4$. (1p)

Is een naam gegeven in plaats van de formule (bariumsulfaat), dan 0 scorepunten.

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

Welke kleur had Van Goghs verf vóór de verkleuring (regels 6 en 7)?
Neem aan dat de vulstof en de olie geen bijdrage leveren aan de kleur.

  1. A geel
  2. B groen
  3. C oranje
  4. D rood
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 7 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Vochtige lucht

Opgavetekst

Vochtige lucht

Lucht bevat waterdamp. Het maximale gehalte waterdamp in lucht is afhankelijk van de temperatuur. Dit is in onderstaande tabel weergegeven.

temperatuur (°C)maximale gehalte waterdamp (g per kg lucht)
1510,7
2014,6
2520,0
3027,3

Vraag 17 1 punt

Welke notatie geeft het verdampen van water weer?

  1. A $H_2O$ (g) → $H_2O$ (l)
  2. B $H_2O$ (l) → $H_2O$ (g)
  3. C 2 $H_2O$ (g) → 2 $H_2$ (l) + $O_2$ (l)
  4. D 2 $H_2O$ (l) → 2 $H_2$ (g) + $O_2$ (g)
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 3 punten

Bereken het aantal kg water dat maximaal aanwezig kan zijn in 150 m³ lucht. Ga hierbij uit van de volgende gegevens:

  • De temperatuur van de lucht is 20 °C.
  • De massa van 1,00 m³ lucht is 1,20 kg.
Bekijk het antwoord
  • Berekent de massa lucht in 150 m³: 150 × 1,20 = 180 kg. (1p)
  • Berekent het maximale aantal gram water: de massa lucht × 14,6 g per kg lucht = 180 × 14,6 = 2628 g. (1p)
  • Berekent het maximale aantal kg water: de massa water delen door 1000 (g/kg), dus 2,63 kg. (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 2,63 (kg). Het maximale gehalte van 14,6 g per kg lucht bij 20 °C staat in de tabel.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Wanneer warme lucht afkoelt, kan water uit de lucht condenseren.
Welke van onderstaande bewering(en) is/zijn in dat geval van toepassing? Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'.
I De watermoleculen komen gemiddeld dichter bij elkaar. …
II Het maximale watergehalte in de lucht wordt bereikt. …
III De watermoleculen bewegen sneller. …

Bekijk het antwoord
  • Kiest per bewering wel of niet: I wel, II wel, III niet. (2p)

Drie juiste (I wel, II wel, III niet): 2 punten. Twee juiste: 1 punt. Één of geen juist: 0 punten.

Vraag 19 in het hele examen

Bron 6

[1] De hoeveelheid water in lucht kan worden bepaald door de lucht te leiden [2] door twee achter elkaar geplaatste U-vormige buisjes. Beide buisjes zijn [3] gevuld met difosforpentaoxide. Deze vaste stof reageert met water uit de [4] lucht tot de vaste stof fosforzuur ($H_3PO_4$). Wanneer deze reactie optreedt [5] verandert de massa in het buisje. Beide buisjes worden vooraf en na [6] afloop van de proef gewogen. Het laatste buisje (buisje 2) dient als [7] controle: als de massa van buisje 2 niet is veranderd, heeft al het water [8] uit de lucht gereageerd in het eerste buisje (buisje 1). De hoeveelheid [9] water in de doorgeleide lucht wordt dan berekend aan de hand van de [10] massatoename van buisje 1.

Bron 7

Figuur uit het examen

Schema van twee U-vormige buisjes achter elkaar, verbonden met een slang. Links staat 'in', rechts 'uit'. Buisje 1 en buisje 2 zijn gevuld met difosforpentaoxide.

Vraag 20 2 punten

Geef de vergelijking voor de vorming van fosforzuur (regels 3 en 4).

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend de juiste formules voor en na de pijl (verwacht: $P_2O_5$ + $H_2O$ → $H_3PO_4$). (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen. Verwacht: $P_2O_5$ + 3 $H_2O$ → 2 $H_3PO_4$. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

Een bepaalde hoeveelheid lucht wordt door de opstelling geleid. De massatoename in buisje 1 na afloop van de proef blijkt 7,5 gram te zijn.
Hoeveel gram fosforzuur bevat buisje 1 na afloop van de proef?

  1. A minder dan 7,5 gram
  2. B 7,5 gram
  3. C meer dan 7,5 gram
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Flip zegt: 'Je kunt in buisje 2 wit kopersulfaat gebruiken, in plaats van difosforpentaoxide.'
Wat blijkt in dat geval uit buisje 2, wanneer al het water uit de lucht reageert in buisje 1? In buisje 2:

  1. A blijft de kleur gelijk en verandert de massa
  2. B verandert de kleur en blijft de massa gelijk
  3. C blijven de kleur en de massa allebei gelijk
  4. D veranderen de kleur en de massa allebei
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Levulinezuur

Opgavetekst

Levulinezuur

Levulinezuur ($C_5H_8O_3$) kan worden gebruikt voor het produceren van nylon, en wordt gemaakt uit pulp (gemalen afvalhout). In onderstaand blokschema is het proces waarbij levulinezuur wordt verkregen vereenvoudigd en onvolledig weergegeven.

Het gevormde methaanzuur ($CH_2O_2$) wordt afgevoerd. Om zuiver levulinezuur te verkrijgen worden vervolgens drie verschillende scheidingsmethoden toegepast:

  • In ruimte II worden de pulpresten door middel van filtratie verwijderd uit het mengsel dat in ruimte I is ontstaan.
  • In ruimte III wordt vervolgens de zwavelzuuroplossing afgescheiden met behulp van een oplosmiddel waarin alle stoffen oplossen, behalve de zwavelzuuroplossing.
  • In ruimte IV wordt ten slotte het levulinezuur verkregen door middel van destillatie.

Bron 13

Figuur uit het examen

Blokschema met de ruimtes I tot en met IV in een rij. Pulp gaat ruimte I in en levulinezuur komt uit ruimte IV. Boven ruimte I komt een oplossing van zwavelzuur binnen, onder ruimte I gaat methaanzuur af. Ruimte II geeft residu A af. Boven ruimte III komt oplosmiddel binnen, onder ruimte III gaat een oplossing van zwavelzuur af. Bij ruimte III en IV staan residu B en oplosmiddel aangegeven.

Vraag 35 1 punt

In ruimte I treden meerdere reacties op. Eén van deze reacties is hieronder vereenvoudigd met een vergelijking weergegeven. Alleen één formule ontbreekt.
… → 2 $C_5H_8O_3$ + 2 $CH_2O_2$ + $H_2O$ (reactie 1)
Geef de ontbrekende formule in de vergelijking van reactie 1.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $C_{12}H_{22}O_{11}$. (1p)

De volgorde van de atoomsoorten niet beoordelen.

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

Tot welk soort stoffen behoort methaanzuur?

  1. A halogenen
  2. B metalen
  3. C moleculaire stoffen
  4. D niet-ontleedbare stoffen
  5. E zouten
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 38 1 punt

De massa levulinezuur die ontstaat bij reactie 1 verschilt van de massa methaanzuur.
Welk(e) van onderstaande gegevens is/zijn hiervan de oorzaak?
I Van beide stoffen ontstaan niet even veel moleculen.
II De molecuulmassa's van beide stoffen zijn ongelijk.

  1. A alleen I
  2. B alleen II
  3. C beide: I en II
  4. D geen van beide
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 1 punt

Bij filtreren wordt gebruikgemaakt van een verschil in stofeigenschap.
Welke stofeigenschap is dit?

  1. A aanhechting
  2. B deeltjesgrootte
  3. C dichtheid
  4. D kookpunt
  5. E oplosbaarheid
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 1 punt

Geef de naam van de scheidingsmethode die gebruikt wordt in ruimte III.

Bekijk het antwoord
  • Noemt extractie (of extraheren). (1p)

Vraag 40 in het hele examen

Bron 14

Figuur uit het examen

Schematische tekening van een destillatiekolom, aangeduid met IV. Het mengsel komt aan de voet binnen. Bovenaan komt oplosmiddel uit, zijdelings levulinezuur en onderaan residu B.

Vraag 41 2 punten

Bij de destillatie (ruimte IV) wordt een 'kolom' gebruikt. Deze is hiernaast afgebeeld.
→ Welke van onderstaande kenmerken heeft destilleren met behulp van een kolom?
Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'.
I De stof met het laagste kookpunt verdampt het eerst. …
II Onderin de kolom is de temperatuur het laagst. …
III De stof met het laagste kookpunt komt onder uit de kolom. …

Bekijk het antwoord
  • Kiest per kenmerk wel of niet: I wel, II niet, III niet. (2p)

Drie kenmerken juist (I wel, II niet, III niet): 2 punten. Twee juist: 1 punt. Één of geen juist: 0 punten.

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Uit het blokschema blijkt dat twee stoffen kunnen worden hergebruikt in dit proces.
→ Geef de namen van deze twee stoffen. Kies uit: levulinezuur, zwavelzuur, methaanzuur en oplosmiddel.

Bekijk het antwoord
  • Noemt zwavelzuur en oplosmiddel. (1p)

Slechts één van beide stoffen juist: 0 punten.

Vraag 42 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Vitamines

Opgavetekst

Etiket van een multivitamine

Vitamines spelen een rol bij de groei en het herstel van het lichaam. Deze stoffen worden vaak aangeduid met letters, bijvoorbeeld vitamine B en vitamine C. Vitamines komen voor in ons voedsel. Om een eventueel vitaminetekort aan te vullen kunnen voedingssupplementen worden gebruikt. Het etiket op een verpakking van een 'multivitamine' geeft onder meer de volgende informatie:

ingrediënten per capsule
vitamine C300 mg
vitamine B17,5 mg
vitamine B27,5 mg
vitamine B350 mg
vitamine B57,5 mg
vitamine B656 mg
vitamine B11400 µg
vitamine B1212,5 µg

nutriënten: appelzuur, rijstpoeder, cayennepeper, lecithine, zoethoutwortel.
dosering: 2 capsules per dag vlak voor een maaltijd met water innemen.
bewaaradvies: - op een koele donkere droge plaats (7°C) - buiten bereik en uit het zicht van kinderen.

Vraag 45 1 punt

In een capsule is de massa van één soort vitamine B het grootst.
→ Welk soort vitamine B is dit?

Bekijk het antwoord
  • Noemt vitamine B6. (1p)

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Welk van de nutriënten kan worden aangeduid met E-322?
Maak gebruik van Binas.

Bekijk het antwoord
  • Noemt lecithine. (1p)

Vraag 46 in het hele examen

Vraag 47 1 punt

Op het etiket zijn bewaaradviezen gegeven.
Welk bewaaradvies helpt afbraak van vitamines door fotolyse voorkomen?

  1. A buiten bereik bewaren
  2. B donker bewaren
  3. C droog bewaren
  4. D koel bewaren
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 47 in het hele examen

Vraag 48 1 punt

In een krantenartikeltje stond een gedeelte van een gesprek tussen een klant en een verkoopster. De klant wilde tabletten vitamine B12 kopen. Omdat deze tabletten uitverkocht waren, gaf de verkoopster een advies: 'U kunt natuurlijk ook twee tabletten B6 innemen.'
Behalve potjes met multivitamines zijn er ook potjes met alleen maar vitamine B6 ($C_8H_{11}NO_3$) of vitamine B12 ($C_{63}H_{88}N_{14}O_{14}PCo$) te koop.
Bestaat 1 mg vitamine B6 uit evenveel moleculen als 1 mg vitamine B12?

  1. A Ja, het aantal moleculen is gelijk.
  2. B Nee, het aantal moleculen vitamine B6 is lager.
  3. C Nee, het aantal moleculen vitamine B6 is hoger.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 48 in het hele examen

Vraag 49 1 punt

In een krantenartikeltje stond een gesprek tussen een klant en een verkoopster over tabletten vitamine B12 en vitamine B6. Vitamine B12 heeft de molecuulformule $C_{63}H_{88}N_{14}O_{14}PCo$.
Moleculen vitamine B12 bevatten een metaalion.
→ Geef de naam van dit metaalion.

Bekijk het antwoord
  • Noemt kobalt(ion). (1p)

Is een formule gegeven in plaats van de naam, dan 0 scorepunten. Een eventueel gegeven lading of Romeins cijfer niet beoordelen.

Vraag 49 in het hele examen

Vraag 50 1 punt

In een krantenartikeltje gaf een verkoopster aan dat tabletten vitamine B12 uitverkocht waren, en adviseerde ze: 'U kunt natuurlijk ook twee tabletten B6 innemen.' Bij haar advies heeft de verkoopster mogelijk gedacht: 2 × 6 = 12. Maar het is onwaarschijnlijk dat twee tabletten vitamine B6 dezelfde werking hebben als één tablet vitamine B12.
→ Geef aan waarom dit onwaarschijnlijk is. Neem aan dat de hoeveelheid vitamine B in beide soorten tabletten gelijk is.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een reden waaruit blijkt dat vitamine B6 en vitamine B12 verschillende stoffen zijn met verschillende eigenschappen. Voorbeelden van een juist antwoord: verschillende molecuulsoorten hebben verschillende eigenschappen; de vitamines zijn opgebouwd uit andere atoomsoorten; de vitamines bestaan uit een verschillend aantal atoomsoorten per molecuul; B6 en B12 zijn verschillende molecuulsoorten. (1p)

Onjuiste antwoorden: 'De tabletten zijn niet even groot/zwaar.' en 'Dan moet je meer dan 2 / wel 8 B6-tabletten innemen.'

Vraag 50 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Speelgoedauto

Opgavetekst

Speelgoedauto

[1] Een bedrijf heeft speelgoedautootjes laten ontwikkelen die met behulp [2] van een kleine elektromotor op zout water kunnen rijden. Elk autootje [3] bevat een zogenoemde 'magnesium-lucht-batterij'. Deze batterij bevat [4] onder meer de vaste stof magnesium en een katalysator. De batterij wordt [5] aangevuld met zes druppels zoutoplossing. Het opgeloste zout maakt [6] stroomgeleiding mogelijk. In de batterij reageren magnesium, water en [7] zuurstof uit de lucht. Bij deze reactie wordt elektrische stroom opgewekt, [8] waardoor het autootje ongeveer 30 minuten kan rijden. [9] Het proces in de batterij kan vereenvoudigd met de volgende vergelijking [10] worden weergegeven: $2 Mg + O_2 + 2 H_2O \rightarrow 2 Mg(OH)_2$

Vraag 1 1 punt

Tot welk soort stoffen behoort magnesium?

  1. A tot de metalen
  2. B tot de moleculaire stoffen
  3. C tot de zouten
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 1 punt

Een geschikte katalysator (regel 4) bevat het element dat staat in groep 10 en periode 6 van het periodiek systeem. Geef de naam van dit element.

Bekijk het antwoord
  • Noemt platina (1p)

Een formule in plaats van de naam levert 0 punten.

Vraag 2 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Koper uit malachiet

Opgavetekst

Koper uit malachiet

Malachiet ($Cu_2CO_3(OH)_2$) bevat de atoomsoort koper. Uit malachiet kan volgens een oud voorschrift in twee stappen zuiver koper worden gemaakt. Eerst wordt malachiet verhit, waarbij koper(II)oxide ($CuO$) ontstaat. De reactie die hierbij plaatsvindt, is hieronder onvolledig weergegeven. De formule van één stof is weergegeven met een X. $Cu_2CO_3(OH)_2 \rightarrow 2 CuO + CO_2 + X$ (reactie 1). Uit het koper(II)oxide wordt vervolgens in de tweede stap koper gemaakt.

Vraag 7 2 punten

Malachiet is opgebouwd uit koper(II)ionen en twee verschillende soorten negatieve ionen. Geef de namen van deze twee soorten negatieve ionen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt carbonaat(ionen) (1p)
  • Noemt hydroxide(ionen) (1p)

Zijn beide juiste formules gegeven in plaats van de namen, dan 1 punt in totaal.

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

Welk type reactie is reactie 1?

  1. A een neerslagreactie
  2. B een ontledingsreactie
  3. C een verbrandingsreactie
  4. D een zuur-basereactie
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 1 punt

Geef de formule van de ontbrekende stof (X) in reactie 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt $H_2O$ (1p)

Een naam in plaats van de formule levert 0 punten.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 3 punten

Een docent verhit 5,0 gram malachiet. Na afloop van reactie 1 is 2,9 gram koper(II)oxide aanwezig. Bereken met behulp van de vergelijking van reactie 1 of alle malachiet is omgezet. Gebruik voor $Cu_2CO_3(OH)_2$ de massa 221 u en voor $CuO$ de massa 79,5 u.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van CuO en Cu2CO3(OH)2: 2 × 79,5 (u) delen door 221 (u) (1p)
  • Berekent het aantal gram koper(II)oxide dat maximaal kan ontstaan uit 5,0 gram malachiet: de berekende massaverhouding vermenigvuldigen met 5,0 gram (1p)
  • Vergelijkt het berekende aantal gram koper(II)oxide met 2,9 gram en trekt de conclusie dat niet alle malachiet is omgezet (er is nog malachiet over) (1p)

De significantie van deze berekening niet beoordelen. Dezelfde uitkomst via de andere rekenweg (massaverhouding Cu2CO3(OH)2 en CuO: 221 delen door 2 × 79,5; daarmee het minimale aantal gram malachiet voor 2,9 gram CuO berekenen en vergelijken met 5,0 gram) telt even zwaar.

Vraag 10 in het hele examen

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Het koper(II)oxide ($CuO$) wordt in een bolbuis verhit, waarbij tegelijkertijd methaan door de bolbuis stroomt. Het koper(II)oxide reageert met een deel van het methaan tot koper, koolstofdioxide en water. Hierbij ontstaat een gasmengsel. Dit gasmengsel stroomt de bolbuis uit en wordt verbrand. In figuur 1 is de opstelling afgebeeld.

Beschrijving van de figuur: links komt methaan binnen; in het midden zit een bolbuis met koper(II)oxide die van onderen met een vlam verwarmd wordt; rechts komt het uitstromende gasmengsel dat brandt.

Vraag 11 3 punten

Geef de vergelijking van de reactie van koper(II)oxide met methaan.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $CuO$ en $CH_4$ voor de pijl (1p)
  • Uitsluitend Cu, CO2 en H2O na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl gelijk, en de coëfficiënten in zo klein mogelijke gehele getallen: $4 CuO + CH_4 \rightarrow 4 Cu + CO_2 + 2 H_2O$ (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Bron 5

Figuur uit het examen

Het totale proces om koper te maken uit malachiet, is onvolledig met onderstaand blokschema weergegeven. De namen van twee stoffen zijn vervangen door Y en Z.

Beschrijving van het blokschema: malachiet gaat blok I in. Van blok I naar blok II loopt de pijl Y. Van boven komt de pijl Z op blok II. Uit blok II komt koper. Onder blok I en onder blok II gaat een pijl omlaag.

Vraag 13 2 punten

De namen van twee stoffen zijn vervangen door Y en Z. Geef de namen van de stoffen die horen bij de pijlen Y en Z. Noteer je antwoord als volgt: Y = … Z = …

Bekijk het antwoord
  • Y = koper(II)oxide (1p)
  • Z = methaan (1p)

Zijn beide juiste formules gegeven in plaats van de namen, dan 1 punt. Zijn beide juiste namen verwisseld, dan 1 punt. Koperoxide voor koper(II)oxide telt goed.

Vraag 13 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Flashpapier

Opgavetekst

Flashpapier

Flashpapier wordt door goochelaars tijdens de show aangestoken. Doordat dit papier onmiddellijk met een felle gele vlam verbrandt, lijkt het papier te 'verdwijnen'. Flashpapier wordt gemaakt door papier te bewerken met salpeterzuur, zwavelzuur en water. Het teveel aan zuur wordt uiteindelijk geneutraliseerd met natriumwaterstofcarbonaat ($NaHCO_3$). Tot slot wordt het papier aan de lucht gedroogd, waarna het geschikt is voor gebruik. Het papier is door de bewerking veranderd van samenstelling, waardoor het veel sneller verbrandt.

Vraag 18 1 punt

Met welke scheidingsmethode is het drogen van het papier vergelijkbaar?

  1. A adsorberen
  2. B bezinken
  3. C destilleren
  4. D extraheren
  5. E filtreren
  6. F indampen
Bekijk het antwoord

Antwoord: F

Vraag 18 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Fehlingsreagens

Opgavetekst

Fehlingsreagens

'Fehlingsreagens' is een blauwe oplossing die wordt gemaakt door twee oplossingen samen te voegen: - oplossing A: een oplossing van koper(II)sulfaat - oplossing B: een oplossing van kaliumnatriumtartraat ($KNaC_4H_4O_6$) en van natriumhydroxide. Oplossing B bevat kaliumnatriumtartraat om een neerslagreactie van koper(II)sulfaat (oplossing A) met het opgeloste natriumhydroxide te voorkomen. Fehlingsreagens kan worden gebruikt om de aanwezigheid van bepaalde suikers, in bijvoorbeeld levensmiddelen, aan te tonen. Door het reagens aan een levensmiddel toe te voegen en het mengsel te verwarmen, kan worden onderzocht of deze suikers aanwezig zijn: er ontstaat dan een roodbruine suspensie. Deze suspensie ontstaat door de vorming van koper(I)oxide.

Vraag 23 1 punt

Geef de naam van het positieve ionsoort dat de blauwe kleur van Fehlingsreagens veroorzaakt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt koper(II)(ion) (1p)

Een formule in plaats van de naam levert 0 punten. Koper(ion) telt goed.

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

Kaliumnatriumtartraat bestaat uit kaliumionen, natriumionen en tartraationen in de verhouding 1 : 1 : 1. Geef de formule van het tartraation.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $C_4H_4O_6$ (1p)
  • Noemt de lading 2- (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Geef de naam van het neerslag dat gevormd zou worden uit de reactie van koper(II)sulfaat met opgelost natriumhydroxide.

Bekijk het antwoord
  • Noemt koper(II)hydroxide (1p)

Een formule in plaats van de naam levert 0 punten. Koperhydroxide telt goed.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Uit de informatie in de twee bovenstaande tekstblokken blijkt dat de koperdeeltjes uit het reagens bij het vormen van de roodbruine suspensie een ladingsverandering ondergaan. Welke ladingsverandering is dit?

  1. A van 0 naar 1+
  2. B van 0 naar 2+
  3. C van 1+ naar 0
  4. D van 1+ naar 2+
  5. E van 2+ naar 0
  6. F van 2+ naar 1+
Bekijk het antwoord

Antwoord: F

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 1 punt

In Binas-tabel 35 is de oplosbaarheid van het koper(I)ion niet opgenomen. Welke notatie zou op de kruising van het koper(I)ion en het oxide-ion staan?

  1. A een streepje
  2. B de letter g
  3. C de letter s
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 1 punt

Bij het aantonen van de suikers met behulp van Fehlingsreagens vindt een chemische reactie plaats. Welk(e) van onderstaande argumenten is/zijn hiervoor te geven? I Er vindt een kleurverandering plaats. II Er ontstaat een nieuwe stof.

  1. A geen van beide
  2. B alleen I
  3. C alleen II
  4. D beide: I en II
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 28 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Glas

Opgavetekst

Glas

Een bepaald type glas wordt gemaakt uit silica ($SiO_2$), soda ($Na_2CO_3$) en kalk ($CaCO_3$). Van het glas worden platen gemaakt. In figuur 1 is het productieproces schematisch en vereenvoudigd weergegeven. De beginstoffen worden in een oven (ruimte I) verwarmd tot zo'n 1600 °C. Bij deze temperatuur smelt de silica. De overige grondstoffen ontleden tot metaaloxiden en koolstofdioxide. Het ontstane vloeibare mengsel vormt gesmolten glas, dat vervolgens langzaam afkoelt bij een oventemperatuur van 1100 °C (ruimte II). Daarna wordt het gesmolten glas op vloeibare tin gegoten (ruimte III). Het glas stolt op het vloeibare tin waardoor mooie gladde glasplaten ontstaan. De temperatuur van het tin is 1100 °C aan het begin van dit tinbad en daalt geleidelijk tot 600 °C aan het einde van het bad. Tot slot wordt de zo gevormde laag glas verder gekoeld (ruimte IV) en op maat gesneden (ruimte V) waarna de glasplaten klaar zijn.

Vraag 36 1 punt

Wat is het symbool van tin?

