Examenvragen zuren en basen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl

170 vragen over zuren en basen uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Zuren en basen komt in 17 van de 17 examens natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl voor, met 170 vragen (21% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 1 (17 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over zuren en basen

Per examen de vragen over zuren en basen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Snoepzout

Opgavetekst

Salmiak ($\mathrm{NH_4Cl}$) is een witte, vaste stof die onder andere wordt gebruikt in snoepgoed, zoals lolly's. De salmiak lost tijdens het snoepen op in het speeksel op de tong. Dit geeft een zoutachtige smaak aan het zoete snoepgoed. Speeksel bestaat voornamelijk uit water.

Vraag 17 1 punt

De docent schenkt een beetje zoutzuur in een reageerbuis en steekt een blauw lakmoespapiertje en een rood lakmoespapiertje in het zoutzuur. Dan haalt hij de papiertjes eruit en laat de klas de waarnemingen noteren.

Welke waarnemingen zijn juist?

  1. A Rood lakmoes blijft rood en blauw lakmoes blijft blauw.
  2. B Rood lakmoes blijft rood en blauw lakmoes wordt rood.
  3. C Rood lakmoes wordt blauw en blauw lakmoes blijft blauw.
  4. D Rood lakmoes wordt blauw en blauw lakmoes wordt rood.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 1 punt

De docent gebruikt verdund zoutzuur bij het maken van salmiak. Bij een andere proef wordt soms geconcentreerd zoutzuur gebruikt.

→ Leg uit wat het verschil is tussen verdund zoutzuur en geconcentreerd zoutzuur.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Verdund zoutzuur bevat (per liter) minder waterstofchloride / meer water dan geconcentreerd zoutzuur.

Opmerking

Wanneer een antwoord is gegeven als: 'geconcentreerd zoutzuur heeft een lagere pH (dan verdund zoutzuur)', dit goed rekenen.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 1 punt

Wanneer de docent ammonia toevoegt aan het zoutzuur, doet Laura een waarneming. Ze concludeert uit deze waarneming dat het mengsel nog steeds een oplossing is.

→ Noteer de waarneming die Laura doet.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • De vloeistof in het bekerglas blijft helder.
  • Er is geen witte stof / vaste stof / neerslag zichtbaar.

Opmerking

Wanneer het antwoord 'het mengsel blijft kleurloos' is gegeven, dit goed rekenen.

Vraag 19 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Verkleurde medaille

Opgavetekst

Sommige atleten hebben geklaagd over verkleuringen aan hun bronzen medaille van de Olympische Spelen in 2024. Dit verkleuren is het gevolg van een proces dat verloopt wanneer de medaille in contact komt met zweet en lucht. Deze bronzen medaille bevat koper dat is gemengd met enkele andere metalen.

Zwart-witfoto van een bronzen medaille van de Olympische Spelen van Parijs 2024 met vlekken en verkleuringen op het oppervlak.

Uit het koper kan wit koper(I)chloride ($\mathrm{CuCl}$) worden gevormd. Dit zout reageert verder tot een groene verbinding die kan worden weergegeven met de formule $\mathrm{Cu_4Cl_2(OH)_6}$.

Beide koperverbindingen veroorzaken de kleurverandering.

Bij de vorming van de groene verbinding ontstaat $\mathrm{HCl}$. Wanneer deze stof oplost in water uit de lucht of uit zweet, ontstaan chloride-ionen. Deze ionen reageren met overgebleven koper uit de medaille weer tot koper(I)chloride. Hierdoor kan het verkleuringsproces blijven doorgaan.

Vraag 41 1 punt

Geef de naam van de zure oplossing die ontstaat wanneer $\mathrm{HCl}$ oplost in water.

Bekijk het antwoord

zoutzuur

Vraag 41 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Hard water wordt zacht

Opgavetekst

Hard water heeft een andere samenstelling dan zacht water. Bij gebruik van hard leidingwater kan kalkaanslag ontstaan in apparaten zoals een vaatwasmachine of een waterkoker.

Vraag 48 1 punt

Welke kleur krijgt rodekoolsap in het leidingwater in Zuid-Holland?

  1. A blauw
  2. B groen
  3. C paars
  4. D rood
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 48 in het hele examen

In de waterkoker van Bianca is na langdurig gebruik kalkaanslag ontstaan. Een verkoper van waterkokers geeft het volgende advies:

Vul de waterkoker met een mengsel van water en azijn. Zet de waterkoker aan en laat het mengsel koken. Laat dan de waterkoker een kwartier staan en giet daarna de inhoud weg.

Vraag 49 1 punt

Wat gebeurt er met de pH van azijn als er water aan toegevoegd wordt?

  1. A De pH wordt lager.
  2. B De pH blijft gelijk.
  3. C De pH wordt hoger.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 49 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Reactiesnelheid

Opgavetekst

De snelheid van een chemische reactie kan worden beïnvloed door verschillende factoren, zoals de temperatuur. Elke factor beïnvloedt de tijdsduur die nodig is om een bepaalde hoeveelheid beginstof volledig te laten reageren.

Vraag 11 1 punt

Bij deze reactie wordt een overmaat zoutzuur gebruikt. Welke pH heeft de vloeistof na afloop van de proef?

  1. A tussen 0 en 7
  2. B 7
  3. C tussen 7 en 14
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 11 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Knalerwt

Opgavetekst

Knalerwten zijn een soort vuurwerk. Een knalerwt bestaat uit een papieren omhulsel met daarin een mengsel van zilverfulminaat (AgCNO) en zand. Zilverfulminaat moet met grote voorzichtigheid behandeld worden. Knalerwten worden daarom zorgvuldig verpakt om ontploffing tijdens transport te voorkomen.

Zilverfulminaat kan worden gemaakt uit zilver. Dit proces is hieronder vereenvoudigd met een blokschema weergegeven. Dit blokschema is nog onvolledig: één formule is weergegeven met 'stof X'. Stof X is een zuur.

Afbeelding bij Knalerwt (opgaven-p6-1.webp).

Vraag 17 1 punt

Welk zuur is stof X?

  1. A azijnzuur
  2. B salpeterzuur
  3. C zoutzuur
  4. D zwavelzuur
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 17 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Toestel van Kipp

Opgavetekst

Het toestel van Kipp (figuur 1) kan worden gebruikt om figuur 1 kleine hoeveelheden gas te maken. Het toestel bestaat uit drie bolvormige ruimtes en een kraantje. In de bovenste bol wordt een vloeistof gedaan, die door het pijpje omlaag stroomt naar de onderste (halve) bol. In de middelste bol wordt een vaste stof geplaatst. Wanneer het kraantje openstaat, stijgt de vloeistof naar de middelste bol en komt in contact met de vaste stof. Hierbij ontstaat een gas. Het gas kan via het kraantje worden opgevangen.

Het toestel kan bijvoorbeeld worden gevuld met zoutzuur en calciumcarbonaat.

figuur 1
figuur 1

Vraag 23 3 punten

Bij de reactie van zoutzuur en calciumcarbonaat ontstaat onder meer een gas.

→Geef de vergelijking van deze reactie. Noteer het zuur als H⁺.

Bekijk het antwoord

CaCO₃ + 2 H⁺ → Ca²⁺ + H₂O + CO₂

  • uitsluitend CaCO₃ en H⁺ voor de pijl (1)
  • uitsluitend Ca²⁺, H₂O en CO₂ na de pijl (1)
  • het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl gelijk en de coëfficiënten weergegeven in zo klein mogelijke gehele getallen (1)

indien een van de volgende vergelijkingen is gegeven (2)

− CaCO₃ + 2 H⁺ → Ca²⁺ + H₂CO₃ − CO₃ ^2– + 2 H⁺ → H₂O + CO₂

Vraag 23 in het hele examen

Door een andere vaste stof in het toestel te doen, kan een ander gas worden gevormd. Een voorbeeld daarvan is diwaterstofmonosulfide (H₂S) dat ontstaat volgens:

FeS (s) + 2 H⁺ (aq) → Fe²⁺ (aq) + H₂S (g) (reactie 1)

Vraag 25 1 punt

Welk van onderstaande deeltjes reageert als base bij reactie 1?

  1. A Fe
  2. B Fe²⁺
  3. C H₂
  4. D H⁺
  5. E S
  6. F S²⁻
Bekijk het antwoord

Antwoord: F

F

Vraag 25 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Fenolrood als indicator

Opgavetekst

1 Een oplossing van fenolrood kan worden gebruikt als indicator. Hiervoor 2 wordt een rode stof met de formule C₁₉H₁₃NaO₅S opgelost in water. Het 3 smeltpunt van de rode stof is 558 K. Marieke doet een proefje. Ze voegt 4 3,0 mL zwavelzuuroplossing bij 3,0 mL natronloog en doet daar twee 5 druppels fenolroodoplossing bij. Het mengsel wordt geel.

Vraag 35 1 punt

Uit hoeveel atoomsoorten is de rode stof (regel 2) opgebouwd?

  1. A 4
  2. B 5
  3. C 6
  4. D 37
  5. E 39
  6. F 40
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

Welke fase heeft de rode stof bij kamertemperatuur (regels 2 en 3)?

  1. A gasvormig
  2. B vloeibaar
  3. C vast
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 1 punt

Geef de naam van het negatieve ionsoort dat aanwezig is in een oplossing van zwavelzuur.

Bekijk het antwoord

sulfaat(ion)

indien de formule is gegeven in plaats van de naam (0)

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 1 punt

Is natronloog een zuivere stof of een mengsel?

  1. A een mengsel, want het bestaat uit twee soorten ionen
  2. B een mengsel, want het bestaat uit twee soorten stoffen
  3. C een zuivere stof, want het bestaat uit één soort stof
  4. D een zuivere stof, want het is een zout
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 1 punt

Geef aan waarom de gele kleur (regel 5) aantoont dat zwavelzuur in overmaat aanwezig was.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

− De indicator is geel bij een pH lager dan 6,8 (dus het mengsel is zuur). − Fenolrood is geel in een zuur / in een zure oplossing / onder zure omstandigheden.

Opmerking

Wanneer pH 7 is gegeven in plaats van pH 6,8, dit goed rekenen.

Vraag 39 in het hele examen

Om het gele mengsel weer rood te kleuren, voegt Marieke een geschikte oplossing (oplossing A) toe. Ze blijkt 3,5 mL van deze oplossing nodig te hebben om de kleuromslag te laten plaatsvinden.

Vraag 40 2 punten

Welke oplossing kan Marieke hebben toegevoegd? Neem onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'.

een oplossing vanwel/niet
HAc…
NH 3…
NaCl…
Ca(OH) 2…
Bekijk het antwoord
een oplossing vanwel/niet
HAcniet
NH 3wel
NaClniet
Ca(OH) 2wel

indien vier stoffen juist (2)

indien drie of twee stoffen juist (1)

indien één of geen stof juist (0)

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 41 2 punten

Marieke weet dat 12,5 mL van de gebruikte oplossing A reageert met 5,0 mg zwavelzuur. Ze berekent daarmee hoeveel mg zwavelzuur heeft gereageerd wanneer de kleur omslaat van geel naar rood.

→Bereken dit aantal mg zwavelzuur.

Bekijk het antwoord

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 1,4 (mg).

  • berekening van de volumeverhouding: 3,5 (mL) delen door 12,5 (mL) (1)
  • berekening van het aantal mg zwavelzuur: de berekende volumeverhouding vermenigvuldigen met 5,0 (mg) (1)

of

  • berekening van het aantal mg zwavelzuur dat reageert per mL oplossing A: 5,0 (mg) delen door 12,5 (mL) (1)
  • berekening van het aantal mg zwavelzuur: het berekende aantal mg per mL vermenigvuldigen met 3,5 (mL) (1)

Vraag 41 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Appelazijn

Opgavetekst

Appelazijn

Azijn is een oplossing van azijnzuur in water. Appelazijn kan worden gemaakt door fijngemaakte appels te bewaren in een open pot met een beetje gist. Appels bevatten glucose (C6H12O6). Deze glucose wordt met behulp van micro-organismen omgezet tot azijn. Dit proces gaat als volgt:
− Glucose reageert tot alcohol (C2H6O) en koolstofdioxide (reactie 1).
− De vaste appelresten worden daarna uit het mengsel verwijderd.
− De gevormde alcohol wordt vervolgens met zuurstof omgezet tot azijnzuur en water (reactie 2).
− Wanneer de azijn de juiste pH heeft bereikt, wordt de pot afgesloten met een deksel. Hierdoor stopt na enige tijd reactie 2.

Vraag 6 1 punt

Azijn is een oplossing van azijnzuur in water. Geef de formule van het negatieve ionsoort in azijn.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule Ac–. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

Met welke indicator kan de pH van de appelazijn worden bepaald?

  1. A met blauw lakmoespapier
  2. B met broomthymolblauw
  3. C met fenolftaleïne
  4. D met fenolrood
  5. E met rood lakmoespapier
  6. F met universeelindicatorpapier
Bekijk het antwoord

Antwoord: F

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 15 1 punt

Sheyda pipetteert 5,00 mL van de ontkleurde appelazijn in een erlenmeyer en voegt 2 druppels fenolrood toe. Dan titreert ze met natronloog tot het omslagpunt. Geef aan welke kleur het mengsel in de erlenmeyer heeft gekregen na het omslagpunt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de kleur oranje of rood. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 3 punten

Sheyda pipetteert 5,00 mL ontkleurde appelazijn; hiervoor is 48,87 mL natronloog nodig tot het omslagpunt. Bij de titratie reageert 1,00 mL natronloog volledig met $6{,}0\cdot10^{-3}$ gram azijnzuur. Neem aan dat azijnzuur hierbij het enige zuur is. Bereken met behulp van de gegevens uit de tekst hoeveel gram azijnzuur aanwezig was in 1,5 L ontkleurde appelazijn.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal gram azijnzuur in 5,00 mL appelazijn: $6{,}0\cdot10^{-3}$ g/mL vermenigvuldigen met 48,87 mL en delen, eventueel impliciet, door 1,00 mL. (1p)
  • Berekent het aantal mL in 1,5 L appelazijn: 1,5 L vermenigvuldigen met 1000 mL/L. (1p)
  • Berekent het aantal gram azijnzuur in 1,5 L: het berekende aantal gram in 5,00 mL delen door 5,00 mL en de uitkomst vermenigvuldigen met het berekende aantal mL in 1,5 L appelazijn. (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 88 (g). De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 1 punt

Sheyda heeft 5,00 mL appelazijn getitreerd, waarvoor 48,87 mL natronloog nodig was. Ze overweegt de titratie te herhalen, maar nu met 10,00 mL appelazijn in plaats van 5,00 mL. Ze moet dan de uitvoering aanpassen, omdat haar buret maximaal 50,00 mL natronloog kan bevatten. Welke aanpassing is dan geschikt?

  1. A een andere indicator gebruiken
  2. B een hogere concentratie natronloog gebruiken
  3. C een lagere concentratie natronloog gebruiken
  4. D koudere natronloog gebruiken
  5. E warmere natronloog gebruiken
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 17 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Siliciumdioxide

Opgavetekst

Siliciumdioxide

Om slijtage van autobanden tegen te gaan, wordt siliciumdioxide (SiO2) in het rubber van de autobanden verwerkt. Zuiver siliciumdioxide wordt in een aantal stappen gemaakt. Eerst wordt een mengsel van zand en soda (Na2CO3) in een oven verwarmd. Hierbij ontstaat onder meer natriumsilicaat (Na2Si3O7). Het gevormde natriumsilicaat wordt vervolgens omgezet tot zuiver siliciumdioxide.

Vraag 23 1 punt

In figuur 1 wordt in blok II door het toevoegen van een zuur een reactie uitgevoerd. Hierbij ontstaan vast siliciumdioxide, water en een oplossing van natriumsulfaat. Welk van onderstaande zuren wordt toegevoegd in blok II?

  1. A azijnzuur
  2. B salpeterzuur
  3. C zoutzuur
  4. D zwavelzuur
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 23 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Slakkenbestrijding verbetert moestuin

Opgavetekst

Slakkenbestrijding verbetert moestuin

Slakken kunnen planten in de moestuin opeten, waardoor de oogst lager wordt. Om de planten te beschermen tegen slakken kunnen verschillende materialen worden gebruikt: koperen ringen, slakkenkorrels en eierschalen. De koperen ringen kunnen om de planten worden gelegd. Het slijm van slakken bevat water, eiwitten, koolhydraten en opgeloste zouten. Als het slijm in contact komt met het koper, ontstaan kleine elektrische schokjes die de slakken afschrikken. De werking van deze ringen neemt langzaam af doordat koper reageert met zuurstof uit de lucht. Hierbij ontstaat onder meer CuO.

Vraag 32 2 punten

Het strooien van eierschalen beïnvloedt de pH van de bodem. Eierschalen bestaan voornamelijk uit calciumcarbonaat ($CaCO_3$), dat reageert met zuren in de bodem. Leg uit of de pH-waarde van de bodem zal dalen of juist zal stijgen door het strooien van eierschalen.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een uitleg waaruit blijkt dat calciumcarbonaat een base is, dat carbonaationen als base reageren of dat H+ reageert. Voorbeelden van een juist antwoord zijn: 'Carbonaationen reageren als base, dus de pH stijgt.' / 'Calciumcarbonaat is een base, dus de pH stijgt.' / 'Calciumcarbonaat reageert met H+-ionen, dus de pH stijgt.' / 'Calciumcarbonaat maakt de grond minder zuur, dus stijgt de pH.' / 'De H+-ionen reageren (met CaCO3/als zuur), dus stijgt de pH.' / 'Het aantal H+-ionen neemt af, dus de pH stijgt.' (1p)
  • Trekt een conclusie in overeenstemming met de gegeven uitleg: de pH-waarde van de bodem stijgt. (1p)

Vraag 32 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Groene vlammen

Opgavetekst

Groene vlammen

Een docent voert een demonstratieproef uit. Bij deze proef reageert een zuur met een metaal. De proef bestaat uit vijf stappen:
− Stap 1: De docent doet ongeveer 50 mL zoutzuur in een erlenmeyer.
− Stap 2: Ze voegt 3,0 gram koper(II)chloride toe aan het zuur en schudt tot een blauwe heldere vloeistof is ontstaan.
− Stap 3: Ze maakt een rolletje van aluminiumfolie, doet dit in de vloeistof en wacht totdat de vloeistof gaat bruisen en sissen. Het rolletje aluminium wordt hierbij zichtbaar kleiner.
− Stap 4: Dan steekt ze het ontstane gas aan. Er ontstaan groene vlammen en er klinkt een ploffend geluid.
− Stap 5: Wanneer de verbranding is gestopt, is het aluminiumfolie niet meer te zien. De vloeistof is nu kleurloos. Wel is in de vloeistof een roodbruine vaste stof te zien.

