Eindexamen Nederlands havo 2021, tijdvak 3: vragen en antwoorden

Waarom gruwelplaatjes op sigarettenpakjes niet gaan werken

(1) Voortaan komen er plaatjes van jaren zeggen dat het helemaal niet kankerlongen en verrotte tanden op 40 zo’n succesvolle strategie is. sigarettenpakjes te staan. Wie zich (4) Al tijdens mijn studie communi- een hoedje schrikt van de risico’s catie- en informatiewetenschappen,

5 stopt vást met roken, is het idee. zo’n tien jaar geleden, hoorde ik over Maar klopt dat wel? onderzoek naar gruwelplaatjes op (2) In de wetenschap staat de strate- 45 sigarettenpakjes. De conclusie was gie bekend als fear appeal: laat je toen al dat het eerder struisvogel- maar genoeg dood en verderf zien in gedrag uitlokt dan gezonder gedrag.

10 je voorlichtingscampagne, dan ver- Natuurlijk trekt zo’n walgelijk plaatje beteren mensen van de schrik van- in eerste instantie de aandacht. Maar zelf hun gevaarlijke en ongezonde 50 daarna kunnen een aantal reacties gedrag. Tenminste, dat is het idee. volgen: je beslist dat het op jou niet Een idee dat de EU ook goed in de van toepassing is (“ik rook toch al

15 oren klonk toen er beleid op het ge- niet”), je beslist om te doen alsof je bied van rookpreventie werd ontwik- het plaatje niet hebt gezien (en het keld. Nu is er op basis van dat EU- 55 voortaan glashard te negeren elke beleid een nieuwe Nederlandse wet keer als je er een sigaret uit trekt) of ingevoerd. Sinds afgelopen vrijdag je beslist om het weg te wuiven met

20 moeten fabrikanten gruwelplaatjes op smoesjes (bijvoorbeeld het ‘opa was de pakjes zetten die lekker beeldend ook een kettingroker en hij werd aantonen wat nicotine aanricht. Die 60 negentig’-argument). zie je misschien niet direct in de (5) Fear appeals werken volgens winkel, omdat er een jaar de tijd onderzoekers vooral goed als het

25 wordt gegeven om de oude pakjes te gaat om nieuwe informatie. Dan verkopen. Maar stukje bij beetje zal schrikken we, omdat we ons er niet het rek zich vullen met misvormde 65 van bewust waren dat iets gevaarlijk embryo’s, meelijwekkende kanker- was. Maar dat roken ongezond is, patiënten, verrotte tanden en ver- moge inmiddels duidelijk zijn. Van die

30 woeste longen. boodschap zijn we dus niet zo snel (3) Gaan er echt minder mensen meer onder de indruk. Natuurlijk, zo’n roken door het zien van dat soort 70 smerig plaatje is iets nieuws, dat plaatjes? In de nieuwsberichten die trekt de aandacht wel. En misschien er afgelopen week over verschenen, staan er zelfs een paar rokers even

35 wordt verwezen naar allerlei rappor- stil bij de boodschap erachter. De ten en onderzoeken die zouden eerste keer tenminste. Hoe vaker je uitwijzen dat het werkt. Vreemd, want 75 het plaatje ziet, hoe eenvoudiger je ik ken genoeg wetenschappers die al er weer je schouders voor ophaalt.

(6) De beleidsmakers proberen dat rechts kan werken. “Maar soms voelt op te vangen door tientallen verschil- 125 het een beetje als vechten tegen de lende plaatjes te laten afdrukken op bierkaai”, verzuchtte hij toen ik hem

80 de sigarettenpakjes. Maar hoe nuttig een paar jaar geleden over het is dat? “Denk je eens in hoeveel pak- onderwerp interviewde. jes een roker er per maand doorheen (9) De fear appeal blijft namelijk een kan jagen”, zei hoogleraar communi- 130 mateloos populaire communicatie- catie- en informatiewetenschappen strategie. Niet alleen als het gaat om

