Eindexamen Nederlands havo 2023, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1 Maar ik bén gelukkig en ik bén productief, Tekst 2 Politiek debat hoort juist in de schoolbank, Tekst 3 Laat jongeren eerder meedoen, de schoolbank) en tekst 3 (Laat jongeren eerder meedoen), Tekst 4 Ga loten als je iets wil doen aan ongelijkheid.

Kort antwoord

Het centraal examen Nederlands havo 2023, tijdvak 2 telt 39 vragen. De meeste vragen gaan over leesvaardigheid (20), argumentatie (10) en tekstverbanden en signaalwoorden (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Nederlands havo 2023, tijdvak 2. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Leesvaardigheid1-2, 4-5, 9-13, 15, 17-19, 23-24, 28-29, 34-35, 3920
Argumentatie14, 20, 22, 27, 31-33, 36-3810
Tekstverbanden en signaalwoorden6-7, 16, 304
Stijlfouten3, 8, 253
Tekstsoorten en tekstdoelen21, 262

Vergeleken met andere jaren

De verdeling over de onderwerpen ligt dicht bij het gemiddelde van de andere 17 examens Nederlands havo sinds 2018. Geen enkel onderwerp wijkt meer dan zes procentpunten af.

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Nederlands havo 2023, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Nederlands havo 2023, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Nederlands havo 2023, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.

Tekst 1 Maar ik bén gelukkig en ik bén productief

Maar ik bén gelukkig en ik bén productief

(1) “Het is geen afgunst, maar ik ga (4) Een van mijn vrienden vraagt toch sommigen ontvolgen om niet tijdens een brunch of hij niet een elke keer geconfronteerd te worden 45 online lessenpakket moet kopen om met wat ik niet heb.” Dit bericht te leren meer uit zijn dag te halen. Hij

5 stuurde een vriendin van bijna dertig heeft een eigen onderneming, een mij. Voor haar is het tijd om afstand vol sociaal leven en traint voor een te nemen van sociale media, en triatlon. “Iets met beter plannen of vooral van het succes dat daar 50 productiviteit. Of juist mindfulness, ongebreideld wordt gedeeld. Mijn zodat ik gelukkiger word?” Hij was

10 vriendin wil trots zijn op haar leven, een aanbieding tegengekomen: maar dagelijks posts zien van de cursus was afgeprijsd voor anderen die carrière maken en een early birds.1) mooi leven leiden, geeft haar toch 55 (5) Ik snap zijn behoefte. Als ik het gevoel dat ze het niet goed doet. internet en sociale media afstruin,

15 Of in elk geval niet goed genoeg. stuit ik op online cursussen, work- (2) En inderdaad, een uurtje scrollen shops en lezingen om beter te en klikken op Instagram, Twitter en werken of gelukkiger te worden en LinkedIn is niets anders dan kijken 60 elke keer slaat de twijfel even toe. naar een successhow. Een oud- Zal ik? De Instagramcursus Leer

20 klasgenoot deelt een foto van productief werken à 49 euro kan sleutels in haar hand. Ze heeft net uitstelgedrag en perfectionisme een huis gekocht met haar vriend. wegnemen en helpen “intuïtief Een kennis is van baan gewisseld en 65 productief” te zijn

  • wat dat dan ook is nu directeur van een groeiend mag zijn. Het online programma

25 creatief bedrijf. Een oud-studiegenoot Vandaag gelukkig, morgen succesvol plaatst elke dag een foto of video van belooft me inzichten en technieken te hoe ze vroeg uit bed gaat om buiten geven voor een “mooier, positiever te sporten, voor zij en haar strakke 70 en gelukkiger” leven. “Al 1500 lichaam aan het werk gaan bij haar mensen” gingen me voor. Met een

30 eigen bedrijf dat al sinds haar paar klikken maak ik mezelf een paar afstuderen een succes is. honderd, zo niet vele honderden (3) Nederlanders zitten gemiddeld euro’s afhandig, terwijl: ik bén anderhalf uur per dag op sociale 75 gelukkig en ik bén productief. Maar media, blijkt uit recent onderzoek van kan ik niet nog gelukkiger worden?

35 marktonderzoeksbureau Newcom. Hoe kan het allemaal nóg beter? Jongvolwassenen tussen de 20 en 39 (6) Richard Layard, emeritus hoog- jaar zitten er met zo’n 111 minuten leraar arbeidseconomie, noemt dit de per dag het meest op, na jongeren 80 happiness paradox. In zijn onderzoek tussen de 15 en 19 jaar (160 naar geluk analyseerde hij de relatie

40 minuten). Post na post beklijft het tussen inkomen en geluk en idee: het leven is maakbaar en concludeerde hij dat individuen nooit succes een keuze. echt gelukkig kunnen zijn wanneer ze

85 hun eigen geluk vergelijken met wat op de dag is het dan nu bij jou? Zie je anderen hebben. Door het maken wel dat je niet hoeft te haasten.” van een vergelijking hebben ze (11) De 27-jarige freelancer Maaike onvoldoende aandacht voor wat 135 Schneiders, die als ‘manusje-van- henzelf gelukkig maakt. alles’ in de media werkt, ziet zichzelf

90 (7) De vergelijkcultuur verklaart deels ook ‘ingehaald’ worden door leeftijds- ook de continue honger naar meer. genoten. “Ik heb precies dezelfde Er zal immers áltijd iemand beter zijn stage gelopen als een leeftijds- of in ieder geval de beste. Het 140 genoot. Zij heeft nu succes, zie ik op vergelijken met anderen is iets van Instagram. Ze heeft een vaste baan

95 alle tijden, zegt prestatie- en sport- en doet er dingen naast. Ik zie dat ze psycholoog Kelly Dekker. “Het lastige superlekker gaat en ik weet natuurlijk nu is dat we ons met iedereen kun- ook dat ze er hard voor werkt. Toch nen vergelijken. Vroeger keek je naar 145 denk ik vaak: waarom ben ik daar je leeftijdsgenoten in hetzelfde dorp niet?”

100 of uit dezelfde buurt. Die stonden niet (12) Schneiders noemt online heel ver van je af. Nu zie je door het ‘grootheden’ als videomaker en internet continu hoe iemand uit een tekenaar Lize Korpershoek en Yara heel ander milieu en heel andere 150 Michels, oud-hoofdredacteur van omgeving presteert. Dat kan voor Linda Meiden en oprichter van blog

105 onrust zorgen.” Chapter Friday. “Zij zijn ouder en (8) Online zien we louter de uitkomst, toch denk ik: wauw, dat wil ik ook. benadrukt Dekker. “Je ziet zelden de Dan ga ik harder en meer werken, weg die iemand aflegt om bij een 155 terwijl ik al hard werk. En de druk om punt te komen. We zien bijvoorbeeld te presteren neemt almaar toe. Als ik

110 niet dat mensen supergestrest zijn of eerlijk ben, voel ik me daar soms wel uitgeput. We plaatsen trots de ongelukkig door. Het lijkt alsof ik links resultaten, maar de weg ernaartoe en rechts word ingehaald.” ontbreekt.” 160 (13) Wie denkt dezelfde weg te willen (9) Ergens weten we dat sociale volgen, moet dus mee, ook als dat

115 media lang niet alles laten zien; toch wringt met iemands capaciteiten of helpt dat maar weinig. “Als je continu portemonnee. Schneiders zou graag succesvolle mensen ziet, wordt het een cursus volgen om efficiënter te steeds lastiger dat beeld te relati- 165 leren werken. “Als ik meer geld had, veren”, zegt Dekker. “We kunnen het zou ik zo’n cursus serieus over-

120 idee krijgen dat het leven draait om wegen. Nu lukt het gewoon niet. resultaten behalen en doelen af- Soms zijn die dingen wel 1000 vinken. Maar voor je iets gaat euro...” nastreven, is het goed om je af te 170 (14) Alles lijkt te koop, stelt psycho- vragen wat je zelf wilt in het leven.” loog Dekker. “Mensen houden van

125 (10) Een oudere vriend adviseerde controle. Als zo’n cursus belooft dat me ooit het leven te zien als één dag: je in honderd dagen gelukkiger tot 06.00 uur ben je kind. Vanaf dan wordt, denk je dat je dat nodig hebt. tot ongeveer 15.00 uur heb je de tijd 175 Bedrijven maken slim gebruik van om veertig te worden. Om 18.00 uur onze hang naar controle en ons

130 ga je met pensioen en de avond is streven naar zelfvertrouwen.” voor de laatste levensfase. “Hoe laat

(15) Toch wil Dekker benadrukken: er al een essay waarin werd gepleit is nu eenmaal geen recept voor voor een maatschappelijke aanpak

180 succes en vooral niet voor geluk. “Als om die druk te verminderen. “Dat je eenmaal die carrière, dat koophuis 225 stuk heeft alleen maar aan urgentie of dat getrainde lichaam hebt, wil dat gewonnen”, zegt Bussemaker nu. niet zeggen dat je je altijd beter voelt. “Jongvolwassenen vergelijken zich- Zelfvertrouwen en trots zijn zelf met elkaar, maar ook wij als

185 gevoelens. Gevoelens komen en maatschappij hebben nog altijd starre gaan. Het is heel normaal dat je het 230 en knellende verwachtingen van de ene moment denkt: ik voel me goed, nieuwe lichtingen. We gebruiken te en het andere moment: wat ben ik eenzijdige maatstaven: studiecijfers aan het doen?” moeten hoog zijn, cv’s moeten