Na afloop bespreekt de docent de waarnemingen met de klas. Ze komen tot de volgende conclusies:
I Het gas dat bij deze reactie ontstaat is waterstofgas.
II Er is een oplossing ontstaan met die aluminiumionen bevat.
III De roodbruine vaste stof is koper.

Vraag 33 1 punt

Bij de demonstratieproef reageert een zuur met een metaal. Zoutzuur is een mengsel van twee stoffen. Geef de namen van de stoffen waaruit dit mengsel bestaat.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de namen waterstofchloride en water. (1p)

Zijn formules gegeven in plaats van de namen, dan levert dit 0 punten op. Het antwoord 'waterstof(ionen) en chloride(ionen en water)' levert 0 punten op.

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 39 1 punt

Het waterstofgas ontstaat uit de reactie van aluminium en zoutzuur. Welke vergelijking geeft deze reactie juist weer?

  1. A $2\,Al + 3\,H_2 \rightarrow 2\,Al^{3+} + 6\,H^+$
  2. B $2\,Al + 6\,H^+ \rightarrow 2\,Al^{3+} + 3\,H_2$
  3. C $4\,Al + 6\,H_2O \rightarrow 4\,Al^{3+} + 12\,H^+ + 3\,O_2$
  4. D $2\,Al^{3+} + 3\,H_2 \rightarrow 2\,Al + 6\,H^+$
  5. E $2\,Al^{3+} + 6\,H^+ \rightarrow 2\,Al + 3\,H_2$
  6. F $4\,Al^{3+} + 6\,H_2O \rightarrow 4\,Al + 12\,H^+ + 3\,O_2$
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 39 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Zonnebrandcrème in zee

Opgavetekst

Zonnebrandcrème in zee

Zonnebrandcrème bestaat voornamelijk uit een mengsel van water en olie (mengsel A). Aan dit mengsel zijn stoffen toegevoegd om uv-licht tegen te houden. Ook bevat zonnebrandcrème stoffen die de pH van de crème aanpassen tot de pH van de huid. De pH van de huid is ongeveer 5.

Een voorbeeld van een stof die uv-licht tegenhoudt is $TiO_2$. Deze stof is slecht oplosbaar in water. Helaas werkt $TiO_2$ onder invloed van zonlicht als katalysator bij de reactie van water en zuurstof tot waterstofperoxide. Waterstofperoxide is schadelijk voor de huid en heeft een negatieve invloed op het milieu. Om het ontstaan van deze stof te voorkomen, is een afsluitend laagje aluminiumoxide om de vaste $TiO_2$-deeltjes aangebracht. Aan het strand komt zonnebrandcrème ook in het zeewater terecht. Doordat dan soms het laagje aluminiumoxide eraf gaat, komt $TiO_2$ vrij.

Wetenschappers toonden aan dat op een gemiddelde zomerdag aan een strand langs de Middellandse Zee zo'n 4,0 kg $TiO_2$ in zee terechtkomt.

Vraag 9 1 punt

Moet een zuur of juist een base worden toegevoegd om de pH van mengsel A aan te passen tot die van de huid? Neem aan dat de pH van mengsel A neutraal is.

  1. A De pH moet omlaag worden gebracht, dus een base.
  2. B De pH moet omlaag worden gebracht, dus een zuur.
  3. C De pH moet omhoog worden gebracht, dus een base.
  4. D De pH moet omhoog worden gebracht, dus een zuur.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 9 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Leidingwater

Opgavetekst

Leidingwater

Chula onderzoekt het water uit de kraan (leidingwater). Ze vult vier bekerglazen elk met 25 mL leidingwater en doet daarmee een aantal proefjes:

  • Bekerglas 1: ze voegt thymolblauw toe.
  • Bekerglas 2: ze voegt rodekoolsap toe.
  • Bekerglas 3: ze voegt een oplossing van natriumsulfaat toe.
  • Bekerglas 4: ze leidt er elektrische stroom door.

Chula zet een aantal van haar resultaten in een tabel:

proef erbijwaarneming
1 thymolblauwDe vloeistof kleurt geel.
2 rodekoolsapDe vloeistof kleurt blauw.
3 oplossing van natriumsulfaatDe vloeistof wordt wit troebel.
4 elektrische stroomHet lampje gaat branden.

Chula leest dat het leidingwater behoorlijk hard is. Daarom denkt ze dat bij proef 3 calciumsulfaat is ontstaan. Haar zus Taronah denkt dat het ook magnesiumsulfaat kan zijn.

Vraag 24 1 punt

Wat is de algemene naam van stoffen zoals thymolblauw en rodekoolsap, waarvan de kleur afhangt van de pH?

  1. A halogenen
  2. B indicatoren
  3. C katalysatoren
  4. D legeringen
  5. E monomeren
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 27 1 punt

Uit de resultaten leidt Chula af dat de pH van het leidingwater tussen bepaalde waarden moet liggen. Welke pH-waarden zijn dit?

  1. A tussen 2 en 4
  2. B tussen 4 en 6
  3. C tussen 6 en 8
  4. D tussen 8 en 10
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 27 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Koolstofdioxide-meter

Opgavetekst

Koolstofdioxide-meter

In ons lichaam wordt glucose omgezet tot onder meer koolstofdioxide. Deze koolstofdioxide ademen we uit, waardoor het gehalte van deze stof in de omgeving toeneemt. Een te hoog gehalte koolstofdioxide heeft een negatieve invloed op de gezondheid. Daarom is in elk klaslokaal een koolstofdioxide-meter verplicht. De meter geeft aan hoeveel koolstofdioxide aanwezig is. Het gehalte van een gas in de lucht wordt weergegeven in ppm. Voor koolstofdioxide geldt: 1 ppm = 1,95 mg $CO_2$ per m³ lucht.

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 voorbeeld van een CO2-meter

Foto van een koolstofdioxide-meter met digitaal display.

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 toelichting schaalverdeling

Cirkelvormige schaalverdeling van de meter: 0 - 400 ppm erg gezond; 400 - 800 ppm gezond; 800 - 1200 ppm ongezond; 1200 - 2000 ppm erg ongezond.

Kalkwater

Wanneer koolstofdioxide door helder kalkwater wordt geblazen, vindt een reactie plaats. Hierbij ontstaan carbonaationen. Doordat carbonaationen met de aanwezige calciumionen een neerslag vormen, wordt de vloeistof troebel.

De klas gaat met behulp van deze reactie een proef doen. Op een vel papier is een dikke zwarte stip getekend. Het vel papier wordt achter een opstelling met een gaswasfles geplaatst. De gaswasfles is gevuld met helder kalkwater (zie figuur 2). Vervolgens wordt lucht uit het klaslokaal door de gaswasfles geleid, totdat de stip door de vloeistof heen niet meer zichtbaar is. De klas meet hoelang het duurt voordat de stip niet meer zichtbaar is.

figuur 2

figuur 2
figuur 2

Gaswasfles met helder kalkwater, met de labels 'lucht' en 'helder kalkwater'.

Vraag 33 1 punt

Geef de formule van het negatieve ionsoort in helder kalkwater.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $OH^-$. (1p)

Indien een naam is gegeven in plaats van de formule: 0 punten.

Vraag 33 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Witte stof

Opgavetekst

Witte stof

Witte stof

De klas krijgt een huiswerkopdracht: bedenk hoe je kunt onderzoeken of de witte stof die jullie hebben gekregen natriumcarbonaat óf natriumfosfaat is. Salty en Salin overleggen over deze huiswerkopdracht. Hun overleg is hiernaast weergegeven.

De volgende les voeren ze hun proeven uit. Ze maken een oplossing van de witte stof en vullen daarna twee reageerbuizen met deze oplossing.

Proef 1: Aan de eerste reageerbuis wordt een oplossing van koper(II)nitraat toegevoegd. Er ontstaat een neerslag.
Proef 2: Aan de tweede reageerbuis voegen ze een oplossing van zwavelzuur toe. Ze zien geen reactieverschijnselen.

Salty en Salin trekken uit hun resultaten twee conclusies:

  • De witte stof is natriumfosfaat.
  • Het neerslag bij proef 1 bestaat dus uit koper(II)fosfaat.

Deze conclusies zijn inderdaad juist.

Chat (afbeelding): Salty: He Salin, we moeten nog iets bedenken om aan te tonen of die witte stof natriumcarbonaat of natriumfosfaat is? Salin: He Salty. Ja! Ik dacht misschien door die stof op te lossen en dan een oplossing van kopernitraat toevoegen. Salin: Als een neerslag ontstaat, is het natriumfosfaat. Salty: Volgens mij kunnen we het carbonaat-ion ook met zwavelzuur aantonen. Salin: Zullen we beide proeven dan doen? Salty: Oke.

Vraag 10 2 punten

Geef de formules van de twee soorten ionen die aanwezig zijn in een oplossing van zwavelzuur.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het ion $H^+$ (1p)
  • Noemt het ion $SO_4^{2-}$ (1p)

Namen in plaats van de formules zijn ook goed.

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 13 1 punt

Proef 2 is voldoende om te weten welke stof de witte stof is. Als de witte stof natriumcarbonaat was, zou het zuur ermee reageren. Salty en Salin zouden dan een reactieverschijnsel waarnemen.
Welke waarneming zouden Salty en Salin doen?

  1. A Er ontstaat een vaste stof.
  2. B Het mengsel gaat bruisen.
  3. C De kleur verandert.
  4. D Er ontstaat rook.
  5. E Het mengsel wordt helder.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 13 in het hele examen

2024, tijdvak 1: pH-kleurencirkel

Opgavetekst

pH-kleurencirkel

[1] Universeel-indicator-papier wordt geleverd met een
[2] kleurencirkel. Bij elke kleur hoort een andere pH-waarde.
[3] Door een druppel vloeistof op het indicator-papier te
[4] brengen, krijgt het papier een bepaalde kleur. Door deze
[5] kleur te vergelijken met de kleuren van de kleurencirkel
[6] wordt de pH van de vloeistof bepaald.
[7] Charlotte wil een kleurencirkel bij rodekoolsap maken.
[8] Rodekoolsap (kookvocht van rodekool) heeft bij verschillende pH-waarden
[9] een andere kleur. Ze kookt daarom gesneden rodekool in water totdat de
[10] kleur van het kookvocht niet meer verandert. Daarna scheidt ze het
[11] gevormde rodekoolsap met behulp van een zeef. Het paarsblauwe
[12] rodekoolsap vangt ze op in een erlenmeyer. Vervolgens maakt ze een
[13] reeks oplossingen van pH = 1 tot en met pH = 14. Aan elke oplossing voegt
[14] ze een klein beetje rodekoolsap toe en ze bekijkt de kleur van het
[15] mengsel.

Om de reeks oplossingen te maken krijgt Charlotte van haar docent een oplossing van salpeterzuur en een oplossing van natriumhydroxide. De zure oplossing, die 6,30 mg salpeterzuur per mL bevat, heeft pH = 1. Charlotte neemt steeds een beetje van de oplossing en voegt voldoende water toe. Zo maakt ze vijf oplossingen van pH = 2 tot en met pH = 6. Met de oplossing van natriumhydroxide maakt ze zeven oplossingen: van pH = 8 tot en met pH = 14. Ook zet ze een vloeistof met pH = 7 klaar.

Charlotte voegt een klein beetje rodekoolsap toe aan elke oplossing. Hierdoor verandert steeds de kleur. Ze neemt aan dat het sap geen invloed heeft op de pH. Met kleurpotlood geeft ze de gevonden kleuren in de kleurencirkel (zie afbeelding hiernaast) aan.

Charlotte gebruikt vervolgens haar kleurencirkel voor een onderzoekje. Ze voegt een beetje rodekoolsap toe aan een oplossing van keukenzout, aan een oplossing van soda ($Na_2CO_3$) en aan azijn. Ze vergelijkt daarna de kleur die elke vloeistof heeft gekregen met de kleuren op haar kleurencirkel en leest de bijbehorende pH-waarden af: pH = 3, pH = 7 en pH = 11.

Vraag 41 1 punt

Om sneller rodekoolsap met dezelfde concentratie kleurstof te krijgen, moet Charlotte de bereidingswijze aanpassen.
Welke van de volgende aanpassingen is in dat geval de beste?

  1. A de rodekool minder klein snijden en meer water gebruiken
  2. B de rodekool minder klein snijden en minder water gebruiken
  3. C de rodekool nog kleiner snijden en meer water gebruiken
  4. D de rodekool nog kleiner snijden en minder water gebruiken
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 43 1 punt

Geef de naam van het negatieve ion in een oplossing van salpeterzuur.

Bekijk het antwoord
  • Noemt nitraat(ion) (1p)

Indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 punten.

Vraag 43 in het hele examen

Vraag 44 1 punt

De zure oplossing, die 6,30 mg salpeterzuur per mL bevat, heeft pH = 1.
Door 1 mL van de oplossing met pH = 1 te mengen met 9 mL water, kreeg Charlotte een oplossing met pH = 2.
Bereken hoeveel mg salpeterzuur is opgelost in 1 mL oplossing met pH = 2.

Bekijk het antwoord
  • Een juiste berekening leidt tot de uitkomst (6,30 × 1 : (1 + 9) =) 0,6 (mg) (1p)

De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 45 1 punt

Charlotte maakt de basische oplossingen door te verdunnen met water. Moet ze beginnen met de oplossing met pH = 8 of met de oplossing met pH = 14?

  1. A met de oplossing met pH = 8
  2. B met de oplossing met pH = 14
  3. C het maakt niet uit met welke oplossing Charlotte begint
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 45 in het hele examen

Kleurencirkel

Kleurencirkel

Lege kleurencirkel met vakjes voor de pH-waarden 1 tot en met 14. Charlotte kleurt hierin de kleuren in die ze bij de onderzochte vloeistoffen ziet.

Vraag 46 1 punt

Welke kleur krijgt rodekoolsap volgens Binas bij pH = 14?

Bekijk het antwoord
  • Noemt geel (1p)

Vraag 46 in het hele examen

Vraag 49 1 punt

Charlotte heeft verschillende pH-waarden afgelezen.
Welke van de drie onderzochte vloeistoffen heeft pH = 7?

  1. A de oplossing van keukenzout
  2. B de oplossing van soda
  3. C de azijn
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 49 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Ballon blaast zichzelf op

Opgavetekst

Bron 2

Tijdens een practicum krijgen de leerlingen het volgende voorschrift:
stap 1: Giet 100 mL schoonmaakazijn in een fles.
stap 2: Doe 5,0 gram zuiveringszout in een ballon.
stap 3: Bevestig de ballon met het 'tuitje' over de opening van de fles.
stap 4: Schud de inhoud van de ballon leeg in de fles.
Zodra het zuiveringszout in de fles terechtkomt, blaast de ballon zichzelf op. Dit komt doordat er koolstofdioxide ($CO_2$) ontstaat.
De vergelijking van de reactie van zuiveringszout ($NaHCO_3$) en schoonmaakazijn (stap 4) kan als volgt worden weergegeven:

NaHCO_3 + H^+ \rightarrow Na^+ + \dots + CO_2

In deze vergelijking ontbreekt alleen de formule van één stof.

Bron 3

Figuur uit het examen

Twee afbeeldingen bij het voorschrift, voor stap 3 en stap 4. Bij stap 3 is een ballon met het tuitje over de opening van een fles bevestigd. Bij stap 4 is de ballon boven de fles leeggeschud.

Vraag 9 1 punt

Schoonmaakazijn is een oplossing van azijnzuur in water.
Geef de formule van het negatieve ionsoort in schoonmaakazijn.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $Ac^-$ van het acetaation (1p)

Een naam in plaats van de formule levert 0 punten op. Ac⁻ is de afkorting van het acetaation; CH₃COO⁻ of C₂H₃O₂⁻ is hetzelfde ion en ook goed.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

Welk soort deeltje reageert bij deze reactie als base?

  1. A $HCO_3^-$
  2. B $H^+$
  3. C $CO_2$
  4. D $Na^+$
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

Verandert de pH van de vloeistof in de fles als gevolg van stap 4?

  1. A Ja, de pH wordt lager.
  2. B Ja, de pH wordt hoger.
  3. C Nee, de pH verandert niet.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 12 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Chloorbleekloog in zwembad

Opgavetekst

Chloorbleekloog in zwembad

Aan het water in zwembaden worden desinfecterende stoffen toegevoegd, zoals waterstofperoxide en 'chloorbleekloog'. Chloorbleekloog is een oplossing van natriumhypochloriet ($NaClO$) in water. Natriumhypochloriet bestaat uit natriumionen en hypochloriet-ionen. De hypochloriet-ionen hebben een desinfecterende werking.
Zwembadwater heeft een pH-waarde tussen pH = 7,2 en pH = 7,6. In dit pH-gebied werken de hypochloriet-ionen het best.

Vraag 19 1 punt

Welke van de volgende omschrijvingen past het meest bij zwembadwater waarin natriumhypochloriet het best werkt?
Dit zwembadwater is

  1. A heel erg basisch.
  2. B een beetje basisch.
  3. C neutraal.
  4. D een beetje zuur.
  5. E heel erg zuur.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

Om aan te tonen dat een vloeistof een pH tussen 7,2 en 7,6 heeft, zijn twee proeven nodig met elk een andere indicator.
Welke van onderstaande indicatoren zijn daarbij het meest geschikt?

  1. A fenolrood en broomthymolblauw
  2. B fenolrood en fenolftaleïne
  3. C thymolblauw en broomthymolblauw
  4. D thymolblauw en fenolftaleïne
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Wanneer de pH van het zwembadwater lager dan 7,2 is, kan de pH worden verhoogd door een stof toe te voegen.
Welke van de volgende stoffen kan de pH in dat geval verhogen naar 7,2?

  1. A natriumchloride
  2. B natriumhydroxide
  3. C water
  4. D waterstofchloride
  5. E waterstofnitraat
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 22 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Magnesiumhydride

Opgavetekst

Magnesiumhydride

[1] Wetenschappers onderzoeken de mogelijkheid om scooters op waterstof [2] te laten rijden. Ze gebruiken hierbij een 'powerpasta'. Uit deze pasta kan [3] waterstof worden vrijgemaakt. Het belangrijkste bestanddeel van [4] powerpasta is magnesiumhydride ($MgH_2$), dat kan worden gemaakt [5] volgens:
$Mg + H_2 \rightarrow MgH_2$ (reactie 1)
[6] In de motor van de scooter reageert magnesiumhydride met water. Hierbij [7] ontstaan waterstof en magnesiumhydroxide. De vergelijking van deze [8] reactie is:
$MgH_2 + 2H_2O \rightarrow 2H_2 + Mg(OH)_2$ (reactie 2)
[9] De vrijgekomen waterstof wordt vervolgens met zuurstof uit de lucht [10] omgezet tot water (reactie 3). Dit proces vindt plaats in een speciaal soort [11] batterij. De energie die bij de omzetting ontstaat, laat de scooter rijden.
[12] De drie reacties zijn hieronder schematisch en onvolledig weergegeven.

