Eindexamen Nederlands havo 2023, tijdvak 1: vragen en antwoorden

De auteur van een tekst kan op verschillende manieren de belangstelling van de lezer wekken of het onderwerp introduceren, zoals:

1 de aanleiding schetsen

2 de centrale vraagstelling formuleren

3 een afweging maken

4 een persoonlijke ervaring vertellen

5 het belang voor de lezer benadrukken

6 het centrale standpunt benoemen In alinea 1 tot en met 4 van tekst 1 zijn drie van deze manieren te herkennen.

“Het recht om te verdwalen leerde mij juist om de weg terug te vinden” (regels 47-49)

“‘Door al deze nieuwe technologieën dreigen we controle te verwarren met zorg’, zegt techniekfilosoof Katleen Gabriels.” (regels 67-70)

“‘Door al deze nieuwe technologieën dreigen we controle te verwarren met zorg’, zegt techniekfilosoof Katleen Gabriels.” (regels 67-70)

Uit alinea 9 en 10 wordt duidelijk welk gevolg constante surveillance heeft voor de morele ontwikkeling van kinderen.

In alinea 14 wordt een aantal opmerkingen gemaakt over het feit dat studenten vaker thuis blijven wonen.

In alinea 7 tot en met 15 worden verschillende bezwaren tegen continue digitale controle genoemd.

In regels 174-176 heeft Katleen Gabriels het over “verkeerde aannames over wat het betekent om een goede ouder te zijn”. Een van die verkeerde aannames is af te leiden uit alinea 15.

In alinea 16 en 17 wordt gesteld dat het negatieve effect van digitale controle op de ontwikkeling van kinderen wel meevalt.

In alinea 4 worden drie vragen gesteld.

In de eerste twee alinea’s van tekst 2 neemt de auteur twee standpunten in over internationalisering.

“Internationalisering is in drie opzichten breder en belangrijker.” (regels 21-22)

“Het is geen doel op zich, maar juist een middel om hogere doelen te verwezenlijken.” (regels 75-78) In alinea 6 worden verschillende hogere doelen genoemd die met internationalisering als middel kunnen worden bereikt. Die doelen hebben elk betrekking op een bepaalde sector in de samenleving.

“veel andere Europese landen doen dat beter” (regels 133-135)

“Natuurlijk kunnen we niet de ogen sluiten voor de vraagstukken die de komst van internationale studenten naar Nederland met zich meebrengt.” (regels 99-103) Hieronder staan zes voorstellen die mogelijk een oplossing vormen voor een aantal van deze vraagstukken.

1 De integratie van buitenlandse studenten moet bevorderd worden zodat talent voor onze samenleving behouden kan blijven.

2 Er moeten meer internationale studenten voor technische vakken komen.

3 Gemeenten en de Rijksoverheid moeten samen zorgen voor voldoende woonruimte voor studenten.

4 Het aantal Nederlandse studenten dat hun volledige opleiding in het buitenland volgt, moet omhoog, zodat de kosten evenwichtiger worden verdeeld.

5 Het Engelstalig aanbod van onderwijs moet verder uitgebreid worden.

6 Talentvolle studenten moeten meer gestimuleerd worden internationale ervaring op te doen.

(Deze vraag heeft geen inleidende tekst.)

Al uit de eerste zin van tekst 3 blijkt door de toon weinig geloof in de goede bedoelingen van de universitaire bestuurders. Hieronder staan zes citaten uit tekst 3.

1 “mikken ze doodleuk op het 'doortrekken (van de) huidige trends'” (regels 8-9)

2 “kunnen universiteiten en hogescholen hun inkomsten alleen aanvullen door buitenlandse studenten aan te trekken” (regels 26-29)

3 “Want heb je eenmaal een onderwijsapparaat beschikbaar, dan kan een extra student meestal gewoon aanschuiven in de collegebanken” (regels 100-104)

4 “De overige buitenlandse studenten mogen rustig blijven komen” (regels 155-156)

5 “Want dat is een ander probleem” (regels 166-167)

6 “Ben benieuwd of bij mijn voorstel de universitaire bestuurders nog steeds de zegeningen van internationalisering blijven prediken.” (regels 178-181)

“Volgens hun recente Internationaliseringsagenda mikken ze doodleuk op het 'doortrekken (van de) huidige trends'.” (regels 6-9) Uit alinea 2 en 3 kan worden afgeleid wat met de “huidige trends” wordt bedoeld.