190 (16) Dat zoekende gevoel ontbreekt volstaan met allerlei bijbanen, vrijwil- op sociale media. En hoe leg je écht 235 ligerswerk en stages. Het is alsof we geluk eigenlijk vast? Moet je dat wel in een ratrace zitten: alles moet snel, willen vastleggen? nu en perfect. De druk van buitenaf is (17) Volgens de eerdergenoemde groot en leidt behalve tot stress ook

195 Layard, tevens een autoriteit op het tot onrechtvaardigheid: de ene gebied van onderzoek naar geluk, is 240 jongere kan bijvoorbeeld bewust een groot deel van de mensen allerlei extra functies op het cv verkeerd bezig in de zoektocht naar zetten, terwijl de ander voor een ziek geluk. Nog altijd wordt te vaak familielid zorgt. Als je mantelzorger

200 gefocust op individuele successen bent, krijg je daar dan ook die gericht zijn op winnen, op beter 245 waardering voor? De levens van zijn dan een ander en op vrijheid, mensen zijn pluriform en die van stelt hij. In zijn boek Can we be jongvolwassenen ook.” happier? Evidence and ethics2) zet hij (19) Er is nadrukkelijk ook een rol

205 een andere definitie uiteen. Volgens weggelegd voor werkgevers, organi- Layard zitten de mensen die zich 250 saties en onderwijsinstellingen, zegt toeleggen op samenwerken met Bussemaker. “We kunnen jongeren anderen, vertrouwensbanden niet oproepen hun eigen pad te opbouwen en onderdeel uitmaken tekenen, terwijl de maatschappij op

210 van een groter geheel daadwerkelijk dezelfde manier blijft opereren.” op de route naar geluk. Kwalitatieve 255 Jongeren zou ze vooral willen banden met anderen leveren meer zeggen: stop met vergelijken. “We levensvreugde op dan het nastreven moeten niet vergeten dat je op latere van kwantitatieve successen zoals leeftijd ook nog kunt leren en carrière

215 veel volgers op sociale media. kunt maken. Laten we iets meer (18) De afgelopen jaren is de 260 ruimte nemen met z’n allen. Je hoeft mentale druk bij jongvolwassenen niet op je twintigste of dertigste al je alleen maar toegenomen, ziet Jet hele leven te hebben uitgestippeld. Bussemaker, voorzitter van de Raad Je kan nog een leven lang leren en

220 voor Volksgezondheid en Samen- jezelf ontwikkelen.” leving. In 2018 publiceerde de Raad

naar: Raounak Khaddari uit: Het Parool, 19 juni 2021

Raounak Khaddari werkt als journalist voor Het Parool.

noot 1 early birds: klanten die heel vroeg bestellen en daarom korting krijgen noot 2 Can we be happier? Evidence and ethics: Kunnen we gelukkiger zijn? Bewijs en ethiek

Vraag 1 1 punt

Wat wil deze persoon volgens alinea 1 uiteindelijk bereiken met het mijden van de confrontatie?

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: een van de volgende: − (Ze wil) het gevoel hebben het goed (genoeg) te doen. − (Ze wil) niet (voortdurend) het gevoel hebben het niet goed (genoeg) te doen. − (Ze wil) afstand nemen/hebben van het succes van anderen. − (Ze wil) trots zijn op haar leven. Beoordeel de spelling. (1)

Vraag 2 1 punt

Welke zin geeft die heersende gedachte het best weer?

  1. A Gelukkig en succesvol leven is vrijwel onmogelijk.
  2. B Gelukkiger worden kun je leren met online cursussen.
  3. C Je mag niet tevreden zijn met je eigen successen.
  4. D Je succes en geluk heb je zelf in de hand.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 3 1 punt

Welke zin is de beste toelichting bij deze paradox?

  1. A Individualisme zorgt ervoor dat mensen niet echt gelukkig kunnen zijn.
  2. B Juist ogenschijnlijk gelukkige mensen zijn in werkelijkheid ongelukkig.
  3. C Mensen denken ten onrechte dat geld hen gelukkig kan maken.
  4. D Mensen staan hun geluk in de weg door naar andermans geluk te kijken.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 4 2 punten

Waar leidt het vergelijken met anderen toe volgens Layard en waar leidt het toe volgens Dekker?

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Beoordeel de spelling.

Vraag 5 2 punten

Wat is er veranderd volgens alinea 7 en wat is er veranderd volgens alinea 8? Neem de alineanummers 7 en 8 over en schrijf je bijbehorende antwoord erachter. Gebruik voor je totale antwoord niet meer dan 25 woorden.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

De kern van een goed antwoord is:

  • (alinea) 7: (1) een van de volgende:
    • de grootte/samenstelling van de groep waarmee je jezelf vergelijkt
    • Je kunt jezelf vergelijken met iedereen / meer(dere) mensen / mensen uit een heel ander milieu/een heel andere omgeving / mensen die je niet kent.
  • (alinea) 8: (1) een van de volgende:
    • meer focus op het resultaat dan op het proces
    • Je ziet alleen de uitkomst / zelden de weg die iemand aflegt (naar resultaten/succes).

Maximumlengte van het antwoord: 25 woorden. Beoordeel de spelling.

Vraag 6 1 punt

Welk kopje vat de inhoud van alinea 11 tot en met 13 het best samen?

  1. A De constante druk om succesvol te zijn
  2. B De grote invloed van beroemde voorbeeldfiguren
  3. C De hoge uitgaven aan zelfontwikkeling
  4. D De negatieve gevolgen van hard werken

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 7 1 punt

Welk kopje vat de inhoud van alinea 14 tot en met 17 het best samen?

  1. A De hang naar controle
  2. B De zoektocht naar geluk
  3. C Het streven naar zelfvertrouwen
  4. D Het vastleggen van geluk

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 8 1 punt

Wat wordt met deze uitspraak bedoeld?

  1. A De onzekere route naar geluk wordt doorgaans niet gedeeld op sociale media.
  2. B Gevoelens die leiden tot geluk worden zelden getoond op sociale media.
  3. C Het is meestal niet mogelijk om geluk vast te leggen in een post op sociale media.
  4. D Het recept voor succes en geluk is bijna niet terug te vinden op sociale media.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 9 1 punt

Citeer de zin waarin deze beide elementen voorkomen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • “Kwalitatieve banden met anderen leveren meer levensvreugde op dan het nastreven van kwantitatieve successen zoals veel volgers op sociale media.” (regels 211-215) Beoordeel de spelling. (1)

Vraag 10 1 punt

Hoe moeten werkgevers, organisaties en onderwijsinstellingen de druk bij jongvolwassenen verminderen volgens alinea 18? Zij moeten

  1. A de verwachtingen ten aanzien van jongvolwassenen bijstellen.
  2. B duidelijke maatstaven opstellen voor de beoordeling van jongvolwassenen.
  3. C jongvolwassenen zelf laten kiezen wat ze belangrijk vinden.
  4. D niet meegaan in de druk die jongvolwassenen elkaar opleggen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 11 1 punt

Welk advies blijkt uit beide alinea’s?

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Niet goed: dat je het leven moet zien als één dag.

Vraag 12 1 punt

In welk opzicht verschillen tekstfragment 1 en tekst 1 als het gaat om het effect van vergelijken? Geef antwoord in één of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 25 woorden.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Uit het antwoord moet het contrast blijken dat tekstfragment 1, in tegenstelling tot de hoofdtekst, wél aangeeft dat het goed kan zijn jezelf met anderen te vergelijken.

Vraag 13 1 punt

Geef op basis van de informatie in tekstfragment 1 aan of hier sprake is van een neerwaartse of een opwaartse vergelijking. Leg je antwoord uit. Geef antwoord in één of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 25 woorden.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Het scorepunt alleen toekennen als de juiste vergelijking is genoemd en de juiste uitleg is gegeven.

Vraag 14 4 punten

Neem onderstaande tabel over en vul hem aan met argumenten voor en tegen. Gebruik hiervoor alinea 6, 16 en 17 zoals aangegeven in de tabel. Noteer maximaal één argument per vakje. argumenten voor argumenten tegen alinea 6: alinea 6: alinea 17: alinea 16:

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: argumenten voor argumenten tegen (alinea) 6: (Door gebruik van (alinea) 6: (Met HappyWe ga je HappyWe hebben mensen) jezelf vergelijken, maar) individuen aandacht voor wat henzelf gelukkig kunnen nooit echt gelukkig zijn maakt. wanneer ze hun eigen geluk vergelijken met wat anderen hebben. (alinea) 17: Mensen (die HappyWe (alinea) 16: Echt geluk laat zich gebruiken) investeren in moeilijk vastleggen (ook niet door kwalitatieve banden met anderen / een app/HappyWe). / De vraag is leggen zich toe op samenwerken of je geluk wel moet willen met anderen / bouwen vastleggen (met een vertrouwensbanden op / maken app/HappyWe). / HappyWe laat het deel uit van een groter geheel. zoekende gevoel niet zien. per juist argument (max. één argument per vakje) (1) Beoordeel de spelling. (4)

Vraag 15 2 punten

Welke zin geeft de hoofdgedachte van tekst 1 het best weer?