Bron 10

Figuur uit het examen

Een schema van links naar rechts: magnesium, reactie 1, magnesiumhydride, reactie 2, waterstof, reactie 3, water. Achter reactie 2 en reactie 3 staat een scooter.

Vraag 37 1 punt

Geef de naam van de zure oplossing die wordt ingevoerd in blok IV.

Bekijk het antwoord
  • Noemt zoutzuur (of een oplossing van waterstofchloride) (1p)

Een formule in plaats van de naam levert 0 punten op.

Vraag 37 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Calciumcarbide

Opgavetekst

Calciumcarbide

Calciumcarbide reageert met water tot het gas ethyn (C2H2) en een oplossing van een zout. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. Alleen de formule van calciumcarbide ontbreekt.

… + 2 H2O → C2H2 + Ca2+ + 2 OH–

Ethyn kan bij verbranding een explosie veroorzaken. Een explosie is een extreem snelle verbranding.

Vraag 10 2 punten

Uit de gegeven vergelijking blijkt dat de pH van de vloeistof verandert. Licht dit toe aan de hand van een formule. Noteer je antwoord als volgt: Bij de reactie ontstaat …, dus de pH ..*.. (*kies 'daalt' of 'stijgt').

Bekijk het antwoord
  • Noemt het ontstane deeltje als formule: $OH^-$ (1p)
  • Kiest 'stijgt': de pH stijgt (1p)

Wanneer een naam is gegeven in plaats van de formule, het eerste scorepunt niet toekennen.

Vraag 10 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Drinkwaterproductie

Opgavetekst

Drinkwaterproductie

In Friesland wordt water uit de bodem opgepompt om er drinkwater van te maken. Het opgepompte water bevat nog ongewenste stoffen en is lichtgeel van kleur. Het drinkwater wordt daarom geproduceerd via onder meer de volgende stappen:
1 Water wordt uit de bodem opgepompt.
2 Het opgepompte water wordt in contact gebracht met veel lucht. Sommige stoffen die vies smaken, zoals ijzerverbindingen, vormen daarbij vlokjes.
3 Het vloeibare mengsel wordt gezeefd in bakken die gevuld zijn met fijn zand. De vlokjes blijven achter.
4 Met natronloog worden calciumionen en magnesiumionen in het water omgezet tot calciumhydroxide en magnesiumhydroxide, die vervolgens worden verwijderd.
5 Daarna worden de stoffen verwijderd die de lichtgele kleur veroorzaken. Hierbij wordt een ionenwisselaar gebruikt.
Ten slotte wordt het gereinigde water het leidingnet ingepompt.

Vraag 28 1 punt

Uit de tabel blijkt dat de zuurgraad verandert bij de zuivering. Zijn het opgepompte water en het gezuiverde drinkwater zuur, basisch of neutraal?

  1. A opgepompt water basisch, drinkwater neutraal
  2. B opgepompt water basisch, drinkwater zuur
  3. C opgepompt water neutraal, drinkwater basisch
  4. D opgepompt water neutraal, drinkwater zuur
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 28 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Koolstofdioxide maken

Vraag 47 1 punt

De kleurverandering in de erlenmeyer is zichtbaar doordat methyloranje aan de vloeistof was toegevoegd. Geef aan welke kleurverandering plaatsvindt. Noteer je antwoord als volgt: De kleur verandert van … naar … .

Bekijk het antwoord
  • Noemt: de kleur verandert van rood naar oranje (1p)

De kleur verandert van oranje naar rood levert 0 punten op.

Vraag 47 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De chemie van flashpapier

Opgavetekst

De chemie van flashpapier

Sommige goochelaars gebruiken 'flashpapier', dat door het aan te steken onmiddellijk met een felle vlam lijkt te 'verdwijnen'. Flashpapier wordt gemaakt door papier te behandelen met salpeterzuur. Papier bestaat hoofdzakelijk uit cellulose ($C_6H_{10}O_5$) dat door deze behandeling wordt omgezet tot cellulosenitraat. De reactie die hierbij optreedt kan vereenvoudigd worden weergegeven met de volgende vergelijking:
$C_6H_{10}O_5$ + 3 $HNO_3$ → $C_6H_7N_3O_{11}$ + 3 $H_2O$ (reactie 1)
Bij deze reactie wordt zwavelzuur gebruikt als katalysator.

Vraag 6 1 punt

Geef aan welke invloed zwavelzuur heeft op reactie 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat zwavelzuur de reactie versnelt of de reactiesnelheid verhoogt (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord: zwavelzuur versnelt de reactie; zwavelzuur verhoogt de reactiesnelheid; er ontstaat meer cellulosenitraat per tijdseenheid of er ontstaat sneller cellulosenitraat. Indien het antwoord 'zwavelzuur/een katalysator wordt (gebruikt, maar) niet verbruikt' is gegeven: 0 punten. Indien het antwoord 'zwavelzuur verandert/verlaagt de pH' is gegeven: 0 punten.

Vraag 6 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Zure wijn

Opgavetekst

Zure wijn

Wijn bevat verschillende zuren. Het totale zuurgehalte kan worden bepaald met het volgende voorschrift (figuur 1):
1 Vul een klein bekerglas met rode wijn.
2 Ontkleur de wijn met actieve kool.
3 Filtreer het gevormde mengsel.
4 Vul de buret met een oplossing van natriumhydroxide ($NaOH$).
5 Lees de beginstand af (zie figuur 1).
6 Pipetteer 10,0 mL van de gefiltreerde en ontkleurde wijn in een erlenmeyer.
7 Voeg drie druppels fenolftaleïne toe aan de gepipetteerde wijn.
8 Titreer de wijn tot de kleuromslag.

Vraag 13 2 punten

De oplossing in de buret bevat 4,12 mg natriumhydroxide per mL. Bereken de concentratie hydroxide-ionen in mg/mL in deze oplossing.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van OH- en NaOH: 16,0 u optellen bij 1,0 u en de uitkomst delen door de som van 23,0 u, 16,0 u en 1,0 u (1p)
  • Berekent de concentratie: 4,12 mg/mL vermenigvuldigen met de berekende massaverhouding (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 1,75 mg/mL.

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 1 punt

Geef de triviale naam van een oplossing van natriumhydroxide.

Bekijk het antwoord
  • Noemt natronloog (1p)

Indien een formule is gegeven in plaats van de naam: 0 punten.

Vraag 14 in het hele examen

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Een buret met schaalverdeling in mL. De cijfers 12, 13, 14 en 15 zijn zichtbaar. De vloeistofstand staat tussen de cijfers 12 en 13.

Vraag 15 1 punt

In figuur 1 is de beginstand van de buret weergegeven.
Geef deze beginstand in twee decimalen.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de beginstand van de buret tussen 12,37 en 12,43 mL, in twee decimalen (1p)

Een juist antwoord ligt tussen 12,37 en 12,43 (mL). Indien een antwoord in één decimaal is gegeven, bijvoorbeeld 12,4 (mL): 0 punten.

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Geef aan waarom de rode wijn ontkleurd moet zijn bij de titratie.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste reden waarom de wijn ontkleurd moet zijn bij de titratie (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord: Anders zie je de kleur van de indicator/fenolftaleïne niet (veranderen). / De kleurstof in de wijn reageert misschien ook (met natriumhydroxide/fenolftaleïne). Eén reden is voldoende.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 1 punt

Geef aan welke kleur fenolftaleïne heeft in de ontkleurde wijn (stap 7).

Bekijk het antwoord
  • Noemt kleurloos (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 1 punt

Waarom wordt fenolftaleïne toegevoegd (stap 7)?

  1. A omdat daardoor de reactie die optreedt tijdens de titratie sneller verloopt
  2. B omdat daardoor duidelijk is wanneer de titratie moet stoppen
  3. C omdat daardoor het aflezen van de buret gemakkelijker is
  4. D omdat fenolftaleïne het zuur uit de wijn neutraliseert
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 3 punten

Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt tijdens de titratie.
Noteer het zuur als H+ en vermeld ook de toestandsaanduidingen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt uitsluitend $H^+$ en $OH^-$ voor de pijl (1p)
  • Noemt uitsluitend $H_2O$ na de pijl (1p)
  • Geeft de juiste toestandsaanduidingen: $H^+(aq)$, $OH^-(aq)$ en $H_2O(l)$ (1p)

Juiste vergelijking: H+ (aq) + OH- (aq) → H2O (l).

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

Verandert de pH van de vloeistof in de erlenmeyer tijdens de titratie?

  1. A Ja, de pH daalt.
  2. B Ja, de pH daalt eerst en stijgt daarna weer.
  3. C Ja, de pH stijgt.
  4. D Ja, de pH stijgt eerst en daalt daarna weer.
  5. E Nee, de pH blijft gelijk.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 3 punten

Sven bepaalt het totale zuurgehalte in een rode wijn. Hij titreert 10,0 mL van deze wijn. Bij de kleuromslag heeft hij 8,65 mL natriumhydroxide-oplossing toegevoegd. Vervolgens berekent Sven het aantal gram zuur in een glas van de onderzochte wijn (120 mL). Hij gaat er hierbij van uit dat 1,0 mL natriumhydroxide-oplossing reageert met 7,5 mg zuur.
Bereken dit aantal gram zuur in 120 mL wijn.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal mg zuur dat heeft gereageerd: 8,65 mL vermenigvuldigen met 7,5 mg en delen door 1,0 mL (1p)
  • Berekent het aantal mg zuur in 120 mL wijn: de berekende massa delen door 10,0 mL en vermenigvuldigen met 120 mL (1p)
  • Berekent het aantal gram zuur: de berekende massa in mg delen door 1000 mg/g (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 0,78 (g).

Vraag 21 in het hele examen

2023, tijdvak 2: In het krijt staan

Opgavetekst

In het krijt staan

Als mensen vroeger schulden hadden, werden deze vaak met krijt op een krijtbord geschreven. Dit is terug te vinden in de uitdrukking 'in het krijt staan'. Als de schuld was afgelost, werd deze van het bord geveegd met een droge doek of met een spons die was natgemaakt met water. Om het bord extra schoon te krijgen, kon een beetje azijn aan het water worden toegevoegd. Azijn is een oplossing van azijnzuur. Azijnzuur reageert met krijt (calciumcarbonaat).

Op internet is de volgende instructie te vinden:

  • Meng 60 mL azijn met een halve liter (500 mL) lauw water.
  • Dompel de spons in het gemaakte mengsel.
  • Wring de spons uit.
  • Veeg het krijtbord af.

Azijn bevat 40 mg opgelost azijnzuur per mL.

Ze maalt een krijtje tot poeder. Vervolgens voegt ze wat azijn toe. Rina wil het gas dat ontstaat opvangen en aantonen dat dit koolstofdioxide is. Rina wil aantonen dat koolstofdioxide ontstaat bij het gebruik van azijn.

Vraag 30 1 punt

Is de pH van het mengsel van water met azijn gelijk aan de pH van water?

  1. A Ja, de beide pH's zijn gelijk.
  2. B Nee, de pH van het mengsel is hoger.
  3. C Nee, de pH van het mengsel is lager.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 1 punt

Welke van onderstaande eigenschappen heeft azijnzuur?

  1. A Het kan H+ afstaan.
  2. B Het kan H+ opnemen.
  3. C Het kan OH- afstaan.
  4. D Het kan OH- opnemen.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 3 punten

Meng 60 mL azijn met een halve liter (500 mL) lauw water. Azijn bevat 40 mg opgelost azijnzuur per mL. Bereken hoeveel mg azijnzuur het gemaakte mengsel per mL bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal mg azijnzuur in 60 mL azijn: 60 mL delen door 1,0 mL en vermenigvuldigen met 40 mg (1p)
  • Berekent het totale volume van het gemaakte mengsel: 60 mL optellen bij 500 mL (1p)
  • Berekent het aantal mg azijnzuur per mL mengsel: het berekende aantal mg delen door het berekende totale volume (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 4,3 (mg/mL). Indien een berekening als (60 × 40) : 500 = 4,8 is gegeven: 2 punten. De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 3 punten

Opgelost azijnzuur reageert met calciumcarbonaat tot onder meer koolstofdioxide. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. Drie formules en één coëfficiënt ontbreken.
… $H^+$ + … → … + … + $CO_2$
Neem de vergelijking over en vul de vier ontbrekende gegevens in.

Bekijk het antwoord
  • Noemt uitsluitend $H^+$ en $CaCO_3$ voor de pijl (1p)
  • Noemt uitsluitend $Ca^{2+}$, $H_2O$ en $CO_2$ na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen (1p)

Juiste vergelijking: 2 H+ + CaCO3 → Ca2+ + H2O + CO2.

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 1 punt

Geef de formule van het negatieve ion dat aanwezig is in azijn.

Bekijk het antwoord
  • Noemt $Ac^-$ (1p)

Vraag 34 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Brandblusser

Opgavetekst

Brandblusser

Maud maakt zelf een brandblusser volgens onderstaand voorschrift. Ze gebruikt hiervoor tafelazijn.

Een brandblusser in vier stappen:
1 Doe 3 eetlepels soda in een grote lege plastic fles.
2 Doe ongeveer 50 mL azijn in een maatbeker.
3 Voeg wat methylrood toe aan de azijn.
4 Schenk de vloeistof uit de maatbeker bij de soda.

Maud ziet dat bij stap 4 de vloeistof begint te bruisen en de indicator methylrood van kleur verandert. De vergelijking van de reactie die bij deze stap optreedt, is hieronder onvolledig weergegeven. Twee coëfficiënten en twee toestandsaanduidingen ontbreken:
$Na_2CO_3$ (…) + … $H^+$ (…) → … $Na^+$ (aq) + $H_2O$ (l) + $CO_2$ (g)

Maud concludeert na afloop van stap 4 dat alle azijnzuur gereageerd heeft en soda waarschijnlijk in overmaat was. Haar docent zegt dat dit niet zo hoeft te zijn en dat het beter is dat ze de overmaat berekent.

Vervolgens test Maud haar brandblusser. Ze leest in het voorschrift:
5 Zet een waxinelichtje op tafel en steek het aan.
6 Breng de opening van de fles zo dicht mogelijk bij het brandende waxinelichtje. Zorg ervoor dat de vloeistof niet in de hals van de fles komt.

Wanneer Maud de fles schuin houdt, merkt ze dat de vlam van het waxinelichtje dooft. Dit komt doordat het koolstofdioxide uit de fles wordt geschonken.

Vraag 8 1 punt

Welke kleur heeft de vloeistof in de maatbeker na stap 3?

  1. A geel
  2. B kleurloos
  3. C paars
  4. D rood
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Neem de onvolledige vergelijking uit het tekstblok over, en maak deze volledig door de vier ontbrekende gegevens aan te vullen.
$Na_2CO_3$ (…) + … $H^+$ (…) → … $Na^+$ (aq) + $H_2O$ (l) + $CO_2$ (g)

Bekijk het antwoord
  • Coëfficiënten: 2 voor $H^+$ en 2 voor $Na^+$, zodat het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl gelijk is en de coëfficiënten in zo klein mogelijke gehele getallen staan. Verwacht: $Na_2CO_3$ (s) + 2 $H^+$ (aq) → 2 $Na^+$ (aq) + $H_2O$ (l) + $CO_2$ (g). (1p)
  • Juiste toestandsaanduidingen: (s) achter $Na_2CO_3$ en (aq) achter $H^+$. (1p)

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Welke rol hebben de negatieve ionen uit soda bij de reactie?

  1. A base
  2. B indicator
  3. C katalysator
  4. D oplosmiddel
  5. E stroomgeleider
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

Geef de formule van het negatieve ionsoort in azijn.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $Ac^-$. (1p)

Is een naam gegeven in plaats van de formule, dan 0 scorepunten.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

De kleuromslag hoeft niet te betekenen dat al het azijnzuur heeft gereageerd.
→ Geef aan, aan de hand van Binas-tabel 36, dat direct na de kleuromslag nog azijnzuur aanwezig kan zijn.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan, met Binas-tabel 36, dat de kleuromslag al optreedt bij een pH onder 7, zodat er na de kleuromslag nog zuur aanwezig kan zijn. Voorbeelden van een juist antwoord: het omslagtraject ligt beneden pH 7; de kleur verandert al vanaf pH 4,8 en de oplossing is dan nog zuur; methylrood is al geel bij pH 6, dus er moet nog zuur reageren voordat de pH neutraal is; als alle azijnzuur heeft gereageerd is de pH hoger dan 7, maar de kleur van methylrood verandert al bij een lagere pH. (1p)

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 3 punten

Maud heeft azijn gebruikt die 40 gram azijnzuur per liter bevat.
→ Bereken welke stof in overmaat was: soda of azijnzuur. Ga bij de berekening uit van de volgende gegevens:

  • Er is 50 mL azijn gebruikt.
  • Drie eetlepels soda ($Na_2CO_3$) bevatten samen 9,0 gram.
  • De massaverhouding soda : azijnzuur is bij deze reactie 5,3 : 6,0.
Bekijk het antwoord
  • Berekent de massa azijnzuur in 50 mL azijn: 50 : 1000 × 40 = 2,0 g. Of berekent de massa azijnzuur die bij 9,0 g soda hoort: 9,0 × 6,0 : 5,3 = 10,2 g. (1p)
  • Berekent de massa Na2CO3 die bij 2,0 g azijnzuur hoort: 2,0 : 6,0 × 5,3 = 1,8 g. Of berekent het aantal mL azijn dat bij 10,2 g azijnzuur hoort: 10,2 : 40 × 1000 = 255 mL. (1p)
  • Vergelijkt de berekende massa Na2CO3 (1,8 g) met 9,0 g, of het berekende aantal mL azijn (255 mL) met 50 mL, en concludeert dat de soda in overmaat was. (1p)

Een juiste berekening leidt tot de conclusie dat de soda in overmaat was. De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 13 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Turnmagnesium

Opgavetekst

Turnmagnesium

Turners gebruiken 'turnmagnesium' om de handen stroef te maken. Dit poeder is een mengsel van magnesiumzouten (zie figuur 1). Een van deze zouten is magnesiumcarbonaat.

Quinty onderzoekt hoeveel magnesiumcarbonaat aanwezig is in turnmagnesium. Ze gebruikt een opstelling zoals is weergegeven in figuur 2. Quinty weegt 420 mg turnmagnesium af in een erlenmeyer. Vervolgens voegt ze volgens voorschrift zoutzuur toe en doet het stopje met een buisje erdoor op de erlenmeyer. De inhoud van de erlenmeyer gaat bruisen. Het zoutzuur reageert met carbonaationen waarbij koolstofdioxide ontstaat. Het gevormde koolstofdioxide wordt opgevangen. Na afloop van de reactie is 75,9 mL koolstofdioxide ontstaan. Quinty berekent hieruit hoeveel magnesiumcarbonaat heeft gereageerd.

