Eindexamen Nederlands havo 2024, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1 Concentratie graag!, Tekst 2 Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam, Tekst 3 Stimuleer het lezen, maar negeer Netflix niet, en tekst 3 (Stimuleer het lezen…), Tekst 4 Hoog tijd voor verplicht vaderschapsverlof.
Het centraal examen Nederlands havo 2024, tijdvak 1 telt 40 vragen. De meeste vragen gaan over leesvaardigheid (20), argumentatie (12) en stijlfouten (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Leesvaardigheid | 2-3, 5-7, 10-11, 13, 17, 20, 22, 25, 27-32, 36, 38 | 20 |
| Argumentatie | 8-9, 12, 14-16, 19, 21, 34, 37, 39-40 | 12 |
| Stijlfouten | 18, 26, 33, 35 | 4 |
| Tekstsoorten en tekstdoelen | 23-24 | 2 |
| Tekstverbanden en signaalwoorden | 1 | 1 |
| Samenvatten | 4 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
De verdeling over de onderwerpen ligt dicht bij het gemiddelde van de andere 17 examens Nederlands havo sinds 2018. Geen enkel onderwerp wijkt meer dan zes procentpunten af.
Opgaven en correctievoorschrift
- Opgaven
- Bijlage
- Correctievoorschrift
- Aanvulling correctievoorschrift
- Tweede aanvulling correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Nederlands havo 2024, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Nederlands havo 2024, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Nederlands havo 2024, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Tekst 1 Concentratie graag!
Concentratie graag! (1) Onze samenleving maakt een kunnen concentreren. We hebben uitzonderlijke ontwikkeling door. dus zelf de oplossing in handen om Door de enorm snelle digitale ont- 45 met de toegenomen informatie om wikkelingen en de groeiende hoe- te gaan en ons werkzame leven
5 veelheid beschikbare informatie anders in te richten. bevinden we ons in een aandachts- (4) Bij veel bedrijven wordt ver- crisis. Dit is terug te zien in de boe- wacht dat er snel op berichten ge- ken en artikelen die bijna wekelijks 50 reageerd wordt en zijn medewer- verschijnen en waarin wordt ge- kers verplicht chatschermen open
10 waarschuwd voor de desastreuze te hebben om snel bereikbaar te gevolgen van sociale media en zijn. Medewerkers die snel reage- smartphonegebruik op onze crea- ren, worden gewaardeerd om hun tiviteit en productiviteit. Daarnaast 55 bereikbaarheid en reactiesnelheid. hebben veel mensen moeite zich te Maar je kunt je afvragen of dit de
15 concentreren. Eén moment van medewerkers zijn die daadwerkelijk mentale zwakheid of verveling en optimaal presteren. Een studie bij de mobiele telefoon komt tevoor- een Australisch telecommunicatie- schijn. En als er dan eindelijk ge- 60 bedrijf liet zien dat de meeste me- concentreerd gewerkt wordt, komt dewerkers minder dan tien minuten
20 er een nieuw bericht binnen, waar- aaneengesloten aan iets werkten, door de aandacht weer is afgeleid. met een gemiddelde van drie minu- Dit moet anders. ten. (2) Niet alle doemscenario’s die de 65 (5) Het regelmatig wisselen van media en zelfhulpboeken schetsen, taak zorgt ervoor dat je werk opper-
25 zijn terecht. Er wordt veel onzin ver- vlakkiger wordt omdat je nooit echt teld: er is geen reden om aan te ne- tot de kern van de zaak komt. Er men dat we digitaal dement worden moet binnen bedrijven daarom juist en er is geen solide wetenschappe- 70 waardering komen voor medewer- lijk bewijs voor een vermindering kers die meldingen over nieuwe