  1. A Si
  2. B Sn
  3. C Se
  4. D Te
  5. E Ti
  6. F Tn
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 36 in het hele examen

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Productieproces van links naar rechts: de beginstoffen gaan de oven in (verwarmen, ruimte I, 1600 °C), daarna ruimte II (1100 °C), het tinbad (ruimte III, 1100 °C - 600 °C), koelen (ruimte IV, 600 °C - 60 °C) en snijden (ruimte V).

Vraag 37 2 punten

Geef de formule van het metaaloxide dat ontstaat bij de ontleding van soda in ruimte I.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt uitsluitend de symbolen Na en O (1p)
  • Noemt de juiste indices: $Na_2O$ (1p)

Een naam in plaats van de formule levert 0 punten.

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 1 punt

Geef aan wat er gebeurt in ruimte II met de deeltjes in het glas. Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'. I De gemiddelde afstand tussen de deeltjes neemt af. II De deeltjes stoppen met bewegen.

Bekijk het antwoord
  • Beoordeelt beide beweringen: I wel, II niet (1p)

Twee regels juist: 1 punt. Één of geen regel juist: 0 punten. Juiste antwoorden: I wel, II niet.

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 2 punten

Leg uit aan de hand van een berekening dat het tin aan het einde van het tinbad vloeibaar is. Maak gebruik van Binas-tabel 15 en vermeld in je antwoord het gegeven dat je hebt gebruikt. Neem aan dat het kookpunt van tin hoger is dan 1100 °C.

Bekijk het antwoord
  • Juiste omrekening van °C naar K, of van K naar °C (1p)
  • Juiste vergelijking van de twee waarden (1p)

Voorbeelden: 505 K - 273 = 232 °C, dit is lager dan 600 °C; of 600 °C + 273 = 873 K, dit is meer dan 505 K. Het antwoord '505 K is lager dan 600 °C' levert 1 punt op.

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 1 punt

Is de temperatuur waarbij glas stolt lager of hoger dan het smeltpunt van tin, of zijn deze temperaturen gelijk? Deze temperatuur is

  1. A lager dan het smeltpunt van tin.
  2. B hoger dan het smeltpunt van tin.
  3. C gelijk aan het smeltpunt van tin.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 41 1 punt

Het glas blijft op het tin drijven (ruimte III). Welke verklaring kan hiervoor worden gegeven?

  1. A Glas heeft een kleinere dichtheid dan tin.
  2. B Glas heeft minder massa dan tin.
  3. C Glas is onoplosbaar in tin.
  4. D Glas reageert niet met tin.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Een glasfabriek brengt 600 ton beginstoffen in ruimte I. Geef een mogelijke verklaring waarom minder dan 600 ton glas uit ruimte V wordt verkregen.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een vakinhoudelijk juiste verklaring voor het verlies van massa (1p)

Juiste voorbeelden: er ontsnapt CO2 of een ander gas in het proces; er ontstaan ook metaaloxiden; in elk proces treden verliezen op; er blijven resten achter in de oven; de verhoudingen van de beginstoffen zijn niet goed; er blijft glas of stof achter in het tinbad. Het antwoord 'in ruimte V wordt er glas afgesneden' levert 0 punten.

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 43 2 punten

Een glasfabriek produceert glas uit een mengsel van beginstoffen dat onder meer 72 massaprocent silica en 14 massaprocent soda bevat. Dit zijn percentages van de totale massa aan gebruikte beginstoffen. Voor de productie van glas wordt in deze fabriek 350 ton silica per dag gebruikt. Bereken hoeveel ton soda het mengsel van beginstoffen van deze glasfabriek per dag moet bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding 14 (%) delen door 72 (%); of berekent de totale massa beginstoffen 350 (ton) delen door 72 (%) en vermenigvuldigen met 100 (%) (1p)
  • Berekent het aantal ton soda: de berekende massaverhouding vermenigvuldigen met 350 ton; of de totale massa beginstoffen delen door 100 (%) en vermenigvuldigen met 14 (%); uitkomst 68 ton (1p)

De significantie van deze berekening niet beoordelen.

Vraag 43 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Stikstofoxiden

Opgavetekst

Stikstofoxiden

In een dagblad stond de volgende informatie: [1] Stikstofoxiden (NOx) is een verzamelnaam voor gassen zoals NO, NO2 en [2] N2O3. Deze gassen dragen bij aan het ontstaan van luchtverontreiniging. [3] Stikstofoxiden kunnen ontstaan wanneer stikstof uit de lucht reageert met [4] zuurstof uit de lucht. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren tijdens de verbranding [5] van een fossiele brandstof in een verbrandingsmotor. Stikstofoxiden [6] reageren met zonlicht in de atmosfeer, waardoor luchtverontreiniging [7] ontstaat. Vooral in stedelijke gebieden is deze verontreiniging zichtbaar [8] als een deken van geelbruine mist. Ook veroorzaken stikstofoxiden zure [9] regen doordat ze met waterdamp uit de lucht reageren tot een zuur.

Vraag 44 1 punt

Geef de rationele naam van $N_2O_3$.

Bekijk het antwoord
  • Noemt distikstoftrioxide (1p)

Het antwoord 'stikstofoxide' levert 0 punten.

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 45 2 punten

Geef de vergelijking van de reactie van stikstof tot $NO_2$ (regels 3 en 4).

Bekijk het antwoord
  • $N_2$ en $O_2$ voor de pijl en $NO_2$ na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl gelijk, en de coëfficiënten in zo klein mogelijke gehele getallen: $N_2 + 2 O_2 \rightarrow 2 NO_2$ (1p)

Is de vergelijking 'N + O2 → NO2' gegeven, dan 1 punt.

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Geef aan waarom stikstof en zuurstof in de lucht onder normale omstandigheden niet met elkaar reageren.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste reden, bijvoorbeeld: de temperatuur van de lucht is lager dan de ontbrandingstemperatuur van stikstof (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord: de temperatuur van de lucht is (onder normale omstandigheden) lager dan de ontbrandingstemperatuur van stikstof; de temperatuur van de lucht is te laag; stikstof en zuurstof kunnen alleen bij hoge temperatuur met elkaar reageren. Een antwoord als 'de concentraties van stikstof en zuurstof zijn te laag' of 'de ontbrandingstemperatuur van de lucht is te laag' levert 0 punten. Een antwoord met 'reactietemperatuur van stikstof' in plaats van 'ontbrandingstemperatuur' telt goed.

Vraag 46 in het hele examen

Vraag 47 1 punt

In de regels 5 en 6 staat dat stikstofoxiden 'reageren met zonlicht'. Leg uit dat deze bewering chemisch onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat zonlicht geen stof is maar een vorm van energie (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord: zonlicht is geen stof; zonlicht is een vorm van energie. 'Zonlicht kan niet reageren' levert 0 punten. 'Er wordt fotolyse / ontleding onder invloed van licht bedoeld' telt goed.

Vraag 47 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Rood-wit-blauw

Vraag 3 1 punt

Wat betekent de II in de namen lood(II)nitraat en koper(II)sulfaat?

  1. A De coëfficiënt van de positieve ionen is 2.
  2. B De index van de negatieve ionen is 2.
  3. C De lading van de metaalionen is 2+.
  4. D De stoffen bevatten 2 ionsoorten.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 5 1 punt

De verandering in bekerglas 2 is het gevolg van een reactie waarbij onder meer lood(II)hydroxide ontstaat. Geef de formule van het negatieve ionsoort dat aanwezig is in lood(II)hydroxide.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $OH^-$ (1p)

Indien een naam is gegeven in plaats van de formule: 0 punten.

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 1 punt

Voorafgaand aan het toevoegen van de ammoniakoplossing is de oplossing in bekerglas 3 lichtblauw van kleur. Door welke deeltjes wordt deze lichtblauwe kleur veroorzaakt?

  1. A koperatomen
  2. B koperionen
  3. C kopermoleculen
  4. D sulfaatatomen
  5. E sulfaationen
  6. F sulfaatmoleculen
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 6 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Kunst met staalwol

Opgavetekst

Kunst met staalwol

[1] Een vmbo-afdeling Grafimedia heeft een fotoproject [2] met de naam 'Lightpainting'. Leerlingen vullen een [3] garde met staalwol en maken de garde vast aan een [4] ketting. Vervolgens houden ze een batterij tegen de [5] staalwol, zodat kortsluiting ontstaat. Hierdoor begint [6] de staalwol te gloeien (zachtjes te branden). Door de [7] garde met brandende staalwol aan de ketting rond te [8] slingeren, kunnen daarvan kunstzinnige foto's worden [9] gemaakt. Het kunstzinnige effect op de foto (zie de [10] afbeelding hiernaast) wordt onder meer veroorzaakt door [11] het ontstaan van wegvliegende gloeiende vaste deeltjes.

Staalwol bestaat voornamelijk uit dunne staaldraadjes en is grijs van kleur. Staal is een legering, die voornamelijk uit ijzer bestaat. Wanneer het branden is gestopt, heeft de vaste stof in de garde een zwarte kleur gekregen. Deze zwarte stof bestaat vooral uit magnetiet, dat kan worden weergegeven met de formule $Fe_3O_4$.

Bron 3

Figuur uit het examen

Foto van een garde met een handvat (rechts) en een ketting (links), op een houten ondergrond.

Vraag 11 1 punt

Staal bevat behalve ijzer en koolstof nog een andere stof. Geef de naam van deze stof.

Bekijk het antwoord
  • Mangaan (ook chroom is goed) (1p)

Indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 punten.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 13 1 punt

Magnetiet heeft andere stofeigenschappen dan staalwol. Een daarvan is de kleur. Geef nog een stofeigenschap waarin deze stoffen verschillen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een andere stofeigenschap waarin magnetiet en staalwol verschillen, bijvoorbeeld brandbaarheid, stroomgeleiding of dichtheid (1p)

Er is één stofeigenschap gevraagd: beoordeel alleen het eerstgegeven antwoord.

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 1 punt

In magnetiet komen twee soorten ijzerionen voor: $Fe^{2+}$ en $Fe^{3+}$. Wat is de verhouding $Fe^{2+}$ : $Fe^{3+}$ in $Fe_3O_4$?

  1. A 1 : 2
  2. B 2 : 1
  3. C 2 : 3
  4. D 3 : 2
  5. E 3 : 4
  6. F 4 : 3
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

Bereken het massapercentage ijzer in $Fe_3O_4$. Gebruik voor $Fe_3O_4$ de massa 231,4 (u).

Bekijk het antwoord
  • Berekening van de massaverhouding van Fe en $Fe_3O_4$: $3 \times 55{,}8$ (u) gedeeld door 231,4 (u) (1p)
  • Berekening van het massapercentage: de berekende massaverhouding vermenigvuldigen met 100 (%) (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 72,3 (%). De eenheid (%) tussen haakjes mag ontbreken. De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 15 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Grafeen

Opgavetekst

Grafeen

In 2010 werd een Nobelprijs uitgereikt voor de ontdekking van grafeen. Dit materiaal bestaat slechts uit één laag koolstofatomen. Het is ongeveer tweehonderd keer sterker dan staal en geleidt stroom supergoed.

In een laboratorium in China is een proces ontwikkeld om grafeen ($C$) te maken uit calciumcarbonaat en magnesium. Deze beginstoffen worden in een oven verhit tot 850 °C. Daarbij vindt de volgende reactie plaats:

$CaCO_3 + 2\,Mg \rightarrow CaO + 2\,MgO + C$ (reactie 1)

Om het grafeen te verkrijgen worden de bijproducten die ontstaan bij reactie 1 verwijderd door een oplossing van een zuur toe te voegen. De reactie van de bijproducten met het zuur kan als volgt worden weergegeven:

$CaO + MgO + 4\,H^+ \rightarrow Ca^{2+} + Mg^{2+} + 2\,H_2O$ (reactie 2)

Er ontstaat een vloeibaar mengsel. In dit mengsel is grafeen als vaste stof aanwezig. Bij een andere reactie wordt koolstofdioxide gevormd, die wordt afgevoerd. Het grafeen wordt ten slotte uit het vloeibare mengsel verkregen door de overige stoffen te verwijderen met behulp van een scheidingsmethode.

Het beschreven proces is hieronder schematisch en vereenvoudigd met een blokschema weergegeven.

Vraag 16 2 punten

Magnesium wordt in een oven verhit tot 850 °C. Leg uit welke fase (vast of vloeibaar) magnesium heeft in de verwarmde oven. Maak gebruik van Binas-tabel 15.

Bekijk het antwoord
  • Juiste uitleg, bijvoorbeeld: de temperatuur van 850 °C is hoger dan het smeltpunt (en lager dan het kookpunt) van magnesium (1p)
  • Conclusie in overeenstemming met de gegeven uitleg, bijvoorbeeld: magnesium is vloeibaar (l) (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Bron 6

Figuur uit het examen

Blokschema van links naar rechts, met drie blokken genummerd I, II en III. Links komt CaCO3 het proces in. Boven blok I komt Mg binnen. Tussen blok I en blok II stroomt CaO, MgO, C en CaCO3. Boven blok II komt H+ en Cl- binnen. Onder blok II gaat CO2 weg. Tussen blok II en blok III stroomt Ca2+, Mg2+, Cl-, C en H2O. Onder blok III gaat Ca2+, Mg2+, Cl- en H2O weg. Rechts uit blok III komt C.

Vraag 17 1 punt

Bij reactie 1 zijn vijf verschillende stoffen betrokken. Welke van deze stoffen is een metaal?

  1. A $C$
  2. B $CaCO_3$
  3. C $CaO$
  4. D $Mg$
  5. E $MgO$
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

In blok I is een van de beginstoffen in overmaat aanwezig. Geef de formule van deze stof.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $CaCO_3$ (1p)

Indien een naam is gegeven in plaats van de formule: 0 punten.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

Geef de triviale naam van de oplossing die wordt ingevoerd in blok II.

Bekijk het antwoord
  • Noemt zoutzuur (1p)

Indien het antwoord 'waterstofchloride-oplossing' is gegeven: 0 punten. Indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 punten.

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Geef de naam van een scheidingsmethode waarmee grafeen ten slotte uit het vloeibare mengsel kan worden verkregen (blok III).

Bekijk het antwoord
  • Noemt filtreren, zeven of bezinken (en afschenken) (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

In het laboratorium-proces worden maar kleine hoeveelheden gebruikt. Bereken hoeveel gram grafeen maximaal kan ontstaan uit 15 gram calciumcarbonaat.

Bekijk het antwoord
  • Berekening van de massaverhouding van grafeen en $CaCO_3$: $12{,}0$ (u) gedeeld door de som van $40{,}1$ (u) en $12{,}0$ (u) en $3 \times 16{,}0$ (u) (1p)
  • Berekening van het aantal gram grafeen: de berekende massaverhouding vermenigvuldigen met 15 (g) (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 1,8 (gram).

Vraag 23 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Cijfers en letters

Vraag 24 1 punt

Een docent oefent met de klas het inzicht in reacties. Hij schrijft op het bord: $2\,A \rightarrow B + 2\,C$. In deze vergelijking zijn A, B en C moleculaire stoffen, aangeduid met letters in plaats van met formules. Verandert het totale aantal moleculen bij de weergegeven reactie?

  1. A Ja, het aantal moleculen wordt kleiner.
  2. B Ja, het aantal moleculen wordt groter.
  3. C Nee, het aantal moleculen blijft gelijk.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Een docent oefent met de klas het inzicht in reacties. Hij schrijft op het bord: $2\,A \rightarrow B + 2\,C$ (A, B en C zijn moleculaire stoffen). Welk proces kan met deze vergelijking zijn weergeven?

  1. A de ontleding van A
  2. B de scheiding van A
  3. C het oplossen van A
  4. D het smelten van A
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Een hoeveelheid A heeft een massa van 10 mg. Deze hoeveelheid A wordt volledig omgezet volgens de vergelijking $2\,A \rightarrow B + 2\,C$. Wat is dan de totale massa van B en C samen?

  1. A minder dan 10 mg
  2. B 10 mg
  3. C meer dan 10 mg maar minder dan 20 mg
  4. D 20 mg
  5. E meer dan 20 mg
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

Een docent oefent met de klas het inzicht in reacties: $2\,A \rightarrow B + 2\,C$. De docent geeft aan dat A een molecuulmassa heeft van 34 u. Hij zegt: “Uit 10 mg A ontstaat bij deze reactie 4,7 mg B.” Bereken de molecuulmassa van B.

Bekijk het antwoord
  • Berekening van de massaverhouding van A en B: 4,7 (mg) gedeeld door 10 (mg) (1p)
  • Berekening van de molecuulmassa van B: de berekende massaverhouding vermenigvuldigen met $2 \times 34$ (u) (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 32 (u). De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 27 in het hele examen

Bron 7

Figuur uit het examen

Lijndiagram zonder waarden op de assen. Verticale as: aantal moleculen. Horizontale as: tijd. Lijn I stijgt vanaf nul en vlakt steeds meer af. Lijn II stijgt vanaf nul, minder snel dan lijn I, en vlakt daarna af. Lijn III begint op een hoge waarde en daalt tot bijna nul. Lijn IV is een horizontale lijn die bij de verticale as begint en daarna gelijk blijft. De lijnen zijn aangeduid met de Romeinse cijfers I, II, III en IV.

Vraag 28 1 punt

De docent vertelt dat bij de weergegeven reactie ook een katalysator is betrokken. Hij geeft in een diagram weer hoe het aantal moleculen van de betrokken stoffen gedurende de reactie verandert. Welke lijn geeft het aantal moleculen van A weer?

  1. A lijn I
  2. B lijn II
  3. C lijn III
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 2 punten

De docent vertelt dat bij de weergegeven reactie ook een katalysator is betrokken. Hij geeft in een diagram weer hoe het aantal moleculen van de betrokken stoffen gedurende de reactie verandert. Leg uit welke van de betrokken stoffen wordt weergegeven met de horizontale lijn (IV).

Bekijk het antwoord
  • De katalysator (1p)
  • Uitleg waaruit blijkt dat de katalysator niet wordt verbruikt, bijvoorbeeld: de katalysator wordt wel gebruikt maar niet verbruikt, dus het aantal moleculen blijft gelijk (of: de hoeveelheid katalysator verandert niet, dus de lijn loopt horizontaal) (1p)

Het antwoord 'de katalysator, omdat deze (alleen) de reactie versnelt' krijgt 1 punt.

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 2 punten

De docent vertelt dat één van de reactieproducten kan worden aangetoond door er een gloeiende houtspaander bij te houden. Geef aan welke waarneming dan wordt gedaan en wat de bijbehorende conclusie is.

Bekijk het antwoord
  • Waarneming: de houtspaander gloeit op, harder of feller, of de houtspaander gaat branden (1p)
  • Conclusie: (dus) $O_2$ / zuurstof (1p)

Vraag 30 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Zuur aardgas

Opgavetekst

Zuur aardgas

[1] Aardgas wordt gewonnen uit de bodem en heeft niet overal dezelfde [2] samenstelling. In figuur 1 is de samenstelling van aardgas uit Drenthe [3] schematisch weergegeven in volumeprocenten. [4] Het aardgas uit Drenthe wordt ook wel 'zuur gas' genoemd, vanwege de [5] aanwezigheid van diwaterstofmonosulfide. Bij verbranding van zuur gas [6] zou deze stof worden omgezet tot onder meer zwaveldioxide, dat zure [7] regen kan veroorzaken. Daarom wordt diwaterstofmonosulfide door [8] middel van extraheren uit zuur gas verwijderd.

figuur 1 aardgas uit Drenthe

aardgas uit Drenthe
figuur 1

Cirkeldiagram met de volumeprocenten per stof.

StofVolumeprocent
stof X86
stikstof8,4
koolstofdioxide4,5
overige koolwaterstoffen0,6
diwaterstofmonosulfide0,5

Vraag 38 1 punt

Figuur 1 toont de samenstelling van aardgas uit Drenthe in volumeprocenten. Geef de naam van stof X in figuur 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt methaan (1p)

Indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 punten. Indien het antwoord 'aardgas' is gegeven: 0 punten.

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 1 punt

Uit welke atoomsoorten bestaan koolwaterstoffen?

  1. A alleen uit C en H
  2. B alleen uit C en N
  3. C alleen uit C en O
  4. D uit C, H en N
  5. E uit C, H en O
  6. F uit C, H, N en O
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Welk soort proces is extraheren (regel 8)?

  1. A ontleden op basis van het verschil in dichtheid
  2. B ontleden op basis van het verschil in kookpunt
  3. C ontleden op basis van het verschil in oplosbaarheid
  4. D scheiden op basis van het verschil in dichtheid
  5. E scheiden op basis van het verschil in kookpunt
  6. F scheiden op basis van het verschil in oplosbaarheid
Bekijk het antwoord

Antwoord: F

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 43 1 punt

Bereken, aan de hand van figuur 1, hoeveel $m^3$ 'zuur gas' uit Drenthe is verwerkt wanneer hieruit $2{,}0 \cdot 10^6\ m^3$ diwaterstofmonosulfide is verwijderd.

Bekijk het antwoord
  • Een juiste berekening leidt tot de uitkomst $4 \cdot 10^8$ (m3) (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst (100 : 0,5 × 2,0∙10^6 =) 4∙10^8 (m3). De eenheid (m3) tussen haakjes mag ontbreken. De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 43 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Onweer onder water

Opgavetekst

Onweer onder water

Door ethanol ($C_2H_6O$) heel voorzichtig op geconcentreerd zwavelzuur te schenken, ontstaan twee lagen (zie figuur 1). Op het grensvlak mengen de vloeistoffen, waarbij veel warmte vrijkomt. Wanneer een paar korreltjes kaliumpermanganaat ($KMnO_4$) worden toegevoegd, start deze stof op het grensvlak een reeks van reacties. Twee van deze reacties zijn hieronder vereenvoudigd met een vergelijking weergegeven. De vergelijking van reactie 2 is nog onvolledig: de coëfficiënten ontbreken.

reactie 1: $2\,MnO_4^- + 2\,H^+ \rightarrow Mn_2O_7 + H_2O$

reactie 2: $\ldots\,Mn_2O_7 \rightarrow \ldots\,MnO_2 + \ldots\,O_2$

Bij reactie 2 ontstaat zuurstof, waarmee de ethanol op het grensvlak gaat reageren (reactie 3). Deze reactie is een verbranding en veroorzaakt flitsen en geknetter, waardoor deze proef ook wel 'onweer onder water' wordt genoemd.

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Reageerbuis met van boven ethanol, daaronder het grensvlak en onderin zwavelzuur. De reageerbuis is met een klem aan een statief bevestigd en staat in een bekerglas met een laagje zand.

Vraag 44 1 punt

Het ontstaan van de twee vloeistoflagen wordt veroorzaakt doordat bepaalde stofeigenschappen van de vloeistoffen verschillen. Welke van onderstaande stofeigenschappen draagt bij aan het ontstaan van de twee vloeistoflagen in de reageerbuis?

  1. A brandbaarheid
  2. B molecuulmassa
  3. C dichtheid
  4. D kookpunt
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 45 1 punt

In de reageerbuis zijn ook twee ionsoorten aanwezig die niet deelnemen aan de reacties. De formules van deze ionen komen daarom niet voor in de vergelijking van reactie 1. Eén ervan is $K^+$. Geef de formule van het andere ionsoort.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $SO_4^{2-}$ (1p)

Indien een naam is gegeven in plaats van de formule: 0 punten.

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Neem de onvolledige vergelijking van reactie 2 uit het tekstblok over en vul de ontbrekende coëfficiënten aan: $\ldots\,Mn_2O_7 \rightarrow \ldots\,MnO_2 + \ldots\,O_2$.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de vergelijking $2\,Mn_2O_7 \rightarrow 4\,MnO_2 + 3\,O_2$ (1p)

Indien de coëfficiënten niet zijn weergegeven in zo klein mogelijke gehele getallen: 0 punten.