85 Carel Jansen (Rijksuniversiteit antirookcampagnes, maar ook bij- Groningen) tegen me toen ik een voorbeeld in reclames voor veilig artikel voor het wetenschaps- en rijden of gezond eten. “Als politici en technologietijdschrift KIJK schreef 135 beleidsmedewerkers zich na afloop over het onderwerp. “En bedenk hoe van een campagne afvragen waarom

90 snel hij alle plaatjes dan gezien die niet voldoende effect had, conclu- heeft. In het begin verrast een foto deren ze negen van de tien keer dat hem misschien nog, maar uiteindelijk er een volgende keer nog meer bloed slaat hij de boodschap echt niet meer 140 of dood in moet”, vertelde Ruiter me op.” destijds ook.

95 (7) Onze aandacht voor gruwelplaat- (10) Dat lijkt te maken te hebben met jes is dus van korte duur. Die korte een misplaatst onderbuikgevoel: aandachtsspanne is zelfs zichtbaar in intuïtief denken campagnemakers dat de hersenen, bleek uit onderzoek van 145 de harde aanpak het beste werkt. de universiteit van Maastricht. Zowel Onderzoekers van de Universiteit

100 rokers als niet-rokers keken naar Maastricht vroegen mensen achter rookgerelateerde plaatjes op een gezondheidscampagnes, bijvoor- computerscherm. Er waren niet- beeld bij gemeenten, waarom zij voor bedreigende beelden, zoals een volle 150 de strategie van het schrikeffect asbak of persoon met sigaret in de kozen. Aandacht trekken was een

105 hand, en bedreigende beelden als belangrijke reden. Daarnaast geloof- aangetaste longen of een rokend den ze dat een confronterende bood- skelet. Bij beide groepen proefper- schap tot denken zou aanzetten. sonen was duidelijk meer hersen- 155 Vaak verwachtten de campagne- activiteit bij het zien van bedreigende makers dat lezers of kijkers rationeler

110 plaatjes: ze besteedden er dus meer zouden reageren op fear appeals dan aandacht aan. Maar rokers vestigden uit wetenschappelijk onderzoek naar hun aandacht na die bedreigende voren komt. Tot slot was er een prak- plaatjes veel sneller op andere plek- 160 tisch probleem: als campagnemakers ken op het scherm dan niet-rokers. een andere strategie wilden kiezen,

115 Blijkbaar stonden ze liever niet te moesten ze de geldschieter daar ook lang stil bij de schokkende beelden nog van overtuigen. Ook die heeft die ze onder ogen kregen. immers vaak een onderbuikgevoel (8) Eén van de betrokken onderzoe- 165 dat er meer gedreigd moet worden kers was hoogleraar psychologie Rob met dood en verderf.

120 Ruiter. Hij roept al ruim tien jaar dat (11) Helaas is er ook geen kant-en- er weinig wetenschappelijk bewijs is klaar antwoord op de vraag wat dan voor de effectiviteit van fear appeals wél de perfecte antirookreclame is.

en dat het schokeffect zelfs ave- 170 Ruiter noemt vier belangrijke factoren

die bepalen of iemand een bedrei- plaats van een negatieve. Uit gende boodschap accepteert: hoe Nijmeegs onderzoek bleek bijvoor- ernstig is de dreiging, wat is de kans beeld dat mensen beter reageren op dat het hem persoonlijk overkomt, fear appeals als zij eerst vragen

175 kan hij er zelf iets aan doen en ge- 220 kregen over onderwerpen die zij looft hij dat de dreiging ook echt belangrijk vonden, zoals kunst of verdwijnt als hij actie onderneemt? politiek. Volgens de onderzoekers Je zou in een campagne met alle vier kregen ze daardoor een goed gevoel, die factoren rekening moeten houden waarna ze het gezondheidsonder-

180 volgens hem, maar vaak gaat het 225 werp makkelijker konden relativeren. alleen om de eerste factor