30 van onze intelligentie en creativiteit. mail uitzetten en (daardoor) niet Dit betekent echter niet dat er niets direct op mail reageren, of die de aan de hand is. Door het vele multi- telefoon op stil hebben staan als zij tasken en de vele prikkels gebrui- 75 ervoor kiezen zich niet te laten af- ken we onze concentratie niet opti- leiden en in volle concentratie te
35 maal. werken. (3) Maar er is goed nieuws. Naast (6) En: de kantoortuinen1) moeten de opkomst van de digitale samen- verdwijnen. Jarenlang onderzoek leving is er namelijk nog een ont- 80 heeft uitgewezen dat het brein zeer wikkeling gaande: de kennis over gevoelig is voor afleiding. Elke tele-
40 ons gedrag en onze hersenen foon die op de achtergrond gaat, neemt toe. Hierdoor snappen we kan je afleiden. Toch kiezen bedrij- beter dan ooit hoe we ons optimaal ven er massaal voor om veel men-
85 sen in dezelfde ruimte te laten wer-
ken. Natuurlijk kunnen deze kan- kracht die geleverd moet worden toortuinen de samenwerking verbe- om geconcentreerd te blijven neemt teren en leveren ze besparingen op toe als je je omringt met afleidende qua huisvesting, maar de vraag is 120 prikkels en veel aan het multitasken
90 of deze winst opweegt tegen de bent. Het is zaak de spier zo sterk kosten die gepaard gaan met de mogelijk te maken (en te houden), continue afleiding door gesprekken maar tegelijkertijd de benodigde van collega’s of langslopende spierkracht zo laag mogelijk te collega’s. 125 houden.
95 (7) Elke afleiding kan leiden tot het (10) Stop dan ook met de lunch- wisselen van taak. Dat wisselen vergaderingen en laat werknemers zorgt voor stress en je gaat er fou- wandelen in de pauze om de con- ten van maken. We hebben het niet centratie weer op te laden (het liefst voor niets over belangrijke ontdek- 130 in de natuur). Verzorg concentratie-
100 kingen die ‘op zolderkamers’ wor- trainingen, zoals meditatie, om de den gedaan. Die zolderkamer bete- spier sterk te houden en zorg er- kent dan: een plek zonder afleiding voor dat werknemers ‘s avonds echt waar opperste concentratie nog mo- vrij zijn. Dat betaalt zich de dag er- gelijk is. 135 na uit in betere concentratie.
105 (8) Om medewerkers weerbaarder (11) Binnen bedrijven moet een dia- te maken tegen de afleiding, is het loog op gang komen over concen- belangrijk de concentratie goed te tratie in deze tijden van afleiding. onderhouden. Concentratie is als Het is voor een effectief arbeids- een spier die je kunt trainen. Hoe 140 proces cruciaal dat managers en
110 meer je traint, hoe beter de concen- werknemers zich er bewust van tratie. worden dat we zuinig moeten zijn (9) Aan de potentie van medewer- op onze concentratie en aandacht, kers om zich te concentreren is omdat we er maar een beperkte niets veranderd. De inspanning die 145 hoeveelheid van hebben.
115 de ‘concentratiespier’ moet leveren is echter wel veranderd: de spier-
naar: Stefan van der Stigchel uit: NRC Handelsblad, 9 november 2018
Stefan van der Stigchel is hoogleraar cognitieve psychologie aan de Universiteit Utrecht en schrijver van het boek Concentratie.
noot 1 Kantoortuinen zijn grote kantoorruimtes met meerdere bureaus en werkplekken die vaak niet van elkaar worden afgeschermd.
Dit essay is geschreven naar aanleiding van de Dag van de Duitse taal op 14 september 2020.