Vraag 46 in het hele examen

Voorschrift

Bij de proef 'onweer onder water' wordt gebruikgemaakt van gevaarlijke chemicaliën, zoals geconcentreerd zwavelzuur. In het voorschrift staan daarom onder andere de volgende aanbevelingen:

[1] Voer de proef uit in een zuurkast, en draag handschoenen en een lab-jas. [2] Plaats de reageerbuis in een bekerglas dat is gevuld met een laagje zand. [3] Het zand voorkómt dat het bekerglas knapt als de reageerbuis zou [4] knappen waardoor het zwavelzuur in het bekerglas terechtkomt. Giet na [5] afloop van de proef de inhoud van de buis in een bekerglas dat is gevuld [6] met een grote hoeveelheid water. Voeg daarna zo veel soda-oplossing [7] toe totdat het mengsel in het bekerglas stopt met bruisen. Het mengsel [8] dat overblijft moet in een speciaal afvalvat worden gedaan.

Vraag 48 1 punt

Bij de proef 'onweer onder water' wordt gebruikgemaakt van gevaarlijke chemicaliën, zoals geconcentreerd zwavelzuur. Geef een gevaarlijke stofeigenschap van geconcentreerd zwavelzuur. Maak gebruik van Binas-tabel 40.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een gevaarlijke stofeigenschap, bijvoorbeeld bijtend/irriterend, brand-/explosiegevaarlijk of giftig(heid) (1p)

Eén stofeigenschap is genoeg: beoordeel alleen het eerstgegeven antwoord.

Vraag 48 in het hele examen

Bron 18

Figuur uit het examen

Drie GHS-pictogrammen naast elkaar, elk in een ruit: links een vlam boven een cirkel, in het midden een uitroepteken, rechts een boom en een vis boven water.

Vraag 49 1 punt

Op het etiket van de pot met kaliumpermanganaat moeten volgens de chemiekaart van deze stof de onderstaande pictogrammen staan. Wat betekenen deze pictogrammen?

  1. A ontvlambaar, giftig en gezondheidsgevaarlijk
  2. B ontvlambaar, schadelijk en gevaarlijk voor waterrijk milieu
  3. C oxiderend, giftig en gezondheidsgevaarlijk
  4. D oxiderend, schadelijk en gevaarlijk voor waterrijk milieu
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 49 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Pauzevlam

Opgavetekst

Pauzevlam

De 'pauzevlam' wordt ingesteld wanneer tijdens een practicum een brander tijdelijk niet gebruikt wordt. Bij deze instelling vindt onvolledige verbranding van methaan plaats. Hierbij ontstaat een stof die een zwarte aanslag geeft en ook de vlam geel kleurt. [1] Lisa vraagt zich af of bij de pauzevlam, behalve onvolledige verbranding, [2] óók een deel van het methaan volledig verbrandt. Ze formuleert de [3] volgende onderzoeksvraag 'Vindt bij een pauzevlam volledige verbranding [4] plaats?'. Lisa bedenkt dat ze antwoord kan vinden op deze vraag door te [5] onderzoeken of er koolstofdioxide ontstaat. Het methaan dat volledig [6] verbrandt zou dan namelijk reageren volgens onderstaande vergelijking: $CH_4 + 2 O_2 \rightarrow CO_2 + 2 H_2O$ (reactie 1) [7] Lisa wil voor het beantwoorden van haar onderzoeksvraag het eventueel [8] gevormde koolstofdioxide aantonen. Ze besluit de verbrandingsgassen [9] van de pauzevlam door een heldere oplossing [10] van calciumhydroxide te leiden. Als bij de [11] verbrandingsgassen koolstofdioxide aanwezig is, [12] reageert het met de calciumionen en de [13] hydroxide-ionen tot calciumcarbonaat en water. [14] Lisa gebruikt bij haar onderzoek een gaswasfles. [15] Ze maakt de opstelling die hiernaast is [16] weergegeven en voert het onderzoek uit. Na een [17] halve minuut ziet ze duidelijk dat de vloeistof [18] troebel wordt.

Vraag 1 1 punt

Wat is de formule van de stof die de vlam geel kleurt?

  1. A C
  2. B CO
  3. C CO2
  4. D H2O
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 6 1 punt

Welk soort mengsel ontstaat wanneer calciumcarbonaat wordt gevormd (regels 10 tot en met 13)?

  1. A een emulsie
  2. B een legering
  3. C een oplossing
  4. D een suspensie
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 6 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Wratten

Opgavetekst

Bron 3

soort stofwel/niet
metalen…
niet-ontleedbare stoffen…
zouten…

Wratten

Wratten zijn harde eeltachtige vergroeiingen van de huid. De wratten kunnen worden behandeld met een kleine hoeveelheid vloeibare stikstof.

Vraag 8 2 punten

Tot welk soort stoffen behoort vloeibare stikstof? Neem onderstaande tabel over en kies steeds uit 'wel' of 'niet'.

Bekijk het antwoord
  • Vult de tabel juist in: metalen niet, niet-ontleedbare stoffen wel, zouten niet (2p)

Puntentabel: drie soorten stoffen juist: 2 punten. Twee soorten stoffen juist: 1 punt. Één of geen soort stof juist: 0 punten.

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 1 punt

Wanneer stikstofgas vloeibaar wordt gemaakt, verandert de fase van de stikstof. Geef de naam van deze faseovergang.

Bekijk het antwoord
  • Noemt condenseren of condensatie (1p)

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Bij welke temperatuur in graden Celsius wordt stikstofgas vloeibaar? Maak gebruik van Binas-tabel 17.

  1. A -196
  2. B -210
  3. C 336
  4. D 350
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

Bij het verdampen van vloeibare stikstof verandert het volume van de stikstof. Wat is de oorzaak van deze volumeverandering?

  1. A De moleculen bewegen gemiddeld langzamer.
  2. B De moleculen komen gemiddeld verder van elkaar.
  3. C De moleculen worden veel groter.
  4. D Er ontstaan meer moleculen.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 11 in het hele examen

Bron 5

Figuur uit het examen

Een ruitvormig gevarenetiket met daarin een zwart symbool van een gasfles.

Vraag 12 1 punt

Op een verpakking met vloeibare stikstof voor huisartsen staat het etiket dat hiernaast is afgebeeld. Wat betekent dit etiket?

  1. A explosief
  2. B gassen onder druk
  3. C gevaarlijk voor waterrijk milieu
  4. D schadelijk
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 12 in het hele examen

Bron 6

[1] Een andere manier om wratten te verwijderen is door ze te behandelen met zilvernitraat ($AgNO_3$). De zilverionen in deze stof zijn het werkzame bestanddeel. Zilvernitraat wordt geleverd in een stift. In de bijsluiter bij de stift staat de volgende informatie: [5] PRODUCT: De punt van de stift bestaat uit 95 massaprocent zilvernitraat en 5 massaprocent kaliumnitraat. De punt heeft een massa van 0,5 gram. [7] TOEPASSING: De punt licht bevochtigen met schoon water en de wrat voorzichtig aanstippen. Wanneer de punt te nat is, vermindert de werking. [9] De behandeling kan worden onderbroken door de huid af te spoelen met [10] een natriumchloride-oplossing, die de opgeloste zilverionen bindt.

Vraag 13 3 punten

Bereken hoeveel gram zilverionen de punt van de stift bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal gram $AgNO_3$ in de stift: 0,5 g vermenigvuldigen met 95% en delen door 100% (1p)
  • Berekent de massaverhouding van Ag en $AgNO_3$: 107,9 u delen door de som van 107,9 u + 14,0 u + 3 × 16,0 u (1p)
  • Berekent het aantal gram $Ag^+$: de berekende massaverhouding vermenigvuldigen met de berekende massa $AgNO_3$ (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 0,3 (g).

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 1 punt

Op basis van de informatie in Binas-tabel 40 lijkt het aan te raden om handschoenen te dragen bij het aanbrengen van zilvernitraat. Uit welk gegeven uit de tabel blijkt dit?

Bekijk het antwoord
  • Noemt een gegeven uit Binas-tabel 40 waaruit blijkt dat zilvernitraat gevaarlijk is voor de huid of ogen, bijtend is, of zwarte vlekken op de huid geeft (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn: zilvernitraat is gevaarlijk voor huid/ogen; zilvernitraat is bijtend; zilvernitraat geeft zwarte vlekken op de huid. Indien slechts het antwoord 'gevaarlijk' is gegeven: 0 punten.

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 3 punten

Door de punt vochtig te maken, lost een deel van het zilvernitraat op. Geef de vergelijking voor het oplossen van zilvernitraat. Vermeld ook de toestandsaanduidingen.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $AgNO_3$ voor de pijl (1p)
  • Uitsluitend $Ag^+$ en $NO_3^-$ na de pijl (1p)
  • Juiste toestandsaanduidingen: $AgNO_3$ vast (s), de ionen opgelost (aq) (1p)

Juist antwoord: $AgNO_3 (s) \rightarrow Ag^+ (aq) + NO_3^- (aq)$. Indien de vergelijking $AgNO_3 (s) + H_2O (l) \rightarrow Ag^+ (aq) + NO_3^- (aq) + H_2O (l)$ is gegeven: 2 punten. Indien de vergelijking $Ag^+ (aq) + NO_3^- (aq) \rightarrow AgNO_3 (s)$ is gegeven: 1 punt. Bij een niet-kloppende vergelijking wordt het laatste scorepunt niet toegekend.

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

De werking van de stift vermindert wanneer te veel water is gebruikt. Mogelijke oorzaken hiervan kunnen zijn: I De zilverionen spoelen sneller van de wrat af. II De concentratie zilverionen in de vloeistof die op de wrat terechtkomt is dan lager. Welk van deze oorzaken verklaart de verminderde werking van de stift?

  1. A geen van beide
  2. B alleen I
  3. C alleen II
  4. D beide: I en II
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 1 punt

Welk proces is het binden van de zilverionen (regels 9 en 10)?

  1. A een neerslagreactie
  2. B een ontleding
  3. C een scheiding
  4. D een zuur-basereactie
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 17 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Zelfhelende verf

Opgavetekst

Zelfhelende verf

Veel metalen kunnen door stoffen uit de omgeving, zoals zuurstof en water, worden aangetast. Dit proces wordt corrosie genoemd. Om metaal tegen corrosie te beschermen, kan het worden voorzien van een laagje chroom. Chroom reageert met zuurstof tot een ondoordringbaar laagje dat het metaal eronder beschermt. De vergelijking van deze reactie is hieronder vereenvoudigd en onvolledig weergegeven. De coëfficiënten ontbreken. $\ldots Cr + \ldots O_2 \rightarrow \ldots Cr_2O_3$

Vraag 18 1 punt

Neem de reactievergelijking uit het tekstblok over en vul de ontbrekende coëfficiënten aan. $\ldots Cr + \ldots O_2 \rightarrow \ldots Cr_2O_3$

Bekijk het antwoord
  • Vult de coëfficiënten aan: $4 Cr + 3 O_2 \rightarrow 2 Cr_2O_3$ (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Geef de rationele naam van $Cr_2O_3$. Maak gebruik van een Romeins cijfer.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de stofnaam chroomoxide (1p)
  • Verwerkt het Romeinse cijfer III juist: chroom(III)oxide (1p)

Vraag 19 in het hele examen

Bron 8

[1] Vliegtuigen moeten sterk en licht zijn. Daarom worden grote delen van het [2] vliegtuig gemaakt uit een legering met aluminium, koper en magnesium. [3] Ook deze delen moeten tegen corrosie worden beschermd. Hiervoor kan [4] op de legering een beschermende laag worden aangebracht. [5] Dit gebeurt in drie stappen. 1 Eerst wordt de legering behandeld met een mengsel dat chroomzuur ($H_2CrO_4$) bevat. Het chroomzuur reageert met het buitenste laagje legering, waarbij onder meer $Cr_2O_3$ ontstaat. Het zo gevormde mengsel wordt de 'conversielaag' genoemd. 2 Op deze conversielaag wordt een zogenoemde 'zelfhelende verf' aangebracht. Deze verf bevat een oplosbaar zout dat chromaationen ($CrO_4^{2-}$) bevat, bijvoorbeeld strontiumchromaat. 3 Tot slot wordt over de verflaag nog een afdekkend laagje polyurethaan aangebracht. Polyurethaan is een kunststof.

Bron 9

Figuur uit het examen

Dwarsdoorsnede van de beschermlaag op de legering. Van boven naar beneden: polyurethaan, zelfhelende verf, conversielaag en aluminiumlegering.

Vraag 20 1 punt

Geef de naam van de aluminiumlegering (regel 2). Maak hierbij gebruik van Binas.

Bekijk het antwoord
  • Noemt duraluminium (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

De lading van de strontiumionen in strontiumchromaat (stap 2) is gelijk aan die van de ionen van andere metalen uit groep 2 van het periodiek systeem. Wat is de formule van strontiumchromaat?

  1. A SrCrO4
  2. B Sr(CrO4)2
  3. C Sr2CrO4
  4. D Sr2(CrO4)3
  5. E Sr3(CrO4)2
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 1 punt

Welk begrip kan worden gebruikt voor de beginstoffen waaruit polyurethaan wordt gevormd?

  1. A cokes
  2. B edelgassen
  3. C monomeren
  4. D polymeren
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 23 in het hele examen

Bron 10

Figuur uit het examen

Wanneer door beschadiging de legering bloot komt te liggen, wordt een nieuw laagje $Cr_2O_3$ gevormd. Bij dit proces reageert het aluminium uit de legering met water (uit de lucht of regen) en met de chromaationen. Hierbij ontstaat $Cr_2O_3$. Dit is hieronder vereenvoudigd weergegeven. In de figuur liggen van boven naar beneden polyurethaan, zelfhelende verf, conversielaag en aluminiumlegering. In de uitsparing in de bovenste lagen staan $H_2O$ en $CrO_4^{2-}$, met pijlen erbij; daaronder ligt het nieuwe $Cr_2O_3$-laagje.

Vraag 24 1 punt

Uit de formules van de stoffen die betrokken zijn bij het zelfherstellende proces is af te leiden dat $Cr_2O_3$ niet het enige reactieproduct kan zijn. Welke van de atoomsoorten H, Al en O moeten in elk geval voorkomen in de andere reactieproducten?

  1. A alleen H en Al
  2. B alleen Al en O
  3. C alleen H en O
  4. D alle drie: H, Al en O
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Geef aan waarom het nieuw gevormde laagje de bescherming van de legering heeft hersteld. Maak hierbij ook gebruik van de informatie boven vraag 18.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste reden waarom het nieuwe laagje beschermt, bijvoorbeeld dat het chroomoxide ondoordringbaar is of de legering afsluit (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn: het gevormde chroomoxide is ondoordringbaar; het laagje laat geen stoffen uit de omgeving door; het laagje is waterdicht; het laagje sluit de aluminiumlegering af; de conversielaag (bestaat uit Cr2O3 en) wordt dus hersteld. Indien in een overigens juist antwoord de stof 'chroom' is gegeven in plaats van 'chroomoxide': 0 punten.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Welke twee lagen reageren bij het zelfhelende proces?

  1. A de aluminiumlegering en de conversielaag
  2. B de aluminiumlegering en de zelfhelende verf
  3. C de aluminiumlegering en het polyurethaan
  4. D de conversielaag en de zelfhelende verf
  5. E de conversielaag en het polyurethaan
  6. F de zelfhelende verf en het polyurethaan
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 26 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Diwaterstofmonosulfide

Opgavetekst

Diwaterstofmonosulfide

[1] Aardgas bestaat voornamelijk uit methaan. Soms kan aardgas ook een [2] kleine hoeveelheid diwaterstofmonosulfide ($H_2S$) bevatten. Bij de [3] verbranding van zwavelverbindingen ontstaat zwaveldioxide, dat in de [4] atmosfeer zure regen veroorzaakt. Daarom wordt $H_2S$ uit aardgas [5] verwijderd door het aardgas te besproeien met een oplosmiddel. In dit [6] oplosmiddel lost $H_2S$ op, maar methaan niet. [7] Het oplosmiddel wordt vervolgens teruggewonnen en hergebruikt. Dit proces is vereenvoudigd en onvolledig weergegeven in figuur 1. In deze figuur zijn de pijlen genummerd. De stofnamen bij deze pijlen ontbreken. Bij een van de pijlen ontbreken twee stofnamen.

Vraag 27 1 punt

Bereken hoeveel ton zwaveldioxide ontstaat wanneer een hoeveelheid aardgas wordt verbrand die 531 ton $H_2S$ bevat. Neem aan dat bij de verbranding van dit aardgas 1,9 kg $SO_2$ per kg $H_2S$ ontstaat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent 531 × 1,9 en komt uit op 1,0·10³ ton of 1009 ton zwaveldioxide (1p)

Opmerking: de significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

Welke scheidingsmethode wordt in de regels 4 tot en met 6 beschreven?

  1. A adsorberen
  2. B extraheren
  3. C destilleren
  4. D filtreren
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 29 in het hele examen

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schema met twee vakjes, I en II. Links gaat een pijl met de tekst 'aardgas met diwaterstofmonosulfide' het vakje I in. Pijl 1 loopt van I naar beneden, pijl 2 loopt van I naar II. Pijl 3 loopt van II naar beneden, pijl 4 loopt van II terug naar I over de bovenkant. De pijlen zijn genummerd 1 tot en met 4; de stofnamen bij de pijlen ontbreken.

Vraag 30 1 punt

Bij welke van de genummerde pijlen in figuur 1 moet diwaterstofmonosulfide komen te staan?

  1. A de pijlen 1 en 2
  2. B de pijlen 2 en 3
  3. C de pijlen 3 en 4
  4. D de pijlen 1, 2 en 3
  5. E de pijlen 2, 3 en 4
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 30 in het hele examen

Bron 13

Het afgescheiden $H_2S$ is giftig en stinkt, en wordt daarom vervolgens omgezet tot zwavel en water, volgens het zogenoemde 'clausproces'. De omstandigheden bij dit proces zijn zo gemaakt, dat 33,3 massaprocent van het $H_2S$ reageert volgens reactie 1. Het overige $H_2S$ reageert volgens reactie 2 met het zwaveldioxide dat bij reactie 1 is gevormd. $2 H_2S + 3 O_2 \rightarrow 2 SO_2 + 2 H_2O$ (reactie 1) $2 H_2S + SO_2 \rightarrow 3 S + 2 H_2O$ (reactie 2) De verkregen zwavel wordt in de industrie gebruikt voor de productie van bijvoorbeeld kunstmest.

Vraag 31 3 punten

Bereken hoeveel ton zuurstof nodig is om 33,3 massaprocent van 531 ton $H_2S$ om te zetten volgens reactie 1.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massa $H_2S$ die volgens reactie 1 wordt omgezet: 531 ton vermenigvuldigen met 33,3% en delen door 100% (1p)
  • Berekent de massaverhouding van zuurstof en $H_2S$: 3 × (2 × 16,0 u) delen door 2 × (2 × 1,0 u + 32,1 u) (1p)
  • Berekent het aantal ton zuurstof: de berekende massa $H_2S$ vermenigvuldigen met de berekende massaverhouding (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 249 ton. Opmerking: de significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 1 punt

Via reactie 1 en reactie 2 is x ton zwavel verkregen. Hoeveel ton diwaterstofmonosulfide is daarbij omgezet?

  1. A minder dan x ton
  2. B x ton
  3. C meer dan x ton
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 1 punt

Geef aan waarom de omzetting van $H_2S$ via het clausproces geen bijdrage levert aan het ontstaan van zure regen.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste verklaring, bijvoorbeeld dat het zwaveldioxide uit reactie 1 bij reactie 2 wordt omgezet (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn: het gevormde zwaveldioxide uit reactie 1 wordt omgezet bij reactie 2 (er wordt dus netto geen zwaveldioxide gevormd); al het zwaveldioxide uit reactie 1 reageert bij reactie 2; in het proces komt geen zwaveldioxide vrij, er ontstaat uiteindelijk alleen zwavel en water (en die leveren geen bijdrage aan het ontstaan van zure regen).

Vraag 33 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Kaliumchloraat

Opgavetekst

Kaliumchloraat

Bij de ontleding van kaliumchloraat ($KClO_3$) ontstaan kaliumchloride en zuurstof. De reactie kan worden versneld met behulp van bruinsteen als katalysator. Kenneth onderzoekt hoeveel mL zuurstof ontstaat bij deze ontleding. Hij bouwt hiervoor de opstelling die in figuur 1 is weergegeven. Hij doet 400 mg kaliumchloraat in een reageerbuis en voegt 20 mg bruinsteen toe. Vervolgens verhit hij het mengsel. Het gas dat ontstaat vangt hij op in een omgekeerde maatcilinder die volledig is gevuld met water. Kenneth concludeert uit de eindstand van de maatcilinder dat er 110 mL zuurstofgas is ontstaan. Kenneth herhaalt de proef vervolgens vier maal en meet bij elke proef het aantal mL zuurstof dat uiteindelijk is ontstaan. Hij gebruikt steeds 400 mg kaliumchloraat, maar achtereenvolgens 40 mg, 60 mg, 80 mg en 100 mg bruinsteen.

Vraag 34 1 punt

Uit hoeveel atoomsoorten bestaat kaliumchloraat?

  1. A 1
  2. B 2
  3. C 3
  4. D 4
  5. E 5
  6. F 6
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 3 punten

Geef de vergelijking van de ontleding van kaliumchloraat.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $KClO_3$ voor de pijl (1p)
  • Uitsluitend $KCl$ en $O_2$ na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen (1p)

Juist antwoord: $2 KClO_3 \rightarrow 2 KCl + 3 O_2$.

Vraag 35 in het hele examen

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Opstelling: een reageerbuis die met een brander verhit wordt. Uit de reageerbuis loopt een gasbuis naar een omgekeerde maatcilinder die gevuld is met water en in een bak met water staat. De maatcilinder heeft een schaal in mL.

Vraag 36 1 punt

Welk type ontleding vindt plaats bij de proef van Kenneth?

  1. A elektrolyse
  2. B fotolyse
  3. C thermolyse
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 36 in het hele examen

Bron 16

Figuur uit het examen

Vier afbeeldingen van maatcilinders, van links naar rechts I, II, III en IV, elk met een schaal in mL. Legenda: wit is gas, grijs is vloeistof. De grens tussen gas en vloeistof verschilt per afbeelding.

Vraag 37 1 punt

Welke van de afbeeldingen hiernaast geeft de eindstand van de maatcilinder juist weer?

  1. A afbeelding I
  2. B afbeelding II
  3. C afbeelding III
  4. D afbeelding IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 39 2 punten

Laat met een berekening zien dat 110 mL zuurstofgas kan ontstaan uit 400 mg kaliumchloraat. Gebruik bij de berekening de volgende gegevens: kaliumchloraat en zuurstof zijn in de massaverhouding 2,55 : 1,00 bij de ontleding betrokken; 5,00 mL zuurstof heeft een massa van 7,15 mg.

Bekijk het antwoord
  • Laat met een juiste berekening zien dat 400 mg kaliumchloraat 110 mL zuurstof oplevert, met de massa zuurstof en het aantal mL zuurstof (2p)

Een juiste berekening kan als volgt zijn weergegeven: 400 : 2,55 × 1,00 : 7,15 × 5,00 = 110 (mL), of 110 : 5,00 × 7,15 × 2,55 : 1,00 = 401 (mg, en dat is vrijwel 400). Opmerking: de significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 39 in het hele examen

Bron 17

Figuur uit het examen

Drie diagrammen, van links naar rechts diagram I, II en III. Op de horizontale as staat de massa bruinsteen (mg), op de verticale as het volume zuurstof (mL). Diagram I: de lijn stijgt, de meetpunten liggen dicht bij de lijn. Diagram II: de lijn stijgt en vlakt daarna af, de meetpunten liggen daar op de vlakke lijn. Diagram III: de lijn is horizontaal, de meetpunten liggen op één hoogte.

Vraag 40 1 punt

Kenneth verwerkt zijn meetresultaten in een diagram. Welke van de drie onderstaande diagrammen maakt Kenneth?