A Door druk vanuit de maatschappij en sociale media richten jongvolwassenen zich uitsluitend op kwantitatieve successen, wat een

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Antwoord: C (2)

Tekst 2 Politiek debat hoort juist in de schoolbank

Politiek debat hoort juist in de schoolbank

(1) “Nee, bij ons op school hebben bevragen van een mening over we het niet over de verkiezingen politieke kwesties. Het ondersteunen gehad”, zo vertelde mijn zoon. Zijn 35 van leerlingen bij het leren vormen docenten in 3 vwo gaven aan dat het en geven van hun mening over,

5 lastig is om over politiek te praten bijvoorbeeld, de zin(loosheid) van zonder je eigen mening te delen. stemmen valt alleen niet onder hun Daarom hadden ze besloten om het formele taak. er niet over te hebben. Politieke 40 (4) De wet burgerschapsvorming uit socialisatie vonden zij iets voor thuis, 2006 bood weinig houvast. Deze wet

10 niet voor school. verplichtte scholen om actieve (2) Uit mijn onderzoek naar participatie van leerlingen te scholierenverkiezingen weet ik dat bevorderen, maar bood verder geen aandacht voor de verkiezingen 45 criteria. Als een school plastic ging enorm verschilt. Bij de ene school prikken met leerlingen, voldeed zij

15 organiseren leerlingen en docenten formeel aan deze eis. De huidige samen scholierenverkiezingen, bij de burgerschapswet, die in 2020 door andere beperken docenten zich tot de Tweede Kamer is goedgekeurd, het uitdelen van een link naar een 50 zet gelukkig steviger in op het stemwijzer. Bij de ene school praten bevorderen van democratische

20 leerlingen en docenten uitgebreid participatieve vaardigheden. Aan- over hun politieke zorgen, vragen en dacht voor politieke meningsvorming ervaringen, bij de andere worden die verder gaat dan ‘wat vind je van gesprekken over controversiële 55 standpunt x’ is echter nog geen (politieke) kwesties vermeden. gemeengoed in politiek onderwijs.

25 (3) Hoezo dit verschil? In Nederland (5) Nu begrijp ik heel goed dat is politieke vorming in het voortgezet docenten in onze afrekencultuur niet onderwijs primair belegd bij het vak staan te popelen om hun mening te maatschappijleer. Dit vak richt zich 60 delen over politieke kwesties. Ook op het bevorderen van kennis en ben ik

  • net als de docenten van mijn

30 denkvaardigheden. Veel docenten zoon

  • van mening dat socialisatie in maatschappijleer zullen leerlingen het gedachtegoed van een bepaalde wel ondersteunen bij het vormen en politieke partij niet thuishoort in het

65 onderwijs. stellen ook niet. Juist op school (6) Toch vind ik het, met veel kunnen leerlingen met (ouders met) internationale collega-onderzoekers verschillende politieke kleuren op het gebied van burgerschaps- gezamenlijk stilstaan bij huidige en onderwijs, enorm belangrijk dat er op 100 wenselijke waarden en normen op

70 scholen aandacht is voor politieke het gebied van vrijheid van menings- meningsvorming. uiting. (7) Ten eerste hoort aandacht voor (9) Ten derde hoort het bij de politieke meningsvorming bij de persoonsvormende taak van het kwalificerende taak van het onder- 105 onderwijs. Leerlingen en docenten

75 wijs: elke docent is expert in een maken zich allemaal zorgen over specifiek onderwerp. Met die bepaalde maatschappelijke kwesties. expertise kan de docent maatschap- Ze hebben allemaal een mening over pijleer bijvoorbeeld leerlingen helpen hoe (weinig) zinvol het is om je stem om zich een geïnformeerde mening 110 uit te brengen, en over wat er

80 te vormen over de (on)zin, (on)haal- (minder) goed geregeld is in baarheid en (on)rechtsstatelijkheid Nederland. Met een beetje geluk van voorgenomen beleid van durven zij in onze meningen- politieke partijen over onderwerpen samenleving ook af en toe aan te die hen bezighouden. 115 geven dat ze ergens te weinig over

85 (8) Ten tweede hoort het bij de weten om ergens iets van te vinden. socialiserende taak van het (10) Door in gesprek te gaan over onderwijs. Veel mensen bevinden deze zorgen, meningen, twijfels en zich in hun eigen politieke bubbel. vragen kunnen docenten leerlingen Respect voor het feit dat mensen een 120 ondersteunen bij het vinden van hun

90 andere mening hebben dan jij, en op eigen stem. Laten we jongeren in het respectvolle wijze jouw mening uiten onderwijs dus blijven ondersteunen (zonder doodsbedreigingen) krijgt bij hun politieke meningsvorming, en niet iedereen van huis uit mee. leren hoe zij respectvol met politieke Bescheidenheid over wat je niet weet 125 meningen van anderen kunnen

95 en de moed om je mening bij te omgaan.

naar: Isolde de Groot uit: Trouw, 17 maart 2021

Isolde de Groot is universitair docent burgerschapseducatie en betekenisvol onderwijs aan de Universiteit voor Humanistiek.

Vraag 16 1 punt

Wat is de belangrijkste functie van alinea 1?

  1. A de opbouw van de tekst aankondigen
  2. B de tekst samenvatten met een pakkend citaat
  3. C het onderwerp introduceren met een toepasselijk voorbeeld
  4. D het standpunt presenteren met een grappige anekdote
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 17 1 punt

Welke woordgroep uit de tekst geeft een directe verklaring voor deze terughoudendheid?

  1. A controversiële (politieke) kwesties (regels 23-24)
  2. B weinig houvast (regel 41)
  3. C nog geen gemeengoed (regels 55-56)
  4. D onze afrekencultuur (regel 58)
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 18 1 punt

Welke verklaring geeft alinea 3 voor het verschil in aandacht voor de verkiezingen op middelbare scholen? Geef antwoord in één of meer volledige zinnen.

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: Het (ondersteunen van leerlingen bij het leren vormen en geven van hun mening over de politiek) valt niet onder de formele taak van docenten/scholen. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)

Vraag 19 2 punten

Citeer de twee zinsgedeelten uit tekst 2 waarin dit het duidelijkst tot uitdrukking komt.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Beoordeel de spelling.

Vraag 20 4 punten

Vul de argumentatiestructuur aan met de juiste informatie uit alinea 6 tot en met 9. Neem onderstaande termen over en zet het bijbehorende antwoord erachter. Geef steeds antwoord in één of meer volledige zinnen. s: a1: sa1.1: a2: sa3.1:

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: standpunt/s Het is (enorm) belangrijk dat er op scholen aandacht is voor politieke meningsvorming. argument 1/a1 Het hoort bij de kwalificerende taak van het onderwijs. subargument 1.1/sa1.1 Docenten kunnen (vanuit hun expertise) de leerlingen helpen om zich een geïnformeerde mening te vormen (over de (on)zin, (on)haalbaarheid en (on)rechtsstatelijkheid van voorgenomen beleid van politieke partijen over onderwerpen die hen bezighouden). argument 2/a2 Het hoort bij de socialiserende taak van het onderwijs. subargument 2.1 Leerlingen met verschillende politieke kleuren kunnen op school met elkaar stilstaan bij huidige en wenselijke waarden en normen op het gebied van vrijheid van meningsuiting. argument 3 Het hoort bij de persoonsvormende taak van het onderwijs. subargument 3.1/sa3.1 Docenten kunnen leerlingen ondersteunen bij het vinden van hun eigen stem (door in gesprek te gaan over zorgen, meningen, twijfels en vragen). indien vijf elementen juist (4) indien vier elementen juist (3) indien drie elementen juist (2) indien twee elementen juist (1) indien minder dan twee elementen juist (0) Beoordeel de spelling en grammatica. (4)

Vraag 21 1 punt

Wat is het belangrijkste doel van tekst 2? Het belangrijkste doel is de lezer

A aan het denken zetten over de vraag of het onderwijs een rol moet spelen in de politieke meningsvorming van leerlingen.

B aan het denken zetten over de vraag of socialisatie in het gedachtegoed van een bepaalde politieke partij thuishoort in het

Bekijk het antwoord
  • Antwoord: D (1)

Tekst 3 Laat jongeren eerder meedoen

Tekst 3 is een reactie uit 2020 op uitspraken van minister-president Rutte over manieren waarop jongeren kunnen meepraten over de coronamaatregelen van het kabinet.

Laat jongeren eerder meedoen

(1) Toen minister-president Rutte ons verleggen naar zestien jaar. als jongeren vorige week opriep om 40 (3) Jongeren hebben belang bij een in actie te komen, moest ik direct groot deel van het beleid. De denken aan de titel van het regeer- scholierenstaking in 2019 liet zien dat

5 akkoord van zijn derde kabinet: jongeren betrokken willen worden bij Vertrouwen in de toekomst. De klimaatbeleid, maar ook op thema’s revolutie moet volgens Rutte vanuit 45 zoals onderwijs is de stem van de nieuwe generatie komen, doordat jongeren onmisbaar. Zo was er in wij met nieuwe plannen komen en 2013 een burgerinitiatief dat een

10 deze ook uitvoeren. Maar als einde wilde maken aan overvolle jongeren verantwoordelijk zijn voor schoolklassen, waarvoor maar net de de toekomst van ons land, hoe 50 drempel van 40.000 handtekeningen kunnen we er dan voor zorgen dat er werd bereikt. Het is gek dat dit initia- ook naar onze ideeën geluisterd tief alleen ondertekend kon worden

15 wordt? De eerste stap die de door mensen die hun schooltijd al regering moet zetten is het voor achter de rug hadden. jongeren mogelijk maken om burger- 55 (4) De meest voor de hand liggende initiatieven in te dienen en te onder- manier om jongeren te betrekken bij tekenen. democratie is om de stemgerechtigde