Vraag 1 1 punt
Met welk begrip kan de functie van alinea 2 ten opzichte van alinea 1 het best aangeduid worden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 2 1 punt
Welke zin legt het best uit wat deze aandachtscrisis inhoudt? Door het toenemende gebruik van sociale media en digitale technologie
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 3 2 punten
Noem drie van die oorzaken. Nummer je antwoorden.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: drie van de volgende: − de snelle digitale ontwikkelingen − de hoeveelheid beschikbare informatie − het vele multitasken − de hoeveelheid prikkels die op ons afkomen − (gebruik van) sociale media / smartphone indien drie elementen juist (2) indien twee elementen juist (1) indien minder dan twee elementen juist (0) Beoordeel de spelling. (2)
Vraag 4 3 punten
Vat de informatie uit alinea 4 en 5 samen door onderstaande tabel in te vullen. Neem de nummers over en zet je antwoord daarachter. situatie: 1 gevolg: 2 probleem: 3 oplossing: 4
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: situatie: 1) medewerkers moeten snel/altijd bereikbaar zijn. / snel reageren. / hun chatscherm open laten staan. gevolg: 2) een medewerker moet regelmatig wisselen van taak. / medewerkers worden daarom gewaardeerd. / gewaardeerd om hun bereikbaarheid en reactiesnelheid. probleem: 3) het werk wordt oppervlakkig(er). / de medewerker functioneert/presteert (waarschijnlijk) niet optimaal. oplossing: 4) een van de volgende: − medewerkers moeten niet altijd bereikbaar hoeven zijn / moeten ongestoord aan iets kunnen werken / mogen meldingen (over nieuwe mail)/hun telefoon uitzetten. − bedrijven moeten waardering hebben voor medewerkers die meldingen (over nieuwe mail) uitzetten / niet direct op mail reageren / de telefoon op stil hebben staan / ervoor kiezen zich niet te laten afleiden / in volle concentratie werken. indien vier elementen juist (3) indien drie elementen juist (2) indien twee elementen juist (1) indien minder dan twee elementen juist (0) Ook goed: De volgende combinatie bij 1 en 2: 1: je wordt pas gewaardeerd als je bereikbaar bent / snel reageert 2: je kunt (daardoor) weinig aaneengesloten werken / moet (daardoor) regelmatig wisselen van taak. Beoordeel de spelling. (3)
Vraag 5 2 punten
Welke drie nadelige gevolgen zijn dat? Nummer je antwoorden.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: − (hogere) kosten − stress − fouten indien drie elementen juist (2) indien twee elementen juist (1) indien minder dan twee elementen juist (0) Beoordeel de spelling. (2)
Vraag 6 1 punt
Welk negatief gevolg hebben lunchvergaderingen voor de concentratie van werknemers, volgens alinea 8 tot en met 10? Geef antwoord in één of meer volledige zinnen.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: De concentratie (van een werknemer) kan zich (dan) niet opladen. / Een werknemer krijgt (dan) niet de rust om zich (daarna) weer/beter te kunnen concentreren. / Je kunt je daarna minder goed concentreren. / De concentratiespier kan zich niet ontspannen. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)
Vraag 7 2 punten
Welke twee uitspraken zijn in overeenstemming met de informatie in tekst 1? Noteer alleen de nummers van die twee uitspraken.
1 De mens is mentaal sterk genoeg om afleidingen in de digitale samenleving te weerstaan en ons brein heeft daarom geen training nodig.
2 De snelle digitale ontwikkelingen in onze samenleving zorgen ervoor dat ons brein oppervlakkiger gaat functioneren.
3 Mensen weten in theorie wel hoe ze met de toegenomen informatie moeten omgaan, maar zwichten in de praktijk toch steeds voor afleidende prikkels.
4 Het menselijk brein wordt in de digitale samenleving zwaarder belast, maar de werking ervan is niet veranderd.
5 Hoewel er nog geen hard bewijs voor is, zijn er sterke signalen dat de vele digitale informatietoepassingen onze creativiteit en intelligentie aantasten.
6 Ons brein is dermate gevoelig voor afleiding dat multitasken een inefficiënte manier van werken is.
Bekijk het antwoord
- 4 (1)
- 6 (1)
Vraag 8 1 punt
Welk effect is hiermee waarschijnlijk beoogd? De argumentatie in tekst 1 wordt hierdoor
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 9 1 punt
In hoeverre zal de auteur van tekst 1 deze kantoortuin van de toekomst wel of niet een goed idee vinden? Licht je antwoord toe aan de hand van informatie uit alinea 6 tot en met 10.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: De auteur van tekst 1 zal dit wel een goed idee vinden, want er zijn werkplekken nodig zonder afleiding / waar opperste concentratie mogelijk is / want in de huidige kantoortuinen zorgen (gesprekken van) (langslopende) collega’s voor continue afleiding / is er veel afleiding / kun je je niet goed concentreren. Beoordeel de spelling. (1)
Tekst 2 Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam
Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam
(1) De Duitse kranten zijn de beste hetzelfde boek: de Bijbel, in Duits- van Europa en misschien wel van land door Luther in de volkstaal de hele wereld. Wat een overdaad vertaald, of bij ons de moralistische aan nieuws en commentaar, aan gedichten van Jacob Cats.