  1. A diagram I
  2. B diagram II
  3. C diagram III
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 40 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Kresolrood

Opgavetekst

Kresolrood

Kresolrood ($C_{21}H_{18}O_5S$) is een roodbruin poeder dat kan worden gebruikt als indicator. Hiervan wordt eerst een oplossing gemaakt in een mengsel van onder meer water en alcohol. Deze oplossing is geel van kleur. Om de gemaakte oplossing te testen wordt de volgende proef gebruikt: 1 Meng 0,1 mL van de kresolrood-oplossing met 0,15 mL natronloog (0,8 g NaOH per L) en 100 mL water. 2 Druppel voorzichtig zoutzuur (pH=1,7) toe. Na maximaal 3 druppels moet de kleur omslaan naar geel. Kresolrood heeft twee omslagtrajecten. De kleuren van deze indicator zijn hieronder weergegeven:

Vraag 41 2 punten

De molecuulmassa van kresolrood ($C_{21}H_{18}O_5S$) is 382 u. Laat dit met een berekening zien.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de juiste atoommassa's (1p)
  • De rest van de berekening is juist: 21 × 12,0 + 18 × 1,0 + 5 × 16,0 + 32,1 = 382 u (1p)

Opmerking: de significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Geef de formule van alcohol.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule van alcohol (ethanol): $C_2H_6O$ of $C_2H_5OH$ (1p)

Vraag 42 in het hele examen

Bron 19

Figuur uit het examen

Kleurenreeks van kresolrood op een pH-as: oranjerood, omslagtraject, geel, omslagtraject en paarsrood. Onder de reeks staan de pH-waarden 0,4, 1,8, 6,9 en 8,8.

Vraag 43 1 punt

Welk soort oplossing is de gemaakte oplossing van kresolrood?

  1. A een basische oplossing
  2. B een neutrale oplossing
  3. C een zure oplossing
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 43 in het hele examen

Vraag 45 1 punt

In de eerste stap van de test wordt een mengsel gevormd. Geef aan waarom de concentratie natriumionen in dit mengsel kleiner is dan 0,8 g/L.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste verklaring waaruit blijkt dat de concentratie natriumionen lager wordt door de verdunning (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn: De natronloog wordt verdund (met 100 mL water). De natriumionen zijn alleen de positieve ionen van het (opgeloste) NaOH (dus minder dan 0,8 g per L). Het natronloog bevat 0,8 g NaOH per L, dus 0,46 g Na+ per L. Nadat de kresolrood-oplossing en het water zijn toegevoegd is de concentratie Na+ lager geworden.

Vraag 45 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Kaars

Opgavetekst

Kaars

[1] Een kaars bestaat uit een lont en 'kaarsvet'. Het kaarsvet bestaat uit een
[2] mengsel van paraffine (C25H52), palmitinezuur (C16H32O2) en stearinezuur
[3] (C18H36O2). Bij een aangestoken kaars smelt het kaarsvet in de buurt van
[4] de lont door de warmte van de vlam. Het vloeibare kaarsvet stijgt in de
[5] lont omhoog en wordt bij de vlam sterk verhit. Hierbij ontstaan gassen die
[6] vervolgens verbranden.

Vraag 1 2 punten

Geef aan welk(e) van de drie genoemde bestanddelen van kaarsvet behoort/behoren tot de koolwaterstoffen. Motiveer je antwoord.

Bekijk het antwoord
  • Motiveert dat een koolwaterstof uitsluitend uit de elementen koolstof en waterstof (C en H atomen) bestaat (1p)
  • Noemt (alleen) paraffine als de stof die tot de koolwaterstoffen behoort (1p)

Antwoordt de leerling 'alle drie de stoffen, want ze bevatten allemaal C en H': 1 punt. Alleen 'paraffine' zonder uitleg of met een onjuiste uitleg: 0 punten.

Vraag 1 in het hele examen

diagram I

diagram I
diagram I

Lijngrafiek. Horizontale as: tijd. Verticale as: temperatuur. De lijn stijgt, blijft daarna even gelijk en stijgt daarna weer.

diagram II

diagram II
diagram II

Lijngrafiek. Horizontale as: tijd. Verticale as: temperatuur. De lijn begint hoog, daalt, blijft daarna even gelijk en daalt aan het eind verder.

diagram III

diagram III
diagram III

Lijngrafiek. Horizontale as: tijd. Verticale as: temperatuur. De lijn begint laag, stijgt, stijgt daarna minder snel en stijgt aan het eind sterk.

diagram IV

diagram IV
diagram IV

Lijngrafiek. Horizontale as: tijd. Verticale as: temperatuur. De lijn begint hoog en daalt, daalt daarna minder snel en daalt aan het eind steil.

Vraag 2 1 punt

Welk diagram geeft het smelten van kaarsvet het best weer?

  1. A diagram I
  2. B diagram II
  3. C diagram III
  4. D diagram IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 1 punt

Het ontstaan van gassen (regel 5) is onder andere het gevolg van een faseovergang. Welke faseovergang is dit?

  1. A condenseren
  2. B smelten
  3. C stollen
  4. D verdampen
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 3 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Faraoslang

Opgavetekst

Faraoslang

Farao's werden vroeger soms vermaakt door een magiër die zijn stok in een slang leek te kunnen veranderen. Een bepaalde proef kreeg daarom de naam 'Faraoslang': het lijkt alsof door een chemische reactie 'een slang' ontstaat. Deze proef, die moet worden uitgevoerd in een zuurkast, is hieronder beschreven.
De vaste stof kwik(II)thiocyanaat, Hg(SCN)2, wordt kort verhit. Hierdoor reageert deze stof volgens onderstaande, nog onvolledig weergegeven, vergelijking. Eén stof ontbreekt.
2 Hg(SCN)2 → 2 HgS + CS2 + … (reactie 1)
De ontstane reactieproducten reageren vervolgens verder. Twee van deze reacties zijn hieronder met een vergelijking weergegeven:
HgS + O2 → Hg + SO2 (reactie 2)
CS2 + 3 O2 → CO2 + 2 SO2 (reactie 3)
Kwik(II)thiocyanaat bestaat uit kwik(II)ionen en thiocyanaationen.

naar: http://chemistry.about.com en https://www.youtube.com

Vraag 6 1 punt

Kwik(II)thiocyanaat bestaat uit kwik(II)ionen en thiocyanaationen. Welke lading heeft het thiocyanaation?

  1. A 1-
  2. B 2-
  3. C 3-
  4. D 4-
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Reactie 1 is een ontledingsreactie. Geef aan hoe dit uit de reactievergelijking blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat er één beginstof is: er staat één stof voor de pijl (1p)
  • Noemt dat uit die ene beginstof meerdere reactieproducten ontstaan: er staan meerdere stoffen na de pijl (1p)

Alleen 'er is één beginstof' (één stof voor de pijl) levert 1 punt op. Alleen 'er staan meerdere stoffen na de pijl' levert 0 punten op.

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

Geef de rationele naam van $CS_2$.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de stofnaam koolstofsulfide (koolstof en sulfide) (1p)
  • Gebruikt het juiste voorvoegsel: disulfide (het voorvoegsel mono- mag ervoor staan) (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Geef de formule van de ontbrekende stof in de vergelijking van reactie 1.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een formule met uitsluitend de elementen C en N (1p)
  • Met de juiste indices: $C_3N_4$ (1p)

De volgorde van de elementen in de formule niet beoordelen. Een naam in plaats van de formule: 0 punten.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

In de vergelijking van reactie 2 staan vier stoffen vermeld. Welke van deze stoffen is een zout?

  1. A Hg
  2. B HgS
  3. C O2
  4. D SO2
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

Wanneer deze proef zou worden uitgevoerd in een afgesloten bak, zal na afloop gecondenseerd kwik zijn ontstaan op de wand van de bak. Welke toestandsaanduiding hoort bij gecondenseerd kwik?

  1. A aq
  2. B g
  3. C l
  4. D s
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 2 punten

Wanneer 2,0 gram $Hg(SCN)_2$ reageert volgens reactie 1 ontstaat 1,5 gram HgS. Bereken hoeveel gram kwik daaruit maximaal kan ontstaan bij reactie 2. Neem aan dat reactie 1 en reactie 2 volledig verlopen.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van kwik en kwik(II)sulfide: 200,6 (u) delen door de som van 200,6 (u) en 32,1 (u); of van kwik en $Hg(SCN)_2$: 200,6 (u) delen door 316,8 (u) (1p)
  • Berekent het aantal gram kwik: de massaverhouding vermenigvuldigen met 1,5 (g) HgS (of met 2,0 (g) $Hg(SCN)_2$), met uitkomst 1,3 (g) (1p)

Juiste uitkomst: 1,3 (g). Een afwijking door acceptabel tussentijds afronden telt niet mee.

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 1 punt

Deze proef moet worden uitgevoerd in een zuurkast. Welke reden kan hiervoor gegeven worden?

  1. A Alleen Hg is explosief.
  2. B Alleen Hg is giftig.
  3. C Alleen SO2 is explosief.
  4. D Alleen SO2 is giftig.
  5. E Hg en SO2 zijn beide explosief.
  6. F Hg en SO2 zijn beide giftig.
Bekijk het antwoord

Antwoord: F

Vraag 13 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Salpeterzuur

Opgavetekst

Salpeterzuur

Salpeterzuur is een grondstof voor onder meer kunstmest en kleurstoffen. De productie van salpeterzuur verloopt in drie stappen:
stap 1: Ammoniak reageert met zuurstof tot stikstofmono-oxide en water. Om deze reactie te laten verlopen wordt gebruikgemaakt van een katalysator die bestaat uit een legering van platina en rhodium.
stap 2: Stikstofmono-oxide wordt vervolgens met zuurstof omgezet tot stikstofdioxide volgens de vergelijking:
2 NO + O2 → 2 NO2
stap 3: Tenslotte wordt de stikstofdioxide door een overmaat water geleid, waarbij de stikstofdioxide met het water reageert tot salpeterzuur. Hierbij ontstaat ook stikstofmono-oxide, dat wordt hergebruikt.

Vraag 14 3 punten

Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt in stap 1.

Bekijk het antwoord
  • Voor de pijl staan uitsluitend $NH_3$ en $O_2$ (1p)
  • Na de pijl staan uitsluitend $NO$ en $H_2O$ (1p)
  • Het aantal atomen van elk element is voor en na de pijl gelijk, met de coëfficiënten in zo klein mogelijke gehele getallen: $4\ NH_3 + 5\ O_2 \rightarrow 4\ NO + 6\ H_2O$ (1p)

Bevat een formule een fout, dan krijgt de leerling het derde punt (aantal atomen van elk element voor en na de pijl gelijk) niet.

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

Leg uit of de katalysator nog aanwezig is na de reactie die plaatsvindt in stap 1.

Bekijk het antwoord
  • Geeft als reden dat een katalysator niet wordt verbruikt (reageert niet mee) (1p)
  • Concludeert dat de katalysator nog aanwezig is (1p)

Alleen 'ja' of 'er is nog katalysator aanwezig' zonder uitleg, of met een onjuiste uitleg: 0 punten.

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Tot welke soort stoffen behoort rhodium?

  1. A edelgassen
  2. B halogenen
  3. C metalen
  4. D verbindingen
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 16 in het hele examen

Bron 8

Figuur uit het examen

Lijngrafiek. Horizontale as: tijd. Verticale as: aantal deeltjes. Lijn I begint onderaan bij de oorsprong en stijgt tot het hoogste punt aan het eind. Lijn II begint bovenaan en daalt naar nul aan het eind. Lijn III begint lager dan lijn II en daalt ook naar nul aan het eind.

Vraag 17 2 punten

In het diagram hiernaast is schematisch weergegeven hoe het aantal deeltjes van de deelnemende stoffen verandert tijdens de reactie die plaatsvindt in stap 2. Geef voor elke lijn (I, II en III) aan welke stof deze lijn betreft: stikstofmono-oxide, zuurstof of stikstofdioxide. Geef je antwoord als volgt: lijn I : ..., lijn II : ..., lijn III : ...

Bekijk het antwoord
  • Lijn I is stikstofdioxide (1p)
  • Lijn II is stikstofmono-oxide en lijn III is zuurstof (1p)

Juiste formules in plaats van de namen goed rekenen.

Vraag 17 in het hele examen

Blokschema productie salpeterzuur

VanNaarLabel
Iammoniak
Izuurstof
IIIgasmengsel met stikstofmono-oxide
IIX
IIIIIgasmengsel met stikstofdioxide
IIIY
IIIoplossing van salpeterzuur
IIIIIZ

Vraag 19 2 punten

De productie van salpeterzuur is hieronder schematisch en vereenvoudigd in een blokschema weergegeven. Dit blokschema is nog niet volledig: de namen van drie stoffen ontbreken. Geef aan welke namen moeten staan op de plaatsen X, Y en Z. Geef je antwoord als volgt: X = ..., Y = ..., Z = ...

Bekijk het antwoord
  • Noemt de juiste namen: X = zuurstof, Y = water, Z = stikstofmono-oxide (2p)

Drie namen juist: 2 punten. Twee of één naam juist: 1 punt. Geen naam juist: 0 punten. In plaats van de namen de juiste formules ($O_2$, $H_2O$, $NO$): 1 punt. Bij Z is 'gasmengsel met stikstofmono-oxide' goed.

Vraag 19 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Sportdrank

Opgavetekst

Sportdrank

Op internet is onderstaande informatie te vinden:
[1] Tijdens een uur sporten verliest een persoon ongeveer één liter vocht.
[2] Met dat vocht verliest men ongeveer 400 tot 1100 mg natrium. Bovendien
[3] hebben de spieren brandstof (koolhydraten) verbruikt.
[4] Om de verliezen weer aan te vullen kan een sportdrank worden
[5] gedronken.
[6] Een sportdrank bestaat voornamelijk uit water, waaraan natrium en
[7] koolhydraten (suikers zoals glucose en sacharose) zijn toegevoegd. Om
[8] de smaak te verbeteren en de houdbaarheid te verhogen wordt ook vaak
[9] citroenzuur toegevoegd. Citroenzuur geeft de drank wel een hoge
[10] zuurgraad en dat is schadelijk voor het gebit.
[11] Een ideale sportdrank voldoet aan de volgende criteria:
[12] - bevat 6 tot 8 gram koolhydraten per 100 mL drank;
[13] - bevat 40 tot 110 mg natrium per 100 mL drank;
[14] - bevat geen andere toevoegingen zoals koolzuurgas, cafeïne en
[15] alcohol.

naar: www.gezondheid.be

Vraag 21 1 punt

In de tekst staat dat 'natrium' wordt toegevoegd aan water om een sportdrank te maken (regels 6 en 7). Chemisch gezien is dit een onjuiste benaming voor de deeltjes die worden bedoeld. Wat is de formule van de natriumdeeltjes die aanwezig zijn in een sportdrank?

  1. A $Na (aq)$
  2. B $Na (l)$
  3. C $Na^+ (aq)$
  4. D $Na^+ (l)$
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Welk E-nummer moet op het etiket zijn vermeld wanneer citroenzuur aan de drank is toegevoegd?

  1. A E-200/03
  2. B E-330/33
  3. C E-422
  4. D E-460/66
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 1 punt

Geef de formule van glucose.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $C_6H_{12}O_6$ (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Bron 13

In onderstaande tabel staan gegevens van een aantal sportdranken:

sportdrankkoolhydraten (g/100 mL)natrium (mg/100 mL)
AA Drink16,50
Aquarius6,322
Extran15,113
Isostar6,870

Vraag 25 1 punt

Welk merk sportdrank voldoet het beste aan de criteria die zijn genoemd in regels 12 en 13?

  1. A AA Drink
  2. B Aquarius
  3. C Extran
  4. D Isostar
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 25 in het hele examen

Bron 14

Lieke zegt: 'ik neem wel een paar snoepjes in plaats van sportdrank, daar zit glucose in, en dat is een koolhydraat'. Aiko zegt: 'maar je hebt ook vocht nodig, ik neem liever een glas cola'. Lieke vindt dat cola geen ideale sportdrank is.

Vraag 26 2 punten

Lieke zegt: 'ik neem wel een paar snoepjes in plaats van sportdrank, daar zit glucose in, en dat is een koolhydraat'. Een bepaald soort snoepje heeft een massa van 3,4 gram en bevat 89 massaprocent glucose. De snoepjes bevatten behalve glucose geen andere koolhydraten. Bereken hoeveel snoepjes overeenkomen met de hoeveelheid koolhydraten in 100 mL Extran sportdrank.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal gram glucose in één snoepje: 89 (%) delen door 100 (%) en de uitkomst vermenigvuldigen met 3,4 (g) (1p)
  • Berekent het aantal snoepjes: 15,1 (g) delen door het aantal gram glucose in één snoepje, met uitkomst 5 (snoepjes) (1p)

Juiste uitkomst: 5 (snoepjes). De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 26 in het hele examen

Etiket

Etiket

Etiket van een frisdrank. Tekst op het etiket: Frisdrank met plantenextracten. Ingrediënten: sprankelend water; suiker; kleurstof: E150d; voedingszuur: E338; plantenextracten; cafeïne. Tenminste houdbaar tot: zie hals en/of dop. Statiegeldfles.

Vraag 27 2 punten

Lieke vindt dat cola geen ideale sportdrank is. Leg uit dat cola volgens de informatie op internet geen ideale sportdrank is. Maak hierbij gebruik van de informatie van het etiket hiernaast en noem een gegeven uit de tekst (regels 11 tot en met 15).

Bekijk het antwoord
  • Noemt een gegeven uit de tekst (regels 11 tot en met 15): een ideale sportdrank moet natrium bevatten (regel 13), of mag geen andere toevoegingen zoals koolzuurgas of cafeïne bevatten (regels 14 en 15) (1p)
  • Noemt een gegeven van het etiket dat hiermee in strijd is: cola bevat geen natrium(zout), of bevat cafeïne, kleurstof E150d, voedingszuur E338 of sprankelend water (1p)

Het tekstgegeven en het etiketgegeven moeten elkaar tegenspreken: een ideale sportdrank bevat natrium, en cola bevat (volgens het etiket) geen natriumzout; of een ideale sportdrank mag geen extra toevoegingen bevatten, en cola bevat cafeïne, kleurstof, voedingszuur of sprankelend water.

Vraag 27 in het hele examen

Recept

Lieke en Aiko vinden op het internet een recept voor het maken van een sportdrank. Daar staat het volgende:

  • Vul een fles (1 L) voor de helft met appelsap.
  • Vul de rest van de fles met water.
  • Voeg een half theelepeltje keukenzout toe.

Lieke gaat 1 liter sportdrank maken. Uit de verpakking van de appelsap blijkt dat een halve liter appelsap 50,0 mg natrium bevat. Lieke wil weten hoeveel gram zout ze nog moet toevoegen om een drank met hetzelfde natriumgehalte te krijgen als dat van Isostar. Ze berekent dat het aantal gram natrium dat ze nog nodig heeft met 2,54 vermenigvuldigd moet worden om het benodigde aantal gram keukenzout te berekenen.

Vraag 28 2 punten

Laat zien dat het aantal gram keukenzout berekend kan worden door het aantal gram natrium met 2,54 te vermenigvuldigen.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de molecuulmassa van keukenzout: 23,0 (u) + 35,5 (u) = 58,5 (u) (1p)
  • Berekent de massaverhouding van keukenzout en natrium: 58,5 : 23,0 = 2,54, dus het aantal gram keukenzout is 2,54 keer het aantal gram natrium (1p)

Een andere juiste berekening telt ook mee, zoals de molecuulmassa van keukenzout als 23,0 (u) vermenigvuldigd met 2,54, mits de conclusie erbij staat. De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 2 punten

Bereken hoeveel gram keukenzout Lieke moet toevoegen aan 1 liter zelfgemaakte sportdrank, om een natriumgehalte van 70 mg per 100 mL te krijgen.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het nog toe te voegen aantal mg natrium per liter: 70 (mg) delen door 100 (mL) en vermenigvuldigen met 1000 (mL/L), en daarvan 50,0 (mg) aftrekken (1p)
  • Berekent de benodigde hoeveelheid keukenzout: het benodigde aantal mg natrium vermenigvuldigen met 2,54 en delen door 1000 (mg/L), met uitkomst 1,7 (g) (1p)

Juiste uitkomst: 1,7 (g). Het impliciet gegeven 700 mg/L mag. De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 29 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Rodekool

Opgavetekst

Rodekool

Rodekool is een harde paarse groente die zowel rauw als gekookt gegeten kan worden. De kooktijd van fijngesneden rodekool in een ruime hoeveelheid water is ten minste 20 minuten. Tijdens het koken wordt het kookwater paars. Om de kool wat zachter te maken wordt soms een kleine hoeveelheid azijn toegevoegd. De kool en het kookwater worden dan paarsrood tot rood.
Een kilogram (1,0 kg) rodekool bevat onder meer:

  • 903 gram water
  • 15 gram eiwit
  • 35 gram koolhydraten, waarvan 30 gram suikers
  • 2 gram vet
  • 400 mg calcium
  • 300 mg fosfor

naar: www.voedingswaardetabel.nl

Vraag 30 1 punt

Grond waarop rodekool wordt verbouwd, moet soms worden bemest met een stof die de atoomsoort stikstof bevat. Welke stof kan hiervoor worden gebruikt?

  1. A kaliumcarbonaat
  2. B kaliumfosfaat
  3. C kaliumnitraat
  4. D kaliumsulfaat
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 1 punt

Door welk verschil in stofeigenschap wordt de kleurstof gescheiden van de rodekool?

  1. A deeltjesgrootte
  2. B dichtheid
  3. C kookpunt
  4. D oplosbaarheid
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 34 2 punten

Bereken het massapercentage water in rodekool.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van water en rodekool: 903 (g) delen door 1,0 (kg), en die uitkomst delen door 1000 (g/kg); dit mag impliciet (1p)
  • Berekent het massapercentage: de massaverhouding vermenigvuldigen met 100 (%), met uitkomst 90 (%) (1p)

Juiste uitkomst: 90 (%). De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 34 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Bruisend badpoeder

Opgavetekst

Bruisend badpoeder

Voor een ontspannend effect bij het in bad gaan, kan een bruisbal worden gebruikt. In het badwater gaat de bal bruisen en komen de geur en de kleurstoffen uit de bal vrij. Helga en Moniek maken een variant hierop: bruisend badpoeder. Ze gebruiken onderstaand voorschrift:
benodigdheden:

  • 25 gram citroenzuur
  • 25 gram zuiveringszout
  • een spatelpuntje kleurstofpoeder
  • 2 druppels parfumolie

uitvoering:

  • meng het citroenzuur en het zuiveringszout goed
  • voeg het kleurstofpoeder en de parfumolie toe
  • roer nog enige tijd goed

Het bruisen wordt veroorzaakt door een chemisch proces. Dit proces kan worden beschouwd als twee opeenvolgende reacties. De vergelijking van de eerste reactie is hieronder weergegeven:
H+ + HCO3- → H2CO3 (reactie 1)
Het reactieproduct ontleedt vervolgens (reactie 2) waarbij water en één andere stof ontstaan.

Vraag 35 1 punt

Wat is de rationele naam van zuiveringszout?

  1. A natriumcarbonaat
  2. B natriumhydroxide
  3. C natriumnitraat
  4. D natriumwaterstofcarbonaat
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 39 2 punten

Het badpoeder moet droog bewaard worden, omdat vocht (water) reactie 1 op gang brengt. Welke functie heeft het vocht? Neem onderstaande tabel over en vul deze in. Maak steeds een keuze tussen 'wel' of 'niet'. Tabel: adsorptiemiddel ..., indicator ..., oplosmiddel ...

Bekijk het antwoord
  • Vult de tabel juist in: adsorptiemiddel niet, indicator niet, oplosmiddel wel (2p)

Drie functies juist: 2 punten. Twee functies juist: 1 punt. Één of geen functie juist: 0 punten.

Vraag 39 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Neerslag

Opgavetekst

Neerslag

[1] De docent van Lydian behandelt in de les het onderwerp zouten. Daarna
[2] mogen de leerlingen zelf wat proefjes doen. Hiervoor staat op een grote
[3] tafel een aantal potjes en flesjes.
[4] Lydian neemt een potje waarop MgSO4 staat. Met een beetje van dit
[5] poeder maakt ze een oplossing. Ze pakt ook een flesje met een oplossing
[6] van bariumhydroxide. Wanneer ze beide oplossingen samenvoegt,
[7] ontstaat een neerslag. Lydian zegt dat uit Binas-tabel 35 blijkt dat het
[8] neerslag bestaat uit magnesiumhydroxide. Haar docent zegt dat het
[9] neerslag ook een andere stof bevat.

Vraag 40 1 punt

Geef de rationele naam van $MgSO_4$.

Bekijk het antwoord
  • Noemt magnesiumsulfaat (1p)

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 41 1 punt

Geef de reactievergelijking voor het oplossen van $MgSO_4$.