20 (2) Sommige zaken kunnen jongeren leeftijd te verlagen, bijvoorbeeld naar natuurlijk lokaal aankaarten, maar zestien jaar. Omdat de stemgerech- veel beleid wordt gemaakt op 60 tigde leeftijd vastgelegd is in de landelijk niveau. Sinds de afschaffing grondwet, zou er een tweederde- van het referendum is het burger- meerderheid voor nodig zijn. Ook

25 initiatief een van de laatste middelen duurt het vaak jaren voordat een waarmee individuele burgers zaken grondwetswijziging aangenomen is kunnen aankaarten in de Tweede 65 en in werking treedt. Voor het onder- Kamer. Een burgerinitiatief wordt tekenen van burgerinitiatieven door behandeld in de Kamer als aan een zestien- en zeventienjarigen geldt dit

30 aantal voorwaarden is voldaan, zoals gelukkig niet. Het enige wat nodig is, de drempel van 40.000 handteke- is een wijziging van het reglement ningen. Niet iedereen kan een 70 verzoekschriften en burgerinitiatie- burgerinitiatief indienen en een hand- ven, en dat kan met een gewone tekening zetten: personen onder de meerderheid van stemmen. Het

35 achttien jaar zijn uitgesloten van dit bizarre is dat jongeren die nog geen recht. Zeker nu de wil om jongeren te achttien jaar zijn, wél gewone petities betrekken bij de democratie groter is 75 mogen ondertekenen en indienen. dan ooit, is het tijd om die grens te Dat is dan wel weer vastgelegd in de

grondwet. Het zou logisch zijn om de 95 tocht in een stroomversnelling regels voor burgerinitiatieven gelijk te gekomen. trekken met die van andere petities. (6) Rutte noemt het cruciaal dat

80 (5) Het kabinet is zelf al eerder op jongeren nu met oplossingen komen zoek gegaan naar manieren om om sterker uit de crisis te komen. Als jongeren te betrekken bij de 100 we willen dat er ook echt geluisterd democratie. Vorige zomer begon de wordt naar hun ideeën, moeten we minister van Binnenlandse Zaken en het indienen en ondertekenen van

85 Koninkrijksrelaties met de opzet van burgerinitiatieven openstellen voor een ‘jongerenparlement’. Ironisch zestien- en zeventienjarigen. Deze genoeg was de verschillende 105 simpele en snelle wijziging kan leiden politieke jongerenorganisaties niet tot een overvloed aan verfrissende om advies gevraagd. Er volgde een voorstellen. Sterker nog: voor een

90 storm aan kritiek, waardoor het premier die jongeren de ‘revolutie’ wil ministerie nu op zoek is naar nieuwe laten uitroepen is dit een buiten- plannen om de nieuwe generatie 110 kansje. Met dit plan voegt Rutte de meer te laten participeren. Door de daad bij het woord en heeft hij pas oproep van de premier is deze zoek- echt ‘Vertrouwen in de toekomst’.

naar: Wouter Ubbink uit: Trouw, 30 mei 2020

Wouter Ubbink was van juni 2019 tot juni 2020 voorzitter van DWARS, de onafhankelijke jongerenorganisatie van GroenLinks.

Vraag 22 3 punten

Noem drie van deze argumenten.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: drie van de volgende: − Jongeren hebben belang bij een groot deel van het beleid. − Jongeren willen graag betrokken worden bij een groot deel van het beleid. − De stem van jongeren is onmisbaar. − Het is relatief eenvoudig te realiseren. / Er is uitsluitend een wijziging van het reglement verzoekschriften en burgerinitiatieven voor nodig. / Er is geen tweederdemeerderheid en/of grondwetswijziging voor nodig. − Het is in lijn met / wordt dan gelijkgetrokken met de regels voor petities. per juist benoemd element (1) Beoordeel de spelling. (3)

Vraag 23 3 punten

Neem de nummers uit onderstaande tabel over op je antwoordblad en vul het gevraagde aan. vorm van politieke participatie hoe snel / op welke termijn 1a 1b is al ingevoerd 2a 2b 3a 3b

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: vorm van politieke participatie hoe snel / op welke termijn 1a (het ondertekenen en/of indienen 1b is al ingevoerd van) petities (door jongeren onder 18 jaar) 2a (het indienen en ondertekenen 2b op korte termijn / kan snel van) burgerinitiatieven (door zestien- en zeventienjarigen) 3a het verlagen van de stem- 3b op lange termijn / duurt jaren / gerechtigde leeftijd (naar 16 jaar) is niet direct haalbaar (omdat er een grondwetswijziging voor nodig is) indien vijf elementen juist (3) indien vier of drie elementen juist (2) indien twee elementen juist (1) indien minder dan twee elementen juist (0) Beoordeel de spelling. (3)

Vraag 24 1 punt

Citeer twee zinnen uit alinea 3 en 4 waarin kritiek staat op dat beleid.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Niet goed: “Dat is dan wel weer vastgelegd in de grondwet.” (regels 76-77)

Vraag 25 1 punt

Leg uit waarom het ironisch is dat de verschillende politieke jongerenorganisaties niet om advies was gevraagd. Geef antwoord in één of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: (Jongeren wordt niet om advies gevraagd, maar) het ging (juist) om een voorstel dat jongeren meer inspraak bedoelde te geven. Maximumlengte van het antwoord: 30 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)

Vraag 26 1 punt

Hoe kan dit tekstgedeelte het best worden getypeerd en waarom? Dit kan het best worden getypeerd als

  1. A agressief, omdat de premier hiermee direct wordt aangevallen.
  2. B cynisch, omdat de auteur weinig vertrouwen lijkt te hebben in de premier.
  3. C enthousiast, omdat de auteur en de premier het uiteindelijk eens blijken te zijn.
  4. D gevat, omdat de premier met zijn eigen woorden wordt geconfronteerd.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Antwoord: D

de schoolbank) en tekst 3 (Laat jongeren eerder meedoen)

Alinea 1 van tekst 3 geeft een argument voor het bevorderen van democratische participatie van jongeren dat in tekst 2 nog niet is genoemd.

Vraag 27 1 punt

Welk argument is dat? Geef antwoord in één of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 15 woorden.

Tekst 3

Tekst 3 is een reactie uit 2020 op uitspraken van minister-president Rutte over manieren waarop jongeren kunnen meepraten over de coronamaatregelen van het kabinet.

Laat jongeren eerder meedoen

(1) Toen minister-president Rutte ons verleggen naar zestien jaar. als jongeren vorige week opriep om 40 (3) Jongeren hebben belang bij een in actie te komen, moest ik direct groot deel van het beleid. De denken aan de titel van het regeer- scholierenstaking in 2019 liet zien dat

5 akkoord van zijn derde kabinet: jongeren betrokken willen worden bij Vertrouwen in de toekomst. De klimaatbeleid, maar ook op thema’s revolutie moet volgens Rutte vanuit 45 zoals onderwijs is de stem van de nieuwe generatie komen, doordat jongeren onmisbaar. Zo was er in wij met nieuwe plannen komen en 2013 een burgerinitiatief dat een

10 deze ook uitvoeren. Maar als einde wilde maken aan overvolle jongeren verantwoordelijk zijn voor schoolklassen, waarvoor maar net de de toekomst van ons land, hoe 50 drempel van 40.000 handtekeningen kunnen we er dan voor zorgen dat er werd bereikt. Het is gek dat dit initia- ook naar onze ideeën geluisterd tief alleen ondertekend kon worden

15 wordt? De eerste stap die de door mensen die hun schooltijd al regering moet zetten is het voor achter de rug hadden. jongeren mogelijk maken om burger- 55 (4) De meest voor de hand liggende initiatieven in te dienen en te onder- manier om jongeren te betrekken bij tekenen. democratie is om de stemgerechtigde

20 (2) Sommige zaken kunnen jongeren leeftijd te verlagen, bijvoorbeeld naar natuurlijk lokaal aankaarten, maar zestien jaar. Omdat de stemgerech- veel beleid wordt gemaakt op 60 tigde leeftijd vastgelegd is in de landelijk niveau. Sinds de afschaffing grondwet, zou er een tweederde- van het referendum is het burger- meerderheid voor nodig zijn. Ook

25 initiatief een van de laatste middelen duurt het vaak jaren voordat een waarmee individuele burgers zaken grondwetswijziging aangenomen is kunnen aankaarten in de Tweede 65 en in werking treedt. Voor het onder- Kamer. Een burgerinitiatief wordt tekenen van burgerinitiatieven door behandeld in de Kamer als aan een zestien- en zeventienjarigen geldt dit

30 aantal voorwaarden is voldaan, zoals gelukkig niet. Het enige wat nodig is, de drempel van 40.000 handteke- is een wijziging van het reglement ningen. Niet iedereen kan een 70 verzoekschriften en burgerinitiatie- burgerinitiatief indienen en een hand- ven, en dat kan met een gewone tekening zetten: personen onder de meerderheid van stemmen. Het

35 achttien jaar zijn uitgesloten van dit bizarre is dat jongeren die nog geen recht. Zeker nu de wil om jongeren te achttien jaar zijn, wél gewone petities betrekken bij de democratie groter is 75 mogen ondertekenen en indienen. dan ooit, is het tijd om die grens te Dat is dan wel weer vastgelegd in de

grondwet. Het zou logisch zijn om de 95 tocht in een stroomversnelling regels voor burgerinitiatieven gelijk te gekomen. trekken met die van andere petities. (6) Rutte noemt het cruciaal dat

80 (5) Het kabinet is zelf al eerder op jongeren nu met oplossingen komen zoek gegaan naar manieren om om sterker uit de crisis te komen. Als jongeren te betrekken bij de 100 we willen dat er ook echt geluisterd democratie. Vorige zomer begon de wordt naar hun ideeën, moeten we minister van Binnenlandse Zaken en het indienen en ondertekenen van

85 Koninkrijksrelaties met de opzet van burgerinitiatieven openstellen voor een ‘jongerenparlement’. Ironisch zestien- en zeventienjarigen. Deze genoeg was de verschillende 105 simpele en snelle wijziging kan leiden politieke jongerenorganisaties niet tot een overvloed aan verfrissende om advies gevraagd. Er volgde een voorstellen. Sterker nog: voor een

90 storm aan kritiek, waardoor het premier die jongeren de ‘revolutie’ wil ministerie nu op zoek is naar nieuwe laten uitroepen is dit een buiten- plannen om de nieuwe generatie 110 kansje. Met dit plan voegt Rutte de meer te laten participeren. Door de daad bij het woord en heeft hij pas oproep van de premier is deze zoek- echt ‘Vertrouwen in de toekomst’.

naar: Wouter Ubbink uit: Trouw, 30 mei 2020

Wouter Ubbink was van juni 2019 tot juni 2020 voorzitter van DWARS, de onafhankelijke jongerenorganisatie van GroenLinks.