5 achtergrond, analyse, economie, 45 (4) In de achttiende eeuw begint sport en cultuur! Voor Nederlandse men extensief te lezen: het ene lezers is het haast te veel van het boek na het andere wordt verslon- goede en de meeste jongeren hier den. Mensen laten zich meeslepen zijn zelfs niet in staat om zo'n krant, door de verbeelding of het betoog
10 al was die in het Nederlands, te 50 van de schrijver en het aantal nieu- lezen. Evenmin als literatuur of we titels groeit spectaculair. De andere boeken. eerste bestsellers verschijnen: van (2) Niet omdat ze dom zijn, maar Goethes Die Leiden des jungen omdat het hun op school steeds Werthers (1774) tot Rousseaus
15 minder wordt geleerd. Hoewel uit 55 Julie, ou la nouvelle Héloïse (1761). onderzoeken blijkt dat de leesvaar- Er kwamen pockets, tijdschriften, digheid afneemt en de laaggelet- kranten. Iedereen las. De bevoor- terdheid groeit, halen politici de rechte klassen beklaagden zich schouders op. Kennelijk vinden we erover dat koetsiers en dienst-
20 het niet belangrijk dat iedereen kan 60 meisjes met de neus in hun boeken lezen. Maar een diepere oorzaak is zaten. natuurlijk dat we niet op kunnen (5) Lezen maakte een democra- tegen het (bewegende) beeld van tische maatschappij mogelijk; het onze schermen. Ook oudere gene- was en is de belangrijkste motor
25 raties niet: we leveren allemaal 65 achter de basiswaarden van vrijheid leestijd in. We verliezen het simpel- en gelijkheid. Burgers begonnen na weg van Google, Apple, Twitter, te denken over wat een rechtvaar- YouTube en Facebook. En al krij- dige samenleving was en talloze gen we er veel voor terug, het is de romans wierpen licht op schrijnende
30 vraag of wij kiezen voor ontlezing of 70 sociale ongelijkheid. Volgens de dat we het sluipenderwijs laten achttiende-eeuwse schrijver Georg gebeuren. Christoph Lichtenberg was de (3) Rond 1450 vond Gutenberg de wereld meer veranderd “door het boekdrukkunst uit. Vanaf dat mo- lood in zetkasten dan door lood in
35 ment worden teksten dankzij het 75 kogels”. Maar is dat nog altijd zo? zetten van letters in lood1) in toe- Is lezen nog wel van deze tijd? Is nemende mate verspreid. En gele- het niet zoiets als de pruiken van de zen. Aanvankelijk bestond vooral achttiende eeuw, of het sigaren een intensieve manier van lezen. roken van heren en borduren van
40 Mensen lazen, vaak hardop, steeds 80 dames een eeuw later: leuk, alleen
volstrekt uit de tijd? anderen anders zijn en daardoor (6) Weinigen gaan zover, maar dat nog niet minder. Zo brengt het lezen, en al helemaal het lezen van 130 lezen van boeken al eeuwen eman- boeken, in een neerwaartse spiraal cipatie tot stand, doordat we ons
85 dreigt te belanden, valt ondanks verplaatsen in arme sloebers van leesclubs en e-readers toch lastig het interbellum uit de romans van te ontkennen. Willen we dat? Ik ben Alfred Döblin of Hans Fallada; in de natuurlijk vooringenomen, want mijn 135 met hun seksualiteit worstelende leven hangt van lezen en schrijven hoofdpersonen van James Baldwin
90 aan elkaar. Toch worden de voor- of Gerard Reve in de jaren zestig delen van lezen, van boeken en in en zeventig; in de hel die Margaret het bijzonder van literatuur weinig Atwood voor vrouwen bekokstooft betwist. Het stimuleert de verbeel- 140 in The Handmaid’s Tale (het boek is ding en dat levert een intense vorm beter) of de hartverscheurende
95 van plezier op, zoals elke lezer taferelen van Charles Dickens’ weet. Een goed boek is doorgaans kinderen in het negentiende- leuker dan de film omdat je de eeuwse Londen. beelden zelf vormgeeft. 145 (9) Lezen helpt ons ook ons te (7) Verder brengt literatuur ons een verhouden tot ons verleden, zoals