• de ernst Dan is het risico kleiner dat ze in van de situatie. Dus wordt er gesme- paniek raken van de uiteindelijke ten met smerige plaatjes van aange- boodschap (‘roken is schadelijk’) en taste longen of enge beelden van vervolgens álles uit die boodschap

185 doodskisten en skeletten. Maar als je 230 afwijzen (zoals tips om te stoppen de gevaren wilt benoemen, moet je met roken). Misschien zou een óók realistische oplossingen bieden. vleugje humor à la de bobcam- (12) Zo gemakkelijk ís veranderen pagne1) in antirookreclames dus van ongezond gedrag namelijk hele- geen kwaad kunnen.

190 maal niet. Een rookverslaafde die 235 (15) Een andere oplossing die af- moeite heeft met stoppen, zit er gelopen week in de media werd ge- helemaal niet op te wachten om met opperd is plain packaging: een zo de neus op feiten te worden gedrukt simpel mogelijk ontwerp sigaretten- die hij toch al weet. Hij moet het zelf- pakjes dat voor alle merken hetzelfde

195 vertrouwen krijgen dat hij kán veran- 240 is. Met het verdwijnen van kenmer- deren en leren hóe hij dat kan doen. kende kleuren, logo’s en namen zien Wie denkt dat stoppen hem toch niet de pakjes er minder aanlokkelijk uit, lukt, schiet sneller in een struisvogel- volgens voorstanders van deze op- modus. En jongeren die gaan roken lossing.

200 om stoer te doen hebben misschien 245 (16) En als niets werkt, kunnen we meer aan een training waarin ze altijd nog voor de oplossing van De leren omgaan met sociale druk dan Speld2) gaan, het ontmoedigen van aan gezondheidswaarschuwingen. roken met kinderachtige plaatjes: (13) Een succesvolle campagne ver- “Als op een pakje te zien is hóe

205 eist dus meer maatwerk en voor- 250 kinderachtig roken wel niet is, dan onderzoek naar de doelgroep. Wat denken ze misschien twee keer na speelt er in die groep? Waarom ge- voordat ze hun eerste sigaret opste- ven verstokte rokers hun peuk niet ken. Welke zichzelf respecterende op? Zoals Ruiter tegen me zei: “Een onzekere tiener durft nou op het

210 campagnemaker die goed onderzoek 255 schoolplein aan te komen met een doet, komt vaak niet bij angstaanja- pakje shag met daarop een dom gende boodschappen uit. Die maakt lachende minion3) of Mickey Mouse andere keuzes.” verkleed als tovenaar?” (14) Een van die keuzes zou een

215 positieve boodschap kunnen zijn, in

naar: Anouk Broersma uit: Waarom gruwelplaatjes op sigarettenpakjes niet gaan werken, Reporters Online, 26 mei 2016

Anouk Broersma is freelance journalist.

noot 1 bobcampagne: campagne die zich richt op het voorkómen van rijden onder invloed van alcohol; de Bob is de persoon die geen alcohol drinkt als hij nog moet rijden. noot 2 De Speld is een website die op satirische wijze ‘nieuws’ brengt; de site bevat berichten die zo worden gebracht dat ze waar lijken te zijn, maar het niet (kunnen) zijn. noot 3 Een minion is een geel fantasiefiguur; minions komen voor het eerst voor in de film Verschrikkelijke ikke (Despicable me) uit 2015.

Waarom gruwelplaatjes op sigarettenpakjes niet gaan werken

(1) Voortaan komen er plaatjes van jaren zeggen dat het helemaal niet kankerlongen en verrotte tanden op 40 zo’n succesvolle strategie is. sigarettenpakjes te staan. Wie zich (4) Al tijdens mijn studie communi- een hoedje schrikt van de risico’s catie- en informatiewetenschappen,

5 stopt vást met roken, is het idee. zo’n tien jaar geleden, hoorde ik over Maar klopt dat wel? onderzoek naar gruwelplaatjes op (2) In de wetenschap staat de strate- 45 sigarettenpakjes. De conclusie was gie bekend als fear appeal: laat je toen al dat het eerder struisvogel- maar genoeg dood en verderf zien in gedrag uitlokt dan gezonder gedrag.