Tekst 2

Politiek debat hoort juist in de schoolbank

(1) “Nee, bij ons op school hebben bevragen van een mening over we het niet over de verkiezingen politieke kwesties. Het ondersteunen gehad”, zo vertelde mijn zoon. Zijn 35 van leerlingen bij het leren vormen docenten in 3 vwo gaven aan dat het en geven van hun mening over,

5 lastig is om over politiek te praten bijvoorbeeld, de zin(loosheid) van zonder je eigen mening te delen. stemmen valt alleen niet onder hun Daarom hadden ze besloten om het formele taak. er niet over te hebben. Politieke 40 (4) De wet burgerschapsvorming uit socialisatie vonden zij iets voor thuis, 2006 bood weinig houvast. Deze wet

10 niet voor school. verplichtte scholen om actieve (2) Uit mijn onderzoek naar participatie van leerlingen te scholierenverkiezingen weet ik dat bevorderen, maar bood verder geen aandacht voor de verkiezingen 45 criteria. Als een school plastic ging enorm verschilt. Bij de ene school prikken met leerlingen, voldeed zij

15 organiseren leerlingen en docenten formeel aan deze eis. De huidige samen scholierenverkiezingen, bij de burgerschapswet, die in 2020 door andere beperken docenten zich tot de Tweede Kamer is goedgekeurd, het uitdelen van een link naar een 50 zet gelukkig steviger in op het stemwijzer. Bij de ene school praten bevorderen van democratische

20 leerlingen en docenten uitgebreid participatieve vaardigheden. Aan- over hun politieke zorgen, vragen en dacht voor politieke meningsvorming ervaringen, bij de andere worden die verder gaat dan ‘wat vind je van gesprekken over controversiële 55 standpunt x’ is echter nog geen (politieke) kwesties vermeden. gemeengoed in politiek onderwijs.

25 (3) Hoezo dit verschil? In Nederland (5) Nu begrijp ik heel goed dat is politieke vorming in het voortgezet docenten in onze afrekencultuur niet onderwijs primair belegd bij het vak staan te popelen om hun mening te maatschappijleer. Dit vak richt zich 60 delen over politieke kwesties. Ook op het bevorderen van kennis en ben ik

  • net als de docenten van mijn

30 denkvaardigheden. Veel docenten zoon

  • van mening dat socialisatie in maatschappijleer zullen leerlingen het gedachtegoed van een bepaalde wel ondersteunen bij het vormen en politieke partij niet thuishoort in het

65 onderwijs. stellen ook niet. Juist op school (6) Toch vind ik het, met veel kunnen leerlingen met (ouders met) internationale collega-onderzoekers verschillende politieke kleuren op het gebied van burgerschaps- gezamenlijk stilstaan bij huidige en onderwijs, enorm belangrijk dat er op 100 wenselijke waarden en normen op

70 scholen aandacht is voor politieke het gebied van vrijheid van menings- meningsvorming. uiting. (7) Ten eerste hoort aandacht voor (9) Ten derde hoort het bij de politieke meningsvorming bij de persoonsvormende taak van het kwalificerende taak van het onder- 105 onderwijs. Leerlingen en docenten

75 wijs: elke docent is expert in een maken zich allemaal zorgen over specifiek onderwerp. Met die bepaalde maatschappelijke kwesties. expertise kan de docent maatschap- Ze hebben allemaal een mening over pijleer bijvoorbeeld leerlingen helpen hoe (weinig) zinvol het is om je stem om zich een geïnformeerde mening 110 uit te brengen, en over wat er

80 te vormen over de (on)zin, (on)haal- (minder) goed geregeld is in baarheid en (on)rechtsstatelijkheid Nederland. Met een beetje geluk van voorgenomen beleid van durven zij in onze meningen- politieke partijen over onderwerpen samenleving ook af en toe aan te die hen bezighouden. 115 geven dat ze ergens te weinig over

85 (8) Ten tweede hoort het bij de weten om ergens iets van te vinden. socialiserende taak van het (10) Door in gesprek te gaan over onderwijs. Veel mensen bevinden deze zorgen, meningen, twijfels en zich in hun eigen politieke bubbel. vragen kunnen docenten leerlingen Respect voor het feit dat mensen een 120 ondersteunen bij het vinden van hun

90 andere mening hebben dan jij, en op eigen stem. Laten we jongeren in het respectvolle wijze jouw mening uiten onderwijs dus blijven ondersteunen (zonder doodsbedreigingen) krijgt bij hun politieke meningsvorming, en niet iedereen van huis uit mee. leren hoe zij respectvol met politieke Bescheidenheid over wat je niet weet 125 meningen van anderen kunnen

95 en de moed om je mening bij te omgaan.

naar: Isolde de Groot uit: Trouw, 17 maart 2021

Isolde de Groot is universitair docent burgerschapseducatie en betekenisvol onderwijs aan de Universiteit voor Humanistiek.

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: Jongeren zijn verantwoordelijk voor de toekomst van ons land. / De revolutie moet van de nieuwe generatie / vanuit jongeren komen. Maximumlengte van het antwoord: 15 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)

Zowel in tekst 2 als in tekst 3 wordt gepleit voor een verandering op het gebied van het betrekken van jongeren bij de democratie.

Vraag 28 2 punten

Wie of wat moet deze verandering in gang zetten volgens tekst 2 enerzijds en tekst 3 anderzijds? Geef antwoord door uit onderstaande zinnen de nummers over te nemen en daarachter de juiste aanvulling te noteren. Volgens tekst 2 moet deze verandering komen vanuit ... (2) Volgens tekst 3 moet deze verandering komen vanuit ... (3)

Tekst 3

Tekst 3 is een reactie uit 2020 op uitspraken van minister-president Rutte over manieren waarop jongeren kunnen meepraten over de coronamaatregelen van het kabinet.

Laat jongeren eerder meedoen

(1) Toen minister-president Rutte ons verleggen naar zestien jaar. als jongeren vorige week opriep om 40 (3) Jongeren hebben belang bij een in actie te komen, moest ik direct groot deel van het beleid. De denken aan de titel van het regeer- scholierenstaking in 2019 liet zien dat

5 akkoord van zijn derde kabinet: jongeren betrokken willen worden bij Vertrouwen in de toekomst. De klimaatbeleid, maar ook op thema’s revolutie moet volgens Rutte vanuit 45 zoals onderwijs is de stem van de nieuwe generatie komen, doordat jongeren onmisbaar. Zo was er in wij met nieuwe plannen komen en 2013 een burgerinitiatief dat een

10 deze ook uitvoeren. Maar als einde wilde maken aan overvolle jongeren verantwoordelijk zijn voor schoolklassen, waarvoor maar net de de toekomst van ons land, hoe 50 drempel van 40.000 handtekeningen kunnen we er dan voor zorgen dat er werd bereikt. Het is gek dat dit initia- ook naar onze ideeën geluisterd tief alleen ondertekend kon worden

15 wordt? De eerste stap die de door mensen die hun schooltijd al regering moet zetten is het voor achter de rug hadden. jongeren mogelijk maken om burger- 55 (4) De meest voor de hand liggende initiatieven in te dienen en te onder- manier om jongeren te betrekken bij tekenen. democratie is om de stemgerechtigde

20 (2) Sommige zaken kunnen jongeren leeftijd te verlagen, bijvoorbeeld naar natuurlijk lokaal aankaarten, maar zestien jaar. Omdat de stemgerech- veel beleid wordt gemaakt op 60 tigde leeftijd vastgelegd is in de landelijk niveau. Sinds de afschaffing grondwet, zou er een tweederde- van het referendum is het burger- meerderheid voor nodig zijn. Ook

25 initiatief een van de laatste middelen duurt het vaak jaren voordat een waarmee individuele burgers zaken grondwetswijziging aangenomen is kunnen aankaarten in de Tweede 65 en in werking treedt. Voor het onder- Kamer. Een burgerinitiatief wordt tekenen van burgerinitiatieven door behandeld in de Kamer als aan een zestien- en zeventienjarigen geldt dit

30 aantal voorwaarden is voldaan, zoals gelukkig niet. Het enige wat nodig is, de drempel van 40.000 handteke- is een wijziging van het reglement ningen. Niet iedereen kan een 70 verzoekschriften en burgerinitiatie- burgerinitiatief indienen en een hand- ven, en dat kan met een gewone tekening zetten: personen onder de meerderheid van stemmen. Het