Bekijk het antwoord
  • Geeft $MgSO_4 \rightarrow Mg^{2+} + SO_4^{2-}$ (1p)

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 2 punten

Geef de formule van bariumhydroxide.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een formule met uitsluitend Ba en OH (1p)
  • Met de juiste indices: $Ba(OH)_2$ (1p)

Antwoordt de leerling 'BaOH2': 1 punt.

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 44 1 punt

Geef de naam van het soort mengsel dat ontstaat wanneer Lydian de twee oplossingen samenvoegt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt suspensie (1p)

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 45 1 punt

Geef aan uit welk gegeven in Binas-tabel 35 is af te leiden dat het neerslag magnesiumhydroxide bevat.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in Binas-tabel 35 bij de combinatie van $Mg^{2+}$ en $OH^-$ een 's' staat (slecht oplosbaar) (1p)

Antwoordt de leerling 'Mg2+ en OH- reageren slecht met elkaar': 0 punten. Goed zijn 'magnesiumhydroxide is (volgens Binas) slecht oplosbaar' en 'Mg2+ en OH- zijn samen slecht oplosbaar'.

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Geef de formule van de andere stof in het neerslag (regels 8 en 9).

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $BaSO_4$ (1p)

Een naam in plaats van de formule: 0 punten.

Vraag 46 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Gasontsnapping

Opgavetekst

Gasontsnapping bij ExxonMobil in het Botlekgebied.

Jan leest op Twitter het volgende bericht:

Het petrochemische bedrijf ExxonMobil is deels ontruimd vanwege de lekkage van waterstof. De gasontsnapping bij de raffinaderij …

naar: https://twitter.com

Vraag 1 1 punt

Welke algemene naam is van toepassing op waterstof?

  1. A edelgas
  2. B halogeen
  3. C metaal
  4. D niet-metaal
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 2 punten

Geef aan de hand van Binas een reden voor de ontruiming van het bedrijf. Vermeld daarbij het nummer van de tabel waarop je je antwoord baseert. Noteer je antwoord als volgt: Binas-tabel nummer: … reden: …

Bekijk het antwoord
  • Vermeldt Binas-tabel nummer 40 (1p)
  • Geeft als reden: lekkage van waterstof geeft brandgevaar of explosiegevaar (1p)

Juist: Binas-tabel nummer 40 en als reden brandgevaar of explosiegevaar door de lekkage van waterstof. Een reden als 'zwavelverbindingen zijn giftig' of 'brandstoffen zijn brandbaar' krijgt 0 punten.

Vraag 2 in het hele examen

Bron 2

Het petrochemische bedrijf verwerkt aardolie tot brandstoffen, waarbij aanwezige zwavelverbindingen moeten worden verwijderd. Bij de verbranding van zwavelverbindingen ontstaan namelijk reactieproducten die negatieve effecten op het milieu hebben. Bij het verwijderen van zwavelverbindingen wordt waterstofgas gebruikt.

Vraag 3 1 punt

Welke scheidingsmethode wordt gebruikt bij het verwerken van aardolie tot brandstoffen?

  1. A destilleren
  2. B extraheren
  3. C filtreren
  4. D indampen
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

Geef de rationele naam van $H_2S$.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam (di)waterstof(mono)sulfide (1p)

Het deel tussen haakjes hoeft niet in het antwoord te staan.

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Bereken hoeveel kg zwavel maximaal kan ontstaan uit 15 kg thiofeen.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van zwavel en thiofeen: 32,1 u gedeeld door de som van $4 \cdot 12,0$ u, $4 \cdot 1,0$ u en 32,1 u (of het massapercentage zwavel in thiofeen) (1p)
  • Berekent het aantal kg zwavel uit 15 kg thiofeen: de massaverhouding vermenigvuldigen met 15 kg (of het massapercentage delen door 100% en vermenigvuldigen met 15 kg) (1p)

Uitkomst: 5,7 kg.

Vraag 9 in het hele examen

Figuur 1 Diagram van Jan

Diagram van Jan
Figuur 1

Diagram met de tijd (sec) op de horizontale as en het aantal moleculen op de verticale as. Vier lijnen, elk bij een stof. $O_2$ begint hoog en daalt naar een vlakke lijn. $H_2O$ en S beginnen bij nul en stijgen naar een vlakke lijn; de lijn van $H_2O$ komt het hoogst uit. $H_2S$ begint op het niveau waar de lijn van S later op uitkomt en daalt naar nul.

Vraag 10 2 punten

Jan leest bovenstaande informatie en tekent aan de hand van de vergelijking van reactie 2 een diagram. Hij gaat er hierbij van uit dat alle beginstoffen volledig worden omgezet. Dit diagram is hiernaast weergegeven. Helaas heeft Jan zich vergist: niet alle lijnen zijn juist. Van welke stof(fen) is de lijn in het diagram van Jan onjuist? Neem onderstaande tabel over en kies steeds uit 'juist' of 'onjuist'.
$H_2S$: juist
$H_2O$: …
$O_2$: …
S: …

Bekijk het antwoord
  • Vult bij $H_2O$, $O_2$ en S juist in: $H_2O$ onjuist, $O_2$ onjuist en S juist (2p)

Juiste antwoorden: $H_2O$ onjuist, $O_2$ onjuist, S juist ($H_2S$ staat al ingevuld als juist). Drie juiste gegevens geven 2 punten, twee juiste 1 punt, één of geen juist 0 punten.

Vraag 10 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Kunstmest

Opgavetekst

Bron 5

Planten hebben voor hun groei onder meer de atoomsoorten stikstof, fosfor en kalium nodig. Daarom bevatten veel soorten kunstmest verbindingen van deze elementen.

Vraag 11 2 punten

Een stof die gebruikt wordt als stikstofbron is ammoniumnitraat. Geef de formule van ammoniumnitraat.

Bekijk het antwoord
  • Geeft het deel $NH_4$ van de formule (1p)
  • Geeft het deel $NO_3$ van de formule, zodat de formule $NH_4NO_3$ is (1p)

Juist antwoord: $NH_4NO_3$. Indien de formule $NH_4(NO_3)_2$ is gegeven: 1 punt.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

'Superfosfaat' is een kunstmest die de atoomsoort fosfor bevat. Deze kunstmest bestaat onder andere uit $Ca(H_2PO_4)_2$, dat is opgebouwd uit calciumionen en diwaterstoffosfaationen. Wat is de formule van het diwaterstoffosfaation?

  1. A $H_2PO_4^-$
  2. B $H_2PO_4^{2-}$
  3. C $H_2PO_4^{3-}$
  4. D $H_2PO_4^{4-}$
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 12 in het hele examen

POKON® UNIVERSEEL PLANTENVOEDSEL

POKON® UNIVERSEEL PLANTENVOEDSEL

Etiket van een flesje POKON® UNIVERSEEL PLANTENVOEDSEL. EG MESTSTOF. Oplossing van NPK-meststoffen met micronutriënten. 7% stikstof totaal; 2,9% nitraatstikstof; 1,8% ammoniumstikstof; 2,3% ureumstikstof; 3,0% in water oplosbaar $P_2O_5$; 7,0% in water oplosbaar $K_2O$. Micronutriënten oplosbaar in water: 0,02% boor; 0,004% koper; 0,04% ijzer; 0,02% mangaan; 0,002% molybdeen; 0,004% zink. Buiten bereik van kinderen bewaren. Inhoud 500 mL; 710 g.

Vraag 13 1 punt

Wat is de notatie van de oplosbare zinkdeeltjes die in POKON® UNIVERSEEL PLANTENVOEDSEL aanwezig zijn?

  1. A Sn (aq)
  2. B $Sn^{2+}$ (aq)
  3. C Zn (aq)
  4. D $Zn^{2+}$ (aq)
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 13 in het hele examen

Bron 7

Op het etiket staat vermeld dat het plantenvoedsel 7,0% $K_2O$ zou bevatten. Hiermee wordt bedoeld dat een hoeveelheid van 100 gram plantenvoedsel net zoveel $K^+$ bevat als 7,0 gram $K_2O$. Er is dus niet werkelijk $K_2O$ aanwezig in het plantenvoedsel. Dit kan namelijk niet, omdat deze stof reageert met water. De vergelijking van deze zuur-basereactie is:

$H_2O + K_2O \rightarrow 2\,OH^- + 2\,K^+$ (reactie 1)

naar: https://nl.wikipedia.org/wiki/Kunstmest

Vraag 14 3 punten

Bereken hoeveel gram kaliumionen aanwezig is in het flesje POKON® UNIVERSEEL PLANTENVOEDSEL. Gebruik hierbij ook de informatie op het etiket.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de hypothetische hoeveelheid $K_2O$: 710 g delen door 100% en vermenigvuldigen met 7,0% (1p)
  • Berekent de massaverhouding van $K$ in $K_2O$: $2 \cdot 39,1$ u delen door de som van $2 \cdot 39,1$ u en 16,0 u (1p)
  • Berekent het aantal gram kaliumionen: de hypothetische hoeveelheid $K_2O$ vermenigvuldigen met de massaverhouding van $K$ in $K_2O$ (1p)

Uitkomst: 41 gram. De significantie bij deze berekening niet beoordelen. De twee rekenwijzen in het correctievoorschrift zijn gelijkwaardig; een deling of vermenigvuldiging met 100% hoort bij dezelfde stap.

Vraag 14 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Ammoniakcentrale

Opgavetekst

Bron 9

De meeste elektriciteitscentrales produceren elektriciteit uit energie (warmte) die vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals aardgas (methaan). Er bestaan ook centrales die de energie uit wind of van de zon gebruiken voor het opwekken van elektriciteit. De hoeveelheid energie uit deze bronnen is echter niet constant. Daarom wordt onderzocht of een tijdelijk teveel aan energie kan worden gebruikt om ammoniak ($NH_3$) te maken, die op een later moment kan worden verbrand. Wanneer er bijvoorbeeld weinig zon is, kan extra elektriciteit worden geproduceerd uit de verbrandingswarmte van ammoniak.

[1] Ammoniak kan worden geproduceerd door een reactie van stikstof met [2] waterstof. Voor het verkrijgen van stikstof en waterstof is veel energie [3] nodig, waarvoor het teveel aan windenergie of zonne-energie kan worden [4] gebruikt. De stikstof wordt uit de lucht gehaald (ruimte I) en de waterstof [5] ontstaat door elektrolyse van water (ruimte II). Het gevormde ammoniak [6] (ruimte III) wordt vloeibaar gemaakt en opgeslagen. Bij de verbranding [7] van ammoniak (ruimte IV) komt energie vrij, die uiteindelijk wordt [8] omgezet tot elektriciteit. Deze processen zijn hieronder schematisch en [9] vereenvoudigd weergegeven.

Vraag 27 3 punten

Geef de reactievergelijking voor de vorming van ammoniak (regel 1 en 2).

Bekijk het antwoord
  • Schrijft uitsluitend $N_2$ en $H_2$ voor de pijl (1p)
  • Schrijft uitsluitend $NH_3$ na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element is voor en na de pijl gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen (1p)

Juiste vergelijking: $N_2 + 3\,H_2 \rightarrow 2\,NH_3$

Vraag 27 in het hele examen

Blokschema

Blokschema
Blokschema

Blokschema van de ammoniakcentrale met de ruimten I, II, III en IV en de opslag. Lucht gaat de ruimte I in; daaruit gaat gasmengsel A omhoog en stikstof naar ruimte III. Water gaat de ruimte II in; daaruit gaat stof X omlaag en waterstof naar ruimte III. In ruimte III ontstaat ammoniak, dat naar de opslag gaat en vandaar naar ruimte IV. Gasmengsel B komt van boven in ruimte IV; uit ruimte IV komt gasmengsel C naar rechts.

Vraag 28 1 punt

In enkele ruimtes vindt zowel een scheiding als een reactie plaats. Maar in één van de ruimtes vindt alleen een scheiding plaats. Welke ruimte is dit?

  1. A ruimte I
  2. B ruimte II
  3. C ruimte III
  4. D ruimte IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

Uit ruimte I wordt een gasmengsel geleid (gasmengsel A). Geef de naam van het hoofdbestanddeel van gasmengsel A.

Bekijk het antwoord
  • Noemt zuurstof als hoofdbestanddeel van gasmengsel A (1p)

Juist: zuurstof. Indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 punten.

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 1 punt

Geef de formule van stof X die ontstaat bij het proces in ruimte II.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $O_2$ (1p)

Juist: $O_2$. Indien een naam is gegeven in plaats van de formule: 0 punten.

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 2 punten

Ammoniak wordt vloeibaar gemaakt en opgeslagen. Neem onderstaande tabel over en geef aan of de genoemde gegevens 'wel' of 'niet' veranderen wanneer een bepaalde hoeveelheid ammoniakgas wordt omgezet tot een vloeistof.
gegeven: verandert wel/niet
het aantal moleculen: …
de afstand tussen de moleculen: …
de massa: …
het volume: …

Bekijk het antwoord
  • Geeft bij alle vier de gegevens juist aan of ze veranderen: het aantal moleculen niet, de afstand tussen de moleculen wel, de massa niet en het volume wel (2p)

Vier gegevens juist: 2 punten. Drie of twee juist: 1 punt. Één of geen juist: 0 punten.

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 1 punt

Neem de onvolledige vergelijking uit het tekstblok over en vul de vier ontbrekende coëfficiënten aan.

\ldots NH_3 + \ldots NO + O_2 \rightarrow \ldots N_2 + \ldots H_2O

Bekijk het antwoord
  • Vult de vier coëfficiënten juist in: 4 bij $NH_3$, 4 bij $NO$, 4 bij $N_2$ en 6 bij $H_2O$ (1p)

Juiste vergelijking: $4\,NH_3 + 4\,NO + O_2 \rightarrow 4\,N_2 + 6\,H_2O$. Indien is gegeven: $8\,NH_3 + 8\,NO + 2\,O_2 \rightarrow 8\,N_2 + 12\,H_2O$, dan 0 punten.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 1 punt

De reactieproducten van deze behandeling van gasmengsel C kunnen mogelijk worden gescheiden en teruggeleid naar verschillende ruimtes. Welke ruimtes zijn dat? Maak gebruik van het blokschema op bladzijde 10.

  1. A ruimte II en ruimte III
  2. B ruimte II en ruimte IV
  3. C ruimte III en ruimte IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 33 in het hele examen

2019, tijdvak 1: De geest van Aladin

Opgavetekst

Bron 11

Een docent vertelt het sprookje van Aladin die over een toverlamp wreef, waardoor een geest uit deze lamp verscheen. Terwijl hij vertelt, heeft de docent een 'toverlamp' in zijn hand waar hij overheen wrijft. Maar er gebeurt niets. Harder wrijven helpt niet. Dan opent hij de deksel van zijn toverlamp en roept: 'Geest, wel even meewerken, hè!' Hij doet snel de deksel weer op de lamp en wrijft weer. Vrijwel meteen verschijnt er een grote wolk. 'Kijk, de geest van Aladin!'

Voordat de les begon, heeft de docent de toverlamp gemaakt volgens onderstaand voorschrift:

  • Vul een 'toverlamp' met 50 mL waterstofperoxide-oplossing ($H_2O_2$).
  • Doe een spatel mangaan(IV)oxide in filtreerpapier en vouw dit tot een pakketje.
  • Knoop een touwtje om het pakketje en hang het pakketje boven de vloeistof in de toverlamp.
  • Klem het touwtje vast onder de deksel van de toverlamp.

Wanneer de docent de deksel opent, valt het pakketje in de oplossing. Het mangaan(IV)oxide is een katalysator voor de ontleding van waterstofperoxide tot water en zuurstof. Bij de reactie komt warmte vrij waardoor waterdamp ontstaat. Buiten de toverlamp vormt zich een nevel (de wolk) doordat de waterdamp daar afkoelt.

Vraag 34 2 punten

De gebruikte vloeistof is een oplossing. Neem onderstaande tabel over en geef aan of de genoemde kenmerken 'wel' of 'niet' van toepassing zijn op een oplossing.
Een oplossing ...: wel/niet
is altijd kleurloos: …
bevat altijd water: …
is altijd helder: …

Bekijk het antwoord
  • Geeft bij alle drie de kenmerken juist aan of ze van toepassing zijn: is altijd kleurloos niet, bevat altijd water niet en is altijd helder wel (2p)

Drie kenmerken juist: 2 punten. Twee juist: 1 punt. Één of geen juist: 0 punten.

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 1 punt

De toverlamp wordt gevuld met 50 mL waterstofperoxide-oplossing. De gebruikte oplossing heeft een gehalte waterstofperoxide van 15 volumeprocent. Bereken hoeveel mL waterstofperoxide de toverlamp bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent 7,5 mL: 15 : 100 · 50 mL (1p)

Uitkomst: 7,5 mL. De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

Geef de formule van mangaan(IV)oxide.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $MnO_2$ (1p)

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 2 punten

Geef de vergelijking van de ontleding van waterstofperoxide.

Bekijk het antwoord
  • Schrijft uitsluitend $H_2O_2$ voor de pijl en uitsluitend $H_2O$ en $O_2$ na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element is voor en na de pijl gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen (1p)

Juiste vergelijking: $2\,H_2O_2 \rightarrow 2\,H_2O + O_2$. Is de vergelijking $H_2O_2 \rightarrow H_2 + O_2$ gegeven: 1 punt.

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 2 punten

Water ondergaat na het openen van de deksel achtereenvolgens twee fase-overgangen. Geef de namen van deze fase-overgangen. Noteer je antwoord als volgt: eerst: … dan: …

Bekijk het antwoord
  • Noemt als eerste fase-overgang: verdampen (1p)
  • Noemt als tweede fase-overgang: condenseren (1p)

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 1 punt

Op een bepaald moment stopt de ontleding. Wat kan hiervan de oorzaak zijn?

  1. A Er is geen mangaan(IV)oxide meer.
  2. B Er is geen waterstofperoxide meer.
  3. C Er is waterdamp ontsnapt.
  4. D Er is zuurstof ontstaan.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 39 in het hele examen

Figuur 2 Proef I en proef II

Proef I en proef II
Figuur 2

Twee proeven met 50 mL van een 15 volumeprocent waterstofperoxide-oplossing. Horizontale as: tijd (sec). Verticale as: volume zuurstof (mL). Proef II (een theelepel mangaan(IV)oxide) stijgt het snelst en vlakt het eerst af. Proef I (een spatelpunt mangaan(IV)oxide) stijgt langzamer en vlakt later af. Beide lijnen lopen uiteindelijk naar hetzelfde eindniveau.

Vraag 40 2 punten

De docent voert vervolgens twee proeven uit. Hij gebruikt bij beide proeven 50 mL van een 15 volumeprocent waterstofperoxide-oplossing. Proef I: hij voegt eerst een spatelpunt mangaan(IV)oxide toe aan de oplossing en meet voortdurend het aantal mL zuurstof dat vrijkomt. Proef II: hij herhaalt proef I, maar gebruikt nu een theelepel mangaan(IV)oxide. De resultaten van de twee proeven zijn in het diagram hiernaast weergegeven.
Een leerling trekt na afloop van beide proeven een aantal conclusies:

  • 1. De hoeveelheid katalysator heeft invloed op de totale hoeveelheid zuurstof die vrijkomt.
  • 2. Hoe meer katalysator wordt toegevoegd, hoe sneller de reactie is afgelopen.
  • 3. Tijdens de proef neemt de reactiesnelheid af.

Geef voor elke conclusie aan of deze 'juist' of 'onjuist' is.
conclusie 1: …
conclusie 2: …
conclusie 3: …

Bekijk het antwoord
  • Geeft bij alle drie de conclusies juist aan of ze juist of onjuist zijn: conclusie 1 onjuist, conclusie 2 juist en conclusie 3 juist (2p)

Conclusie 1 onjuist, conclusie 2 juist, conclusie 3 juist. Drie juist: 2 punten. Twee juist: 1 punt. Één of geen juist: 0 punten.

Vraag 40 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Sprinkler

Opgavetekst

Bron 13

Een sprinklerinstallatie is een brandblusinstallatie met sprinklers (sproeikoppen) aan het plafond. In elke sprinkler is een smeltzekering aanwezig die de watertoevoer afsluit. Bij een brand zullen deze smeltzekeringen, als gevolg van de warmte, smelten en vervormen. De sprinklers gaan dan water sproeien, waardoor de brand wordt geblust.

naar: http://www.explainthatstuff.com

Tabel 1

De smeltzekering kan bestaan uit een legering. Een voorbeeld van een legering die wordt gebruikt in sprinklers is Woodsmetaal. Woodsmetaal is een bijzonder mengsel. Het heeft namelijk een smeltpunt (341 K). In tabel 1 zijn de samenstelling van Woodsmetaal en enkele bijbehorende gegevens weergegeven.

metaalmassapercentage (%)atoommassa (u)smeltpunt (K)
bismut50209544
lood25207,2600
tin12,5118,7505
cadmium12,5112,4594

Vraag 44 2 punten

Een bepaalde smeltzekering van Woodsmetaal bevat 0,48 gram lood. Bereken de totale massa van deze smeltzekering in gram.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van de smeltzekering en lood: 100% gedeeld door 25% (1p)
  • Berekent de massa van de smeltzekering: de massaverhouding vermenigvuldigen met 0,48 g (1p)

Uitkomst: 1,9 gram.

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 45 1 punt

Bevat Woodsmetaal meer of minder tinatomen dan cadmiumatomen of zijn dit er evenveel?

  1. A minder tinatomen dan cadmiumatomen
  2. B evenveel tinatomen als cadmiumatomen
  3. C meer tinatomen dan cadmiumatomen
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 2 punten

Een sprinkler is veiliger wanneer de smeltzekering bestaat uit Woodsmetaal dan wanneer deze uit zuiver bismut bestaat. Leg dit uit met behulp van gegevens uit tabel 1 en de daarbij behorende tekst.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het smeltpunt van Woodsmetaal (341 K) lager is dan het smeltpunt van bismut (544 K) (1p)
  • Noemt dat het blussen van de brand daardoor eerder begint, oftewel Woodsmetaal smelt eerder (1p)

Een voorbeeld van een juist antwoord: Woodsmetaal smelt bij een temperatuur van 341 K. Deze temperatuur is lager dan het smeltpunt van (zuiver) bismut, 544 K. Dus het blussen van de brand begint eerder.

Vraag 46 in het hele examen

Bron 15

Niet alle smeltzekeringen van sprinklers bestaan uit Woodsmetaal. Sommige smeltzekeringen zijn van glas. Dit glas is gekleurd. Met de kleur wordt aangegeven bij welke temperatuur de smeltzekering smelt. De tabel hiernaast geeft een overzicht van de kleuren en bijbehorende smeltpunten.

glaskleursmeltpunt (°C)
oranje57
rood68
geel79
groen93
blauw141

Vraag 47 1 punt

Welke kleur heeft een glazen smeltzekering die bij dezelfde temperatuur smelt als Woodsmetaal (341 K)?

  1. A oranje
  2. B rood
  3. C geel
  4. D groen
  5. E blauw
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 47 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Campinggas

Vraag 1 1 punt

Op de camping wordt vaak gekookt met behulp van een gas uit gasflessen. Dit gas is meestal butaan ($C_4H_{10}$), maar er zijn ook gasflessen die gevuld zijn met propaan ($C_3H_8$). Voordat de gassen worden opgeslagen in de gasflessen, worden de gassen vloeibaar gemaakt. Tot welk soort stoffen behoren butaan en propaan?

  1. A edelgassen
  2. B halogenen
  3. C koolwaterstoffen
  4. D zouten
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 1 punt

Op de camping wordt vaak gekookt met behulp van een gas uit gasflessen. Dit gas is meestal butaan ($C_4H_{10}$), maar er zijn ook gasflessen die gevuld zijn met propaan ($C_3H_8$). Voordat de gassen worden opgeslagen in de gasflessen, worden de gassen vloeibaar gemaakt. Propaan en butaan kunnen worden verkregen uit aardolie. Welke scheidingsmethode is hiervoor nodig?

  1. A adsorberen
  2. B bezinken
  3. C destilleren
  4. D extraheren
  5. E indampen
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 5 1 punt

Op de camping wordt vaak gekookt met behulp van een gas uit gasflessen. Dit gas is meestal butaan ($C_4H_{10}$), maar er zijn ook gasflessen die gevuld zijn met propaan ($C_3H_8$). Voordat de gassen worden opgeslagen in de gasflessen, worden de gassen vloeibaar gemaakt. Wat gebeurt er met de afstand tussen de moleculen van propaan en butaan wanneer deze gassen vloeibaar worden gemaakt?