10 je voorlichtingscampagne, dan ver- Natuurlijk trekt zo’n walgelijk plaatje beteren mensen van de schrik van- in eerste instantie de aandacht. Maar zelf hun gevaarlijke en ongezonde 50 daarna kunnen een aantal reacties gedrag. Tenminste, dat is het idee. volgen: je beslist dat het op jou niet Een idee dat de EU ook goed in de van toepassing is (“ik rook toch al

15 oren klonk toen er beleid op het ge- niet”), je beslist om te doen alsof je bied van rookpreventie werd ontwik- het plaatje niet hebt gezien (en het keld. Nu is er op basis van dat EU- 55 voortaan glashard te negeren elke beleid een nieuwe Nederlandse wet keer als je er een sigaret uit trekt) of ingevoerd. Sinds afgelopen vrijdag je beslist om het weg te wuiven met

20 moeten fabrikanten gruwelplaatjes op smoesjes (bijvoorbeeld het ‘opa was de pakjes zetten die lekker beeldend ook een kettingroker en hij werd aantonen wat nicotine aanricht. Die 60 negentig’-argument). zie je misschien niet direct in de (5) Fear appeals werken volgens winkel, omdat er een jaar de tijd onderzoekers vooral goed als het

25 wordt gegeven om de oude pakjes te gaat om nieuwe informatie. Dan verkopen. Maar stukje bij beetje zal schrikken we, omdat we ons er niet het rek zich vullen met misvormde 65 van bewust waren dat iets gevaarlijk embryo’s, meelijwekkende kanker- was. Maar dat roken ongezond is, patiënten, verrotte tanden en ver- moge inmiddels duidelijk zijn. Van die

30 woeste longen. boodschap zijn we dus niet zo snel (3) Gaan er echt minder mensen meer onder de indruk. Natuurlijk, zo’n roken door het zien van dat soort 70 smerig plaatje is iets nieuws, dat plaatjes? In de nieuwsberichten die trekt de aandacht wel. En misschien er afgelopen week over verschenen, staan er zelfs een paar rokers even

35 wordt verwezen naar allerlei rappor- stil bij de boodschap erachter. De ten en onderzoeken die zouden eerste keer tenminste. Hoe vaker je uitwijzen dat het werkt. Vreemd, want 75 het plaatje ziet, hoe eenvoudiger je ik ken genoeg wetenschappers die al er weer je schouders voor ophaalt.

(6) De beleidsmakers proberen dat rechts kan werken. “Maar soms voelt op te vangen door tientallen verschil- 125 het een beetje als vechten tegen de lende plaatjes te laten afdrukken op bierkaai”, verzuchtte hij toen ik hem

80 de sigarettenpakjes. Maar hoe nuttig een paar jaar geleden over het is dat? “Denk je eens in hoeveel pak- onderwerp interviewde. jes een roker er per maand doorheen (9) De fear appeal blijft namelijk een kan jagen”, zei hoogleraar communi- 130 mateloos populaire communicatie- catie- en informatiewetenschappen strategie. Niet alleen als het gaat om

85 Carel Jansen (Rijksuniversiteit antirookcampagnes, maar ook bij- Groningen) tegen me toen ik een voorbeeld in reclames voor veilig artikel voor het wetenschaps- en rijden of gezond eten. “Als politici en technologietijdschrift KIJK schreef 135 beleidsmedewerkers zich na afloop over het onderwerp. “En bedenk hoe van een campagne afvragen waarom

90 snel hij alle plaatjes dan gezien die niet voldoende effect had, conclu- heeft. In het begin verrast een foto deren ze negen van de tien keer dat hem misschien nog, maar uiteindelijk er een volgende keer nog meer bloed slaat hij de boodschap echt niet meer 140 of dood in moet”, vertelde Ruiter me op.” destijds ook.