35 achttien jaar zijn uitgesloten van dit bizarre is dat jongeren die nog geen recht. Zeker nu de wil om jongeren te achttien jaar zijn, wél gewone petities betrekken bij de democratie groter is 75 mogen ondertekenen en indienen. dan ooit, is het tijd om die grens te Dat is dan wel weer vastgelegd in de

grondwet. Het zou logisch zijn om de 95 tocht in een stroomversnelling regels voor burgerinitiatieven gelijk te gekomen. trekken met die van andere petities. (6) Rutte noemt het cruciaal dat

80 (5) Het kabinet is zelf al eerder op jongeren nu met oplossingen komen zoek gegaan naar manieren om om sterker uit de crisis te komen. Als jongeren te betrekken bij de 100 we willen dat er ook echt geluisterd democratie. Vorige zomer begon de wordt naar hun ideeën, moeten we minister van Binnenlandse Zaken en het indienen en ondertekenen van

85 Koninkrijksrelaties met de opzet van burgerinitiatieven openstellen voor een ‘jongerenparlement’. Ironisch zestien- en zeventienjarigen. Deze genoeg was de verschillende 105 simpele en snelle wijziging kan leiden politieke jongerenorganisaties niet tot een overvloed aan verfrissende om advies gevraagd. Er volgde een voorstellen. Sterker nog: voor een

90 storm aan kritiek, waardoor het premier die jongeren de ‘revolutie’ wil ministerie nu op zoek is naar nieuwe laten uitroepen is dit een buiten- plannen om de nieuwe generatie 110 kansje. Met dit plan voegt Rutte de meer te laten participeren. Door de daad bij het woord en heeft hij pas oproep van de premier is deze zoek- echt ‘Vertrouwen in de toekomst’.

naar: Wouter Ubbink uit: Trouw, 30 mei 2020

Wouter Ubbink was van juni 2019 tot juni 2020 voorzitter van DWARS, de onafhankelijke jongerenorganisatie van GroenLinks.

Tekst 2

Politiek debat hoort juist in de schoolbank

(1) “Nee, bij ons op school hebben bevragen van een mening over we het niet over de verkiezingen politieke kwesties. Het ondersteunen gehad”, zo vertelde mijn zoon. Zijn 35 van leerlingen bij het leren vormen docenten in 3 vwo gaven aan dat het en geven van hun mening over,

5 lastig is om over politiek te praten bijvoorbeeld, de zin(loosheid) van zonder je eigen mening te delen. stemmen valt alleen niet onder hun Daarom hadden ze besloten om het formele taak. er niet over te hebben. Politieke 40 (4) De wet burgerschapsvorming uit socialisatie vonden zij iets voor thuis, 2006 bood weinig houvast. Deze wet

10 niet voor school. verplichtte scholen om actieve (2) Uit mijn onderzoek naar participatie van leerlingen te scholierenverkiezingen weet ik dat bevorderen, maar bood verder geen aandacht voor de verkiezingen 45 criteria. Als een school plastic ging enorm verschilt. Bij de ene school prikken met leerlingen, voldeed zij

15 organiseren leerlingen en docenten formeel aan deze eis. De huidige samen scholierenverkiezingen, bij de burgerschapswet, die in 2020 door andere beperken docenten zich tot de Tweede Kamer is goedgekeurd, het uitdelen van een link naar een 50 zet gelukkig steviger in op het stemwijzer. Bij de ene school praten bevorderen van democratische

20 leerlingen en docenten uitgebreid participatieve vaardigheden. Aan- over hun politieke zorgen, vragen en dacht voor politieke meningsvorming ervaringen, bij de andere worden die verder gaat dan ‘wat vind je van gesprekken over controversiële 55 standpunt x’ is echter nog geen (politieke) kwesties vermeden. gemeengoed in politiek onderwijs.

25 (3) Hoezo dit verschil? In Nederland (5) Nu begrijp ik heel goed dat is politieke vorming in het voortgezet docenten in onze afrekencultuur niet onderwijs primair belegd bij het vak staan te popelen om hun mening te maatschappijleer. Dit vak richt zich 60 delen over politieke kwesties. Ook op het bevorderen van kennis en ben ik

  • net als de docenten van mijn

30 denkvaardigheden. Veel docenten zoon

  • van mening dat socialisatie in maatschappijleer zullen leerlingen het gedachtegoed van een bepaalde wel ondersteunen bij het vormen en politieke partij niet thuishoort in het

65 onderwijs. stellen ook niet. Juist op school (6) Toch vind ik het, met veel kunnen leerlingen met (ouders met) internationale collega-onderzoekers verschillende politieke kleuren op het gebied van burgerschaps- gezamenlijk stilstaan bij huidige en onderwijs, enorm belangrijk dat er op 100 wenselijke waarden en normen op

70 scholen aandacht is voor politieke het gebied van vrijheid van menings- meningsvorming. uiting. (7) Ten eerste hoort aandacht voor (9) Ten derde hoort het bij de politieke meningsvorming bij de persoonsvormende taak van het kwalificerende taak van het onder- 105 onderwijs. Leerlingen en docenten

75 wijs: elke docent is expert in een maken zich allemaal zorgen over specifiek onderwerp. Met die bepaalde maatschappelijke kwesties. expertise kan de docent maatschap- Ze hebben allemaal een mening over pijleer bijvoorbeeld leerlingen helpen hoe (weinig) zinvol het is om je stem om zich een geïnformeerde mening 110 uit te brengen, en over wat er

80 te vormen over de (on)zin, (on)haal- (minder) goed geregeld is in baarheid en (on)rechtsstatelijkheid Nederland. Met een beetje geluk van voorgenomen beleid van durven zij in onze meningen- politieke partijen over onderwerpen samenleving ook af en toe aan te die hen bezighouden. 115 geven dat ze ergens te weinig over

85 (8) Ten tweede hoort het bij de weten om ergens iets van te vinden. socialiserende taak van het (10) Door in gesprek te gaan over onderwijs. Veel mensen bevinden deze zorgen, meningen, twijfels en zich in hun eigen politieke bubbel. vragen kunnen docenten leerlingen Respect voor het feit dat mensen een 120 ondersteunen bij het vinden van hun

90 andere mening hebben dan jij, en op eigen stem. Laten we jongeren in het respectvolle wijze jouw mening uiten onderwijs dus blijven ondersteunen (zonder doodsbedreigingen) krijgt bij hun politieke meningsvorming, en niet iedereen van huis uit mee. leren hoe zij respectvol met politieke Bescheidenheid over wat je niet weet 125 meningen van anderen kunnen

95 en de moed om je mening bij te omgaan.

naar: Isolde de Groot uit: Trouw, 17 maart 2021

Isolde de Groot is universitair docent burgerschapseducatie en betekenisvol onderwijs aan de Universiteit voor Humanistiek.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Beoordeel de spelling.

Stel, je overweegt als zestien- of zeventienjarige om een burgerinitiatief in te dienen, iets wat de auteur van tekst 3 zal aanmoedigen. Je moet dan twee stappen zetten: de eerste stap is weloverwogen besluiten of je dit wel of niet gaat doen, de tweede stap is het burgerinitiatief op een goede manier indienen. Welke twee vaardigheden heb je volgens tekst 2 nodig voor de eerste stap?

Vraag 29 2 punten

Noteer deze twee vaardigheden. Baseer je antwoord op alinea 7 tot en met 9 van tekst 2. Gebruik voor je antwoord niet meer dan 50 woorden.

Tekst 3

Tekst 3 is een reactie uit 2020 op uitspraken van minister-president Rutte over manieren waarop jongeren kunnen meepraten over de coronamaatregelen van het kabinet.

Laat jongeren eerder meedoen

(1) Toen minister-president Rutte ons verleggen naar zestien jaar. als jongeren vorige week opriep om 40 (3) Jongeren hebben belang bij een in actie te komen, moest ik direct groot deel van het beleid. De denken aan de titel van het regeer- scholierenstaking in 2019 liet zien dat

5 akkoord van zijn derde kabinet: jongeren betrokken willen worden bij Vertrouwen in de toekomst. De klimaatbeleid, maar ook op thema’s revolutie moet volgens Rutte vanuit 45 zoals onderwijs is de stem van de nieuwe generatie komen, doordat jongeren onmisbaar. Zo was er in wij met nieuwe plannen komen en 2013 een burgerinitiatief dat een

10 deze ook uitvoeren. Maar als einde wilde maken aan overvolle jongeren verantwoordelijk zijn voor schoolklassen, waarvoor maar net de de toekomst van ons land, hoe 50 drempel van 40.000 handtekeningen kunnen we er dan voor zorgen dat er werd bereikt. Het is gek dat dit initia- ook naar onze ideeën geluisterd tief alleen ondertekend kon worden

15 wordt? De eerste stap die de door mensen die hun schooltijd al regering moet zetten is het voor achter de rug hadden. jongeren mogelijk maken om burger- 55 (4) De meest voor de hand liggende initiatieven in te dienen en te onder- manier om jongeren te betrekken bij tekenen. democratie is om de stemgerechtigde

20 (2) Sommige zaken kunnen jongeren leeftijd te verlagen, bijvoorbeeld naar natuurlijk lokaal aankaarten, maar zestien jaar. Omdat de stemgerech- veel beleid wordt gemaakt op 60 tigde leeftijd vastgelegd is in de landelijk niveau. Sinds de afschaffing grondwet, zou er een tweederde- van het referendum is het burger- meerderheid voor nodig zijn. Ook