Behalve magnesiumcarbonaat bevat turnmagnesium nog andere zouten. Een daarvan, het magnesiumoxide, reageert ook met zoutzuur, maar vormt hierbij geen gas.

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Afbeelding met het opschrift 'Turnmagnesium' en de namen magnesiumcarbonaat, magnesiumoxide en magnesiumsulfaat. Daarnaast een afbeelding van handen.

Vraag 23 1 punt

Zoutzuur bestaat uit moleculen water en uit andere deeltjes.
Welke andere deeltjes zijn dit?

  1. A alleen chloride-ionen
  2. B alleen chloormoleculen
  3. C alleen waterstofchloridemoleculen
  4. D waterstofionen en chloride-ionen
  5. E waterstofmoleculen en chloormoleculen
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 23 in het hele examen

figuur 2

figuur 2
figuur 2

Opstelling: een erlenmeyer met een stopje, waarop een buisje is aangesloten. Het buisje loopt naar een maatcilinder met maatverdeling, die het gevormde gas opvangt.

Vraag 24 1 punt

Quinty concludeert op basis van haar waarnemingen dat de reactiesnelheid steeds verder afneemt aan het einde van de proef.
→ Geef een van de waarnemingen op basis waarvan Quinty haar conclusie baseerde.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een van de volgende waarnemingen: er kwamen steeds minder gasbelletjes in de erlenmeyer of maatcilinder; het volume gas boven de vloeistof in de maatcilinder nam steeds minder snel toe; er werd steeds langzamer gas gevormd, of er ontstond steeds minder gas per minuut; de vloeistof in de maatcilinder daalt steeds langzamer; de gasbelletjes werden steeds kleiner. (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Het stopje moet direct na het toevoegen van zoutzuur op de erlenmeyer geplaatst worden.
→ Geef aan waarom de uitkomst van Quinty's berekening te laag zal zijn, wanneer ze het stopje later plaatst.

Bekijk het antwoord
  • Geeft als reden dat er gas kan ontsnappen, zodat niet al het gevormde koolstofdioxide door het buisje in de maatcilinder terechtkomt. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Quinty berekent dat 288 mg magnesiumcarbonaat heeft gereageerd.
→ Laat met een berekening zien dat deze uitkomst klopt. Ga uit van de volgende gegevens:

  • De massaverhouding bij de reactie is $MgCO_3$ : $CO_2$ = 84,3 : 44,0.
  • 1,00 mL $CO_2$ heeft een massa van 1,98 mg.
Bekijk het antwoord
  • Berekent de massa $CO_2$ die ontstaat: 75,9 mL × 1,98 mg/mL = 150,3 mg. Of berekent de massa $CO_2$ die maximaal kan ontstaan: 288 mg × 44,0 : 84,3 = 150,3 mg. (1p)
  • Berekent de massa magnesiumcarbonaat: de massa $CO_2$ × 84,3 : 44,0 = 288 mg. Of berekent het volume $CO_2$: de berekende massa $CO_2$ : 1,98 mg/mL = 75,9 mL. (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 288 mg. De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 3 punten

Behalve magnesiumcarbonaat bevat turnmagnesium nog andere zouten. Een daarvan, het magnesiumoxide, reageert ook met zoutzuur, maar vormt hierbij geen gas.
→ Geef de vergelijking van de reactie van magnesiumoxide met zoutzuur.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $H^+$ en $MgO$ voor de pijl. (1p)
  • Uitsluitend $Mg^{2+}$ en $H_2O$ na de pijl. (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen. Verwacht: 2 $H^+$ + $MgO$ → $Mg^{2+}$ + $H_2O$. (1p)

Indien de vergelijking 2 H+ + O2- → H2O is gegeven: 2 punten. Indien de vergelijking 2 HCl + MgO → H2O + Mg2+ + 2 Cl- is gegeven: 2 punten. Indien de vergelijking 2 HCl + MgO → H2O + MgCl2 is gegeven: 1 punt. Is het antwoord H+ + MgO → Mg2+ + OH- gegeven, dan goed rekenen.

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 2 punten

De hoeveelheid zoutzuur in het voorschrift is een ruime overmaat. Hierdoor kan de hoeveelheid magnesiumcarbonaat in turnmagnesium juist worden berekend.
→ Geef aan waarom een overmaat zoutzuur nodig is voor de juiste uitkomst.
Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'juist' of 'onjuist'.
omdat:
I dan al het magnesiumcarbonaat reageert …
II dan de maximale hoeveelheid koolstofdioxide ontstaat …
III turnmagnesium een poeder is …

Bekijk het antwoord
  • Kiest per regel juist of onjuist: I juist, II juist, III onjuist. (2p)

Drie regels juist (I juist, II juist, III onjuist): 2 punten. Twee regels juist: 1 punt. Één of geen regel juist: 0 punten.

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

Quinty berekent de massa magnesiumcarbonaat uit de gevormde hoeveelheid gas. Ze vraagt zich af of ze ook zou kunnen rekenen met de hoeveelheid zoutzuur die is verbruikt wanneer het bruisen stopt.
→ Geef aan waarom de verbruikte hoeveelheid zuur een te hoge uitkomst oplevert.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat zoutzuur ook reageert met magnesiumoxide (oxide-ionen), waardoor meer zoutzuur wordt verbruikt dan alleen voor het magnesiumcarbonaat nodig is. (1p)

Vraag 29 in het hele examen

2022, tijdvak 1: De luchtballon

Opgavetekst

De luchtballon

Het boek Het gouden kompas van Philip Pullman speelt zich af in een fantasiewereld. Hierin vertelt een ballonvaarder dat hij op drie manieren aan gas kan komen voor het opblazen van zijn luchtballon:
1 door een oplossing van zwavelzuur over een brok ijzer te gieten en het waterstofgas dat daarbij ontstaat op te vangen;
2 door een aardgaslek te zoeken en dit aardgas op te vangen;
3 door uit 'steenolie' een gas te maken. Dit gas is een koolwaterstof.

Vraag 30 1 punt

Geef de formule van zwavelzuur.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $H_2SO_4$. (1p)

Vraag 30 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Levulinezuur

Opgavetekst

Levulinezuur

Levulinezuur ($C_5H_8O_3$) kan worden gebruikt voor het produceren van nylon, en wordt gemaakt uit pulp (gemalen afvalhout). In onderstaand blokschema is het proces waarbij levulinezuur wordt verkregen vereenvoudigd en onvolledig weergegeven.

Het gevormde methaanzuur ($CH_2O_2$) wordt afgevoerd. Om zuiver levulinezuur te verkrijgen worden vervolgens drie verschillende scheidingsmethoden toegepast:

  • In ruimte II worden de pulpresten door middel van filtratie verwijderd uit het mengsel dat in ruimte I is ontstaan.
  • In ruimte III wordt vervolgens de zwavelzuuroplossing afgescheiden met behulp van een oplosmiddel waarin alle stoffen oplossen, behalve de zwavelzuuroplossing.
  • In ruimte IV wordt ten slotte het levulinezuur verkregen door middel van destillatie.

Bron 13

Figuur uit het examen

Blokschema met de ruimtes I tot en met IV in een rij. Pulp gaat ruimte I in en levulinezuur komt uit ruimte IV. Boven ruimte I komt een oplossing van zwavelzuur binnen, onder ruimte I gaat methaanzuur af. Ruimte II geeft residu A af. Boven ruimte III komt oplosmiddel binnen, onder ruimte III gaat een oplossing van zwavelzuur af. Bij ruimte III en IV staan residu B en oplosmiddel aangegeven.

Vraag 37 2 punten

Ruimte I bevat een mengsel van 200 kg beginstoffen. Hiervan bestaat 3,1 massaprocent uit een zwavelzuuroplossing. Deze oplossing heeft een dichtheid van 1,83 kg/L.
→ Bereken hoeveel L zwavelzuuroplossing het mengsel van beginstoffen bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal kg zwavelzuuroplossing: 3,1 : 100 × 200 kg = 6,2 kg. (1p)
  • Berekent het aantal L zwavelzuuroplossing: 6,2 kg : 1,83 kg/L = 3,4 L. (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 3,4 (L).

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 43 1 punt

Zwavelzuur komt voor in de ruimtes I, II en III. Alleen in ruimte I treedt dit zuur op als katalysator.
Welk argument kan daarvoor worden gegeven?

  1. A Alleen in ruimte I is zwavelzuur nog geconcentreerd.
  2. B Alleen in ruimte I treden reacties op.
  3. C Alleen in ruimte I wordt zwavelzuur niet verbruikt.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 43 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Vitamines

Opgavetekst

Etiket van een multivitamine

Vitamines spelen een rol bij de groei en het herstel van het lichaam. Deze stoffen worden vaak aangeduid met letters, bijvoorbeeld vitamine B en vitamine C. Vitamines komen voor in ons voedsel. Om een eventueel vitaminetekort aan te vullen kunnen voedingssupplementen worden gebruikt. Het etiket op een verpakking van een 'multivitamine' geeft onder meer de volgende informatie:

ingrediënten per capsule
vitamine C300 mg
vitamine B17,5 mg
vitamine B27,5 mg
vitamine B350 mg
vitamine B57,5 mg
vitamine B656 mg
vitamine B11400 µg
vitamine B1212,5 µg

nutriënten: appelzuur, rijstpoeder, cayennepeper, lecithine, zoethoutwortel.
dosering: 2 capsules per dag vlak voor een maaltijd met water innemen.
bewaaradvies: - op een koele donkere droge plaats (7°C) - buiten bereik en uit het zicht van kinderen.

Vraag 44 1 punt

Vitamine C is een zuur.
Welke eigenschap heeft een zuur? Een zuur kan:

  1. A $H^+$ afstaan.
  2. B $H^+$ opnemen.
  3. C $OH^-$ afstaan.
  4. D $OH^-$ opnemen.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 44 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Flashpapier

Opgavetekst

Flashpapier

Flashpapier wordt door goochelaars tijdens de show aangestoken. Doordat dit papier onmiddellijk met een felle gele vlam verbrandt, lijkt het papier te 'verdwijnen'. Flashpapier wordt gemaakt door papier te bewerken met salpeterzuur, zwavelzuur en water. Het teveel aan zuur wordt uiteindelijk geneutraliseerd met natriumwaterstofcarbonaat ($NaHCO_3$). Tot slot wordt het papier aan de lucht gedroogd, waarna het geschikt is voor gebruik. Het papier is door de bewerking veranderd van samenstelling, waardoor het veel sneller verbrandt.

Vraag 15 1 punt

Geef de formule van salpeterzuur.

Bekijk het antwoord
  • Noemt HNO3 (1p)

Een naam in plaats van de formule levert 0 punten.

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Uit welk(e) soort(en) deeltjes bestaat een oplossing van zwavelzuur?

  1. A alleen uit atomen
  2. B alleen uit ionen
  3. C alleen uit moleculen
  4. D uit atomen en uit ionen
  5. E uit ionen en uit moleculen
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 2 punten

Bij het maken van flashpapier mag geen metalen roerstaaf gebruikt worden om te mengen. Er ontstaat dan namelijk waterstofgas als gevolg van een reactie met de aanwezige zuren. Geef de formule van waterstofgas en geef aan wat het gevaar van dit gas is. Noteer je antwoord als volgt: formule: … gevaar: …

Bekijk het antwoord
  • Formule: H2 (1p)
  • Gevaar: het gas is explosief of brandbaar (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Flashpapier

De reactie die plaatsvindt bij het neutraliseren (zie vorige tekstblok) is: $H^+ + NaHCO_3 \rightarrow Na^+ + H_2O + CO_2$ Het mengsel gaat daarbij bruisen. Er wordt steeds een beetje $NaHCO_3$ toegevoegd, net zolang totdat het bruisen stopt.

Vraag 19 1 punt

Het bruisen is het gevolg van een reactieproduct. Welke formule heeft dit reactieproduct?

  1. A H+
  2. B NaHCO3
  3. C Na+
  4. D H2O
  5. E CO2
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 2 punten

Leg uit of natriumcarbonaat gebruikt zou kunnen worden om het zuur te neutraliseren.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste uitleg, bijvoorbeeld: natriumcarbonaat reageert als base, of het carbonaation reageert met het teveel aan H+, of het carbonaation is een base (1p)
  • Komt tot een conclusie die in overeenstemming is met de gegeven uitleg (ja) (1p)

Een antwoord als 'ja, want beide stoffen bevatten carbonaat(ionen)' levert 1 punt op.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

Wat gebeurt er met de pH tijdens het neutraliseren?

  1. A De pH wordt lager.
  2. B De pH blijft gelijk.
  3. C De pH wordt hoger.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 21 in het hele examen

Bron 8

Figuur uit het examen

Kleurenschaal van universeelindicatorpapier voor pH 1 tot 14, als ring rond het opschrift 'pH 1-14'. Van pH 1 (rood) via oranje en geel naar groen, blauw en paars bij pH 13 tot 14.

Vraag 22 1 punt

Uit het stoppen van het bruisen blijkt dat al het zuur heeft gereageerd. Maar ook universeelindicator kan dit aangeven. Hiernaast is de kleur weergegeven die universeelindicatorpapier krijgt bij elke pH. Welke kleur krijgt universeelindicatorpapier in de vloeistof wanneer de vloeistof neutraal is geworden?

  1. A blauw
  2. B geel
  3. C groen
  4. D rood
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Zure matjes

Opgavetekst

Zure matjes

Zure matjes zijn snoepjes die eerst erg zuur, en daarna zoet smaken. De zure smaak wordt veroorzaakt door citroenzuur ($C_6H_8O_7$) dat als wit poeder aan de buitenkant van de snoepjes zit. Selena besluit om uit te zoeken hoeveel citroenzuur een snoepje bevat. Ze doet dit met behulp van een titratie. Ze doet eerst een snoepje in een erlenmeyer met voldoende water en zwenkt de erlenmeyer enige tijd. Vervolgens haalt ze het snoepje eruit en voegt drie druppels van een geschikte indicator toe aan het mengsel in de erlenmeyer. Ze leest de beginstand van de buret af en titreert het mengsel met natronloog. Zodra de kleur omslaat leest ze de eindstand van de buret af. Hieruit blijkt dat ze bij de titratie 6,13 mL natronloog heeft toegevoegd. De reactie die plaatsvindt tijdens de titratie is hieronder vereenvoudigd en onvolledig weergegeven. Eén formule ontbreekt. $C_6H_8O_7 + 3 OH^- \rightarrow 3 H_2O + …$

Vraag 29 2 punten

Neem de Romeinse cijfers over en geef voor elke bewering aan of deze 'wel' of 'niet' van toepassing is op citroenzuur. I is een koolwaterstof. II is ontleedbaar. III verhoogt de pH van water.

Bekijk het antwoord
  • Beoordeelt de drie beweringen over citroenzuur met wel of niet van toepassing (2p)

Puntentabel: drie beweringen juist: 2 punten; twee beweringen juist: 1 punt; één of geen bewering juist: 0 punten. Juiste antwoorden: I niet, II wel, III niet.

Vraag 29 in het hele examen

Bron 11

Figuur uit het examen

Buret met schaalverdeling in mL; de getallen 10, 20, 30, 40 en 50 zijn zichtbaar.

Vraag 30 1 punt

De eindstand van de buret was 8,02 mL. Geef de beginstand die Selena heeft afgelezen in mL.

Bekijk het antwoord
  • Noemt 1,89 mL (8,02 - 6,13) (1p)

De significantie van deze berekening niet beoordelen.

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 1 punt

In de gegeven reactievergelijking ontbreekt een formule. Dit is de formule van een ionsoort. Dit ionsoort heeft lading 3-. Geef deze ontbrekende formule.

Bekijk het antwoord
  • Noemt C6H5O7 3- (1p)

Alleen het antwoord 'C6H5O7' zonder lading levert 0 punten.

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 1 punt

Bij de titratie is in de erlenmeyer ook een positieve ionsoort aanwezig dat niet aan de reactie deelneemt. Geef de formule van dit positieve ion.

Bekijk het antwoord
  • Noemt Na+ (1p)

Een naam in plaats van de formule levert 0 punten. Ontbreekt de lading zowel bij vraag 31 als bij vraag 32, dan bij vraag 32 niet aanrekenen.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 1 punt

Bij de titratie is een indicator gebruikt. Het omslagtraject hiervan begint wanneer het mengsel in de erlenmeyer net basisch wordt. Welke indicator kan zijn gebruikt? Maak gebruik van Binas-tabel 36.

  1. A broomfenolrood
  2. B dimethylgeel
  3. C methylrood
  4. D thymolblauw
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 2 punten

Van de natronloog is bekend dat 5,00 mL nodig is om 31,4 mg citroenzuur volledig te laten reageren. Bereken met de gegevens van Selena hoeveel mg citroenzuur heeft gereageerd.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de volumeverhouding: 6,13 mL delen door 5,00 mL (1p)
  • Berekent het aantal mg citroenzuur dat heeft gereageerd: de volumeverhouding vermenigvuldigen met 31,4 mg; uitkomst 38,5 mg (1p)

De significantie van deze berekening niet beoordelen.

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 1 punt

Selena gaat ervan uit dat alle citroenzuur van het snoepje gereageerd heeft. Ze heeft bepaald hoeveel milligram citroenzuur het snoepje bevatte, en wil nu ook weten wat het massapercentage citroenzuur van het onderzochte snoepje is. Helaas kan ze dit niet berekenen, omdat ze een gegeven vergeten heeft te bepalen. Welk gegeven had Selena vooraf moeten bepalen om het massapercentage citroenzuur te kunnen berekenen?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de massa van het snoepje (1p)

Antwoorden als 'de massa' of 'ze had het moeten wegen' krijgen 0 punten. 'Het gewicht' telt goed.

Vraag 35 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Stikstofoxiden

Opgavetekst

Stikstofoxiden

In een dagblad stond de volgende informatie: [1] Stikstofoxiden (NOx) is een verzamelnaam voor gassen zoals NO, NO2 en [2] N2O3. Deze gassen dragen bij aan het ontstaan van luchtverontreiniging. [3] Stikstofoxiden kunnen ontstaan wanneer stikstof uit de lucht reageert met [4] zuurstof uit de lucht. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren tijdens de verbranding [5] van een fossiele brandstof in een verbrandingsmotor. Stikstofoxiden [6] reageren met zonlicht in de atmosfeer, waardoor luchtverontreiniging [7] ontstaat. Vooral in stedelijke gebieden is deze verontreiniging zichtbaar [8] als een deken van geelbruine mist. Ook veroorzaken stikstofoxiden zure [9] regen doordat ze met waterdamp uit de lucht reageren tot een zuur.

Vraag 49 1 punt

Een reactievergelijking voor de vorming van het zuur (regels 8 en 9) is hieronder onvolledig weergegeven: $... NO_2 + O_2 + 2 H_2O \rightarrow ... H^+ + ... NO_3^-$. Alleen drie coëfficiënten ontbreken. Neem deze onvolledige vergelijking over en vul de coëfficiënten aan.