95 (7) Onze aandacht voor gruwelplaat- (10) Dat lijkt te maken te hebben met jes is dus van korte duur. Die korte een misplaatst onderbuikgevoel: aandachtsspanne is zelfs zichtbaar in intuïtief denken campagnemakers dat de hersenen, bleek uit onderzoek van 145 de harde aanpak het beste werkt. de universiteit van Maastricht. Zowel Onderzoekers van de Universiteit

100 rokers als niet-rokers keken naar Maastricht vroegen mensen achter rookgerelateerde plaatjes op een gezondheidscampagnes, bijvoor- computerscherm. Er waren niet- beeld bij gemeenten, waarom zij voor bedreigende beelden, zoals een volle 150 de strategie van het schrikeffect asbak of persoon met sigaret in de kozen. Aandacht trekken was een

105 hand, en bedreigende beelden als belangrijke reden. Daarnaast geloof- aangetaste longen of een rokend den ze dat een confronterende bood- skelet. Bij beide groepen proefper- schap tot denken zou aanzetten. sonen was duidelijk meer hersen- 155 Vaak verwachtten de campagne- activiteit bij het zien van bedreigende makers dat lezers of kijkers rationeler

110 plaatjes: ze besteedden er dus meer zouden reageren op fear appeals dan aandacht aan. Maar rokers vestigden uit wetenschappelijk onderzoek naar hun aandacht na die bedreigende voren komt. Tot slot was er een prak- plaatjes veel sneller op andere plek- 160 tisch probleem: als campagnemakers ken op het scherm dan niet-rokers. een andere strategie wilden kiezen,

115 Blijkbaar stonden ze liever niet te moesten ze de geldschieter daar ook lang stil bij de schokkende beelden nog van overtuigen. Ook die heeft die ze onder ogen kregen. immers vaak een onderbuikgevoel (8) Eén van de betrokken onderzoe- 165 dat er meer gedreigd moet worden kers was hoogleraar psychologie Rob met dood en verderf.

120 Ruiter. Hij roept al ruim tien jaar dat (11) Helaas is er ook geen kant-en- er weinig wetenschappelijk bewijs is klaar antwoord op de vraag wat dan voor de effectiviteit van fear appeals wél de perfecte antirookreclame is.

en dat het schokeffect zelfs ave- 170 Ruiter noemt vier belangrijke factoren

die bepalen of iemand een bedrei- plaats van een negatieve. Uit gende boodschap accepteert: hoe Nijmeegs onderzoek bleek bijvoor- ernstig is de dreiging, wat is de kans beeld dat mensen beter reageren op dat het hem persoonlijk overkomt, fear appeals als zij eerst vragen

175 kan hij er zelf iets aan doen en ge- 220 kregen over onderwerpen die zij looft hij dat de dreiging ook echt belangrijk vonden, zoals kunst of verdwijnt als hij actie onderneemt? politiek. Volgens de onderzoekers Je zou in een campagne met alle vier kregen ze daardoor een goed gevoel, die factoren rekening moeten houden waarna ze het gezondheidsonder-

180 volgens hem, maar vaak gaat het 225 werp makkelijker konden relativeren. alleen om de eerste factor

• de ernst Dan is het risico kleiner dat ze in van de situatie. Dus wordt er gesme- paniek raken van de uiteindelijke ten met smerige plaatjes van aange- boodschap (‘roken is schadelijk’) en taste longen of enge beelden van vervolgens álles uit die boodschap

185 doodskisten en skeletten. Maar als je 230 afwijzen (zoals tips om te stoppen de gevaren wilt benoemen, moet je met roken). Misschien zou een óók realistische oplossingen bieden. vleugje humor à la de bobcam- (12) Zo gemakkelijk ís veranderen pagne1) in antirookreclames dus van ongezond gedrag namelijk hele- geen kwaad kunnen.