25 initiatief een van de laatste middelen duurt het vaak jaren voordat een waarmee individuele burgers zaken grondwetswijziging aangenomen is kunnen aankaarten in de Tweede 65 en in werking treedt. Voor het onder- Kamer. Een burgerinitiatief wordt tekenen van burgerinitiatieven door behandeld in de Kamer als aan een zestien- en zeventienjarigen geldt dit

30 aantal voorwaarden is voldaan, zoals gelukkig niet. Het enige wat nodig is, de drempel van 40.000 handteke- is een wijziging van het reglement ningen. Niet iedereen kan een 70 verzoekschriften en burgerinitiatie- burgerinitiatief indienen en een hand- ven, en dat kan met een gewone tekening zetten: personen onder de meerderheid van stemmen. Het

35 achttien jaar zijn uitgesloten van dit bizarre is dat jongeren die nog geen recht. Zeker nu de wil om jongeren te achttien jaar zijn, wél gewone petities betrekken bij de democratie groter is 75 mogen ondertekenen en indienen. dan ooit, is het tijd om die grens te Dat is dan wel weer vastgelegd in de

grondwet. Het zou logisch zijn om de 95 tocht in een stroomversnelling regels voor burgerinitiatieven gelijk te gekomen. trekken met die van andere petities. (6) Rutte noemt het cruciaal dat

80 (5) Het kabinet is zelf al eerder op jongeren nu met oplossingen komen zoek gegaan naar manieren om om sterker uit de crisis te komen. Als jongeren te betrekken bij de 100 we willen dat er ook echt geluisterd democratie. Vorige zomer begon de wordt naar hun ideeën, moeten we minister van Binnenlandse Zaken en het indienen en ondertekenen van

85 Koninkrijksrelaties met de opzet van burgerinitiatieven openstellen voor een ‘jongerenparlement’. Ironisch zestien- en zeventienjarigen. Deze genoeg was de verschillende 105 simpele en snelle wijziging kan leiden politieke jongerenorganisaties niet tot een overvloed aan verfrissende om advies gevraagd. Er volgde een voorstellen. Sterker nog: voor een

90 storm aan kritiek, waardoor het premier die jongeren de ‘revolutie’ wil ministerie nu op zoek is naar nieuwe laten uitroepen is dit een buiten- plannen om de nieuwe generatie 110 kansje. Met dit plan voegt Rutte de meer te laten participeren. Door de daad bij het woord en heeft hij pas oproep van de premier is deze zoek- echt ‘Vertrouwen in de toekomst’.

naar: Wouter Ubbink uit: Trouw, 30 mei 2020

Wouter Ubbink was van juni 2019 tot juni 2020 voorzitter van DWARS, de onafhankelijke jongerenorganisatie van GroenLinks.

Tekst 2

Politiek debat hoort juist in de schoolbank

(1) “Nee, bij ons op school hebben bevragen van een mening over we het niet over de verkiezingen politieke kwesties. Het ondersteunen gehad”, zo vertelde mijn zoon. Zijn 35 van leerlingen bij het leren vormen docenten in 3 vwo gaven aan dat het en geven van hun mening over,

5 lastig is om over politiek te praten bijvoorbeeld, de zin(loosheid) van zonder je eigen mening te delen. stemmen valt alleen niet onder hun Daarom hadden ze besloten om het formele taak. er niet over te hebben. Politieke 40 (4) De wet burgerschapsvorming uit socialisatie vonden zij iets voor thuis, 2006 bood weinig houvast. Deze wet

10 niet voor school. verplichtte scholen om actieve (2) Uit mijn onderzoek naar participatie van leerlingen te scholierenverkiezingen weet ik dat bevorderen, maar bood verder geen aandacht voor de verkiezingen 45 criteria. Als een school plastic ging enorm verschilt. Bij de ene school prikken met leerlingen, voldeed zij

15 organiseren leerlingen en docenten formeel aan deze eis. De huidige samen scholierenverkiezingen, bij de burgerschapswet, die in 2020 door andere beperken docenten zich tot de Tweede Kamer is goedgekeurd, het uitdelen van een link naar een 50 zet gelukkig steviger in op het stemwijzer. Bij de ene school praten bevorderen van democratische

20 leerlingen en docenten uitgebreid participatieve vaardigheden. Aan- over hun politieke zorgen, vragen en dacht voor politieke meningsvorming ervaringen, bij de andere worden die verder gaat dan ‘wat vind je van gesprekken over controversiële 55 standpunt x’ is echter nog geen (politieke) kwesties vermeden. gemeengoed in politiek onderwijs.

25 (3) Hoezo dit verschil? In Nederland (5) Nu begrijp ik heel goed dat is politieke vorming in het voortgezet docenten in onze afrekencultuur niet onderwijs primair belegd bij het vak staan te popelen om hun mening te maatschappijleer. Dit vak richt zich 60 delen over politieke kwesties. Ook op het bevorderen van kennis en ben ik

  • net als de docenten van mijn

30 denkvaardigheden. Veel docenten zoon

  • van mening dat socialisatie in maatschappijleer zullen leerlingen het gedachtegoed van een bepaalde wel ondersteunen bij het vormen en politieke partij niet thuishoort in het

65 onderwijs. stellen ook niet. Juist op school (6) Toch vind ik het, met veel kunnen leerlingen met (ouders met) internationale collega-onderzoekers verschillende politieke kleuren op het gebied van burgerschaps- gezamenlijk stilstaan bij huidige en onderwijs, enorm belangrijk dat er op 100 wenselijke waarden en normen op

70 scholen aandacht is voor politieke het gebied van vrijheid van menings- meningsvorming. uiting. (7) Ten eerste hoort aandacht voor (9) Ten derde hoort het bij de politieke meningsvorming bij de persoonsvormende taak van het kwalificerende taak van het onder- 105 onderwijs. Leerlingen en docenten

75 wijs: elke docent is expert in een maken zich allemaal zorgen over specifiek onderwerp. Met die bepaalde maatschappelijke kwesties. expertise kan de docent maatschap- Ze hebben allemaal een mening over pijleer bijvoorbeeld leerlingen helpen hoe (weinig) zinvol het is om je stem om zich een geïnformeerde mening 110 uit te brengen, en over wat er

80 te vormen over de (on)zin, (on)haal- (minder) goed geregeld is in baarheid en (on)rechtsstatelijkheid Nederland. Met een beetje geluk van voorgenomen beleid van durven zij in onze meningen- politieke partijen over onderwerpen samenleving ook af en toe aan te die hen bezighouden. 115 geven dat ze ergens te weinig over

85 (8) Ten tweede hoort het bij de weten om ergens iets van te vinden. socialiserende taak van het (10) Door in gesprek te gaan over onderwijs. Veel mensen bevinden deze zorgen, meningen, twijfels en zich in hun eigen politieke bubbel. vragen kunnen docenten leerlingen Respect voor het feit dat mensen een 120 ondersteunen bij het vinden van hun

90 andere mening hebben dan jij, en op eigen stem. Laten we jongeren in het respectvolle wijze jouw mening uiten onderwijs dus blijven ondersteunen (zonder doodsbedreigingen) krijgt bij hun politieke meningsvorming, en niet iedereen van huis uit mee. leren hoe zij respectvol met politieke Bescheidenheid over wat je niet weet 125 meningen van anderen kunnen

95 en de moed om je mening bij te omgaan.

naar: Isolde de Groot uit: Trouw, 17 maart 2021

Isolde de Groot is universitair docent burgerschapseducatie en betekenisvol onderwijs aan de Universiteit voor Humanistiek.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Maximumlengte van het antwoord: 50 woorden. Beoordeel de spelling.

Opmerkingen Uit het antwoord bij het eerste bolletje moet blijken dat het gaat om het kunnen vormen van een mening (en niet om het kunnen geven van een mening). Niet goed: op een respectvolle manier je mening kunnen uiten.

Tekst 4 Ga loten als je iets wil doen aan ongelijkheid

Ga loten als je iets wil doen aan ongelijkheid

(1) Discriminatie speelt een rol in omdat mensen die selectiebeslis- basisschooladviezen, stagetoe- singen nemen, hun oordeelsvermo- wijzingen, sollicitaties, toelating tot gen over andere mensen schromelijk nachtclubs en in etnische profilering 20 overschatten. Vrijwel iedereen heeft

5 door de politie en Belastingdienst, hier last van, zo blijkt keer op keer uit zoals blijkt uit een overzichtsartikel in psychologisch onderzoek. de Volkskrant (Ten eerste, 6 juni (3) Het is wetenschappelijk gezien 2020). Deze lijst is niet compleet. vrijwel onmogelijk te voorspellen wie Ook op de woningmarkt en bij de 25 het goed gaat doen in een opleiding

10 toekenning van beurzen en prijzen is of in een baan. Alleen verschillen in sprake van bevooroordeling. expertise, zoals vast te stellen met (2) Alle bovengenoemde praktijken objectieve testen, hebben enige zijn expliciet verboden in de voorspellende waarde. Persoonlijk- Algemene wet gelijke behandeling. 30 heid bijvoorbeeld, gemeten in tests of

15 Maar als zo vaak biedt een verbod interviews, draagt niet bij. Ook geen oplossing. In dit geval is dat inschattingen van motivatie hebben

geen toegevoegde waarde. Het is 75 wijs tot extra discriminatie van welbekend dat ‘zachte’ selectie- andere benadeelde groepen.