100 gevoel voor ambivalentie bij. We de naoorlogse literatuur heeft laten leren dat mensen zich anders voor- zien. Duitslands kritische omgang doen dan ze zijn, zich anders ge- met de oorlog is ondenkbaar zonder dragen dan ze willen (en herkennen 150 de boeken van schrijvers als het bij onszelf), en dat dingen vaak Heinrich Böll, Günter Grass en
105 niet zijn wat ze zijn, net als in het Martin Walser. Verder vergroot echte leven. Dat gevoel, dat niet lezen onze kennis van de binnen- alles duidelijk is en nooit duidelijk wereld op een intensere manier dan zal zijn, is in covidtijden behulp- 155 film. Het levert munitie voor het zaam, en ook bij ander getob. maatschappelijk debat over de
110 Houdt die ander wel echt van ons, toekomst van de mens, robots, wil ik wel het werk dat ik doe, moet euthanasie, gender en de rol van de het roer niet om? Je weet het nooit, staat. Onze democratie is tot stand dat is niet fijn, maar literatuur leert 160 gekomen door lezen en schrijven ons met onzekerheid te leven en en kan nog steeds niet zonder.
115 deze zelfs te waarderen. Lezen heeft ons vrijheid en recht- (8) Boeken en goede kranten zijn vaardigheid gebracht. Lezen ten onmisbaar voor onze politieke slotte, vergroot onze woordenschat cultuur. Niet alleen als tegengif 165 en draagt zo bij aan het (niet altijd tegen de oneliners van Twitter en even grote) plezier om met andere
120 de emotiegolven op andere sociale mensen om te gaan. media, ook omdat in de literatuur (10) De desinteresse van de politiek ideeën ontwikkeld worden over hoe in literatuur- en taalonderwijs en in we met elkaar om kunnen gaan, en 170 lezen is dan ook onbegrijpelijk en over identiteit. Onze eigen identiteit schandalig. Misschien kan aan het
125 en die van anderen. Want de ver- bestrijden van die nalatigheid een beelding oefenen maakt empathie wat filosofischer argument worden mogelijk en maakt begrijpelijk dat toegevoegd, dat ik nog niet eerder
175 tegenkwam. In toenemende mate oefening. Namelijk stilzitten als je worden wij beheerst door de niet mentaal of visueel wordt algoritmen van de grote tech- 195 geprikkeld. bedrijven en dat geldt voor jonge (12) Iedereen kent de verleiding mensen des te meer. Hoe stellen van de smartphone en hoe die je
180 we ons daartegen teweer, zelfs al wegtrekt uit een tekst. Je een tijd zijn we ons daarvan bewust? op tekst concentreren en je dus (11) Daartoe moeten we ons niet tot 200 vanuit eigen geestelijke activiteit op object van digitale technologie laten iets richten, is veel moeilijker ge- maken, een technologie die er worden. Precies deze zowel gees-
185 steeds beter in slaagt ons via telijke als lichamelijke oefening is visuele en emotionele prikkels aan nodig om niet de speelbal te wor- zich te binden. Het handhaven of 205 den van commerciële en politieke terugwinnen van onze onafhanke- manipulatie die het zelfstandig lijkheid vereist niet alleen bewust- denkende individu wegvaagt, en
190 zijn van wat deze technologie met daarmee ons maatschappelijk ons doet, maar ook oefening. Die functioneren in een levende oefening is vaak tegelijk een fysieke 210 democratie.
naar: Maarten Doorman uit: de Volkskrant, 11 september 2020
Maarten Doorman is filosoof en dichter.
noot 1 Vanaf het einde van de 15e eeuw werden boeken gedrukt door loden letters te plaatsen in een frame en af te drukken op papier. Zo konden snel hele pagina’s en boeken worden afgedrukt, terwijl in de periode daarvoor teksten met de hand werden overgeschreven.