Bekijk het antwoord
  • Vult de coëfficiënten aan: $4 NO_2 + O_2 + 2 H_2O \rightarrow 4 H^+ + 4 NO_3^-$ (1p)

Vraag 49 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Rood-wit-blauw

Vraag 1 1 punt

Wat is de notatie van een oplossing van ammoniak?

  1. A $NH_3\,(aq)$
  2. B $NH_3\,(l)$
  3. C $NH_4^+\,(aq)$
  4. D $NH_4^+\,(l)$
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 1 in het hele examen

Bron 1

Tijdens een open dag staan in het scheikundelokaal drie bekerglazen klaar. Elk bekerglas bevat een oplossing van een andere stof: fenolftaleïen, lood(II)nitraat of koper(II)sulfaat. Okke mag aan elk van de bekerglazen een kleurloze oplossing van ammoniak toevoegen, waardoor steeds een kleurverandering plaatsvindt. In de tabel hieronder is weergegeven welke kleur ontstaat.

BekerglasInhoud: water met …Voor toevoegen van ammoniakoplossingNa toevoegen van ammoniakoplossing
1fenolftaleïenkleurloos en helderlichtpaars en helder
2lood(II)nitraatkleurloos en helderwit en troebel
3koper(II)sulfaatlichtblauw en helderdonkerblauw en helder

Vraag 2 1 punt

Na toevoeging van de ammoniakoplossing ontstaat een nieuw mengsel. In welk(e) van de bekerglazen is dit nieuwe mengsel een oplossing?

  1. A alleen in bekerglas 1
  2. B alleen in bekerglas 2
  3. C alleen in bekerglas 3
  4. D in de bekerglazen 1 en 2
  5. E in de bekerglazen 1 en 3
  6. F in de bekerglazen 2 en 3
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 4 1 punt

Uit de kleurverandering die optreedt in bekerglas 1 blijkt dat ammoniak een bepaalde eigenschap heeft. Welke eigenschap is dat?

  1. A Ammoniak is een base.
  2. B Ammoniak is een gas.
  3. C Ammoniak is een vloeistof.
  4. D Ammoniak is een zuur.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

“Jammer dat de vloeistof in het eerste bekerglas geen rode kleur heeft,” zegt Okke, “anders is het net de Nederlandse vlag.” De docent stelt dat in dat geval geen fenolftaleïen, maar een andere indicator in bekerglas 1 zou moeten worden gebruikt. Geef aan welke indicator in bekerglas 1 wel dit rode resultaat zou geven. Maak gebruik van Binas-tabel 36.

Bekijk het antwoord
  • Noemt fenolrood (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Grafeen

Opgavetekst

Grafeen

In 2010 werd een Nobelprijs uitgereikt voor de ontdekking van grafeen. Dit materiaal bestaat slechts uit één laag koolstofatomen. Het is ongeveer tweehonderd keer sterker dan staal en geleidt stroom supergoed.

In een laboratorium in China is een proces ontwikkeld om grafeen ($C$) te maken uit calciumcarbonaat en magnesium. Deze beginstoffen worden in een oven verhit tot 850 °C. Daarbij vindt de volgende reactie plaats:

$CaCO_3 + 2\,Mg \rightarrow CaO + 2\,MgO + C$ (reactie 1)

Om het grafeen te verkrijgen worden de bijproducten die ontstaan bij reactie 1 verwijderd door een oplossing van een zuur toe te voegen. De reactie van de bijproducten met het zuur kan als volgt worden weergegeven:

$CaO + MgO + 4\,H^+ \rightarrow Ca^{2+} + Mg^{2+} + 2\,H_2O$ (reactie 2)

Er ontstaat een vloeibaar mengsel. In dit mengsel is grafeen als vaste stof aanwezig. Bij een andere reactie wordt koolstofdioxide gevormd, die wordt afgevoerd. Het grafeen wordt ten slotte uit het vloeibare mengsel verkregen door de overige stoffen te verwijderen met behulp van een scheidingsmethode.

Het beschreven proces is hieronder schematisch en vereenvoudigd met een blokschema weergegeven.

Vraag 19 1 punt

Welke deeltjes reageren bij reactie 2 als base?

  1. A de calciumionen
  2. B de magnesiumionen
  3. C de oxide-ionen
  4. D de waterstofionen
  5. E de watermoleculen
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 19 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Ontbrekend etiket

Opgavetekst

Ontbrekend etiket

Na een les zijn in de zuurkast drie flesjes met een kleurloze heldere vloeistof blijven staan. Op één flesje (flesje 1) staat: Natronloog 4,0 g/L. Op de andere twee flesjes ontbreekt het etiket. De docent weet dat één ervan gevuld is met gedestilleerd water, en het andere met een oplossing van salpeterzuur. Ook is er wat glaswerk blijven staan (zie figuur 1).

Fiona zoekt uit welk flesje de oplossing van salpeterzuur bevat en wat de concentratie ervan is. Als eerste bepaalt ze de pH-waarde van elk van de drie vloeistoffen. Deze waarden noteert ze in een tabel. Vervolgens bedenkt ze welke inhoud elk flesje bevat, en noteert dat ook.

Om de concentratie salpeterzuur in flesje 3 te bepalen voert Fiona een titratie uit. Ze gebruikt hierbij een opstelling zoals hiernaast is weergegeven. De buret wordt gevuld met natronloog uit flesje 1. In de erlenmeyer doet ze 10 mL salpeterzuuroplossing en een indicator. Vervolgens voert ze de titratie uit. Wanneer de indicator van kleur verandert, is de eindstand van de buret 18,5 mL. Fiona heeft dan 11,3 mL natronloog toegevoegd. Met behulp van dit resultaat berekent ze de concentratie salpeterzuur in de oplossing. Uit een andere proef weet ze dat 5,0 mL van de gebruikte natronloog reageert met 31,5 mg salpeterzuur.

Vraag 31 1 punt

Fiona zoekt uit welk flesje de oplossing van salpeterzuur bevat. Geef de formule van het negatieve ion in de salpeterzuuroplossing.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $NO_3^-$ (1p)

Indien een naam is gegeven in plaats van de formule: 0 punten.

Vraag 31 in het hele examen

Bron 9

FlesjepH-waardeInhoud
113natronloog
27gedestilleerd water
31salpeterzuuroplossing

Vraag 32 1 punt

Fiona heeft van de drie vloeistoffen de pH-waarde bepaald (zie de tabel). In welk van de drie flesjes is de concentratie $H^+$-ionen het grootst?

  1. A in flesje 1
  2. B in flesje 2
  3. C in flesje 3
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 1 punt

Met welke indicator kan Fiona de pH-waarde van de vloeistof in flesje 2 hebben bepaald?

  1. A methyloranje
  2. B broomfenolrood
  3. C blauw lakmoespapier
  4. D universeel indicatorpapier
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 2 punten

Fiona heeft genoteerd dat flesje 3 salpeterzuur bevat. Leg uit of dit een waarneming of een conclusie is.

Bekijk het antwoord
  • Juiste uitleg, bijvoorbeeld: uit de kleur van de indicator kun je alleen afleiden dat er een zuur in flesje 3 zit; dat is niet af te lezen, te zien, te horen, te ruiken of te proeven (1p)
  • Het is (dus) een conclusie (1p)

Vraag 34 in het hele examen

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Vijf stukken glaswerk naast elkaar, van links naar rechts: een maatcilinder met een schaalverdeling tot 100, een reageerbuis, een pipet met een schaalverdeling van 1 tot 10, een erlenmeyer met een schaalverdeling en een bekerglas met een schaalverdeling.

Vraag 35 1 punt

Met welk glaswerk uit figuur 1 kan Fiona het nauwkeurigst 10 mL salpeterzuuroplossing afmeten?

  1. A bekerglas
  2. B erlenmeyer
  3. C maatcilinder
  4. D pipet
  5. E reageerbuis
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 35 in het hele examen

Bron 11

Figuur uit het examen

Vier afbeeldingen van een buret, genummerd I, II, III en IV, met het vloeistofniveau in grijs. De schaalverdeling loopt in I en II van 4 tot en met 8, in III en IV van 27 tot en met 31. Het niveau staat in I op ongeveer 6,8, in II op ongeveer 7,2, in III op ongeveer 28,2 en in IV op ongeveer 29,8.

Vraag 36 1 punt

Vier buretstanden zijn afgebeeld als I, II, III en IV. Welke van deze afbeeldingen geeft de beginstand van de buret van Fiona weer?

  1. A afbeelding I
  2. B afbeelding II
  3. C afbeelding III
  4. D afbeelding IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 36 in het hele examen

Bron 10

Figuur uit het examen

Titratieopstelling: een buret met kraan, met een klem aan een statief bevestigd, boven een erlenmeyer op een standaard. Uit de buret druppelt vloeistof in de erlenmeyer.

Vraag 37 2 punten

Fiona voert een titratie uit. De buret is gevuld met natronloog uit flesje 1. In de erlenmeyer doet ze 10 mL salpeterzuuroplossing en een indicator. De eindstand van de buret is 18,5 mL; ze heeft dan 11,3 mL natronloog toegevoegd. Uit een andere proef weet ze dat 5,0 mL van de gebruikte natronloog reageert met 31,5 mg salpeterzuur. Bereken met behulp van de resultaten van Fiona de concentratie salpeterzuur in mg/mL dat aanwezig is in flesje 3.

Bekijk het antwoord
  • Berekening van het aantal mg salpeterzuur dat heeft gereageerd: 11,3 (mL) gedeeld door 5,0 (mL) en vermenigvuldigen met 31,5 (mg) (1p)
  • Berekening van de concentratie salpeterzuur: het berekende aantal mg salpeterzuur delen door 10 (mL) (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 7,1 (mg/mL). De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 37 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Zuur aardgas

Opgavetekst

Zuur aardgas

[1] Aardgas wordt gewonnen uit de bodem en heeft niet overal dezelfde [2] samenstelling. In figuur 1 is de samenstelling van aardgas uit Drenthe [3] schematisch weergegeven in volumeprocenten. [4] Het aardgas uit Drenthe wordt ook wel 'zuur gas' genoemd, vanwege de [5] aanwezigheid van diwaterstofmonosulfide. Bij verbranding van zuur gas [6] zou deze stof worden omgezet tot onder meer zwaveldioxide, dat zure [7] regen kan veroorzaken. Daarom wordt diwaterstofmonosulfide door [8] middel van extraheren uit zuur gas verwijderd.

figuur 1 aardgas uit Drenthe

aardgas uit Drenthe
figuur 1

Cirkeldiagram met de volumeprocenten per stof.

StofVolumeprocent
stof X86
stikstof8,4
koolstofdioxide4,5
overige koolwaterstoffen0,6
diwaterstofmonosulfide0,5

Vraag 41 1 punt

Wat is de pH van zure regen?

  1. A kleiner dan 7
  2. B 7
  3. C groter dan 7
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 41 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Onweer onder water

Opgavetekst

Onweer onder water

Door ethanol ($C_2H_6O$) heel voorzichtig op geconcentreerd zwavelzuur te schenken, ontstaan twee lagen (zie figuur 1). Op het grensvlak mengen de vloeistoffen, waarbij veel warmte vrijkomt. Wanneer een paar korreltjes kaliumpermanganaat ($KMnO_4$) worden toegevoegd, start deze stof op het grensvlak een reeks van reacties. Twee van deze reacties zijn hieronder vereenvoudigd met een vergelijking weergegeven. De vergelijking van reactie 2 is nog onvolledig: de coëfficiënten ontbreken.

reactie 1: $2\,MnO_4^- + 2\,H^+ \rightarrow Mn_2O_7 + H_2O$

reactie 2: $\ldots\,Mn_2O_7 \rightarrow \ldots\,MnO_2 + \ldots\,O_2$

Bij reactie 2 ontstaat zuurstof, waarmee de ethanol op het grensvlak gaat reageren (reactie 3). Deze reactie is een verbranding en veroorzaakt flitsen en geknetter, waardoor deze proef ook wel 'onweer onder water' wordt genoemd.

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Reageerbuis met van boven ethanol, daaronder het grensvlak en onderin zwavelzuur. De reageerbuis is met een klem aan een statief bevestigd en staat in een bekerglas met een laagje zand.

Vraag 50 1 punt

Het bruisen (regel 7) bij het toevoegen van een soda-oplossing is het gevolg van een zuur-basereactie waarbij een gas ontstaat. Wat is de naam van dit gas?

  1. A koolstofdioxide
  2. B stikstof
  3. C waterstof
  4. D zuurstof
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 50 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Pauzevlam

Opgavetekst

Pauzevlam

De 'pauzevlam' wordt ingesteld wanneer tijdens een practicum een brander tijdelijk niet gebruikt wordt. Bij deze instelling vindt onvolledige verbranding van methaan plaats. Hierbij ontstaat een stof die een zwarte aanslag geeft en ook de vlam geel kleurt. [1] Lisa vraagt zich af of bij de pauzevlam, behalve onvolledige verbranding, [2] óók een deel van het methaan volledig verbrandt. Ze formuleert de [3] volgende onderzoeksvraag 'Vindt bij een pauzevlam volledige verbranding [4] plaats?'. Lisa bedenkt dat ze antwoord kan vinden op deze vraag door te [5] onderzoeken of er koolstofdioxide ontstaat. Het methaan dat volledig [6] verbrandt zou dan namelijk reageren volgens onderstaande vergelijking: $CH_4 + 2 O_2 \rightarrow CO_2 + 2 H_2O$ (reactie 1) [7] Lisa wil voor het beantwoorden van haar onderzoeksvraag het eventueel [8] gevormde koolstofdioxide aantonen. Ze besluit de verbrandingsgassen [9] van de pauzevlam door een heldere oplossing [10] van calciumhydroxide te leiden. Als bij de [11] verbrandingsgassen koolstofdioxide aanwezig is, [12] reageert het met de calciumionen en de [13] hydroxide-ionen tot calciumcarbonaat en water. [14] Lisa gebruikt bij haar onderzoek een gaswasfles. [15] Ze maakt de opstelling die hiernaast is [16] weergegeven en voert het onderzoek uit. Na een [17] halve minuut ziet ze duidelijk dat de vloeistof [18] troebel wordt.

Bron 2

Figuur uit het examen

Links een brander met een vlam. De gassen gaan via een glazen buis de gaswasfles in, die voor een deel met vloeistof gevuld is. Aan de andere kant van de opstelling staat een pomp.

Vraag 4 1 punt

Geef de triviale naam van de oplossing waarmee Lisa de gaswasfles vult.

Bekijk het antwoord
  • Noemt kalkwater (het woord helder is niet verplicht) (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 3 punten

Het proces dat optreedt in de gaswasfles (regels 10 tot en met 13) kan met één vergelijking worden weergegeven. Geef deze vergelijking.

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $Ca^{2+}$, $OH^-$ en $CO_2$ voor de pijl (1p)
  • Uitsluitend $CaCO_3$ en $H_2O$ na de pijl (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element voor en na de pijl is gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen (1p)

Juist antwoord: $Ca^{2+} + 2 OH^- + CO_2 \rightarrow CaCO_3 + H_2O$. Indien de vergelijking $Ca(OH)_2 + CO_2 \rightarrow CaCO_3 + H_2O$ is gegeven: 2 punten. Indien de vergelijking $Ca^{2+} + CO_3^{2-} \rightarrow CaCO_3$ is gegeven: 1 punt.

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Lisa trekt op basis van haar waarneming een conclusie en beantwoordt vervolgens haar onderzoeksvraag. Geef het antwoord op de onderzoeksvraag van Lisa. Noteer je antwoord als volgt: Waarneming: ... Conclusie bij deze waarneming: ... dus er vindt ... (kies uit: 'wel' of 'geen') volledige verbranding plaats.

Bekijk het antwoord
  • Juiste waarneming: het kalkwater werd troebel (1p)
  • Juiste conclusie en antwoord op de onderzoeksvraag: er werd koolstofdioxide aangetoond, of er ontstond koolstofdioxide of calciumcarbonaat, dus er vindt wel volledige verbranding plaats (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Zelfhelende verf

Opgavetekst

Zelfhelende verf

Veel metalen kunnen door stoffen uit de omgeving, zoals zuurstof en water, worden aangetast. Dit proces wordt corrosie genoemd. Om metaal tegen corrosie te beschermen, kan het worden voorzien van een laagje chroom. Chroom reageert met zuurstof tot een ondoordringbaar laagje dat het metaal eronder beschermt. De vergelijking van deze reactie is hieronder vereenvoudigd en onvolledig weergegeven. De coëfficiënten ontbreken. $\ldots Cr + \ldots O_2 \rightarrow \ldots Cr_2O_3$

Vraag 21 1 punt

Bij stap 1 reageert metaal met een zuur. Bij welk van onderstaande processen reageert ook een metaal met een zuur?

  1. A etsen
  2. B ontharden
  3. C ontkalken
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 21 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Diwaterstofmonosulfide

Opgavetekst

Diwaterstofmonosulfide

[1] Aardgas bestaat voornamelijk uit methaan. Soms kan aardgas ook een [2] kleine hoeveelheid diwaterstofmonosulfide ($H_2S$) bevatten. Bij de [3] verbranding van zwavelverbindingen ontstaat zwaveldioxide, dat in de [4] atmosfeer zure regen veroorzaakt. Daarom wordt $H_2S$ uit aardgas [5] verwijderd door het aardgas te besproeien met een oplosmiddel. In dit [6] oplosmiddel lost $H_2S$ op, maar methaan niet. [7] Het oplosmiddel wordt vervolgens teruggewonnen en hergebruikt. Dit proces is vereenvoudigd en onvolledig weergegeven in figuur 1. In deze figuur zijn de pijlen genummerd. De stofnamen bij deze pijlen ontbreken. Bij een van de pijlen ontbreken twee stofnamen.

Vraag 28 1 punt

Zure regen kan ontstaan, doordat zwaveldioxide met water en zuurstof uit de lucht een zuur vormt. Welk zuur is dit?

  1. A azijnzuur
  2. B salpeterzuur
  3. C zoutzuur
  4. D zwavelzuur
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 28 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Kresolrood

Opgavetekst

Kresolrood

Kresolrood ($C_{21}H_{18}O_5S$) is een roodbruin poeder dat kan worden gebruikt als indicator. Hiervan wordt eerst een oplossing gemaakt in een mengsel van onder meer water en alcohol. Deze oplossing is geel van kleur. Om de gemaakte oplossing te testen wordt de volgende proef gebruikt: 1 Meng 0,1 mL van de kresolrood-oplossing met 0,15 mL natronloog (0,8 g NaOH per L) en 100 mL water. 2 Druppel voorzichtig zoutzuur (pH=1,7) toe. Na maximaal 3 druppels moet de kleur omslaan naar geel. Kresolrood heeft twee omslagtrajecten. De kleuren van deze indicator zijn hieronder weergegeven:

Vraag 44 1 punt

Geef de rationele naam van natronloog.