35 methoden, zoals interviews en (7) Een betere methode is gewogen brieven, riskanter zijn dan ‘harde’ loting, waarbij de weging zoveel methoden, zoals toelatingstesten en mogelijk op objectieve criteria is examens. De vaak verafschuwde 80 gebaseerd. Als het gaat om gelijk- eindtoets basisonderwijs blijkt keer schakeling van groepen in de samen-

40 op keer minder te discrimineren dan leving is deze methode op de lange de basisschoolleerkracht. Bijkomend termijn effectiever en eerlijker, en probleem is dat in de meeste geval- bovendien goed uitvoerbaar. Neem len vele kandidaten gewoonweg 85 de selectie voor een opleiding als geschikt zijn. Juist in dit soort geneeskunde. Op basis van objectie-

45 gevallen spelen vooroordelen een ve gegevens, de resultaten op de grote rol en kiezen mensen kandida- middelbare school en eventueel ten die het meest op henzelf lijken. aanvullende testen, maken we (4) Een manier om deze menselijke 90 bijvoorbeeld drie groepen: zeer fout te compenseren is positieve geschikte, geschikte en ongeschikte

50 discriminatie. Daar heb ik zo mijn kandidaten. We loten eerst in de zeer twijfels bij. In de eerste plaats is geschikte groep, en bij voldoende positieve discriminatie in strijd met de plaats ook in de geschikte groep. In grondwet. Een man die jarenlang 95 veel gevallen kunnen we ook kiezen keihard heeft gewerkt en gestudeerd voor maar twee groepen; dan loten

55 enkel vanwege zijn sekse uitsluiten we alleen uit geschikte kandidaten. voor een bepaalde baan is discrimi- (8) In allerlei selectieprocessen in de natie. samenleving passen we dit al toe, (5) In de tweede plaats werkt positie- 100 onder andere in het onderwijs en op ve discriminatie vaak averechts. Ze de woningmarkt. Maar ook op de

60 veroorzaakt polarisatie tussen groe- arbeidsmarkt zouden we dit vaker pen, die versterkt wordt door de moeten doen. Sollicitatiecommissies keren dat positieve discriminatie delen kandidaten in geschiktheids- verkeerd uitwerkt, bijvoorbeeld door 105 groepen in, bij voorkeur zonder het hoge uitval onder groepen die dankzij zwaar overschatte sollicitatiegesprek,

65 quota tot opleidingen zijn toegelaten. waarna via loting de toewijzing volgt. (6) In de derde plaats zijn quota vaak Een afwijzing via loting is natuurlijk onwerkbaar. Stel dat een gehandi- zeer vervelend, zeker als dit vaker capte witte man, een zwangere 110 gebeurt. Maar toch is dit beter uit te vrouw en een Surinaamse man leggen dan een afwijzing om

70 solliciteren naar een baan. Hoe levensovertuiging, geslacht, afkomst wegen we deze achtergronden dan of ras. mee? Aan de universiteiten worden (9) Gewogen loting is eerlijker, meer op dit moment alleen voor sekse 115 in overeenstemming met de grondwet quota gehanteerd. Dit leidt logischer- en leidt op langere termijn tot gelij- kere uitkomsten in de samenleving. naar: Han van der Maas uit: de Volkskrant, 9 juni 2020

Han van der Maas is hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Amsterdam.

De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn bewerkt om ze geschikt te maken voor het examen. Dit is gebeurd met respect voor de opvattingen van de auteur(s). Wie kennis wil nemen van de oorspronkelijke tekst(en), raadplege de vermelde bronnen. Het College voor Toetsen en Examens is verantwoordelijk voor vorm en inhoud van dit examen.

►►► ν

Vraag 30 3 punten

Welk tussenkopje past het best bij welk tekstgedeelte? Neem onderstaande tabel over op je antwoordblad en noteer per tekstgedeelte het nummer van het juiste tussenkopje. Let op: er blijft één tussenkopje over. tekstgedeelte tussenkopje alinea 1 en 2 alinea 3 alinea 4 t/m 6 alinea 7 t/m 9

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: tekstgedeelte tussenkopje alinea 1 en 2 (2) alinea 3 (1) alinea 4 t/m 6 (4) alinea 7 t/m 9 (3) indien vier elementen juist (3) indien drie elementen juist (2) indien twee elementen juist (1) indien minder dan twee elementen juist (0) (3)

Vraag 31 2 punten

Geef aan wat volgens alinea 3 het best zou zijn en waarom. Geef antwoord door onderstaande zin over te nemen en aan te vullen tot een correcte en volledige zin. Het best zou zijn om … te gebruiken, want ….

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Beoordeel de spelling en grammatica.

Vraag 32 2 punten

Noteer de nummers van de situaties en geef per situatie aan of de selectiemethode hard of zacht is. De situaties:

1 Faizel reageert op een woning van een verhuurder. De verhuurder kiest voor Faizel omdat hij genoeg verdient om de huur te kunnen betalen.

2 Kysha wil aan de kunstacademie studeren. Ze wordt niet toegelaten vanwege de toelichting op haar motivatie.

3 Marjolijn solliciteert bij een IT-bedrijf. Ze wordt aangenomen op grond van het aantal werkjaren in de IT en de score op een IQ-test.

4 Oliver gaat voor zijn opleiding stage lopen bij een hotel. Hij is uit twintig kandidaten gekozen omdat hij het best Frans en Duits spreekt.

Bekijk het antwoord
  • 1 hard 2 zacht 3 hard 4 hard indien vier elementen juist (2) indien drie elementen juist (1) indien minder dan drie elementen juist (0) (2)

Vraag 33 1 punt

Wat houdt dit bijkomend probleem in volgens tekst 4? Wanneer vele kandidaten geschikt zijn,

  1. A blijkt het lastig om de uitkomsten van objectieve tests te negeren.
  2. B is het onmogelijk om de beste persoon te kiezen.
  3. C moet er extra moeite worden gedaan om een keuze te maken.
  4. D wordt het risico op een bevooroordeelde keuze groter.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 34 1 punt

Citeer uit alinea 1 of 2 het woord waarmee deze “menselijke fout” ook wordt aangeduid.

Bekijk het antwoord
  • “bevooroordeling” (regel 11) Beoordeel de spelling. (1)

Vraag 35 2 punten

Neem de tabel over en vul het gevraagde aan. Geef steeds antwoord in één of meer volledige zinnen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: standpunt Positieve discriminatie is een twijfelachtige oplossing / is niet de ideale oplossing voor discriminatie / is geen geschikte manier om discriminatie tegen te gaan. argument 1 Het is in strijd met de grondwet. argument 2 Het werkt (vaak) averechts. argument 3 Quota (om bepaalde groepen positief te discrimineren) zijn (vaak) onwerkbaar. indien vier elementen juist (2) indien drie elementen juist (1) indien minder dan drie elementen juist (0) Beoordeel de spelling en grammatica. (2)

Vraag 36 1 punt

Waarom kan een quotum voor sekse leiden tot extra discriminatie van andere benadeelde groepen volgens tekst 4? Een quotum voor sekse kan leiden tot extra discriminatie, omdat

A mensen die al benadeeld worden op basis van hun achtergrond, bij voorbaat ook nog eens minder kans maken om aangenomen te

Bekijk het antwoord
  • Antwoord: A (1)

Vraag 37 1 punt

Met welk aspect van de gewogen loting uit tekst 4 zal Frank Ankersmit uit tekstfragment 3 het eens zijn?

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: een van de volgende: − Bij een gewogen loting wordt gekeken naar cijfers / objectieve gegevens / resultaten. − Met hoge cijfers maak je meer kans om ingeloot te worden. Beoordeel de spelling. (1)

Vraag 38 1 punt

Geef aan of de auteur van tekst 4 het hiermee wel of niet eens zal zijn en leg uit waarom. Geef antwoord door onderstaande zin over te nemen en aan te vullen tot een correcte en volledige zin. Hij zal het er … (wel/niet) mee eens zijn, omdat ….

Bekijk het antwoord
  • De kern van een goed antwoord is: Hij zal het er niet mee eens zijn, omdat (inschatting van) motivatie geen voorspellende/toegevoegde waarde heeft / een zachte selectiemethode is. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)

Vraag 39 2 punten

Wat is de hoofdgedachte van tekst 4? Geef antwoord door onderstaande zin over te nemen en aan te vullen tot een correcte en volledige zin. De best mogelijke oplossing om … in … tegen te gaan, is het toepassen van ….

Bekijk het antwoord
  • De best mogelijke oplossing om bevooroordeling / discriminatie / ongelijkheid in selectieprocessen (in de samenleving) / sollicitatiecommissies tegen te gaan, is het toepassen van gewogen loting. indien drie elementen juist (2) indien twee elementen juist (1) indien minder dan twee elementen juist (0) Beoordeel de spelling en grammatica. (2)

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Nederlands 2023, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2023/havo/documenten/cse-2/ha-1001-a-23-2-o

Andere examens Nederlands havo

Hoe ToetsChecker Nederlands per vraagtype nakijkt, lees je op Nederlands toetsen nakijken met AI.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Nederlands havo 2023, tijdvak 2?

Het centraal examen Nederlands havo 2023, tijdvak 2 telt 39 vragen. De meeste vragen gaan over leesvaardigheid (20), argumentatie (10) en tekstverbanden en signaalwoorden (4).

Wat zijn de antwoorden van het examen Nederlands havo 2023, tijdvak 2?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Nederlands havo 2023, tijdvak 2?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2023/havo/documenten/cse-2/ha-1001-a-23-2-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.

Hoe oefen ik met het examen Nederlands havo 2023, tijdvak 2 en krijg ik feedback?

Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.