Dit artikel is een reactie op tekst 2 Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam van Maarten Doorman.
Vraag 10 3 punten
Vat het probleem en de twee oorzaken uit alinea 1 en 2 samen door onderstaande tabel in te vullen. Neem de letters en nummers uit de tabel over en zet je antwoord daarachter. Geef antwoord in één of meer volledige zinnen en gebruik voor je totale antwoord niet meer dan 60 woorden. probleem: P oorzaak 1: O1 oorzaak 2: O2
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: probleem / P Nederlanders/jongeren zijn niet meer in staat teksten / een krant, literatuur of andere boeken te lezen. / De dalende leesvaardigheid van jongeren / (de) ontlezing (in de samenleving) is een/het probleem. oorzaak 1 / O1 Het wordt jongeren/ze op school steeds slechter/minder geleerd. / We vinden het niet belangrijk genoeg dat iedereen kan lezen. oorzaak 2 / O2 Ze/we kunnen niet op tegen het (bewegende) beeld van schermen. per juist element (1) Maximumlengte van het antwoord: 60 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica. (3)
Vraag 11 2 punten
Geef per begrip aan wat ermee bedoeld wordt in tekst 2. Noteer beide begrippen en schrijf je antwoord daarachter.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Beoordeel de spelling.
Vraag 12 1 punt
Wat wordt met deze uitspraak duidelijk gemaakt, gelet op tekst 2? Hiermee wordt duidelijk gemaakt dat
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 13 1 punt
Wat is het antwoord op deze vraag, gelet op de strekking van tekst 2?
A Het is twijfelachtig of lezen nog van deze tijd is, omdat het lezen in een neerwaartse spiraal terechtgekomen is.
B Lezen is zeker niet meer van deze tijd, omdat we tegenwoordig veel meer aandacht hebben voor het bewegende beeld van onze
Bekijk het antwoord
- Antwoord: C (1)
Vraag 14 1 punt
Wat is het doel van de historische schets in alinea 3 tot en met 5? Met de historische schets in alinea 3 tot en met 5 wordt getoond dat lezen
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 15 1 punt
Leg uit in hoeverre deze bewering wel of niet wordt bevestigd door bron 2. Geef antwoord in één of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 25 woorden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: een van de volgende: − Deze bewering / Dit beeld wordt wel bevestigd in bron 2, want hoe jonger de leeftijdsgroep, hoe minder er gelezen wordt / want bij het totaal aantal / de meeste groepen lezers zie je een afname. − Deze bewering / Dit beeld wordt niet bevestigd in bron 2, want in de oudste leeftijdsgroep gaat het lezen niet achteruit. − Deze bewering / Dit beeld wordt niet bevestigd in bron 2, want bron 2 zegt niets over wat er gelezen wordt / want in bron 2 kun je niet zien welk deel gaat over het lezen van boeken. − Deze bewering / Dit beeld wordt niet bevestigd in bron 2, want je kunt niet zien of de neerwaartse spiraal in de toekomst doorzet / want bron 2 is niet actueel. Maximumlengte van het antwoord: 25 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)
Vraag 16 2 punten
Noem die ene drogreden. Noteer daarachter de twee nummers van de hieronder genoemde uitspraken waarin die drogreden te herkennen is.
1 “Weinigen gaan zover” (regel 82)
2 “en al helemaal het lezen van boeken” (regels 83-84)
3 “valt (...) toch lastig te ontkennen” (regels 85-87)
4 “Ik ben natuurlijk vooringenomen, want mijn leven hangt van lezen en schrijven aan elkaar.” (regels 87-90)
5 “zoals elke lezer weet” (regels 95-96)
6 “Een goed boek is doorgaans leuker dan de film” (regels 96-97)
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Beoordeel de spelling.