  1. A De afstand wordt kleiner.
  2. B De afstand blijft gelijk.
  3. C De afstand wordt groter.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 5 in het hele examen

Pictogram I

Pictogram I
Pictogram I

Gevarenpictogram: een doodshoofd met gekruiste botten in een ruit met grijze rand.

Pictogram II

Pictogram II
Pictogram II

Gevarenpictogram: een vlam boven een cirkel in een ruit met grijze rand.

Pictogram III

Pictogram III
Pictogram III

Gevarenpictogram: een uitroepteken in een ruit met grijze rand.

Pictogram IV

Pictogram IV
Pictogram IV

Gevarenpictogram: een vlam in een ruit met grijze rand.

Vraag 6 1 punt

Op de camping wordt vaak gekookt met behulp van een gas uit gasflessen. Dit gas is meestal butaan ($C_4H_{10}$), maar er zijn ook gasflessen die gevuld zijn met propaan ($C_3H_8$). Voordat de gassen worden opgeslagen in de gasflessen, worden de gassen vloeibaar gemaakt. Welk van de onderstaande pictogrammen zal op een gasfles met butaan staan?

  1. A pictogram I
  2. B pictogram II
  3. C pictogram III
  4. D pictogram IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

Op de camping wordt vaak gekookt met behulp van een gas uit gasflessen. Dit gas is meestal butaan ($C_4H_{10}$), maar er zijn ook gasflessen die gevuld zijn met propaan ($C_3H_8$). Voordat de gassen worden opgeslagen in de gasflessen, worden de gassen vloeibaar gemaakt. Op het moment dat de gasfles wordt opengedraaid, verdampt een deel van de vloeibare brandstof en stroomt als gas uit de gasfles. Voor het verdampen is veel warmte nodig. De gasfles koelt daardoor af. Bij langdurig gebruik van de gasfles, bijvoorbeeld tijdens het barbecueën, ontstaan kleine druppeltjes op de buitenkant van de gasfles. Een nadeel van butaan is dat het niet uit de gasfles stroomt wanneer het buiten erg koud is. Propaan kan dan vaak wel worden gebruikt, doordat propaan gemakkelijker gasvorming wordt. Welke verklaring kan hiervoor worden gegeven?

  1. A De dichtheid van propaan is hoger dan die van butaan.
  2. B De molecuulmassa van propaan is hoger dan die van butaan.
  3. C Het kookpunt van propaan is lager dan dat van butaan.
  4. D Het smeltpunt van propaan is lager dan dat van butaan.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 1 punt

Op de camping wordt vaak gekookt met behulp van een gas uit gasflessen. Dit gas is meestal butaan ($C_4H_{10}$), maar er zijn ook gasflessen die gevuld zijn met propaan ($C_3H_8$). Voordat de gassen worden opgeslagen in de gasflessen, worden de gassen vloeibaar gemaakt. Op het moment dat de gasfles wordt opengedraaid, verdampt een deel van de vloeibare brandstof en stroomt als gas uit de gasfles. Voor het verdampen is veel warmte nodig. De gasfles koelt daardoor af. Bij langdurig gebruik van de gasfles, bijvoorbeeld tijdens het barbecueën, ontstaan kleine druppeltjes op de buitenkant van de gasfles. Waardoor kunnen er vloeistofdruppeltjes op de buitenkant van de gasfles ontstaan?

  1. A Brandstof uit de fles condenseert.
  2. B Brandstof uit de fles stolt.
  3. C Brandstof uit de fles sublimeert.
  4. D Waterdamp uit de lucht condenseert.
  5. E Waterdamp uit de lucht stolt.
  6. F Waterdamp uit de lucht sublimeert.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 9 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Mexico

Opgavetekst

Bron 5

Figuur uit het examen

Oude Mexicaanse postzegel met de tekst Mexico Exporta, $1100 Correos en Minerales. De formules die op de postzegel staan zijn $Ag$, $Zn$, $CaF_2$, $Pb$ en $NaCl$.

Vraag 10 1 punt

Op een oude Mexicaanse postzegel staan de formules van vijf stoffen die door Mexico worden geëxporteerd. Een afbeelding van deze postzegel staat hiernaast. De stoffen die op de postzegel staan, zijn zouten of metalen. In welke groepen van het periodiek systeem staan de metalen die op de postzegel staan?

  1. A in de groepen 3, 4 en 6
  2. B in de groepen 4, 5 en 6
  3. C in de groepen 11, 12 en 14
  4. D in de groepen 11, 14 en 17
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

Op een oude Mexicaanse postzegel staan de formules van vijf stoffen die door Mexico worden geëxporteerd. Een afbeelding van deze postzegel staat hiernaast. Welk van onderstaande kenmerken heeft de stof $Ag$?

  1. A De stof geleidt stroom.
  2. B De stof is een legering.
  3. C De stof is ontleedbaar.
  4. D De stof is vloeibaar bij kamertemperatuur.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

$NaCl$ wordt vooral gewonnen door het indampen van zeewater. Het kan ook door middel van extractie uit de bodem worden gehaald. Hierbij wordt heet water in de bodem gespoten. Vervolgens wordt een oplossing van $NaCl$ opgepompt en ingedampt. $CaF_2$ wordt ook gewonnen uit de bodem. Van welk verschil in stofeigenschap wordt gebruikgemaakt bij indampen?

  1. A deeltjesgrootte
  2. B dichtheid
  3. C kookpunt
  4. D oplosbaarheid
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 2 punten

$NaCl$ wordt vooral gewonnen door het indampen van zeewater. Het kan ook door middel van extractie uit de bodem worden gehaald. Hierbij wordt heet water in de bodem gespoten. Vervolgens wordt een oplossing van $NaCl$ opgepompt en ingedampt. $CaF_2$ wordt ook gewonnen uit de bodem. Leg uit of $CaF_2$ gewonnen kan worden door extractie met water. Maak gebruik van een tabel uit Binas.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat $CaF_2$ slecht oplosbaar is (in water), volgens Binas-tabel 35 (1p)
  • Concludeert dat $CaF_2$ daarom niet door extractie met water gewonnen kan worden, in overeenstemming met de gegeven uitleg (1p)

Wanneer de formulering 'reageert slecht met water' is gebruikt in plaats van 'lost slecht op (in water)', het eerste scorepunt niet toekennen.

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 2 punten

Lood kan worden verkregen uit de loodverbinding $PbS$. Hoeveel ton lood kan maximaal worden verkregen uit 5,0 ton $PbS$?

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van Pb en $PbS$: 207,2 (u) delen door de som van 207,2 (u) en 32,1 (u) (1p)
  • Berekent het aantal ton lood: de berekende massaverhouding vermenigvuldigen met 5,0 (ton) (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 4,3 (ton).

Vraag 14 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Zinkerts

Vraag 15 3 punten

Zinkerts bevat zinksulfide ($ZnS$). De productie van zink uit zinksulfide verloopt in een aantal stappen: stap 1: Zinksulfide reageert met zuurstof tot zinkoxide en zwaveldioxide. stap 2: Zinkoxide reageert met een oplossing van zwavelzuur tot een oplossing van zinksulfaat. Dit is een zuur-basereactie. stap 3: Uit de oplossing van zinksulfaat wordt met behulp van elektrolyse vast zink gevormd. Geef de vergelijking van de reactie die optreedt bij stap 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt uitsluitend $ZnS$ en $O_2$ voor de pijl (1p)
  • Noemt uitsluitend $ZnO$ en $SO_2$ na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen: $2ZnS + 3O_2 \rightarrow 2ZnO + 2SO_2$ (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 17 1 punt

Zinkerts bevat zinksulfide ($ZnS$). De productie van zink uit zinksulfide verloopt in een aantal stappen: stap 1: Zinksulfide reageert met zuurstof tot zinkoxide en zwaveldioxide. stap 2: Zinkoxide reageert met een oplossing van zwavelzuur tot een oplossing van zinksulfaat. Dit is een zuur-basereactie. stap 3: Uit de oplossing van zinksulfaat wordt met behulp van elektrolyse vast zink gevormd. Geef de formule van zinksulfaat.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $ZnSO_4$ (1p)

Vraag 17 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Mosterd

Vraag 21 1 punt

Op een pot mosterd staat onder andere de volgende informatie: Ingrediënten: azijn, water, mosterdzaden, natriumchloride, suiker, kruiden. Kees onderzoekt hoeveel azijn is gebruikt bij het maken van deze mosterd. Azijn is een oplossing van azijnzuur in water. Hij doet 3,0 gram mosterd in een bekerglas, voegt een beetje water toe en roert goed. Er ontstaat een troebel mengsel. Hij schenkt dit mengsel door een filter en spoelt het residu na met water. Het filtraat, samen met het spoelwater, vult hij met water aan tot 50 mL. Kees brengt 10,0 mL van deze oplossing in een erlenmeyer en voegt een paar druppels fenolftaleïen toe. Vervolgens titreert hij met een oplossing die 4,0 mg natriumhydroxide per mL bevat. Wanneer 1,96 mL van deze oplossing is toegevoegd, verkleurt de fenolftaleïen. Het residu wordt nagespoeld met water omdat één bestanddeel van mosterd volledig uit het residu moet worden verwijderd. Welk bestanddeel is dat?

  1. A azijn
  2. B kruiden
  3. C mosterdzaden
  4. D natriumchloride
  5. E suiker
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 21 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Auto's rijden op ijzer

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Schema van de ijzerkringloop. Links komt stof X de auto (ruimte I) in; ruimte I is een auto en ruimte II is een fabriek. Een boog van ruimte I naar ruimte II is de pijl met de tekst roest. Bij ruimte II staan de pijlen met waterstof en water. Onderaan, tussen de twee ruimtes, staat stof Y.

Vraag 29 1 punt

Misschien wordt in de toekomst wel ijzer gebruikt als brandstof voor de auto. Bij een tankstation zou dan het volgende kunnen gebeuren: een bestuurder steekt cassettes met roestpoeder in de pomp, die vervolgens nieuwe cassettes met ijzerpoeder teruggeeft. De bestuurder steekt deze cassettes in zijn auto en kan weer honderden kilometers rijden. Het tanken bestaat dus uit het verwisselen van cassettes. Het ijzerpoeder wordt in de auto (ruimte I) omgezet tot roest ($Fe_2O_3$). Door de energie die daarbij vrijkomt, wordt de motor aangedreven. Roest die is afgegeven bij het tankstation, kan vervolgens met waterstof weer worden omgezet tot ijzer (ruimte II). Het gevormde ijzer kan dan weer als brandstof gebruikt worden. Deze ijzerkringloop is schematisch en vereenvoudigd weergeven in figuur 1. Hierin zijn twee namen vervangen door stof X en stof Y. Welk Romeins cijfer wordt gebruikt in de rationele naam van $Fe_2O_3$?

  1. A I
  2. B II
  3. C III
  4. D IV
  5. E V
  6. F VI
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 1 punt

Misschien wordt in de toekomst wel ijzer gebruikt als brandstof voor de auto. Bij een tankstation zou dan het volgende kunnen gebeuren: een bestuurder steekt cassettes met roestpoeder in de pomp, die vervolgens nieuwe cassettes met ijzerpoeder teruggeeft. De bestuurder steekt deze cassettes in zijn auto en kan weer honderden kilometers rijden. Het tanken bestaat dus uit het verwisselen van cassettes. Het ijzerpoeder wordt in de auto (ruimte I) omgezet tot roest ($Fe_2O_3$). Door de energie die daarbij vrijkomt, wordt de motor aangedreven. Roest die is afgegeven bij het tankstation, kan vervolgens met waterstof weer worden omgezet tot ijzer (ruimte II). Het gevormde ijzer kan dan weer als brandstof gebruikt worden. Deze ijzerkringloop is schematisch en vereenvoudigd weergeven in figuur 1. Hierin zijn twee namen vervangen door stof X en stof Y. Welk proces vindt plaats in ruimte I?

  1. A faseovergang
  2. B ontleding
  3. C scheiding
  4. D verbranding
  5. E zuur-basereactie
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 1 punt

Misschien wordt in de toekomst wel ijzer gebruikt als brandstof voor de auto. Bij een tankstation zou dan het volgende kunnen gebeuren: een bestuurder steekt cassettes met roestpoeder in de pomp, die vervolgens nieuwe cassettes met ijzerpoeder teruggeeft. De bestuurder steekt deze cassettes in zijn auto en kan weer honderden kilometers rijden. Het tanken bestaat dus uit het verwisselen van cassettes. Het ijzerpoeder wordt in de auto (ruimte I) omgezet tot roest ($Fe_2O_3$). Door de energie die daarbij vrijkomt, wordt de motor aangedreven. Roest die is afgegeven bij het tankstation, kan vervolgens met waterstof weer worden omgezet tot ijzer (ruimte II). Het gevormde ijzer kan dan weer als brandstof gebruikt worden. Deze ijzerkringloop is schematisch en vereenvoudigd weergeven in figuur 1. Hierin zijn twee namen vervangen door stof X en stof Y. Om roest weer om te zetten tot ijzer is waterstof nodig. Op welke van de onderstaande manieren kan waterstof worden geproduceerd?

  1. A koken van water
  2. B neutraliseren van water
  3. C ontkalken van water
  4. D ontleden van water
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 3 punten

Misschien wordt in de toekomst wel ijzer gebruikt als brandstof voor de auto. Bij een tankstation zou dan het volgende kunnen gebeuren: een bestuurder steekt cassettes met roestpoeder in de pomp, die vervolgens nieuwe cassettes met ijzerpoeder teruggeeft. De bestuurder steekt deze cassettes in zijn auto en kan weer honderden kilometers rijden. Het tanken bestaat dus uit het verwisselen van cassettes. Het ijzerpoeder wordt in de auto (ruimte I) omgezet tot roest ($Fe_2O_3$). Door de energie die daarbij vrijkomt, wordt de motor aangedreven. Roest die is afgegeven bij het tankstation, kan vervolgens met waterstof weer worden omgezet tot ijzer (ruimte II). Het gevormde ijzer kan dan weer als brandstof gebruikt worden. Deze ijzerkringloop is schematisch en vereenvoudigd weergeven in figuur 1. Hierin zijn twee namen vervangen door stof X en stof Y. Geef de reactievergelijking voor het proces in ruimte II.

Bekijk het antwoord
  • Noemt uitsluitend $Fe_2O_3$ en $H_2$ voor de pijl (1p)
  • Noemt uitsluitend $Fe$ en $H_2O$ na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen: $Fe_2O_3 + 3H_2 \rightarrow 2Fe + 3H_2O$ (1p)

Vraag 32 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Strooizout

Vraag 35 1 punt

Rijkswaterstaat heeft in één weekend 14,9 miljoen kilogram strooizout verspreid op de Nederlandse snelwegen. Dit strooizout bestaat voornamelijk uit vast natriumchloride. Met behulp van strooiwagens wordt vast strooizout tegelijk met pekel uitgestrooid, waardoor de korrels strooizout beter aan het wegdek plakken. Pekel is een oplossing van natriumchloride in water. Natriumchloride veroorzaakt dat water bij een lagere temperatuur dan normaal wordt omgezet tot ijs. Hierdoor wordt gladheid tegengegaan. Welke faseovergang kan gladheid veroorzaken?

  1. A condenseren
  2. B extraheren
  3. C smelten
  4. D stollen
  5. E verdampen
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

Rijkswaterstaat heeft in één weekend 14,9 miljoen kilogram strooizout verspreid op de Nederlandse snelwegen. Dit strooizout bestaat voornamelijk uit vast natriumchloride. Met behulp van strooiwagens wordt vast strooizout tegelijk met pekel uitgestrooid, waardoor de korrels strooizout beter aan het wegdek plakken. Pekel is een oplossing van natriumchloride in water. Natriumchloride veroorzaakt dat water bij een lagere temperatuur dan normaal wordt omgezet tot ijs. Hierdoor wordt gladheid tegengegaan. Bij welke temperatuur in Kelvin zal een mengsel van water en strooizout worden omgezet tot ijs?

  1. A lager dan 0
  2. B hoger dan 0 maar lager dan 273
  3. C hoger dan 273 maar lager dan 373
  4. D hoger dan 373
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 1 punt

Rijkswaterstaat heeft in één weekend 14,9 miljoen kilogram strooizout verspreid op de Nederlandse snelwegen. Dit strooizout bestaat voornamelijk uit vast natriumchloride. Met behulp van strooiwagens wordt vast strooizout tegelijk met pekel uitgestrooid, waardoor de korrels strooizout beter aan het wegdek plakken. Pekel is een oplossing van natriumchloride in water. Natriumchloride veroorzaakt dat water bij een lagere temperatuur dan normaal wordt omgezet tot ijs. Hierdoor wordt gladheid tegengegaan. Behalve water bevat pekel nog andere deeltjes. Wat is de notatie van deze andere deeltjes?

  1. A $Na^+(aq) + Cl^-(aq)$
  2. B $Na^+(l) + Cl^-(l)$
  3. C $NaCl(aq)$
  4. D $NaCl(l)$
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 2 punten

Rijkswaterstaat heeft in één weekend 14,9 miljoen kilogram strooizout verspreid op de Nederlandse snelwegen. Dit strooizout bestaat voornamelijk uit vast natriumchloride. Met behulp van strooiwagens wordt vast strooizout tegelijk met pekel uitgestrooid, waardoor de korrels strooizout beter aan het wegdek plakken. Pekel is een oplossing van natriumchloride in water. Natriumchloride veroorzaakt dat water bij een lagere temperatuur dan normaal wordt omgezet tot ijs. Hierdoor wordt gladheid tegengegaan. Bij het uitstrooien van de 14,9 miljoen kilogram vast strooizout, werd tegelijk ook een hoeveelheid pekel op de snelwegen verspreid. Deze hoeveelheid pekel bevatte 1,4 miljoen kilogram natriumchloride. Laat met een berekening zien dat deze hoeveelheid pekel 1,4 miljoen kilogram natriumchloride bevatte. Neem aan dat: - er werd gestrooid in de massaverhouding strooizout : pekel = 7 : 3 - 1,0 kg pekel 0,22 kg natriumchloride bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal kg pekel: 3/7 van 14,9 miljoen kg (of de massaverhouding strooizout : pekel = 7 : 3 juist verwerkt) (1p)
  • Berekent het aantal kg natriumchloride uit de pekel: dat aantal kg pekel vermenigvuldigen met 0,22 kg (eventueel impliciet delen door 1,0 kg); de rest van de berekening is juist (1p)

De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 2 punten

Rijkswaterstaat heeft in één weekend 14,9 miljoen kilogram strooizout verspreid op de Nederlandse snelwegen. Dit strooizout bestaat voornamelijk uit vast natriumchloride. Met behulp van strooiwagens wordt vast strooizout tegelijk met pekel uitgestrooid, waardoor de korrels strooizout beter aan het wegdek plakken. Pekel is een oplossing van natriumchloride in water. Natriumchloride veroorzaakt dat water bij een lagere temperatuur dan normaal wordt omgezet tot ijs. Hierdoor wordt gladheid tegengegaan. Bij het uitstrooien van de 14,9 miljoen kilogram vast strooizout, werd tegelijk ook een hoeveelheid pekel op de snelwegen verspreid. Deze hoeveelheid pekel bevatte 1,4 miljoen kilogram natriumchloride. Bereken hoeveel kg natriumchloride in totaal werd verspreid door het strooien van 14,9 miljoen kg strooizout tegelijk met de pekel. Maak gebruik van de volgende gegevens: - Strooizout bestaat voor 95 massaprocent uit natriumchloride. - De gestrooide pekel bevatte 1,4 miljoen kg natriumchloride.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal kg natriumchloride uit strooizout: 14,9 miljoen kg vermenigvuldigen met 95% en delen door 100% (1p)
  • Berekent het totaal aantal kg natriumchloride: het berekende aantal kg natriumchloride uit strooizout optellen bij 1,4 miljoen kg (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 16 miljoen (kg). De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 1 punt

Behalve natriumchloride kunnen ook andere zouten worden ingezet bij gladheidsbestrijding, zoals calciumchloride ($CaCl_2$) en magnesiumchloride ($MgCl_2$). De keuze voor een strooimiddel wordt mede bepaald door de weersomstandigheden. Daarbij speelt het aantal ionen dat in gesmolten sneeuw en ijs aanwezig is een rol. Van een bepaald strooizout is met behulp van een oplossing van kaliumfosfaat ($K_3PO_4$) onderzocht of het, behalve $NaCl$, misschien ook $CaCl_2$ en/of $MgCl_2$ bevat. Er ontstond een neerslag. Welke conclusie is juist? Het strooizout bevat, behalve $NaCl$,

  1. A maar een van de zouten: alleen $CaCl_2$ óf alleen $MgCl_2$.
  2. B zowel $CaCl_2$ als $MgCl_2$.
  3. C geen van de zouten: geen $CaCl_2$ en geen $MgCl_2$.
  4. D een óf twee van de zouten: $CaCl_2$ en/of $MgCl_2$.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 41 1 punt

Behalve natriumchloride kunnen ook andere zouten worden ingezet bij gladheidsbestrijding, zoals calciumchloride ($CaCl_2$) en magnesiumchloride ($MgCl_2$). De keuze voor een strooimiddel wordt mede bepaald door de weersomstandigheden. Daarbij speelt het aantal ionen dat in gesmolten sneeuw en ijs aanwezig is een rol. Welk van de stoffen calciumchloride en magnesiumchloride levert per kg het grootste aantal ionen?

  1. A calciumchloride
  2. B magnesiumchloride
  3. C het aantal ionen per kg is voor beide stoffen gelijk
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 41 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Honing(bij)

Vraag 42 1 punt

Planten scheiden nectar af. Honingbijen verzamelen de nectar en verwerken die tot honing. Nectar bestaat voor een belangrijk deel uit suikers, waaronder sacharose. Het overige deel van de nectar bestaat voornamelijk uit water en een kleine hoeveelheid andere stoffen. De bijen voegen aan de nectar hulpstoffen toe, zoals enzymen. Onder invloed van enzymen wordt sacharose omgezet tot andere suikers. Een reactie die daarbij optreedt, kan met onderstaande vergelijking worden weergegeven. Deze vergelijking is nog onvolledig: alleen één formule ontbreekt. $C_{12}H_{22}O_{11} + \ldots \rightarrow 2C_6H_{12}O_6$ (reactie 1). De verwerkte nectar wordt vervolgens in een honingraat (zie afbeelding hiernaast) gebracht. Daar verdampt water uit het mengsel. Wanneer het mengsel de juiste gehalte suikers heeft, is de honing klaar. Geef de ontbrekende formule.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $H_2O$ (1p)

Indien een naam is gegeven in plaats van de formule: 0 punten.

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 43 2 punten

Planten scheiden nectar af. Honingbijen verzamelen de nectar en verwerken die tot honing. Nectar bestaat voor een belangrijk deel uit suikers, waaronder sacharose. Het overige deel van de nectar bestaat voornamelijk uit water en een kleine hoeveelheid andere stoffen. De bijen voegen aan de nectar hulpstoffen toe, zoals enzymen. Onder invloed van enzymen wordt sacharose omgezet tot andere suikers. Een reactie die daarbij optreedt, kan met onderstaande vergelijking worden weergegeven. Deze vergelijking is nog onvolledig: alleen één formule ontbreekt. $C_{12}H_{22}O_{11} + \ldots \rightarrow 2C_6H_{12}O_6$ (reactie 1). De verwerkte nectar wordt vervolgens in een honingraat (zie afbeelding hiernaast) gebracht. Daar verdampt water uit het mengsel. Wanneer het mengsel de juiste gehalte suikers heeft, is de honing klaar. Sacharose wordt omgezet tot andere suikers (reactie 1). Neem onderstaande tabel over en geef aan of de genoemde gegevens 'wel' of 'niet' veranderen wanneer reactie 1 optreedt.
gegeven verandert wel/niet
het aantal suikermoleculen …
het aantal atomen per suikermolecuul …
het aantal atoomsoorten per suikermolecuul …

Bekijk het antwoord
  • Beoordeelt per gegeven of het wel of niet verandert: het aantal suikermoleculen wel; het aantal atomen per suikermolecuul wel; het aantal atoomsoorten per suikermolecuul niet (2p)

Puntentabel: indien drie gegevens juist 2 punten; indien twee gegevens juist 1 punt; indien één of geen gegeven juist 0 punten.