190 maal niet. Een rookverslaafde die 235 (15) Een andere oplossing die af- moeite heeft met stoppen, zit er gelopen week in de media werd ge- helemaal niet op te wachten om met opperd is plain packaging: een zo de neus op feiten te worden gedrukt simpel mogelijk ontwerp sigaretten- die hij toch al weet. Hij moet het zelf- pakjes dat voor alle merken hetzelfde

195 vertrouwen krijgen dat hij kán veran- 240 is. Met het verdwijnen van kenmer- deren en leren hóe hij dat kan doen. kende kleuren, logo’s en namen zien Wie denkt dat stoppen hem toch niet de pakjes er minder aanlokkelijk uit, lukt, schiet sneller in een struisvogel- volgens voorstanders van deze op- modus. En jongeren die gaan roken lossing.

200 om stoer te doen hebben misschien 245 (16) En als niets werkt, kunnen we meer aan een training waarin ze altijd nog voor de oplossing van De leren omgaan met sociale druk dan Speld2) gaan, het ontmoedigen van aan gezondheidswaarschuwingen. roken met kinderachtige plaatjes: (13) Een succesvolle campagne ver- “Als op een pakje te zien is hóe

205 eist dus meer maatwerk en voor- 250 kinderachtig roken wel niet is, dan onderzoek naar de doelgroep. Wat denken ze misschien twee keer na speelt er in die groep? Waarom ge- voordat ze hun eerste sigaret opste- ven verstokte rokers hun peuk niet ken. Welke zichzelf respecterende op? Zoals Ruiter tegen me zei: “Een onzekere tiener durft nou op het

210 campagnemaker die goed onderzoek 255 schoolplein aan te komen met een doet, komt vaak niet bij angstaanja- pakje shag met daarop een dom gende boodschappen uit. Die maakt lachende minion3) of Mickey Mouse andere keuzes.” verkleed als tovenaar?” (14) Een van die keuzes zou een

215 positieve boodschap kunnen zijn, in

naar: Anouk Broersma uit: Waarom gruwelplaatjes op sigarettenpakjes niet gaan werken, Reporters Online, 26 mei 2016

Anouk Broersma is freelance journalist.

noot 1 bobcampagne: campagne die zich richt op het voorkómen van rijden onder invloed van alcohol; de Bob is de persoon die geen alcohol drinkt als hij nog moet rijden. noot 2 De Speld is een website die op satirische wijze ‘nieuws’ brengt; de site bevat berichten die zo worden gebracht dat ze waar lijken te zijn, maar het niet (kunnen) zijn. noot 3 Een minion is een geel fantasiefiguur; minions komen voor het eerst voor in de film Verschrikkelijke ikke (Despicable me) uit 2015.

Het rookbeleid is dodelijk

(1) Eind van deze maand is het weer ciaalzaken met een vergunning

• Wereld Niet Roken Dag, een harten- stuit op heftig verzet van de lobby kreet van de Verenigde Naties. Bijna 30 van supermarkten en tankstations. een kwart van de Nederlanders van Ook daarover zwijgt de directeur-

5 vijftien jaar en ouder rookt, ruim de generaal. helft van de gebruikers sterft aan (4) Op 28 januari 2016 was er een deze verslaving

• ieder jaar ruim plenair debat over de Tabakswet. 20.000 mensen. 35 De zaal in de Tweede Kamer oogde (2) De directeur-generaal Volks- verlaten met slechts de tabakswoord-

10 gezondheid bij het ministerie van voerders van zeven politieke partijen. Volksgezondheid, Welzijn en Sport Ieder gevoel van urgentie ontbreekt vindt dat er een offensief moet ko- bij veel politici. Alsof we het hier niet men tegen roken. Haar aanvalsplan, 40 over een nationale gezondheidsramp zoals afschrikwekkende afbeeldingen hebben. Er sterven ieder jaar ruim

15 op pakjes en voorlichtingscampagnes tien keer zoveel mensen aan de voor scholieren, is louter window- gevolgen van tabaksgebruik als bij dressing1). Het helpt niet om rook- de watersnoodramp van 1953, er zijn verslaving tegen te gaan bij jongeren. 45 jaarlijks ongeveer 35 keer zoveel (3) Ze heeft het niet over hét middel rookdoden als verkeersdoden.