Vraag 17 1 punt
Citeer uit alinea 10 het zinsgedeelte waaruit blijkt wat met die nalatigheid wordt bedoeld.
Bekijk het antwoord
- “(De) desinteresse van de politiek (in literatuur- en taalonderwijs en in lezen)” (regel 168) Beoordeel de spelling. (1)
Vraag 18 1 punt
Citeer uit alinea 10 de twee woorden waarin de kritiek van tekst 2 op die nalatigheid het sterkst tot uitdrukking komt.
Bekijk het antwoord
Opmerking Beide woorden moeten genoemd zijn voor toekenning van het scorepunt.
Vraag 19 1 punt
Wat houdt dit filosofische argument in? Dit houdt in dat lezen ons helpt om
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 20 1 punt
Wat moeten mensen oefenen voor hun geest, volgens alinea 11 en 12?
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: concentratie / zich concentreren op een tekst / hun geestelijke activiteit op iets richten Niet goed: stilzitten Beoordeel de spelling. (1)
Vraag 21 1 punt
Welk argumentatieschema wordt vooral gebruikt voor de hoofdargumentatie in tekst 2? Noteer alleen het nummer van je antwoord.
Bekijk het antwoord
- 6 (voor- en nadelen) (1)
Vraag 22 1 punt
Welke zin geeft dat antwoord het best weer? Ontlezing
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 23 1 punt
Welke zin geeft het tekstdoel van tekst 2 het best weer? De tekst wil
A de lezer aan het denken zetten over de manier waarop we ervoor kunnen zorgen dat we geen weerloos slachtoffer worden van
Bekijk het antwoord
- Antwoord: B (1)
Tekst 3 Stimuleer het lezen, maar negeer Netflix niet
Stimuleer het lezen, maar negeer Netflix niet
(1) Met instemming las ik het 40 ontspannend. Maar vergeten we betoog van Maarten Doorman voor daarbij niet dat de leesinspanning het lezen van boeken (Opinie & door jongeren anders wordt ervaren Debat, 11 september). Doorman dan door ons? Ook jongeren
5 wijst op de neerwaartse spiraal van houden van verhalen, maar ze het lezen, met name van literatuur, 45 kunnen kiezen uit twee aanbieders: bij de jongere generaties. Ook pleit het verhaal in boekvorm en het hij gloedvol voor het stimuleren van Netflixverhaal. lezen en wat dat jongeren te bieden (4) Ter vergelijking: toen de e-bike
10 heeft. Die boodschap is relevant en nog niet bestond, was fietsen op iedere keer weer noodzakelijk. 50 eigen kracht normaal. Het was de (2) De belangrijkste oorzaak voor enige mogelijkheid om je per fiets te de ontlezing is volgens Doorman verplaatsen. De tijden veranderen dat mensen niet op kunnen tegen en voor veel ouderen lijkt gewoon
15 het beeldscherm en de krachten fietsen al snel een te zware van “Google, Apple, Twitter, 55 inspanning geworden. Gelukkig is YouTube en Facebook”. Natuurlijk er de e-bike, die ervoor zorgt dat je kan een auteur nooit volledig zijn in minder hoeft te trappen. een artikel, maar ik mis toch de (5) Sinds mensen thuis op de bank
20 streamingdiensten Netflix, Video- een bioscoop hebben, komen land en HBO. Zij bieden met name 60 jongeren al vroeg tot de ontdekking de jongere generaties verhalen die dat het kijken naar een verhaal min- veel makkelijker te consumeren zijn der energie kost dan het lezen van dan wanneer zij zelf een verhaal een verhaal. En gelijk hebben ze.