Vraag 43 in het hele examen

Vraag 44 1 punt

Planten scheiden nectar af. Honingbijen verzamelen de nectar en verwerken die tot honing. Nectar bestaat voor een belangrijk deel uit suikers, waaronder sacharose. Het overige deel van de nectar bestaat voornamelijk uit water en een kleine hoeveelheid andere stoffen. De bijen voegen aan de nectar hulpstoffen toe, zoals enzymen. Onder invloed van enzymen wordt sacharose omgezet tot andere suikers. Een reactie die daarbij optreedt, kan met onderstaande vergelijking worden weergegeven. Deze vergelijking is nog onvolledig: alleen één formule ontbreekt. $C_{12}H_{22}O_{11} + \ldots \rightarrow 2C_6H_{12}O_6$ (reactie 1). De verwerkte nectar wordt vervolgens in een honingraat (zie afbeelding hiernaast) gebracht. Daar verdampt water uit het mengsel. Wanneer het mengsel de juiste gehalte suikers heeft, is de honing klaar. Is het gehalte suikers in honing hoger of lager dan dat in de verwerkte nectar, of is dit gehalte gelijk?

  1. A Het gehalte suikers in honing is lager dan dat in de nectar.
  2. B Het gehalte suikers in honing is gelijk aan dat in de nectar.
  3. C Het gehalte suikers in honing is hoger dan dat in de nectar.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 44 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Brandmelders

Opgavetekst

Brandmelders

Bij het bouwen van huizen is het verplicht om een rookmelder te plaatsen. Dit apparaat reageert op de vaste deeltjes in rook en geeft een alarmtoon als er rook in een ruimte aanwezig is. Een bepaald soort rookmelder bevat een kleine hoeveelheid americiumoxide ($AmO_2$). De hoeveelheid $AmO_2$ in een rookmelder bevat 0,20 mg van het element americium.

Het is raadzaam om in huis ook een melder voor koolstofmono-oxide te plaatsen. Deze melders zijn onder andere te koop in een bouwmarkt. In een folder staat over dit product: detecteert gevaarlijke concentraties koolstofmono-oxide.

Vraag 2 1 punt

Americiumoxide bestaat uit ionen. Wat is de lading van het americiumion in $AmO_2$?

  1. A $1+$
  2. B $2+$
  3. C $3+$
  4. D $4+$
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 2 punten

De relatieve atoommassa van americium in deze rookmelder is 241. Bereken hoeveel milligram $AmO_2$ in de rookmelder aanwezig is.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van $AmO_2$ en Am: 241 u optellen bij $2 \cdot 16,0$ u en delen door 241 u. (1p)
  • Berekent het aantal mg $AmO_2$: de massaverhouding van $AmO_2$ en Am vermenigvuldigen met 0,20 mg. (1p)

Juiste uitkomst: 0,23 mg. De eenheid mg hoort bij de uitkomst.

Vraag 3 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Ontkalkingstabletten

Opgavetekst

Ontkalkingstabletten

In huishoudelijke apparaten waarin leidingwater wordt verwarmd, ontstaat ketelsteen. Deze apparaten moeten daarom regelmatig ontkalkt worden. Hoe vaak dit moet gebeuren, is afhankelijk van de hardheid van het leidingwater. Deze hardheid wordt uitgedrukt in Duitse hardheidsgraden (DH). Er wordt een aantal watercategorieën onderscheiden:

categorieDH
1tot 4
24 tot 8
38 tot 12
412 tot 18
5hoger dan 18

naar: https://nl.wikipedia.org

Vraag 6 1 punt

Geef de formule van een deeltje dat de hardheid van (leiding)water veroorzaakt.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule van $Ca^{2+}$ of $Mg^{2+}$. (1p)

Een naam in plaats van de formule levert 0 punten op. Het antwoord 'Ca' of 'Mg' zonder lading levert 0 punten op.

Vraag 6 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Ira Remsen

Opgavetekst

Ira Remsen

Ira Remsen (1846-1927) was een hoogleraar aan een Amerikaanse universiteit. Hij had als kind het volgende in zijn dagboek geschreven:
[1] Ik las in een scheikundeboek dat salpeterzuur reageert met koper. Ik had
[2] geen zin meer om dit soort dingen te lezen, ik wilde het zelf zien! Ik had
[3] zelf koperen muntjes en wist dat de dokter een fles salpeterzuur op tafel
[4] had staan. Ik legde een muntje op tafel en schonk er wat salpeterzuur
[5] overheen. Er ontstond een bruisende en sissende vloeistof die uiteindelijk
[6] blauw kleurde. Ook ontstond een donker, rood gas. Dit was onaangenaam
[7] en verstikkend. Hoe kon ik dit stoppen? Ik pakte het reagerende muntje
[8] op om het naar buiten te gooien. Daarbij leerde ik iets nieuws:
[9] salpeterzuur reageert ook met de huid. Ik veegde mijn pijnlijke vingers af
[10] aan mijn broek. Daarbij leerde ik dat salpeterzuur ook met de broek
[11] reageerde. Vanaf dat moment wist ik dat ik in een laboratorium wilde gaan
[12] werken.

naar: www.nasonline.org

Vraag 16 2 punten

Het rode gas (regel 6) heeft een molecuulmassa van 46,0 u en kan worden weergegeven met de formule $NO_x$. Bereken x.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de juiste atoommassa's van N (14,0 u) en O (16,0 u). (1p)
  • Juiste berekening: 46,0 u - 14,0 u = 32,0 u en 32,0 u : 16,0 u = 2; dus x = 2. (1p)

Juiste uitkomst: x = 2. De significantie niet beoordelen.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 2 punten

Er ontstonden ook andere gassen, zoals een gas met de formule $N_2O_4$. Geef de rationele naam van $N_2O_4$.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de stofnaam stikstofoxide als eerste deel van de naam. (1p)
  • Gebruikt de voorvoegsels di en tetra juist: distikstoftetraoxide (ook distikstoftetra-oxide). (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 1 punt

Welk van onderstaande deeltjes geeft de blauwe kleur aan de vloeistof (regel 5 en 6)?

  1. A $Cl^-$
  2. B $Cu^{2+}$
  3. C $H^+$
  4. D $NO_3^-$
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 18 in het hele examen

pictogram I

pictogram I
pictogram I

Ruitvormig pictogram met een grijze rand. Het zwarte symbool toont twee staven boven een hand en een oppervlak, met vloeistof die erop druppelt.

pictogram II

pictogram II
pictogram II

Ruitvormig pictogram met een grijze rand. Het zwarte symbool toont een doodshoofd met twee gekruiste botten eronder.

pictogram III

pictogram III
pictogram III

Ruitvormig pictogram met een grijze rand. Het zwarte symbool toont een kale, afgestorven boom op een stuk grond.

Vraag 19 1 punt

Een etiket met een pictogram op de fles salpeterzuur had Ira kunnen waarschuwen voor de effecten die hij waarnam toen hij het muntje oppakte (regels 7 tot en met 11). Welk pictogram is dat?

  1. A pictogram I
  2. B pictogram II
  3. C pictogram III
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Erratum op de opgaven: bij alternatief B moet pictogram I vervangen worden door pictogram II. Het juiste antwoord is A (pictogram I).

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 2 punten

De manier waarop Ira experimenteerde was niet veilig. Behalve voorzorgsmaatregelen zoals het dragen van een veiligheidsbril, had hij ook de uitvoering van zijn onderzoek kunnen verbeteren. Geef twee verbeteringen voor de uitvoering van zijn onderzoek. Baseer je antwoord op de informatie in de regels 4 tot en met 6.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste verbetering van de uitvoering, bijvoorbeeld: de proef in een petrischaal of bekerglas uitvoeren (in plaats van op tafel); de proef in de zuurkast uitvoeren; vooraf en tijdens de proef de ramen openzetten of ventileren. (1p)
  • Noemt een tweede, andere juiste verbetering van de uitvoering (zie de voorbeelden bij de eerste verbetering). (1p)

Een verbetering die niet op de uitvoering uit de regels 4 tot en met 6 is gebaseerd (zoals beschermende kleding) levert geen punt op.

Vraag 20 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Epsomzout

Opgavetekst

Epsomzout

Epsomzout ($MgSO_4$) kan worden gemaakt door een reactie van magnesium met een oplossing van zwavelzuur. Dit proces kan worden weergegeven met de volgende reactievergelijking:

Mg (s) + 2 H^+ (aq) \rightarrow Mg^{2+} (aq) + H_2 (g)

Linda maakt epsomzout volgens onderstaand voorschrift:

Benodigdheden
Reageerbuizen, indampschaal, trechter, filtreerpapier, driepoot, gaasje en een brander; magnesiumpoeder, broomthymolblauw en een oplossing van zwavelzuur.

Uitvoering
stap 1 Schenk een reageerbuisje halfvol met een oplossing van zwavelzuur.
stap 2 Voeg een paar druppels broomthymolblauw toe.
stap 3 Voeg magnesiumpoeder toe totdat er vaste stof op de bodem blijft liggen. De indicator is dan van kleur veranderd.
stap 4 Filtreer de inhoud van de buis.
stap 5 Damp het filtraat in totdat er een vaste stof overblijft.

Vraag 21 1 punt

Epsomzout is een triviale naam. Geef de rationele naam van epsomzout.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de rationele naam magnesiumsulfaat. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 24 1 punt

Welke vaste stof ligt na stap 3 op de bodem van de reageerbuis?

  1. A $Mg$
  2. B $Mg^{2+}$
  3. C $MgSO_4$
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 24 in het hele examen

Bron 10

Figuur uit het examen

Lijndiagram. Horizontale as: tijd. Verticale as: aantal deeltjes. Drie lijnen, aangeduid met I, II en III. Lijn I loopt horizontaal en blijft gelijk (streep-stip). Lijn II begint laag, stijgt en vlakt af (gestippeld). Lijn III begint hoog en daalt tot bijna nul. Er staan geen getallen op de assen.

Vraag 25 1 punt

Linda denkt na over het aantal deeltjes $Mg^{2+}$, $H^+$ en $SO_4^{2-}$ tijdens stap 3. Ze geeft het verloop van het aantal per soort deeltje schematisch weer in een diagram. Dit diagram is hiernaast weergegeven. Welke lijn in dit diagram hoort bij $SO_4^{2-}$?

  1. A lijn I
  2. B lijn II
  3. C lijn III
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Teken met behulp van de gegeven benodigdheden de opstelling die wordt gebruikt in stap 4. Geef in de tekening aan waar het filtraat en waar het residu zich bevinden.

Bekijk het antwoord
  • Juiste tekening met reageerbuis, trechter en filtreerpapier. (1p)
  • Residu en filtraat zijn juist aangegeven. (1p)

Een reageerbuis met daarin een trechter met filtreerpapier, zodat de trechter in de reageerbuis steekt. Het residu (vaste stof) ligt op het filtreerpapier in de trechter; het filtraat (vloeistof) staat onderin de reageerbuis.

Een indampschaaltje in plaats van een reageerbuis wordt niet aangerekend. Materialen die niet bij de benodigdheden staan, leveren geen punt op. Het niet tekenen van het filtraat en/of het residu wordt niet aangerekend.

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

Bij stap 5 ontstaat het epsomzout als neerslag van de opgeloste ionen. Geef de vergelijking van de vorming van het epsomzout. Noteer ook de toestandsaanduidingen.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $Mg^{2+}$ (aq) en $SO_4^{2-}$ (aq) voor de pijl. (1p)
  • Uitsluitend $MgSO_4$ (s) na de pijl, met de juiste toestandsaanduidingen: $Mg^{2+} (aq) + SO_4^{2-} (aq) \rightarrow MgSO_4 (s)$. (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 1 punt

Het epsomzout is na stap 5 nog verontreinigd met de indicator. Om de indicator te verwijderen kan tijdens de uitvoering van de proef Norit® (actieve kool) worden toegevoegd. Geef de naam van de scheidingsmethode waarbij Norit® wordt gebruikt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt adsorptie (of adsorberen). (1p)

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

Op welk moment in de proef kan de Norit® het best worden toegevoegd?

  1. A na stap 1 en voor stap 2
  2. B na stap 2 en voor stap 3
  3. C na stap 3 en voor stap 4
  4. D na stap 4 en voor stap 5
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 29 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Magnesium uit zeewater

Opgavetekst

Magnesium uit zeewater

[1] Zeewater bevat 1,3 gram magnesiumionen per liter. Uit zeewater kan
[2] magnesium worden verkregen met behulp van een oplossing van
[3] calciumhydroxide.
[4] Om deze oplossing te maken worden schelpen ($CaCO_3$) verhit, zodat
[5] hieruit calciumoxide en één andere stof (stof X) ontstaan. Deze stoffen
[6] worden gescheiden. Door vervolgens water toe te voegen aan het
[7] calciumoxide, ontstaat een oplossing van calciumhydroxide.
[8] De oplossing van calciumhydroxide wordt toegevoegd aan zeewater,
[9] waarbij magnesiumhydroxide wordt gevormd. In een aantal stappen wordt
[10] hieruit vervolgens magnesiumchloride verkregen.
[11] Door het magnesiumchloride te elektrolyseren ontstaat ten slotte
[12] magnesium. In onderstaand blokschema is de productie van magnesium
[13] uit zeewater schematisch weergegeven.

naar: Principles of Modern Chemistry - D.W. Oxtoby

Vraag 30 1 punt

Tot welk soort stoffen behoort magnesium (regel 2)?

  1. A metalen
  2. B moleculaire stoffen
  3. C niet-metalen
  4. D zouten
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 1 punt

Wat is de formule van stof X (regel 5)?

  1. A $C$
  2. B $CO_2$
  3. C $O_2$
  4. D $O_3$
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 31 in het hele examen

Bron 12

Figuur uit het examen

Blokschema van links naar rechts, met de ruimtes I tot en met V. Zeewater gaat de ruimte I in en komt als suspensie in II. Uit II komt oplossing Y naar beneden. Mg(OH)2 gaat van II naar III. In III komen H+, Cl- en H2O van boven binnen. Van III naar IV gaat Mg2+ en Cl- met H2O. Uit IV komt H2O naar beneden. Van IV naar V gaat MgCl2. Uit V komt Cl2 naar beneden en Mg naar rechts. Boven ruimte I komen Ca2+, OH- en H2O binnen.

Vraag 33 1 punt

Welke scheidingsmethode wordt toegepast in ruimte II?

  1. A adsorptie
  2. B extractie
  3. C filtratie
  4. D indampen
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 1 punt

Leg uit dat oplossing Y behalve water ook andere stoffen bevat.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste uitleg waaruit blijkt dat oplossing Y ook andere stoffen bevat, bijvoorbeeld: de $Ca^{2+}$ uit de calciumhydroxide-oplossing moet ergens blijven en komt in oplossing Y terecht; omdat zeewater meerdere opgeloste stoffen bevat, blijven deze na filtratie in de oplossing (het filtraat) over; als $OH^-$ of $Mg^{2+}$ in overmaat is, blijft dit opgelost; zeewater is altijd onzuiver, het is een mengsel en niet alle stoffen reageren met $OH^-$. (1p)

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 3 punten

Geef de vergelijking van de reactie die optreedt in ruimte III.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $Mg(OH)_2$ en $H^+$ voor de pijl. (1p)
  • Uitsluitend $Mg^{2+}$ en $H_2O$ na de pijl. (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element is voor en na de pijl gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen. (1p)

Antwoord $Mg(OH)_2 + 2 H^+ \rightarrow Mg^{2+} + 2 H_2O$: 3 punten. Als de leerling $Mg(OH)_2 + 2 HCl \rightarrow Mg^{2+} + 2 Cl^- + 2 H_2O$ of $Mg(OH)_2 + 2 H^+ + 2 Cl^- \rightarrow Mg^{2+} + 2 Cl^- + 2 H_2O$ geeft, levert dat 2 punten op.

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

Welk proces vindt plaats in ruimte IV?

  1. A condenseren
  2. B oplossen
  3. C verbranden
  4. D indampen
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 2 punten

Bereken hoeveel gram magnesiumchloride maximaal kan worden verkregen uit 1,0 L zeewater dat 1,3 gram magnesiumionen per liter bevat. Neem aan dat: in het proces een overmaat chloride-ionen beschikbaar is; alle magnesiumionen worden omgezet tot magnesiumchloride.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van $MgCl_2$ en $Mg^{2+}$: 24,3 u optellen bij $2 \cdot 35,5$ u en delen door 24,3 u. (1p)
  • Berekent het aantal gram $MgCl_2$: de massaverhouding van $MgCl_2$ en $Mg^{2+}$ vermenigvuldigen met 1,3 g. (1p)

Juiste uitkomst: 5,1 g. De eenheid g hoort bij de uitkomst.

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 1 punt

In reactor V wordt magnesiumchloride gesmolten en geëlektrolyseerd zodat magnesium ontstaat. Geef aan waarom magnesiumchloride gesmolten moet worden om het magnesium op deze manier te kunnen produceren.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat magnesiumchloride alleen (elektrische) stroom geleidt in gesmolten of vloeibare toestand, bijvoorbeeld: zouten geleiden alleen stroom in opgeloste of vloeibare toestand; wanneer magnesiumchloride vloeibaar is, bestaat het uit beweegbare ionen en geleidt het stroom; een vast zout kan geen stroom geleiden. (1p)

Het antwoord 'anders ontstaat er geen magnesium' levert 0 punten op.

Vraag 38 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Bloemen in blauwe vaas

Opgavetekst

Bloemen in blauwe vaas

[1] Een bekend schilderij van Van Gogh is 'Bloemen in
[2] blauwe vaas'. De gele bloemen van dit schilderij zijn
[3] in de loop van de tijd verkleurd. De gebruikte verf
[4] bevatte namelijk de gele kleurstof cadmiumsulfide.
[5] Deze stof kan onder invloed van licht reageren met
[6] zuurstof tot wit cadmiumsulfaat.
[7] Om dit proces te stoppen kreeg het schilderij later een
[8] beschermlaag. Deze laag bevatte onder meer
[9] loodionen en oxalaationen ($C_2O_4^{2-}$). Maar doordat
[10] deze ionen reageerden met de ionen uit het
[11] cadmiumsulfaat, ontstond een oranje-grijze korst op
[12] het schilderij.

Alle cadmiumzouten die hierboven zijn genoemd, bevatten $Cd^{2+}$-ionen.

naar: Chemistry World, Analytical Chemistry

Vraag 39 1 punt

Geef de formule van cadmiumsulfide (regel 4).

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $CdS$. (1p)

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 1 punt

De reactie waarbij cadmiumsulfide wordt omgezet (regels 5 en 6) is geen fotolyse. Geef aan waaruit dat blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste reden waaruit blijkt dat er geen fotolyse is, bijvoorbeeld: er zijn meerdere (begin)stoffen; behalve cadmiumsulfide reageert ook zuurstof. (1p)

Het antwoord 'er ontstaat slechts één reactieproduct' reken je goed.

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 41 1 punt

Doordat de ionen uit de beschermlaag reageerden (regels 9 tot en met 12), ontstonden $CdC_2O_4$ en een ander zout. Uit hoeveel atoomsoorten bestaat de stof $CdC_2O_4$?

  1. A 2
  2. B 3
  3. C 4
  4. D 6
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Geef de naam van het 'andere zout' dat ontstond doordat de ionen uit de beschermlaag reageerden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt loodsulfaat (of lood(II)sulfaat). (1p)

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 43 1 punt

Op het deel van het schilderij waar de lijst overheen kwam, was ook gele verf gebruikt. Geef aan waarom onder de lijst geen cadmiumoxalaat werd gevormd.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste reden, bijvoorbeeld: onder de lijst kwam geen of onvoldoende licht, waardoor het cadmiumsulfide daar niet reageerde tot cadmiumsulfaat; of (misschien) onder de lijst was geen beschermlaag aangebracht, waardoor er geen oxalaationen aanwezig waren. (1p)

Vraag 43 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Vuurwerkplant

Opgavetekst

Vuurwerkplant

De bladeren van de 'vuurwerkplant' produceren een olieachtig mengsel. Hierdoor verliest de plant minder vocht. Eén van de bestanddelen van dit mengsel (stof A) ontleedt gemakkelijk tot chavicol ($C_9H_{10}O$) en isopreen ($C_5H_8$). Doordat isopreen bij relatief lage temperatuur verdampt, kan op warme, windstille dagen een nevel van isopreen rond de plant ontstaan. Deze nevel is brandbaar.

naar: Chemistry in the Garden - J.R. Hanson

Vraag 44 1 punt

Bij de ontleding ontstaat per molecuul van stof A steeds één molecuul chavicol en één molecuul isopreen. Geef de formule van stof A.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $C_{14}H_{18}O$. (1p)

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 45 1 punt

Wanneer te veel water verdampt, droogt de plant uit. Welke van de onderstaande fase-overgangen geeft verdamping weer?

  1. A g → l
  2. B l → g
  3. C s → l
  4. D l → s
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Welke stof (chavicol en/of isopreen) behoort tot de koolwaterstoffen?

  1. A alleen chavicol
  2. B alleen isopreen
  3. C geen van beide stoffen
  4. D beide stoffen
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 46 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Spiritus

Vraag 1 2 punten

Uit welke van onderstaande kenmerken blijkt dat spiritus een oplossing is? Neem onderstaande tabel over en kies bij elk kenmerk uit 'wel' of 'niet'.
kenmerk: wel/niet
Een oplossing bevat altijd water. …
Een oplossing is altijd helder. …
Een oplossing is altijd gekleurd. …
Een oplossing is altijd een vloeistof. …

Bekijk het antwoord
  • Kiest bij elk kenmerk het juiste antwoord: Een oplossing bevat altijd water: niet. Een oplossing is altijd helder: wel. Een oplossing is altijd gekleurd: niet. Een oplossing is altijd een vloeistof: wel. (2p)

Puntentabel: vier kenmerken juist 2 punten; drie of twee kenmerken juist 1 punt; één of geen kenmerk juist 0 punten.

Vraag 1 in het hele examen

Tabel 1 Spiritus

Spiritus is een heldere, blauwe vloeistof die vooral bestaat uit ethanol ($C_2H_6O$) en ongeveer 10 volumeprocent water. Ook bevat spiritus kleine hoeveelheden methanol, aceton en pyridine, waardoor de vloeistof ongeschikt is voor consumptie. Spiritus wordt onder andere gebruikt als brandstof. In de tabel hieronder staan enkele gegevens van de bestanddelen van spiritus. Twee gegevens ontbreken nog.

stofformulekookpunt (K)
aceton$C_3H_6O$329
ethanol$C_2H_6O$351
methanol$CH_4O$338
pyridine$C_5H_5N$388
water……

Vraag 2 2 punten

Geef de ontbrekende gegevens van tabel 1. Noteer je antwoord als volgt:
formule: …
kookpunt (K): …

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule van water: $H_2O$ (1p)
  • Noemt het kookpunt van water: 373 (K) (1p)

Wanneer als kookpunt 100 °C is gegeven, hiervoor geen scorepunt toekennen.

Vraag 2 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Ruitenvuil

Opgavetekst

Ruitenvuil

Koen heeft onderzoek gedaan naar de samenstelling van dit vuil. In zijn verslag staat onder andere het volgende:

Uitvoering en waarnemingen:
[1] Ik heb een tissue vochtig gemaakt met gedestilleerd water. Dit water heb [2] ik eerst onderzocht met blauw en rood lakmoespapier. Uit dit proefje bleek [3] dat het water neutraal was. Met de vochtige tissue heb ik toen twee vuile [4] ruiten afgenomen. De tissue zag er daarna zwart uit. Op school heb ik de [5] vuile tissue in ongeveer 50 mL gedestilleerd water gebracht en de tissue [6] flink bewogen met een roerstaaf. Het water werd een beetje troebel, [7] onder andere door de zwarte stof. Ik heb het mengsel gefiltreerd en [8] daarbij de tissue zo goed mogelijk uitgeperst met de roerstaaf. Bij elk van [9] de volgende vijf proefjes heb ik een klein beetje van het filtraat gebruikt:

proeftoegevoegdwaarneming
1methylroodde kleur is rood
2dimethylgeelde kleur is geel
3oplossing van kopernitraathet blijft helder
4oplossing van bariumchloridehet wordt troebel
5oplossing van zilvernitraathet wordt troebel

[10] Vervolgens heb ik een beetje van het filtraat op een platina draad gedaan [11] en dit in een kleurloze vlam gehouden. De kleur van de vlam werd geel. [12] Ten slotte heb ik met een beetje filtraat een elektrolyse-proefje gedaan. [13] Hieruit bleek dat bij de positieve elektrode chloorgas ontstond. Bij de [14] negatieve elektrode ontstond ook een gas, dat ik opving. Toen ik er [15] vervolgens een vlam bij hield, klonk er een plofje.