Bekijk het antwoord
  • Noemt natriumhydroxide(-oplossing) (1p)

Vraag 44 in het hele examen

Vraag 46 2 punten

Geef de notatie van zoutzuur. Vermeld hierbij ook de toestandsaanduidingen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de deeltjes $H^+$ en $Cl^-$ (1p)
  • Juiste toestandsaanduidingen: beide deeltjes opgelost (aq) (1p)

Juist antwoord: $H^+ (aq) + Cl^- (aq)$. Indien het antwoord 'HCl (aq)' is gegeven: 1 punt.

Vraag 46 in het hele examen

Vraag 47 1 punt

De test berust op het neutraliseren van de 0,15 mL natronloog met zoutzuur. Geef de formule van het reactieproduct van deze neutralisatiereactie.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de formule $H_2O$ (1p)

Indien een naam is gegeven in plaats van de formule: 0 punten.

Vraag 47 in het hele examen

Vraag 48 1 punt

Bij welke kleur van kresolrood is de concentratie $OH^-$-ionen in de oplossing het grootst?

  1. A bij een oranjerode kleur
  2. B bij een gele kleur
  3. C bij een paarsrode kleur
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 48 in het hele examen

Vraag 49 1 punt

Door welke van onderstaande stoffen verandert de kleur van een kresolrood-oplossing van geel naar paarsrood?

  1. A ammonia
  2. B azijn
  3. C keukenzout
  4. D water
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 49 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Salpeterzuur

Opgavetekst

Salpeterzuur

Salpeterzuur is een grondstof voor onder meer kunstmest en kleurstoffen. De productie van salpeterzuur verloopt in drie stappen:
stap 1: Ammoniak reageert met zuurstof tot stikstofmono-oxide en water. Om deze reactie te laten verlopen wordt gebruikgemaakt van een katalysator die bestaat uit een legering van platina en rhodium.
stap 2: Stikstofmono-oxide wordt vervolgens met zuurstof omgezet tot stikstofdioxide volgens de vergelijking:
2 NO + O2 → 2 NO2
stap 3: Tenslotte wordt de stikstofdioxide door een overmaat water geleid, waarbij de stikstofdioxide met het water reageert tot salpeterzuur. Hierbij ontstaat ook stikstofmono-oxide, dat wordt hergebruikt.

Vraag 18 1 punt

In stap 3 ontstaat een oplossing van salpeterzuur. Wat is de notatie van een oplossing van salpeterzuur?

  1. A $H^+ (aq) + NO_3^- (aq)$
  2. B $HNO_3 (aq)$
  3. C $HNO_3 (l)$
  4. D $HNO_3 (aq) + H_2O (aq)$
  5. E $HNO_3 (l) + H_2O (l)$
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 18 in het hele examen

Bron 10

Figuur uit het examen

De concentratie salpeterzuur in de oplossing kan worden verhoogd met behulp van destillatie. Hieronder zijn een destillatieopstelling en enige gegevens van salpeterzuur weergegeven.
Afbeelding: destillatieopstelling. Bij I de kolf op de verwarming, bij II het opvangvat aan het uiteinde van de koeler.

Bron 11

(zuiver) salpeterzuur
dichtheid (g/mL)1,5
kookpunt (°C)83
smeltpunt (°C)-42
molecuulmassa (u)63,0
oplosbaarheidgoed

Vraag 20 1 punt

De concentratie salpeterzuur in de oplossing kan worden verhoogd met behulp van destillatie. Waar zal na afloop van de destillatie de grootste concentratie salpeterzuur aanwezig zijn?

  1. A bij I, dit is het destillaat
  2. B bij I, dit is het residu
  3. C bij II, dit is het destillaat
  4. D bij II, dit is het residu
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 20 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Sportdrank

Opgavetekst

Sportdrank

Op internet is onderstaande informatie te vinden:
[1] Tijdens een uur sporten verliest een persoon ongeveer één liter vocht.
[2] Met dat vocht verliest men ongeveer 400 tot 1100 mg natrium. Bovendien
[3] hebben de spieren brandstof (koolhydraten) verbruikt.
[4] Om de verliezen weer aan te vullen kan een sportdrank worden
[5] gedronken.
[6] Een sportdrank bestaat voornamelijk uit water, waaraan natrium en
[7] koolhydraten (suikers zoals glucose en sacharose) zijn toegevoegd. Om
[8] de smaak te verbeteren en de houdbaarheid te verhogen wordt ook vaak
[9] citroenzuur toegevoegd. Citroenzuur geeft de drank wel een hoge
[10] zuurgraad en dat is schadelijk voor het gebit.
[11] Een ideale sportdrank voldoet aan de volgende criteria:
[12] - bevat 6 tot 8 gram koolhydraten per 100 mL drank;
[13] - bevat 40 tot 110 mg natrium per 100 mL drank;
[14] - bevat geen andere toevoegingen zoals koolzuurgas, cafeïne en
[15] alcohol.

naar: www.gezondheid.be

Vraag 24 1 punt

In de tekst staat dat een 'hoge zuurgraad' schadelijk is voor het gebit (regels 9 en 10). Lieke vraagt zich af wat een 'hoge zuurgraad' betekent. Is het een drank met een hoge pH of is de drank juist erg zuur? Daarom meet zij de pH van zo'n sportdrank met een hoge zuurgraad. Welke pH zal zij gemeten hebben?

  1. A 3
  2. B 6
  3. C 8
  4. D 11
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 24 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Rodekool

Opgavetekst

Rodekool

Rodekool is een harde paarse groente die zowel rauw als gekookt gegeten kan worden. De kooktijd van fijngesneden rodekool in een ruime hoeveelheid water is ten minste 20 minuten. Tijdens het koken wordt het kookwater paars. Om de kool wat zachter te maken wordt soms een kleine hoeveelheid azijn toegevoegd. De kool en het kookwater worden dan paarsrood tot rood.
Een kilogram (1,0 kg) rodekool bevat onder meer:

  • 903 gram water
  • 15 gram eiwit
  • 35 gram koolhydraten, waarvan 30 gram suikers
  • 2 gram vet
  • 400 mg calcium
  • 300 mg fosfor

naar: www.voedingswaardetabel.nl

Vraag 32 1 punt

Geef de notatie van het negatieve ionsoort in azijn.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de notatie van het acetaation: $Ac^-$ (of $Ac^-$ (aq)) (1p)

Een naam (acetaat) in plaats van de notatie: 0 punten.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 2 punten

De kleur van het kookwater is afhankelijk van de hoeveelheid azijn die is toegevoegd. Is de $H^+$ concentratie in paars kookwater groter dan, gelijk aan, of kleiner dan de $H^+$ concentratie in rood kookwater? Motiveer je antwoord.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat paars kookwater minder zuur is, oftewel een hogere pH heeft dan rood kookwater (1p)
  • Concludeert dat de $H^+$ concentratie in paars kookwater lager is (1p)

Vraag 33 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Bruisend badpoeder

Opgavetekst

Bruisend badpoeder

Voor een ontspannend effect bij het in bad gaan, kan een bruisbal worden gebruikt. In het badwater gaat de bal bruisen en komen de geur en de kleurstoffen uit de bal vrij. Helga en Moniek maken een variant hierop: bruisend badpoeder. Ze gebruiken onderstaand voorschrift:
benodigdheden:

  • 25 gram citroenzuur
  • 25 gram zuiveringszout
  • een spatelpuntje kleurstofpoeder
  • 2 druppels parfumolie

uitvoering:

  • meng het citroenzuur en het zuiveringszout goed
  • voeg het kleurstofpoeder en de parfumolie toe
  • roer nog enige tijd goed

Het bruisen wordt veroorzaakt door een chemisch proces. Dit proces kan worden beschouwd als twee opeenvolgende reacties. De vergelijking van de eerste reactie is hieronder weergegeven:
H+ + HCO3- → H2CO3 (reactie 1)
Het reactieproduct ontleedt vervolgens (reactie 2) waarbij water en één andere stof ontstaan.

Vraag 36 1 punt

Welk type reactie is reactie 1?

  1. A neerslagreactie
  2. B ontledingsreactie
  3. C verbrandingsreactie
  4. D zuur-basereactie
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 2 punten

Het reactieproduct ontleedt vervolgens (reactie 2) waarbij water en één andere stof ontstaan. Geef de naam van de andere stof die ontstaat bij reactie 2 en licht toe waarom deze stof het bruisen veroorzaakt. Geef je antwoord als volgt: naam stof: ..., veroorzaakt bruisen omdat: ...

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam koolstofdioxide (of koolzuur(gas)) (1p)
  • Licht toe dat het bruisen veroorzaakt wordt doordat deze stof een gas is (1p)

Wanneer een formule ($CO_2$) is gegeven in plaats van de naam, het eerste scorepunt niet toekennen.

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 2 punten

Leg uit van welke stof (citroenzuur of zuiveringszout) bij het maken van het badpoeder een overmaat is gebruikt. Neem hierbij aan dat bij deze reactie de massaverhouding citroenzuur : zuiveringszout = 7 : 3 is. Geef je antwoord als volgt: uitleg: ..., dus: ... is in overmaat.

Bekijk het antwoord
  • Geeft als uitleg dat er 25 (g) citroenzuur en 25 (g) zuiveringszout aanwezig zijn, dus in de verhouding 1 : 1, terwijl ze in de verhouding 7 : 3 reageren (1p)
  • Concludeert in overeenstemming met de uitleg: zuiveringszout is in overmaat (1p)

Elke andere juiste uitleg telt mee, bijvoorbeeld: van 25 (g) citroenzuur is 25 x 3 : 7 = 11 (g) zuiveringszout nodig, dus er blijft zuiveringszout over. De conclusie moet bij de uitleg passen; citroenzuur als overmaat is fout.

Vraag 38 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Neerslag

Opgavetekst

Neerslag

[1] De docent van Lydian behandelt in de les het onderwerp zouten. Daarna
[2] mogen de leerlingen zelf wat proefjes doen. Hiervoor staat op een grote
[3] tafel een aantal potjes en flesjes.
[4] Lydian neemt een potje waarop MgSO4 staat. Met een beetje van dit
[5] poeder maakt ze een oplossing. Ze pakt ook een flesje met een oplossing
[6] van bariumhydroxide. Wanneer ze beide oplossingen samenvoegt,
[7] ontstaat een neerslag. Lydian zegt dat uit Binas-tabel 35 blijkt dat het
[8] neerslag bestaat uit magnesiumhydroxide. Haar docent zegt dat het
[9] neerslag ook een andere stof bevat.

Vraag 43 1 punt

Welke kleur heeft lakmoes als het in contact komt met een oplossing van bariumhydroxide?

  1. A blauw
  2. B groen
  3. C paars
  4. D rood
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 43 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Gasontsnapping

Opgavetekst

Gasontsnapping bij ExxonMobil in het Botlekgebied.

Jan leest op Twitter het volgende bericht:

Het petrochemische bedrijf ExxonMobil is deels ontruimd vanwege de lekkage van waterstof. De gasontsnapping bij de raffinaderij …

naar: https://twitter.com

Vraag 6 1 punt

Welk van de onderstaande zuren kan in het milieu uit de verbrandingsproducten van thiofeen ontstaan?

  1. A salpeterzuur
  2. B waterstofchloride
  3. C waterstofperoxide
  4. D zwavelzuur
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 6 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Kunstmest

Opgavetekst

Bron 5

Planten hebben voor hun groei onder meer de atoomsoorten stikstof, fosfor en kalium nodig. Daarom bevatten veel soorten kunstmest verbindingen van deze elementen.

Vraag 15 1 punt

Welk deeltje reageert in reactie 1 als base?

  1. A $H_2O$
  2. B $K^+$
  3. C $K_2O$
  4. D $OH^-$
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Wordt bij het optreden van reactie 1 de pH van de vloeistof hoger, lager of blijft deze gelijk?

  1. A de pH wordt lager
  2. B de pH blijft gelijk
  3. C de pH wordt hoger
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 16 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Azijnzuur in azijn

Opgavetekst

Bron 8

Azijn bevat azijnzuur. Volgens de Warenwet mag de aanduiding azijn alleen worden gebruikt als een soort azijn ten minste 4 gram azijnzuur per 100 mL bevat. In de supermarkt zijn verschillende soorten azijn te verkrijgen, waaronder schoonmaakazijn en tafelazijn. Henk en Achmed onderzoeken welke van deze twee soorten azijn het meeste azijnzuur per liter bevat.

Henk en Achmed gebruiken onderstaand stappenplan:

  • 1. Doe 1,0 mL azijnzuuroplossing in een erlenmeyer.
  • 2. Vul deze oplossing aan met gedestilleerd water tot 10 mL.
  • 3. Voeg enkele druppels fenolftaleïen toe.
  • 4. Vul een druppelflesje met natronloog.
  • 5. Bepaal de massa van het druppelflesje met natronloog.
  • 6. Voeg natronloog toe totdat de indicator van kleur verandert.
  • 7. Weeg het druppelflesje met natronloog nogmaals.
  • 8. Bereken hoeveel gram natronloog is toegevoegd.

Volgens dit stappenplan onderzoeken ze eerst een oplossing die precies 60 mg azijnzuur per mL bevat. Daarna worden ook de schoonmaakazijn en de tafelazijn onderzocht. De resultaten van de eerste twee proeven staan in onderstaande tabel vermeld.

soort azijntoegevoegd natronloog (g)
azijnzuuroplossing (60 mg/mL)11,64
schoonmaakazijn16,95
tafelazijn…

Vraag 17 1 punt

Wat is de notatie van azijn?

  1. A $HAc$ (l)
  2. B $H^+$ (aq) + $Ac^-$ (aq)
  3. C $HNO_3$ (l)
  4. D $H^+$ (aq) + $NO_3^-$ (aq)
  5. E $H_2SO_4$ (l)
  6. F $2\,H^+$ (aq) + $SO_4^{2-}$ (aq)
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

Laat door middel van een berekening zien dat azijn die 46,0 mg azijnzuur per mL bevat, voldoet aan de Warenwet.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal mg azijnzuur in 100 mL azijn: 46,0 mg/mL vermenigvuldigen met 100 mL (of de Warenwetnorm: 4 gram vermenigvuldigen met 1000 mg/g, in mg per 100 mL) (1p)
  • Rekent het resultaat om naar gram per 100 mL (delen door 1000) en vergelijkt dat met de norm van 4 gram per 100 mL, of rekent de Warenwetnorm om naar mg per mL (delen door 100 mL) (1p)

Voorbeelden van een juiste berekening: 46,0 · 100 : 1000 = 4,60 (en dat is meer dan 4), of 4 · 1000 : 100 = 40 (en dat is minder dan 46). Een berekening als '46,0 mg/mL = 46,0 g/L = 4,60 g / 100 mL' is ook goed. De significantie bij deze berekening niet beoordelen.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 1 punt

Geef de naam van het negatief geladen deeltje in natronloog.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de naam hydroxide(ion) (1p)

Juist: hydroxide(ion). Een formule ($OH^-$) krijgt 0 punten.

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 2 punten

Bereken met de gegevens van Henk en Achmed hoeveel mg azijnzuur de onderzochte schoonmaakazijn per mL bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de verhouding van de massa toegevoegd natronloog: 16,95 g gedeeld door 11,64 g (1p)
  • Berekent het aantal mg opgelost azijnzuur per mL: de massaverhouding vermenigvuldigen met 60 mg/mL (1p)

Uitkomst: 87 mg per mL.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

In de tabel op bladzijde 8 ontbreekt nog de hoeveelheid toegevoegde natronloog van de proef met tafelazijn. Om deze te bepalen zijn twee gegevens nodig. In welke twee stappen van het stappenplan worden deze gegevens verkregen?

  1. A stap 1 en stap 2
  2. B stap 1 en stap 5
  3. C stap 1 en stap 7
  4. D stap 2 en stap 5
  5. E stap 2 en stap 7
  6. F stap 5 en stap 7
Bekijk het antwoord

Antwoord: F

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Henk en Achmed berekenen vervolgens dat de onderzochte tafelazijn 46,0 mg azijnzuur per mL bevat. Hoeveel natronloog is toegevoegd bij de proef met tafelazijn?

  1. A meer dan 16,95 g
  2. B 16,95 g
  3. C minder dan 16,95 g maar meer dan 11,64 g
  4. D 11,64 g
  5. E minder dan 11,64 g
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 1 punt

Henk en Achmed voeren hun onderzoek nogmaals uit, maar gebruiken nu methylrood als indicator. Ze voegen natronloog toe totdat de kleur van de indicator in de erlenmeyer verandert. Is de hoeveelheid toegevoegd natronloog nu meer of minder, of is deze gelijk aan die bij de titratie waarbij fenolftaleïen is gebruikt? Maak gebruik van Binas-tabel 36.

  1. A minder
  2. B gelijk
  3. C meer
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 1 punt

Henk en Achmed hadden hun onderzoek ook anders kunnen uitvoeren, namelijk met een titratie-opstelling. Er is dan geen weegschaal nodig. Ook kan in plaats van een druppelflesje een ander voorwerp gebruikt worden. Welk voorwerp is het meest geschikt?

  1. A een buret
  2. B een maatcilinder
  3. C een reageerbuis
  4. D een trechter
  5. E een wasfles
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 24 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Zinkerts

Vraag 16 2 punten

Zinkerts bevat zinksulfide ($ZnS$). De productie van zink uit zinksulfide verloopt in een aantal stappen: stap 1: Zinksulfide reageert met zuurstof tot zinkoxide en zwaveldioxide. stap 2: Zinkoxide reageert met een oplossing van zwavelzuur tot een oplossing van zinksulfaat. Dit is een zuur-basereactie. stap 3: Uit de oplossing van zinksulfaat wordt met behulp van elektrolyse vast zink gevormd. Wat gebeurt er tijdens stap 2? Neem onderstaande tabel over, en kies steeds uit 'waar' of 'niet waar'.
waar/niet waar
Er ontstaan watermoleculen. …
Waterstofionen reageren met oxide-ionen. …
Zinkionen reageren met sulfaationen. …
De pH van de oplossing die ontstaat is lager dan de pH van de oplossing van zwavelzuur. …

Bekijk het antwoord
  • Beoordeelt per regel: 'Er ontstaan watermoleculen' is waar; 'Waterstofionen reageren met oxide-ionen' is waar; 'Zinkionen reageren met sulfaationen' is niet waar; 'De pH van de oplossing die ontstaat is lager dan de pH van de oplossing van zwavelzuur' is niet waar (2p)

Puntentabel: indien vier regels juist 2 punten; indien drie of twee regels juist 1 punt; indien één of geen regel juist 0 punten.