20 om tabaksgebruik tegen te gaan: ver- (5) Er werden tijdens het debat der- hoging van de accijnzen. In landen tien moties en amendementen inge- waar ze accijnzen wel inzetten tegen diend. Rechtse partijen verwierpen het roken, zoals Australië en Zwe- 50 alle tabaksonvriendelijke moties; een den, is het aantal rokers beduidend enkele linkse fractie kon zich hier

25 lager dan in Nederland. Een ander voor een belangrijk deel in vinden. probaat middel tegen rookverslaving De filosofie achter deze politiek is

verkoop tabak uitsluitend in spe- simpel: mensen hebben een vrije

55 keuze en kunnen zelf beslissen of ze namens haar partij, pleit niet voor roken of niet. Ze bedenken niet dat je 90 accijnsverhoging. Haar angst is niets meer te kiezen hebt als je begrijpelijk. Het is juist haar achter- eenmaal verslaafd bent. Eric van den ban

• de rokers met weinig inkomen Burg, wethouder te Amsterdam, heeft
• die het hardst wordt getroffen bij

60 dat wel door. In een debat in De tabaksaccijnsverhoging. Links heeft Balie op 8 mei stelde hij dat zijn 95 hier duidelijk een groter probleem eigen partij

• en in het bijzonder de dan rechts. Maar er zijn ook linkse tabakswoordvoerder in de Tweede partijen die heel wat moediger ope- Kamer
• “de verkeerde gedachte reren: zij vinden de gezondheid van

65 erop nahoudt, namelijk dat iedereen hun kiezers belangrijker dan een in staat is de juiste keuzes te 100 paar Kamerzetels. maken”. Verslaafden hebben die vrije (8) De conclusie is onontkoombaar: keuze simpelweg niet, want dat is roken is een verslaving die uit angst precies het kenmerk van een versla- voor zetelverlies door de coalitie in

70 ving. stand wordt gehouden. De maat- (6) Van den Burg vindt bovendien dat 105 schappij betaalt hiervoor een hoge een sigarettenpakje een tientje prijs: dodelijke ziekten, vroegtijdig duurder moet worden, maar dat ziet overlijden, terugloop in arbeids- hij niet gebeuren. “De lobby en de productiviteit en enorme zorgkosten.

75 machtsmachine van de tabaksindus- (9) De gang naar de stembus lijkt trie hebben dat tot nu toe weten te 110 nog ver weg, maar toch: wat moeten voorkomen”, stelde Van den Burg. we stemmen als we de maatschappij “En,” voegde hij eraan toe, “verho- en in het bijzonder kinderen tegen ging van de tabaksaccijns zal rechtse tabak willen beschermen? Het advies

80 voorstemmers twee tot drie zetels is simpel: stem op een partij met een kosten en daar zitten ze natuurlijk 115 stevige tabaksparagraaf in het ver- niet op te wachten.” kiezingsprogramma. In de verkie- (7) Hetzelfde probleem geldt aan de zingsprogramma’s moet minimaal linkerkant van het politieke spectrum staan dat accijnzen actief worden

85 waar sommigen ook denken dat ingezet om het roken terug te dringen krachtige antitabaksmaatregelen 120 en dat tabak uitsluitend verkocht mag leiden tot zetelverlies. Zelfs huisarts worden in speciaalzaken met een Marith Volp, tabakswoordvoerder vergunning.

naar: Frits van Dam en Wanda de Kanter uit: Het rookbeleid is dodelijk, NRC Handelsblad, 27 mei 2016

Frits van Dam en Wanda de Kanter waren ten tijde van publicatie respectievelijk de secretaris en de voorzitter van Stichting Rookpreventie Jeugd. Wanda de Kanter was longarts en is nu fulltime antirookactivist.

noot 1 windowdressing: iets voor de vorm doen