Vraag 9 1 punt

Uit de regels 4 tot en met 7 blijkt dat een mengsel is ontstaan. Welk soort mengsel is dit?

  1. A een legering
  2. B een nevel
  3. C een oplossing
  4. D een suspensie
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

Uit het resultaat van de vlamkleuringstest (regels 10 en 11) blijkt dat in het filtraat deeltjes van een bepaald element aanwezig kunnen zijn. Welk element is dat?

  1. A calcium
  2. B koper
  3. C natrium
  4. D zink
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 14 1 punt

Geef de naam van het gas dat is ontstaan bij de negatieve elektrode.

Bekijk het antwoord
  • Noemt waterstof (gas). (1p)

Indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 punten.

Vraag 14 in het hele examen

2018, tijdvak 2: 1 April!

Opgavetekst

Brandweer wil helium zonder Donald Duckstem

Enkele jaren geleden was in een krant onderstaand artikel te lezen.

[1] DEVENTER - Helium in de ademluchtflessen kan het gewicht dat [2] brandweerlieden op hun rug moeten meesjouwen halveren. [3] De Deventer brandweer begint daarom met een landelijk experiment [4] met een mengsel van lucht en helium. [5] Helium is lichter dan lucht en is daardoor een aantrekkelijk alternatief. Dat [6] is al een tijd bekend in brandweerland. Maar dat laatste geldt ook voor het [7] heel grote nadeel: wie het inademt gaat met een Donald Duckstemmetje [8] spreken. [9] De Deventer brandweer wil ondanks dit nadeel toch gaan experimenteren [10] met gebruik van helium in de ademluchtflessen. Want: elke kilo die een [11] brandweerman kan besparen is er één. „De brandweeruitrusting neemt [12] steeds verder toe en daarmee ook het gewicht”, zegt woordvoerder Hilko [13] Kruise. „Een (volledige) ademluchtset weegt ongeveer tien kilo, maar als [14] helium wordt gebruikt gaat het gewicht met vijf kilo omlaag.” [15] Vanuit diverse korpsen is al belangstelling voor het experiment getoond.

naar: Deventer Dagblad

Vraag 15 1 punt

Helium behoort tot de elementen in groep 18 van het periodiek systeem. → Geef de algemene naam van deze groep elementen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt: edelgassen. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Bij de brandweer wordt regelmatig gebruikgemaakt van een ademluchtset. Deze set bestaat uit een draagstel en een stalen ademluchtfles die via een ventiel en slangen lucht levert aan een gezichtsmasker. → Geef een reden waarom het soms nodig is dat brandweerlieden lucht uit een ademluchtset gebruiken tijdens de bestrijding van een brand.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een van de volgende redenen: er ontstaat rook (waardoor ademhalen moeilijk is); de (verbrandings)gassen kunnen giftig zijn; de hete (verbrandings)gassen moet je (liever) niet inademen. (1p)

Indien slechts een antwoord is gegeven als 'om zuurstof te hebben' of 'anders kan de brandweerman stikken': 0 punten. Wanneer een antwoord is gegeven als 'er ontstaat een zuurstoftekort' of 'bij een (ver)brand(ing) wordt (veel) zuurstof verbruikt', dit goed rekenen. Wanneer een antwoord is gegeven als 'ter voorkoming van het inademen van verbrandingslucht/verbrandingsgassen/vervuilde (buiten)lucht / giftige (buiten)lucht', dit goed rekenen.

Vraag 16 in het hele examen

Bron 6

Figuur uit het examen

Frank vermoedt dat de lucht die in de ademluchtfles wordt geperst niet wordt gemengd met helium (regel 4), maar dat de stikstof in die lucht wordt vervangen door helium. Hiernaast is de samenstelling van de samengeperste lucht in de (normale) ademluchtfles van de brandweer in een cirkeldiagram weergegeven.

Cirkeldiagram: drie vakken, aangeduid met I, II en III. Vak I is het grootste, lichte vak. Vak II is een donker vak. Vak III is het kleinste vak.

„Op zich geen gek idee, maar er klopt iets niet in dit verhaal!” zei Frank toen hij het krantenartikel las. Enkele dagen na plaatsing werd het artikel door de redactie teruggenomen. Het bleek een 1 aprilgrap van de Deventer brandweer te zijn! „Zie je wel,” dacht Frank, „een besparing van 5 kilo (regel 14) is wel heel erg veel.”

Vraag 17 1 punt

Geef de formule van de stikstof in lucht.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $N_2$. (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 1 punt

Welk gedeelte van de ademlucht (uit het cirkeldiagram hierboven) wordt vervangen wanneer de stikstof door helium zou worden vervangen?

  1. A I
  2. B II
  3. C III
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 3 punten

Bereken hoeveel kilogram een gevulde ademluchtfles minder zou wegen, wanneer de Deventer brandweer alle stikstof in deze ademluchtfles door helium zou hebben vervangen. Ga uit van de volgende gegevens:

  • De lucht in de ademluchtfles bevat 1735 gram stikstofgas.
  • Stikstof is 7,0 maal zo zwaar als helium.
Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal gram helium: 1735 (g) delen door 7,0. (1p)
  • Berekent de gewichtsbesparing: het aantal gram helium aftrekken van 1735 (g). (1p)
  • Rekent de gewichtsbesparing om van gram naar kilogram: de gewichtsbesparing vermenigvuldigen met $10^{-3}$ (g kg^-1). (1p)

Juiste uitkomst: 1,5 (kg). Een berekening als '1735 ⋅ 10^-3 ⋅ 6,0 : 7,0 = 1,5' goed rekenen. De significantie niet beoordelen.

Vraag 19 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Zinkfabriek

Opgavetekst

Zinkfabriek

Zinkfabriek

Een Nederlandse zinkfabriek produceert zink uit zinkerts en ander zinkhoudend materiaal. Dit proces kan sterk vereenvoudigd als volgt worden beschreven:

stap 1
Over het zinkhoudend materiaal wordt hete lucht geblazen. Hierbij treedt onder andere een reactie op die hieronder met een vergelijking is weergegeven. In deze vergelijking ontbreken nog de coëfficiënten.

\dots ZnS + \dots O_2 \rightarrow \dots ZnO + \dots SO_2

stap 2
Het gevormde zinkoxide laat men reageren met een oplossing van zwavelzuur, waardoor een oplossing van zinksulfaat ontstaat.

stap 3
Door de oplossing van zinksulfaat wordt stroom geleid, waardoor vast zink ontstaat. De vergelijking van dit proces kan worden weergegeven als:

2 Zn^{2+} + 2 H_2O \rightarrow 2 Zn + 4 H^+ + O_2

Hierbij ontstaat een oplossing van zwavelzuur die wordt teruggevoerd naar stap 2.

Het proces kan vereenvoudigd met het volgende blokschema worden weergegeven. Blokschema: zinksulfide gaat in blok I, daar komt zuurstof bij. Uit I komen zinkoxide (naar II) en zwaveldioxide. In II reageert het zinkoxide met de zwavelzuuroplossing die terugkomt uit III, er ontstaat een zinksulfaatoplossing die naar III gaat. In III ontstaat zink, daar komt zuurstof bij en komt de zwavelzuuroplossing vandaan die terug naar II gaat.

Bij het proces ontstaat vervuild afvalwater dat sulfaationen bevat. Dit afvalwater wordt behandeld in bioreactoren waar bacteriën de sulfaationen omzetten tot sulfide-ionen. Hierbij ontstaat onder andere zinksulfide (ZnS), dat neerslaat. Met behulp van een scheidingsmethode wordt het zinksulfide teruggewonnen en weer gebruikt in stap 1.

Het geproduceerde zink wordt uiteindelijk gesmolten en in vormen gegoten zoals blokken en platen. Ook worden er legeringen van gemaakt.

Vraag 20 1 punt

Neem de vergelijking van de reactie die plaatsvindt bij stap 1 over en vul de ontbrekende coëfficiënten aan.

\dots ZnS + \dots O_2 \rightarrow \dots ZnO + \dots SO_2

Bekijk het antwoord
  • Vult de juiste coëfficiënten in: $2 ZnS + 3 O_2 \rightarrow 2 ZnO + 2 SO_2$ (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

Een van de reactieproducten wordt afgevangen en omgezet, omdat deze stof anders in het milieu zure regen kan veroorzaken. → Geef de naam van deze stof.

Bekijk het antwoord
  • Noemt: zwaveldioxide. (1p)

Indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 punten.

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 23 1 punt

Het bij stap 3 gevormde zink ontstaat bij de negatieve elektrode. → Welke waarneming kan worden gedaan bij de andere (positieve) elektrode?

Bekijk het antwoord
  • Noemt een van de volgende waarnemingen: (gas)belletjes (in de vloeistof); de vloeistof gaat bruisen. (1p)

Indien een conclusie (bijvoorbeeld 'het wordt zuur' of 'er ontstaat zuurstofgas') is gegeven in plaats van een waarneming: 0 punten. Wanneer een antwoord is gegeven als 'er ontstaat een gas', dit hier goed rekenen.

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 1 punt

Met behulp van welke scheidingsmethode wordt het zinksulfide teruggewonnen?

  1. A adsorberen
  2. B bezinken
  3. C extraheren
  4. D neutraliseren
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

In de bioreactor wordt per dag 12 000 kg zinksulfide teruggewonnen. Hieruit wordt zink geproduceerd. → Bereken hoeveel kg zink maximaal kan worden geproduceerd uit 12 000 kg zinksulfide.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van zink en zinksulfide: 65,4 (u) delen door de som van 65,4 (u) en 32,1 (u). (1p)
  • Berekent het aantal kg zink dat maximaal kan worden geproduceerd uit 12 000 kg zinksulfide: de massaverhouding van zink en zinksulfide vermenigvuldigen met 12 000 (kg). (1p)

Juiste uitkomst: 8,05 ⋅ 10^3 (kg). De significantie niet beoordelen.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Het maken van zinken platen uit vast zink is geen chemische reactie. → Geef aan waarom dit geen chemische reactie is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een van de volgende antwoorden: er ontstaan geen nieuwe stoffen; zink wordt alleen (om)gesmolten/omgevormd (er ontstaat geen nieuwe stof); de zinkplaten hebben dezelfde stofeigenschappen als het (omgesmolten) zink. (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

Welke van onderstaande legeringen kunnen worden gemaakt met zink? Neem onderstaande tabel over en kies bij elke legering uit 'wel' of 'niet'.
amalgaam: …
brons: …
messing: …
nieuw zilver: …

Bekijk het antwoord
  • Kiest bij elke legering het juiste antwoord: amalgaam wel; brons niet; messing wel; nieuw zilver wel. (2p)

Indien vier legeringen juist: 2 punten; indien drie of twee legeringen juist: 1 punt; indien één of geen legering juist: 0 punten.

Vraag 27 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Aceton

Opgavetekst

Aceton

Aceton is een stof die goed mengt met water, maar ook met olie en olieachtige stoffen. Daarom wordt aceton veel gebruikt als oplosmiddel. In onderstaande tabel staan enkele gegevens van aceton.

gegevenwaarde
molecuulformule$C_3H_6O$
molecuulmassa58,0 (u)
rationele naampropanon
kookpunt329 K
smeltpunt178 K

[1] Op internet staat een ouderwetse beschrijving voor de bereiding van een [2] kleine hoeveelheid aceton. Hierbij wordt calciumethanoaat ($CaC_4H_6O_4$) [3] verwarmd tot een temperatuur van 160 °C waardoor aceton ontstaat. De [4] aceton wordt vervolgens opgevangen en gekoeld. De reactievergelijking [5] van dit proces is hieronder onvolledig weergegeven.

CaC_4H_6O_4 \rightarrow C_3H_6O + \text{stof X}

naar: www.wilsor.nl en wikipedia; bereiding naar: http://werner.yellowcouch.org

Vraag 28 1 punt

Welke fase-aanduiding heeft aceton bij kamertemperatuur (293 K)?

  1. A aq
  2. B g
  3. C l
  4. D s
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 30 1 punt

Tot welk soort stoffen behoort calciumethanoaat?

  1. A koolwaterstoffen
  2. B metalen
  3. C moleculaire stoffen
  4. D niet-ontleedbare stoffen
  5. E zouten
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 2 punten

Geef de formule van stof X.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een formule met uitsluitend de atoomsoorten Ca, C en O. (1p)
  • Geeft de juiste indices in de formule: $CaCO_3$. (1p)

De juiste formule is $CaCO_3$. Indien de naam 'calciumcarbonaat' is gegeven: 1 punt. Indien een andere naam is gegeven in plaats van de formule: 0 punten.

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 1 punt

Welk proces treedt op wanneer calciumethanoaat wordt verwarmd (regels 2 en 3)?

  1. A ontleding
  2. B oplossen
  3. C polymerisatie
  4. D verbranding
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 2 punten

Bereken hoeveel gram aceton maximaal kan ontstaan uit 12,5 gram calciumethanoaat. Neem aan dat aceton en stof X ontstaan in de massaverhouding aceton : stof X = 1,0 : 1,7.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van aceton en calciumethanoaat: 1,0 (g) delen door de som van 1,0 (g) en 1,7 (g). (1p)
  • Berekent de massa aceton die kan worden gevormd: 12,5 (g) vermenigvuldigen met de massaverhouding van aceton en calciumethanoaat. (1p)

Juiste uitkomst: 4,6 (g). Wanneer de berekening '12,5 : 2,7 = 4,6' is gegeven, dit goed rekenen. De significantie niet beoordelen.

Vraag 33 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Bier

Opgavetekst

Bier

Bier

De productie van bier verloopt in stappen. In de afbeelding hieronder is een aantal van die stappen weergegeven.

Afbeelding met vijf plaatjes naast elkaar, met de opschriften maischen, koken, gisten en rijpen. Tussen de stappen staat twee keer het opschrift filtreren.

Bij het maken van bier wordt 'mout' gebruikt. Mout bevat onder andere zetmeel en enzymen (biologische katalysatoren). Bij het maischen wordt een mengsel van water en mout langere tijd verwarmd. Daardoor zetten de enzymen het aanwezige zetmeel om tot moutsuikers. Het verwarmen gebeurt in drie stappen, waarbij de temperatuur telkens enige tijd constant wordt gehouden. Zo worden de aanwezige enzymen optimaal gebruikt. De opbrengst aan moutsuikers is dan het hoogst. In tabel 1 staan enkele enzymen die betrokken zijn bij het maischen.

Vraag 34 2 punten

De moleculen van de moutsuikers zijn opgebouwd uit dezelfde atoomsoorten als de moleculen van glucose. → Geef de namen van deze atoomsoorten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de namen van de drie atoomsoorten: koolstof, waterstof en zuurstof. (2p)

Indien drie namen juist: 2 punten; indien twee namen juist: 1 punt; indien één of geen naam juist: 0 punten. Indien het antwoord 'C, H en O' is gegeven: 1 punt. Indien één of meer onjuiste symbolen zijn gegeven: 0 punten. De volgorde van de atoomsoorten niet beoordelen.

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 1 punt

Wat is de functie van een katalysator?

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat een katalysator een (de) reactie versnelt. (1p)

Indien het antwoord 'een katalysator wordt gebruikt, maar niet verbruikt' is gegeven: 0 punten.

Vraag 35 in het hele examen

Bron 12

Figuur uit het examen

[1] Sarina brouwt zelf bier. Na het maischen filtreert ze het mengsel dat is [2] ontstaan. Ze kookt het verkregen filtraat en voegt tijdens het koken [3] vruchtbolletjes van de hopplant toe. De geur- en smaakstoffen hieruit [4] worden afgegeven aan de vloeistof. Vervolgens filtreert Sarina het [5] ontstane mengsel.

[6] Vervolgens voegt Sarina biergist toe aan de verkregen [7] vloeistof. Het gist zet een deel van de moutsuikers om tot [8] alcohol en koolstofdioxide. Ze sluit het reactievat af met een [9] 'waterslot'. Maar ze vult het waterslot niet met water maar [10] met een andere heldere kleurloze vloeistof, zodat ze de [11] gevormde koolstofdioxide kan aantonen. Ze weet dan dat [12] de gisting op gang is gekomen.

Na het gisten volgt het 'rijpen'. Tijdens het rijpen ontstaan de speciale geur en smaak van bier. Eén van de reacties die hierbij plaatsvindt, is hieronder in een vergelijking weergegeven. In deze vergelijking is de formule van één stof vervangen door stof X.

C_6H_{12}O_2 + C_2H_6O \rightarrow \text{stof X} + H_2O

Vraag 38 1 punt

Wat is de naam van het proces waarbij de geur- en smaakstoffen worden afgegeven aan de vloeistof?

  1. A adsorptie
  2. B destillatie
  3. C extractie
  4. D filtratie
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 1 punt

Waaruit bestaat het residu van de laatste filtratie (regels 4 en 5)?

  1. A geur- en smaakstoffen
  2. B mout
  3. C gekookte vruchtbolletjes
  4. D water
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 1 punt

Wat is de naam van de vloeistof (regel 10) en welke waarneming zal Sarina doen als het gisten op gang is gekomen?

  1. A Kalkwater, dit vormt rook.
  2. B Kalkwater, dit wordt wit.
  3. C Kopersulfaatoplossing, dit wordt blauw.
  4. D Kopersulfaatoplossing, dit wordt troebel.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 41 1 punt

Bier bevat alcohol. Wat is de formule van alcohol?

  1. A $C_2H_6O$
  2. B $C_6H_{12}O_2$
  3. C $C_6H_{12}O_6$
  4. D $C_{12}H_{22}O_{11}$
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Hoeveel H-atomen bevat een molecuul van stof X?

  1. A 10
  2. B 12
  3. C 14
  4. D 16
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 42 in het hele examen

Bron 13

Voor het bier dat Sarina wil maken heeft ze water nodig met een hardheid van DH 10,0 (1 DH = 7,1 mg Ca2+ per liter water). Het kraanwater dat Sarina gebruikt, heeft DH 7,0. Ze leest op de site www.hobbybrouwen.nl dat ze CaSO4 kan toevoegen om het water harder te maken.

Vraag 43 2 punten

Laat met een berekening zien dat het massapercentage Ca in CaSO4 gelijk is aan 29,4%.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de molecuulmassa van $CaSO_4$: 40,1 (u) optellen bij 32,1 (u) en bij 4 ⋅ 16,0 (u). (1p)
  • Berekent het massapercentage Ca in $CaSO_4$: 40,1 (u) delen door de molecuulmassa van $CaSO_4$ en vermenigvuldigen met 100 (%) (en afronden). (1p)

Voorbeeld van een juiste berekening: 40,1 / (40,1 + 32,1 + 4 ⋅ 16,0) ⋅ 100% = 29,4%. De significantie niet beoordelen.

Vraag 43 in het hele examen

Vraag 44 2 punten

Bereken hoeveel mg CaSO4 Sarina per liter water moet toevoegen om de hardheid met DH 3,0 te verhogen (van DH 7,0 naar DH 10,0). Maak gebruik van de volgende gegevens:

  • Het massapercentage Ca in CaSO4 is 29,4%.
  • De toegevoegde hoeveelheid CaSO4 lost volledig op.
Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal mg Ca2+ dat per liter moet worden toegevoegd: 3,0 vermenigvuldigen met 7,1 (mg/L). (1p)
  • Berekent het aantal mg CaSO4 dat moet worden toegevoegd: het aantal mg Ca2+ dat per liter moet worden toegevoegd delen door 29,4 (%) en vermenigvuldigen met 100 (%). (1p)

Juiste uitkomst: 72 (mg). De significantie niet beoordelen.

Vraag 44 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Koeienuier

Opgavetekst

Koeienuier

Koeienuier

Stichting C3 heeft kaarten waarop steeds een chemisch experiment is beschreven. Een daarvan is de koeienuier.

Afbeelding met drie plaatjes naast elkaar. Links: „Doe twee eetlepels zuiveringszout in een latex afwashandschoen.” Midden: „Giet er een half kopje schoonmaakazijn bij.” Rechts: „Knoop de handschoen snel dicht en kijk wat er gebeurt.”

De reactie die plaatsvindt tussen de schoonmaakazijn en het zuiveringszout kan als volgt worden weergegeven:

H^+ (aq) + NaHCO_3 (s) \rightarrow H_2O (l) + CO_2 (g) + Na^+ (aq)

Sabri wil de proef thuis uitvoeren. In de kast staat geen schoonmaakazijn, maar wel huishoudazijn. Schoonmaakazijn bevat 80 gram azijnzuur per liter. Huishoudazijn bevat 40 gram azijnzuur per liter.

Bron 15

Figuur uit het examen

Het effect van de reactie in de dichtgeknepen handschoen is zichtbaar in de afbeelding hiernaast.

Foto van de opgeblazen handschoen, de vingers staan uitgespreid.

Vraag 48 1 punt

De handschoen wordt 'opgeblazen'. Welke van onderstaande oorzaken kan/kunnen hiervoor worden gegeven?
I De afstand tussen de deeltjes van de stoffen in de handschoen is groter geworden.
II De totale massa van de stoffen in de handschoen is groter geworden.

  1. A uitsluitend oorzaak I
  2. B uitsluitend oorzaak II
  3. C oorzaak I en II
  4. D geen van beide oorzaken
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 48 in het hele examen

Hoe vaak stoffen en materialen in het examen komt

Vragen over stoffen en materialen per centraal examen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 11-16, 20-21, 24-40, 42-474184%
2026, tijdvak 23-4, 7-10, 12-16, 18-21, 24, 26-29, 42-472655%
2025, tijdvak 11-5, 7-10, 12-14, 18-22, 24-31, 34-37, 40-46, 483777%
2025, tijdvak 21, 7-8, 10-23, 25, 28-32, 34-473779%
2024, tijdvak 11-6, 8-9, 11-12, 16-23, 25-29, 31-40, 42, 47-483673%
2024, tijdvak 22-8, 10, 13-18, 21, 23-31, 33-36, 38-463777%
2023, tijdvak 11-9, 12, 14-17, 20, 22-27, 29-44, 463883%
2023, tijdvak 21-5, 7-12, 23-27, 29, 35-37, 41-482858%
2022, tijdvak 11-7, 17-22, 35-36, 38-42, 45-502652%
2022, tijdvak 21-2, 7-11, 13, 18, 23-28, 36-472755%
2021, tijdvak 13, 5-6, 11, 13-17, 20-30, 38-39, 42-46, 48-492958%
2021, tijdvak 21, 6, 8-20, 22-27, 29-37, 39-43, 453673%
2021, tijdvak 31-3, 6-17, 19, 21-23, 25-31, 34-35, 39-42, 44-463576%
2019, tijdvak 11-3, 8-14, 27-40, 44-472860%
2019, tijdvak 21-2, 5-6, 8-15, 17, 21, 29-32, 35-442861%
2018, tijdvak 12-3, 6, 16-21, 24-31, 33-463165%
2018, tijdvak 21-2, 9, 12, 14-21, 23-28, 30-35, 38-44, 483267%

In 17 van de 17 ingedeelde examens natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl staat een vraag over stoffen en materialen, samen 552 vragen (68% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2026, tijdvak 1: 41 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 74% van de vragen over stoffen en materialen, daarvoor 64%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.

Oefenen met stoffen en materialen

Maak de 15 nieuwste examenvragen over stoffen en materialen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over stoffen en materialen

Andere onderwerpen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op scheikunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt stoffen en materialen voor in het eindexamen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl?

In de 17 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 552 vragen over stoffen en materialen, 68% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.

In welk examen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over stoffen en materialen?

In het examen van 2026, tijdvak 1, met 41 vragen: 1-16, 20-21, 24-40, 42-47.

Hoe oefen ik examenvragen over stoffen en materialen?

Op deze pagina staan alle vragen over stoffen en materialen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.