Tekst 3 kan na de inleiding worden onderverdeeld in vier opeenvolgende delen die van de volgende kopjes kunnen worden voorzien: Deel 1: Oorzaken en gevolgen van de internationalisering Deel 2: Kritiek op het financieringsstelsel hoger onderwijs Deel 3: Een alternatief voor de bekostiging Deel 4: Een nieuw probleem

In alinea 3 tot en met 5 komen vier groepen aan bod die elk een bepaald nadeel ondervinden van de toenemende stroom buitenlandse studenten. Deze informatie over de groepen kan worden weergegeven in de onderstaande tabel.

“Het kan geen toeval zijn dat de uitgaven voor huurtoeslag flink zijn gestegen sinds 2013, toen de instroom van buitenlandse studenten sterk ging groeien.” (regels 79-83) Een kritische lezer zou kunnen wijzen op het gebruik van een drogreden in bovenstaand citaat.

In alinea 8 noemt de auteur twee positieve effecten die een degressief bekostigingssysteem zal hebben voor het hoger onderwijs.

In alinea 8 tot en met 11 doet de auteur enkele voorstellen om de problemen op het gebied van internationalisering op te lossen.

In alinea 11 wordt een probleem geschetst waarvoor in alinea 10 een oplossing wordt voorgesteld.

tekstfragment 1

Voor instellingen draagt internationalisering in de kern bij aan de kwaliteit van onderwijs en onderzoek. Het maakt een betere aansluiting op de internationale omgeving mogelijk, bijvoorbeeld in het beroepsonderwijs in de groene sector, in de kunsten en in de toerismebranche. Dit versterkt het onderwijs.

naar: Kamerbrief over internationalisering mbo en ho in: www.rijksoverheid.nl, 4 juni 2018

“Voor instellingen draagt internationalisering in de kern bij aan de kwaliteit van onderwijs en onderzoek.” (tekstfragment 1)

In zowel tekst 2 als tekst 3 komen negatieve gevolgen van internationalisering aan bod.

“Ben benieuwd of bij mijn voorstel de universitaire bestuurders nog steeds de zegeningen van internationalisering blijven prediken.” (tekst 3, regels 178-181)

tekstfragment 2

In plaats van de negatieve aspecten van internationalisering te benadrukken, zou de discussie zich juist moeten richten op de vraag hoe de aanwezigheid van buitenlandse studenten tot een groter succes kan worden gemaakt. Al die internationale studenten nemen namelijk een schat aan kennis en ervaringen mee uit hun thuisland, maar een open en vriendelijk klimaat is noodzakelijk om hun aanwezigheid tot een wederzijds succes te maken.

naar: Roland Bertens & Anastasia Kurysheva in: Trouw, 2 oktober 2018

In alinea 1 en 2 is sprake van een probleem met twee verschillende oorzaken en van een beoogde oplossing voor het probleem.

In alinea 3 wordt het belang van leesplezier en van een bevlogen docent besproken.

Tekstfragment 3 komt uit een reactie op tekst 4.

tekstfragment 3

(1) Dat leesvaardigheid een voorwaarde is voor leesplezier, zoals onlangs door een filosoof gesteld werd, is evident. Maar de veronderstelling dat leesvaardigheid vanzelf tot leesplezier zal leiden wordt gelogenstraft door jarenlang internationaal onderzoek door de OESO en de International Association for the Evaluation of Educational Achievement. Daaruit blijkt dat Nederlandse leerlingen in vergelijking met andere landen prima scoren op leesvaardigheid, maar dat zij extreem laag scoren op leesplezier. (2) De roep van de Raad voor Cultuur om meer aandacht voor leesplezier is dan ook geheel terecht en moet zeer serieus genomen worden, omdat alleen mensen die met plezier lezen ook in hun vrije tijd een boek pakken, ook nadat ze de school hebben verlaten. En door te blijven lezen, onderhouden ze hun leesvaardigheid. De waarde van lezen, zowel voor de taalontwikkeling als voor de persoonlijke ontwikkeling van mensen, is door talloze studies aangetoond.

naar: Kees Broekhof in: de Volkskrant, 30 april 2018

De titel van tekst 4 is ‘Waarom moet lezen per se leuk zijn?’ Tekstfragment 3 geeft als antwoord op deze vraag een oorzaak-gevolgketen.

“Schrijver Christiaan Weijts had de leeslijst gezien van een gymnasiumleerling. ‘Ik schrok me kapot.” (regels 37-40)

“Het is niet de schuld van Vondel, Hooft en Bilderdijk dat jongeren geen lange teksten meer verwerken.” (regels 78-81)

“Maar waarom moet literatuuronderwijs lezen leuker maken?” (regels 53-55) In alinea 5 en 6 wordt, als reactie op deze vraag, gebruikgemaakt van een argumentatieschema.