Vraag 16 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Mosterd

Vraag 20 1 punt

Op een pot mosterd staat onder andere de volgende informatie: Ingrediënten: azijn, water, mosterdzaden, natriumchloride, suiker, kruiden. Kees onderzoekt hoeveel azijn is gebruikt bij het maken van deze mosterd. Azijn is een oplossing van azijnzuur in water. Hij doet 3,0 gram mosterd in een bekerglas, voegt een beetje water toe en roert goed. Er ontstaat een troebel mengsel. Hij schenkt dit mengsel door een filter en spoelt het residu na met water. Het filtraat, samen met het spoelwater, vult hij met water aan tot 50 mL. Kees brengt 10,0 mL van deze oplossing in een erlenmeyer en voegt een paar druppels fenolftaleïen toe. Vervolgens titreert hij met een oplossing die 4,0 mg natriumhydroxide per mL bevat. Wanneer 1,96 mL van deze oplossing is toegevoegd, verkleurt de fenolftaleïen. Wat is de formule van de negatieve ionen in azijn?

  1. A $Ac^-$
  2. B $Cl^-$
  3. C $NO_3^-$
  4. D $SO_4^{2-}$
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Op een pot mosterd staat onder andere de volgende informatie: Ingrediënten: azijn, water, mosterdzaden, natriumchloride, suiker, kruiden. Kees onderzoekt hoeveel azijn is gebruikt bij het maken van deze mosterd. Azijn is een oplossing van azijnzuur in water. Hij doet 3,0 gram mosterd in een bekerglas, voegt een beetje water toe en roert goed. Er ontstaat een troebel mengsel. Hij schenkt dit mengsel door een filter en spoelt het residu na met water. Het filtraat, samen met het spoelwater, vult hij met water aan tot 50 mL. Kees brengt 10,0 mL van deze oplossing in een erlenmeyer en voegt een paar druppels fenolftaleïen toe. Vervolgens titreert hij met een oplossing die 4,0 mg natriumhydroxide per mL bevat. Wanneer 1,96 mL van deze oplossing is toegevoegd, verkleurt de fenolftaleïen. Hoe wordt een oplossing van natriumhydroxide ook wel genoemd?

  1. A ammonia
  2. B kalkwater
  3. C koolzuurhoudend water
  4. D natronloog
  5. E verdund salpeterzuur
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

Op een pot mosterd staat onder andere de volgende informatie: Ingrediënten: azijn, water, mosterdzaden, natriumchloride, suiker, kruiden. Kees onderzoekt hoeveel azijn is gebruikt bij het maken van deze mosterd. Azijn is een oplossing van azijnzuur in water. Hij doet 3,0 gram mosterd in een bekerglas, voegt een beetje water toe en roert goed. Er ontstaat een troebel mengsel. Hij schenkt dit mengsel door een filter en spoelt het residu na met water. Het filtraat, samen met het spoelwater, vult hij met water aan tot 50 mL. Kees brengt 10,0 mL van deze oplossing in een erlenmeyer en voegt een paar druppels fenolftaleïen toe. Vervolgens titreert hij met een oplossing die 4,0 mg natriumhydroxide per mL bevat. Wanneer 1,96 mL van deze oplossing is toegevoegd, verkleurt de fenolftaleïen. Bereken hoeveel mg $OH^-$ de oplossing van natriumhydroxide per mL bevat.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massaverhouding van $OH^-$ en $NaOH$: 16,0 (u) optellen bij 1,0 (u) en de uitkomst delen door de som van 23,0 (u), 16,0 (u) en 1,0 (u) (1p)
  • Berekent het aantal mg $OH^-$: de massaverhouding vermenigvuldigen met 4,0 (mg) (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 1,7 (mg).

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

Op een pot mosterd staat onder andere de volgende informatie: Ingrediënten: azijn, water, mosterdzaden, natriumchloride, suiker, kruiden. Kees onderzoekt hoeveel azijn is gebruikt bij het maken van deze mosterd. Azijn is een oplossing van azijnzuur in water. Hij doet 3,0 gram mosterd in een bekerglas, voegt een beetje water toe en roert goed. Er ontstaat een troebel mengsel. Hij schenkt dit mengsel door een filter en spoelt het residu na met water. Het filtraat, samen met het spoelwater, vult hij met water aan tot 50 mL. Kees brengt 10,0 mL van deze oplossing in een erlenmeyer en voegt een paar druppels fenolftaleïen toe. Vervolgens titreert hij met een oplossing die 4,0 mg natriumhydroxide per mL bevat. Wanneer 1,96 mL van deze oplossing is toegevoegd, verkleurt de fenolftaleïen. De vloeistof in de erlenmeyer verandert tijdens de titratie. Beschrijf de vloeistof ná de kleuromslag. Maak gebruik van Binas-tabel 36. Noteer je antwoord als volgt: - Fenolftaleïen verkleurde naar: … (kies uit 'kleurloos' of 'paars') - De vloeistof werd: … (kies uit 'zuur', 'basisch' of 'neutraal')

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat fenolftaleïen verkleurde naar paars (1p)
  • Noemt dat de vloeistof basisch werd (1p)

Indien een antwoord als 'Fenolftaleïen verkleurde naar kleurloos en de vloeistof werd zuur/neutraal' is gegeven: 0 punten.

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 3 punten

Op een pot mosterd staat onder andere de volgende informatie: Ingrediënten: azijn, water, mosterdzaden, natriumchloride, suiker, kruiden. Kees onderzoekt hoeveel azijn is gebruikt bij het maken van deze mosterd. Azijn is een oplossing van azijnzuur in water. Hij doet 3,0 gram mosterd in een bekerglas, voegt een beetje water toe en roert goed. Er ontstaat een troebel mengsel. Hij schenkt dit mengsel door een filter en spoelt het residu na met water. Het filtraat, samen met het spoelwater, vult hij met water aan tot 50 mL. Kees brengt 10,0 mL van deze oplossing in een erlenmeyer en voegt een paar druppels fenolftaleïen toe. Vervolgens titreert hij met een oplossing die 4,0 mg natriumhydroxide per mL bevat. Wanneer 1,96 mL van deze oplossing is toegevoegd, verkleurt de fenolftaleïen. Bereken het aantal mL azijn dat is gebruikt in 3,0 gram mosterd. Ga bij deze berekening uit van de volgende gegevens: - de informatie in de tekst - op het omslagpunt heeft precies al het azijnzuur gereageerd - 1,0 mL natriumhydroxide-oplossing reageert met 5,9 mg azijnzuur - 15 mL azijn bevat 600 mg azijnzuur.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal mg azijnzuur in de erlenmeyer: 1,96 mL vermenigvuldigen met 5,9 mg en delen door 1,0 mL (eventueel impliciet) (1p)
  • Berekent het aantal mg azijnzuur in 3,0 gram mosterd: het berekende aantal mg azijnzuur vermenigvuldigen met 50 mL en delen door 10,0 mL (1p)
  • Berekent het aantal mL azijn in 3,0 gram mosterd: het berekende aantal mg azijnzuur in 3,0 gram mosterd delen door 600 mg en vermenigvuldigen met 15 mL (1p)

Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 1,4 (mL). Wanneer een juiste berekening is gegeven waarbij tussentijds is afgerond, leidend tot de uitkomst 1,5 (mL), dit goed rekenen.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Op een pot mosterd staat onder andere de volgende informatie: Ingrediënten: azijn, water, mosterdzaden, natriumchloride, suiker, kruiden. Kees onderzoekt hoeveel azijn is gebruikt bij het maken van deze mosterd. Azijn is een oplossing van azijnzuur in water. Hij doet 3,0 gram mosterd in een bekerglas, voegt een beetje water toe en roert goed. Er ontstaat een troebel mengsel. Hij schenkt dit mengsel door een filter en spoelt het residu na met water. Het filtraat, samen met het spoelwater, vult hij met water aan tot 50 mL. Kees brengt 10,0 mL van deze oplossing in een erlenmeyer en voegt een paar druppels fenolftaleïen toe. Vervolgens titreert hij met een oplossing die 4,0 mg natriumhydroxide per mL bevat. Wanneer 1,96 mL van deze oplossing is toegevoegd, verkleurt de fenolftaleïen. Wanneer Kees 20,0 mL oplossing zou titreren, in plaats van 10,0 mL, veranderen zijn resultaten. Neem onderstaande tabel over en kies bij elke verandering steeds uit 'waar' of 'niet waar'.
verandering waar/niet waar
Er is meer fenolftaleïen nodig. …
Er is meer natriumhydroxide-oplossing nodig. …
Er wordt een hoger gehalte azijn berekend. …

Bekijk het antwoord
  • Beoordeelt per verandering: 'Er is meer fenolftaleïen nodig' is niet waar; 'Er is meer natriumhydroxide-oplossing nodig' is waar; 'Er wordt een hoger gehalte azijn berekend' is niet waar (2p)

Puntentabel: indien drie veranderingen juist 2 punten; indien twee veranderingen juist 1 punt; indien één of geen verandering juist 0 punten.

Vraag 26 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Honing(bij)

tabel 1

oplossing vanpHelektrische geleiding (µS cm–1)
acaciahoning3,91150
heidehoning4,23615
lindehoning4,59515
zonnebloemhoning3,78270

naar www.bijenhouden.nl

Vraag 45 1 punt

Om te bepalen uit welke planten de nectar afkomstig was, kan de honing onderzocht worden. Bij dit onderzoek wordt steeds 40 gram honing opgelost in 100 mL gedestilleerd water. Daarna worden onder meer de pH en de elektrische geleiding van de verkregen honingoplossing bepaald. In tabel 1 zijn van enkele honingsoorten de pH en de gemeten elektrische geleiding weergegeven. Welke honingsoort uit tabel 1 bevat de hoogste concentratie waterstofionen?

  1. A acaciahoning
  2. B heidehoning
  3. C lindehoning
  4. D zonnebloemhoning
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 2 punten

Om te bepalen uit welke planten de nectar afkomstig was, kan de honing onderzocht worden. Bij dit onderzoek wordt steeds 40 gram honing opgelost in 100 mL gedestilleerd water. Daarna worden onder meer de pH en de elektrische geleiding van de verkregen honingoplossing bepaald. In tabel 1 zijn van enkele honingsoorten de pH en de gemeten elektrische geleiding weergegeven. Wanneer in het onderzoek drinkwater (leidingwater) is gebruikt, kunnen de meetresultaten anders zijn dan wanneer gedestilleerd water is gebruikt. Leg uit waarom de meetresultaten in dat geval anders kunnen zijn.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat drinkwater behalve water ook opgeloste stoffen of zouten bevat, of dat drinkwater geen zuiver water is (1p)
  • Geeft een juiste uitleg voor de andere meetresultaten, bijvoorbeeld dat de opgeloste stoffen of zouten stroom kunnen geleiden, of dat zuren of basen de pH veranderen, of dat de stoffen reageren met de deeltjes die de pH en de geleiding bepalen (1p)

Vraag 46 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Ontkalkingstabletten

Opgavetekst

Ontkalkingstabletten

In huishoudelijke apparaten waarin leidingwater wordt verwarmd, ontstaat ketelsteen. Deze apparaten moeten daarom regelmatig ontkalkt worden. Hoe vaak dit moet gebeuren, is afhankelijk van de hardheid van het leidingwater. Deze hardheid wordt uitgedrukt in Duitse hardheidsgraden (DH). Er wordt een aantal watercategorieën onderscheiden:

categorieDH
1tot 4
24 tot 8
38 tot 12
412 tot 18
5hoger dan 18

naar: https://nl.wikipedia.org

Vraag 7 1 punt

Bij welke categorie leidingwater zal een apparaat, bij gelijk gebruik, het eerst ontkalkt moeten worden?

  1. A categorie 1
  2. B categorie 2
  3. C categorie 3
  4. D categorie 4
  5. E categorie 5
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

Welke van onderstaande vergelijkingen geeft het ontkalken weer?

  1. A $Ca + 2 H_2O \rightarrow Ca^{2+} + 2 OH^- + H_2$
  2. B $Ca^{2+} + CO_3^{2-} \rightarrow CaCO_3$
  3. C $Ca^{2+} + H_2O + CO_2 \rightarrow CaCO_3 + 2 H^+$
  4. D $Ca^{2+} + 2 OH^- \rightarrow Ca(OH)_2$
  5. E $CaCO_3 + 2 H^+ \rightarrow Ca^{2+} + H_2O + CO_2$
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 8 in het hele examen

Ontkalkingstabletten

Er zijn speciale ontkalkingstabletten verkrijgbaar. Een oplossing van zo'n tablet wordt in het apparaat verwarmd. Hierbij treedt een reactie op tussen ketelsteen en de werkzame stof uit het ontkalkingstablet.
Een bijsluiter van ontkalkingstabletten vermeldt dat een tablet:

  • 50 gram weegt;
  • 30 massaprocent werkzame stof bevat;
  • moet worden opgelost in 200 mL water.

Om te onderzoeken hoeveel werkzame stof een ontkalkingstablet bevat, voert Paul een titratie uit. Hij gebruikt hierbij een opstelling zoals in de afbeelding hiernaast is weergegeven. Onderdeel I vult hij met natronloog. In onderdeel II doet hij 25,0 mL van de oplossing die is gemaakt volgens de bijsluiter (één tablet in 200 mL water). Aan deze oplossing voegt hij een indicator toe. Het eindpunt van de titratie is bereikt wanneer Paul 15,4 mL natronloog heeft toegevoegd.

naar: www.thuisexperimenteren.nl

Vraag 9 2 punten

Paul maakt een oplossing volgens de informatie in de bijsluiter. Bereken hoeveel gram werkzame stof deze oplossing per liter bevat. Neem aan dat alle gebruikte werkzame stof in de oplossing komt.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de massa werkzame stof in één tablet: 50 g vermenigvuldigen met 30% en delen door 100%. (1p)
  • Berekent de concentratie werkzame stof: de massa werkzame stof in één tablet delen door 200 mL en vermenigvuldigen met 1000 mL/L. (1p)

Juiste uitkomst: 75 (g/L). Volgens aanvulling 2018-1 bij vraag 9 is 75 het juiste antwoord (in twee significante cijfers); 75,0 is niet fout, maar de significantie beoordeel je niet.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Op internet leest Paul iets anders dan in de bijsluiter, namelijk dat twee tabletten moeten worden opgelost in 1,0 liter water. Hij vraagt zich af of de oplossing dan dezelfde concentratie krijgt als wanneer hij de bijsluiter volgt. Is de concentratie werkzame stof in deze oplossing met twee tabletten per liter hoger of lager dan in de oplossing volgens de bijsluiter, of is deze dan gelijk?

  1. A Deze concentratie is dan lager.
  2. B Deze concentratie is dan hoger.
  3. C De concentratie is in beide oplossingen gelijk.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 10 in het hele examen

Bron 4

Figuur uit het examen

Opstelling voor de titratie. Bovenaan onderdeel I: een hoge, smalle, gegradueerde glazen buis met een kraantje halverwege, bevestigd aan een statief. Daaronder onderdeel II: een kegelvormig glaswerk met een platte bodem, met een vloeistof erin, op de voet van het statief.

Vraag 11 2 punten

Paul voert een titratie uit met natronloog. In onderdeel II doet hij 25,0 mL van de oplossing die is gemaakt volgens de bijsluiter (één tablet in 200 mL water); het eindpunt is bereikt na 15,4 mL natronloog. Geef de naam van glaswerk I en II in de opstelling die is weergegeven in de afbeelding. Noteer je antwoord als volgt: glaswerk I = …, glaswerk II = …

Bekijk het antwoord
  • Glaswerk I is een buret (glaswerk I = buret). (1p)
  • Glaswerk II is een erlenmeyer (glaswerk II = erlenmeyer). (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 2 punten

Paul voert een titratie uit met natronloog. Geef de notatie van natronloog. Vermeld ook de toestandsaanduidingen.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de juiste formules: $Na^+$ (aq) en $OH^-$ (aq). (1p)
  • Geeft de juiste toestandsaanduidingen: (aq) bij beide deeltjes. (1p)

Het antwoord NaOH (aq) levert in totaal 1 punt op.

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 1 punt

Is de pH van de oplossing in onderdeel II na afloop van de titratie lager of hoger dan vóór de titratie, of is deze gelijk gebleven?

  1. A De pH is lager geworden.
  2. B De pH is gelijk gebleven.
  3. C De pH is hoger geworden.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 2 punten

Van de gebruikte natronloog is bekend dat 1,00 mL reageert met 0,135 g werkzame stof. Bereken met behulp van de resultaten van de titratie hoeveel gram werkzame stof het onderzochte ontkalkingstablet bevat. Bij de titratie is 25,0 mL van de oplossing (één tablet in 200 mL water) gebruikt en is het eindpunt bereikt na 15,4 mL natronloog.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal gram werkzame stof dat heeft gereageerd: 15,4 mL vermenigvuldigen met 0,135 g per 1,00 mL. (1p)
  • Berekent het aantal gram werkzame stof in 200 mL tabletoplossing: het aantal gram dat heeft gereageerd vermenigvuldigen met 200 mL en delen door 25,0 mL. (1p)

Juiste uitkomst: 16,6 gram. Aanvulling 2018-1 bij vraag 14: in het eerste deelscorebolletje is de eenheid g per 1,00 mL (niet g per 100 mL). De significantie niet beoordelen.

Vraag 14 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Ira Remsen

Opgavetekst

Ira Remsen

Ira Remsen (1846-1927) was een hoogleraar aan een Amerikaanse universiteit. Hij had als kind het volgende in zijn dagboek geschreven:
[1] Ik las in een scheikundeboek dat salpeterzuur reageert met koper. Ik had
[2] geen zin meer om dit soort dingen te lezen, ik wilde het zelf zien! Ik had
[3] zelf koperen muntjes en wist dat de dokter een fles salpeterzuur op tafel
[4] had staan. Ik legde een muntje op tafel en schonk er wat salpeterzuur
[5] overheen. Er ontstond een bruisende en sissende vloeistof die uiteindelijk
[6] blauw kleurde. Ook ontstond een donker, rood gas. Dit was onaangenaam
[7] en verstikkend. Hoe kon ik dit stoppen? Ik pakte het reagerende muntje
[8] op om het naar buiten te gooien. Daarbij leerde ik iets nieuws:
[9] salpeterzuur reageert ook met de huid. Ik veegde mijn pijnlijke vingers af
[10] aan mijn broek. Daarbij leerde ik dat salpeterzuur ook met de broek
[11] reageerde. Vanaf dat moment wist ik dat ik in een laboratorium wilde gaan
[12] werken.

naar: www.nasonline.org

Vraag 15 2 punten

Wanneer salpeterzuur in contact komt met koper (regels 1 tot en met 6) treedt een chemische reactie op. Dit blijkt uit waarnemingen die zijn genoemd in bovenstaande tekst. Geef een van deze waarnemingen. Licht toe waarom daaruit blijkt dat een chemische reactie optreedt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste waarneming, bijvoorbeeld: er ontstaat een bruisende/sissende/blauwe vloeistof; er ontstaat een donker/rood gas; het salpeterzuur verandert van kleur / wordt blauw. (1p)
  • Geeft de juiste toelichting: (dus) er zijn reactieproducten / stoffen met andere stofeigenschappen / nieuwe stoffen gevormd/ontstaan / (dus er zijn) beginstoffen omgezet. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Epsomzout

Opgavetekst

Epsomzout

Epsomzout ($MgSO_4$) kan worden gemaakt door een reactie van magnesium met een oplossing van zwavelzuur. Dit proces kan worden weergegeven met de volgende reactievergelijking:

Mg (s) + 2 H^+ (aq) \rightarrow Mg^{2+} (aq) + H_2 (g)

Linda maakt epsomzout volgens onderstaand voorschrift:

Benodigdheden
Reageerbuizen, indampschaal, trechter, filtreerpapier, driepoot, gaasje en een brander; magnesiumpoeder, broomthymolblauw en een oplossing van zwavelzuur.

Uitvoering
stap 1 Schenk een reageerbuisje halfvol met een oplossing van zwavelzuur.
stap 2 Voeg een paar druppels broomthymolblauw toe.
stap 3 Voeg magnesiumpoeder toe totdat er vaste stof op de bodem blijft liggen. De indicator is dan van kleur veranderd.
stap 4 Filtreer de inhoud van de buis.
stap 5 Damp het filtraat in totdat er een vaste stof overblijft.

Vraag 22 2 punten

Leg uit of de kleur van de indicator (direct na stap 2) anders is wanneer geconcentreerd zwavelzuur is gebruikt in plaats van verdund zwavelzuur.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste uitleg waaruit blijkt dat een hogere concentratie zwavelzuur een lagere pH (een hogere zuurgraad) betekent. Broomthymolblauw heeft een omslagtraject van pH 6 tot pH 7,6 en wordt pas blauw boven pH 7,6. (1p)
  • Geeft een conclusie die in overeenstemming is met de gegeven uitleg, bijvoorbeeld: de kleur is niet anders, in beide gevallen geel; of: bij geconcentreerd zwavelzuur kleurt de indicator geel, en bij zeer verdund zwavelzuur kan de pH tussen 6 en 7,6 liggen en mogelijk groen kleuren. (1p)

Beoordeel de uitleg en de conclusie samen. Beide voorbeelden van het model zijn juist, mits de conclusie past bij de uitleg.

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

Bij stap 3 ontstaat waterstofgas. Dit gas kan worden aangetoond met een proefje. Beschrijf de uitvoering van dit proefje en geef de daarbij behorende waarneming(en). Noteer je antwoord als volgt: handeling(en): …, waarneming(en): …

Bekijk het antwoord
  • Handeling: het gas (opvangen en) aansteken. (1p)
  • Waarneming: er klinkt een knalletje, fluittoon, plofje of blafgeluid. (1p)

Het opvangen van het gas staat tussen haakjes en is niet verplicht.

Vraag 23 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Magnesium uit zeewater

Opgavetekst

Magnesium uit zeewater

[1] Zeewater bevat 1,3 gram magnesiumionen per liter. Uit zeewater kan
[2] magnesium worden verkregen met behulp van een oplossing van
[3] calciumhydroxide.
[4] Om deze oplossing te maken worden schelpen ($CaCO_3$) verhit, zodat
[5] hieruit calciumoxide en één andere stof (stof X) ontstaan. Deze stoffen
[6] worden gescheiden. Door vervolgens water toe te voegen aan het
[7] calciumoxide, ontstaat een oplossing van calciumhydroxide.
[8] De oplossing van calciumhydroxide wordt toegevoegd aan zeewater,
[9] waarbij magnesiumhydroxide wordt gevormd. In een aantal stappen wordt
[10] hieruit vervolgens magnesiumchloride verkregen.
[11] Door het magnesiumchloride te elektrolyseren ontstaat ten slotte
[12] magnesium. In onderstaand blokschema is de productie van magnesium
[13] uit zeewater schematisch weergegeven.

naar: Principles of Modern Chemistry - D.W. Oxtoby

Vraag 32 3 punten

Geef de vergelijking van de reactie waarbij een oplossing van calciumhydroxide ontstaat (regels 6 en 7).

Bekijk het antwoord
  • Uitsluitend $CaO$ en $H_2O$ voor de pijl. (1p)
  • Uitsluitend $Ca^{2+}$ en $OH^-$ na de pijl. (1p)
  • Het aantal deeltjes van elk element is voor en na de pijl gelijk, en de coëfficiënten staan in zo klein mogelijke gehele getallen: $CaO + H_2O \rightarrow Ca^{2+} + 2 OH^-$. (1p)

Antwoord $CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2$: 2 punten. Een antwoord als $CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2 \rightarrow Ca^{2+} + 2 OH^-$ reken je goed.

Vraag 32 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Ruitenvuil

Opgavetekst

Ruitenvuil

Koen heeft onderzoek gedaan naar de samenstelling van dit vuil. In zijn verslag staat onder andere het volgende:

Uitvoering en waarnemingen:
[1] Ik heb een tissue vochtig gemaakt met gedestilleerd water. Dit water heb [2] ik eerst onderzocht met blauw en rood lakmoespapier. Uit dit proefje bleek [3] dat het water neutraal was. Met de vochtige tissue heb ik toen twee vuile [4] ruiten afgenomen. De tissue zag er daarna zwart uit. Op school heb ik de [5] vuile tissue in ongeveer 50 mL gedestilleerd water gebracht en de tissue [6] flink bewogen met een roerstaaf. Het water werd een beetje troebel, [7] onder andere door de zwarte stof. Ik heb het mengsel gefiltreerd en [8] daarbij de tissue zo goed mogelijk uitgeperst met de roerstaaf. Bij elk van [9] de volgende vijf proefjes heb ik een klein beetje van het filtraat gebruikt:

proeftoegevoegdwaarneming
1methylroodde kleur is rood
2dimethylgeelde kleur is geel
3oplossing van kopernitraathet blijft helder
4oplossing van bariumchloridehet wordt troebel
5oplossing van zilvernitraathet wordt troebel

[10] Vervolgens heb ik een beetje van het filtraat op een platina draad gedaan [11] en dit in een kleurloze vlam gehouden. De kleur van de vlam werd geel. [12] Ten slotte heb ik met een beetje filtraat een elektrolyse-proefje gedaan. [13] Hieruit bleek dat bij de positieve elektrode chloorgas ontstond. Bij de [14] negatieve elektrode ontstond ook een gas, dat ik opving. Toen ik er [15] vervolgens een vlam bij hield, klonk er een plofje.

Vraag 8 1 punt

Welke waarnemingen deed Koen toen hij met rood en blauw lakmoespapier het gedestilleerde water onderzocht?

  1. A Rood lakmoespapier bleef rood, blauw lakmoespapier bleef blauw.
  2. B Rood lakmoespapier bleef rood, blauw lakmoespapier werd rood.
  3. C Rood lakmoespapier werd blauw, blauw lakmoespapier bleef blauw.
  4. D Rood lakmoespapier werd blauw, blauw lakmoespapier werd rood.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Met behulp van Binas-tabel 36 is uit de resultaten van proef 1 en proef 2 (ongeveer) de pH van het filtraat af te leiden. Wat is, zo nauwkeurig mogelijk, de waarde van deze pH?

  1. A De pH ligt tussen 2,9 en 4,8.
  2. B De pH ligt tussen 2,9 en 6,0.
  3. C De pH ligt tussen 4,0 en 4,8.
  4. D De pH ligt tussen 4,0 en 6,0.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

Om de waarnemingen bij de proeven 3, 4 en 5 te verklaren gebruikt Koen Binas-tabel 35. In deze tabel komt maar één ionsoort voor die alle waarnemingen bij deze drie proeven kan veroorzaken, als deze ionsoort in het filtraat aanwezig is. Welke ionsoort kan de waarnemingen van proef 3, 4 én 5 veroorzaken?

  1. A $Br^-$
  2. B $CO_3^{2-}$
  3. C $PO_4^{3-}$
  4. D $SO_4^{2-}$
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 13 1 punt

Omdat bij het elektrolyse-proefje chloorgas ontstond (regels 12 tot en met 14), concludeert Koen dat het filtraat chloride-ionen bevatte. Bij proef 5 zorgden de aanwezige chloride-ionen voor een neerslag van zilverchloride. Wat is de notatie van dit neerslag?

  1. A $AgCl (aq)$
  2. B $AgCl (s)$
  3. C $AlCl_3 (aq)$
  4. D $AlCl_3 (s)$
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 13 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Zinkfabriek

Opgavetekst

Zinkfabriek

Zinkfabriek

Een Nederlandse zinkfabriek produceert zink uit zinkerts en ander zinkhoudend materiaal. Dit proces kan sterk vereenvoudigd als volgt worden beschreven:

stap 1
Over het zinkhoudend materiaal wordt hete lucht geblazen. Hierbij treedt onder andere een reactie op die hieronder met een vergelijking is weergegeven. In deze vergelijking ontbreken nog de coëfficiënten.

\dots ZnS + \dots O_2 \rightarrow \dots ZnO + \dots SO_2

stap 2
Het gevormde zinkoxide laat men reageren met een oplossing van zwavelzuur, waardoor een oplossing van zinksulfaat ontstaat.

stap 3
Door de oplossing van zinksulfaat wordt stroom geleid, waardoor vast zink ontstaat. De vergelijking van dit proces kan worden weergegeven als:

2 Zn^{2+} + 2 H_2O \rightarrow 2 Zn + 4 H^+ + O_2

Hierbij ontstaat een oplossing van zwavelzuur die wordt teruggevoerd naar stap 2.

Het proces kan vereenvoudigd met het volgende blokschema worden weergegeven. Blokschema: zinksulfide gaat in blok I, daar komt zuurstof bij. Uit I komen zinkoxide (naar II) en zwaveldioxide. In II reageert het zinkoxide met de zwavelzuuroplossing die terugkomt uit III, er ontstaat een zinksulfaatoplossing die naar III gaat. In III ontstaat zink, daar komt zuurstof bij en komt de zwavelzuuroplossing vandaan die terug naar II gaat.

Bij het proces ontstaat vervuild afvalwater dat sulfaationen bevat. Dit afvalwater wordt behandeld in bioreactoren waar bacteriën de sulfaationen omzetten tot sulfide-ionen. Hierbij ontstaat onder andere zinksulfide (ZnS), dat neerslaat. Met behulp van een scheidingsmethode wordt het zinksulfide teruggewonnen en weer gebruikt in stap 1.

Het geproduceerde zink wordt uiteindelijk gesmolten en in vormen gegoten zoals blokken en platen. Ook worden er legeringen van gemaakt.

Vraag 22 1 punt

De reactie die optreedt bij stap 2 is een zuur-basereactie. Welke deeltjes reageren hierbij als base?

  1. A de oxide-ionen
  2. B de sulfaationen
  3. C de watermoleculen
  4. D de waterstofionen
  5. E de zinkionen
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 22 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Bier

Opgavetekst

Bier

Bier

De productie van bier verloopt in stappen. In de afbeelding hieronder is een aantal van die stappen weergegeven.

Afbeelding met vijf plaatjes naast elkaar, met de opschriften maischen, koken, gisten en rijpen. Tussen de stappen staat twee keer het opschrift filtreren.

Bij het maken van bier wordt 'mout' gebruikt. Mout bevat onder andere zetmeel en enzymen (biologische katalysatoren). Bij het maischen wordt een mengsel van water en mout langere tijd verwarmd. Daardoor zetten de enzymen het aanwezige zetmeel om tot moutsuikers. Het verwarmen gebeurt in drie stappen, waarbij de temperatuur telkens enige tijd constant wordt gehouden. Zo worden de aanwezige enzymen optimaal gebruikt. De opbrengst aan moutsuikers is dan het hoogst. In tabel 1 staan enkele enzymen die betrokken zijn bij het maischen.

Tabel 1 Enzymen

enzymtemperatuurtraject waarbij het enzym optimaal werkt (in ºC)temperatuur waarboven het enzym niet meer werkt (in ºC)
α-amylase70-7580
β-amylase60-6570
carboxypeptidase50-6070
endopeptidase50-6080
grensdextrinase55-6065

Vraag 37 1 punt

De enzymen die in tabel 1 staan, werken het best bij een pH tussen 5,0 en 5,6. Bij pH 5,0 is de concentratie van een bepaalde ionsoort hoger dan bij pH 5,6. Welke concentratie ionen is dat?

  1. A de concentratie $H^+$-ionen
  2. B de concentratie $OH^-$-ionen
  3. C geen van deze beide concentraties
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 37 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Koeienuier

Opgavetekst

Koeienuier

Koeienuier

Stichting C3 heeft kaarten waarop steeds een chemisch experiment is beschreven. Een daarvan is de koeienuier.

Afbeelding met drie plaatjes naast elkaar. Links: „Doe twee eetlepels zuiveringszout in een latex afwashandschoen.” Midden: „Giet er een half kopje schoonmaakazijn bij.” Rechts: „Knoop de handschoen snel dicht en kijk wat er gebeurt.”

De reactie die plaatsvindt tussen de schoonmaakazijn en het zuiveringszout kan als volgt worden weergegeven:

H^+ (aq) + NaHCO_3 (s) \rightarrow H_2O (l) + CO_2 (g) + Na^+ (aq)

Sabri wil de proef thuis uitvoeren. In de kast staat geen schoonmaakazijn, maar wel huishoudazijn. Schoonmaakazijn bevat 80 gram azijnzuur per liter. Huishoudazijn bevat 40 gram azijnzuur per liter.

Vraag 45 1 punt

Schoonmaakazijn bevat behalve $H^+$-ionen nog een andere ionsoort. → Geef de formule van deze andere ionsoort.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de formule $Ac^-$. (1p)

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 3 punten

Laat met een berekening zien dat het zuiveringszout in overmaat in de handschoen zal worden gedaan.
Neem aan dat:

  • een hoeveelheid van 2 eetlepels zuiveringszout overeenkomt met 14 gram;
  • een half kopje schoonmaakazijn 0,13 gram $H^+$ bevat.
Bekijk het antwoord
  • Berekent de molecuulmassa van zuiveringszout ($NaHCO_3$): 23,0 (u) optellen bij 1,0 (u), bij 12,0 (u) en bij 3 ⋅ 16,0 (u). (1p)
  • Berekent de massaverhouding van H+ en zuiveringszout: 1,0 (u) delen door de molecuulmassa van zuiveringszout. (1p)
  • Berekent de massa zuiveringszout die kan reageren met 0,13 gram H+: 0,13 (g) delen door de massaverhouding van H+ en zuiveringszout en de uitkomst vergelijken met 14 gram; of: berekent de massa H+ die kan reageren met 14 gram zuiveringszout: 14 (g) vermenigvuldigen met de massaverhouding van H+ en zuiveringszout, de uitkomst vergelijken met 0,13 gram en een conclusie trekken. (1p)

Voorbeelden van een juiste berekening: 0,13 ⋅ (23,0 + 1,0 + 12,0 + 3 ⋅ 16,0) : 1,0 = 11 gram zuiveringszout nodig om met alle H+ te reageren, en dat is minder dan 14 gram (dus is het zuiveringszout in overmaat); of 14,0 ⋅ 1,0 : (23,0 + 1,0 + 12,0 + 3 ⋅ 16,0) = 0,17 gram H+ nodig om met alle zuiveringszout te reageren, en dat is meer dan 0,13 gram (dus is het zuiveringszout in overmaat). De significantie niet beoordelen.

Vraag 46 in het hele examen

Vraag 47 2 punten

De pH van het mengsel dat in de handschoen ontstaat (middelste plaatje) kan worden vergeleken met de pH van schoonmaakazijn. → Leg uit of de pH van het mengsel hoger of lager zal zijn dan van schoonmaakazijn, of dat de pH gelijk zal zijn.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat H+ ionen reageren met het zuiveringszout. (1p)
  • Trekt de conclusie in overeenstemming met de gegeven uitleg: de pH van het mengsel zal hoger worden (dan van de schoonmaakazijn). (1p)

Indien het antwoord is 'De pH van de azijn zal hoger worden, omdat er H+ ionen verdwijnen/kwijtraken/opraken.': 1 punt. Indien het antwoord 'hoger' is gegeven, zonder uitleg: 0 punten.

Vraag 47 in het hele examen

Vraag 49 1 punt

Sabri wil de proef thuis uitvoeren. In de kast staat geen schoonmaakazijn, maar wel huishoudazijn. Schoonmaakazijn bevat 80 gram azijnzuur per liter. Huishoudazijn bevat 40 gram azijnzuur per liter.
Hoeveel huishoudazijn moet Sabri toevoegen om evenveel $CO_2$ in de handschoen te krijgen? Neem aan dat het zuiveringszout in overmaat is.

  1. A minder dan een half kopje
  2. B een half kopje
  3. C meer dan een half kopje
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 49 in het hele examen

Hoe vaak zuren en basen in het examen komt

Vragen over zuren en basen per centraal examen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 117-19, 41, 48-49612%
2026, tijdvak 211, 17, 23, 25, 35-411123%
2025, tijdvak 16, 11, 15-17, 23, 32-33, 39919%
2025, tijdvak 29, 24, 27, 3349%
2024, tijdvak 110, 13, 41, 43-46, 49816%
2024, tijdvak 29, 11-12, 19-20, 22, 37715%
2023, tijdvak 110, 28, 4737%
2023, tijdvak 26, 13-21, 30-341531%
2022, tijdvak 18-13, 23-30, 37, 43-441734%
2022, tijdvak 215-17, 19-22, 29-35, 491531%
2021, tijdvak 11-2, 4, 7, 19, 31-37, 41, 501428%
2021, tijdvak 24-5, 7, 21, 28, 44, 46-491020%
2021, tijdvak 318, 20, 24, 32-33, 36-38, 43920%
2019, tijdvak 16, 15-241123%
2019, tijdvak 216, 20, 22-26, 45-46920%
2018, tijdvak 17-15, 22-23, 321225%
2018, tijdvak 28, 10-11, 13, 22, 37, 45-47, 491021%

In 17 van de 17 ingedeelde examens natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl staat een vraag over zuren en basen, samen 170 vragen (21% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 1: 17 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 16% van de vragen over zuren en basen, daarvoor 24%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met zuren en basen

Maak de 15 nieuwste examenvragen over zuren en basen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over zuren en basen

Andere onderwerpen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op scheikunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt zuren en basen voor in het eindexamen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl?

In de 17 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 170 vragen over zuren en basen, 21% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.

In welk examen natuur- en scheikunde II vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over zuren en basen?

In het examen van 2022, tijdvak 1, met 17 vragen: 8-13, 23-30, 37, 43-44.

Hoe oefen ik examenvragen over zuren en basen?

Op deze pagina staan alle vragen over zuren en basen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.