25 moeten lezen. Ik denk dat wij als (6) Lezen vraagt nogal wat inspan- oudere generaties te veel van onze 65 ning van de lezer: geconcentreerde eigen (lees)ervaringen uitgaan en aandacht en het transformeren van vergeten dat wij lazen in een tijd dat een wereld in woorden tot een het lezen van boeken bijna de enige verhaal. Je moet het verhaal zelf
30 mogelijkheid bood om je op ieder oproepen in je hoofd. Dat lukt moment te kunnen verplaatsen in 70 alleen als je niet te moe bent. Zodra andere gedachte- en gevoels- de concentratie wegvalt, stopt het werelden dan die van jezelf. verhaal. Natuurlijk was er de film, maar in (7) Een Netflix-aflevering gaat er
35 tegenstelling tot de literatuur kon je heel wat gemakkelijker in. Een daarvan alleen op bepaalde 75 verhaal in beelden ontrolt zich van- momenten genieten. zelf, zelfs als je moe bent. Ook ik (3) Wij ouderen vonden en vinden ervaar dat verschil als hartstoch- lezen niet inspannend, eerder telijk lezer en Netflixkijker.
(8) Lezen vraagt om afzondering. van gedachten en gevoelens van
80 Het is
- wat klinkt dat vervelend
- 105 anderen. Netflix en andere beeld- een letterlijk “asociale” bezigheid. dragers kunnen schitterend het Lezen doe je in je eentje, in af- handelen van personages vast- zondering; een ander mag je niet leggen. Maar wat personages echt storen, want dan is de concentratie denken en voelen, kunnen ze alleen
85 weg en stopt het verhaal. Lezen 110 suggereren. lukt vaak alleen in alle rust en stilte. (11) Alleen de roman biedt de Kom daar eens om in deze tijd. mogelijkheid je echt te verplaatsen Netflixen kun je ook met zijn in de hoofden van anderen, hun tweeën, gezellig “bingewatchen”, gedachten en diepste gevoelens te
90 ondertussen al of niet ervaringen 115 leren kennen. Dat maakt lezen nog met elkaar delend. altijd uniek en waardevol. Alle (9) Misschien moeten we als reden dus om het literatuur- bepleiters van het lezen ons niet onderwijs te stimuleren, maar dan afzetten tegen dat kijken naar is het wel zaak je niet af te zetten
95 verhalen, maar jongeren het 120 tegen Netflixkijken. Betrek het verschil laten ervaren tussen het kijken naar verhalen veel meer bij lezen en kijken. Wat heeft dat het lezen van verhalen. “lastige lezen” meer te bieden dan (12) Vergelijkend kijken en lezen kijken? levert mogelijk op dat jongeren
100 (10) Lezen biedt nog altijd mogelijk- 125 tijdens het literatuuronderwijs heden die beeldverhalen missen: ontdekken dat het lezen van een door te lezen kun je je verplaatsen verhaal nog altijd iets essentieels in de voor het oog verborgen wereld biedt wat Netflix mist.
naar: John Louws uit: de Volkskrant, 17 september 2020
John Louws is oud-docent Nederlands.
Vraag 24 1 punt
Hoe kan de houding van de auteur van tekst 3 ten opzichte van ontlezing bij jongeren het best worden getypeerd? De auteur
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 25 3 punten
Vul de tabel aan met de juiste informatie uit tekst 3. Neem de nummers uit de tabel over en zorg dat er correcte zinnen ontstaan. lezen fietsen Vroeger (1) … Vroeger (4) … En toen (2) … En toen (5) … Daardoor (3) … Daardoor (6) …
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Het onjuiste gebruik van hoofdletters aan het begin van een antwoord hoeft niet te worden beoordeeld.
Vraag 26 1 punt
Wat is het belangrijkste effect van dit commentaar? Het maakt de lezer ervan bewust dat de term “asociaal” normaal gesproken
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 27 1 punt
Welke constatering over “deze tijd” is af te leiden uit bovenstaand citaat?
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: Er is weinig rust en stilte (om te lezen). / Deze tijd is niet rustig. Beoordeel de spelling. (1)
Vraag 28 1 punt
Wat is het antwoord op deze vraag, volgens tekst 3? Geef antwoord in één of meer volledige zinnen.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: (Dat lastige) lezen / (Alleen) (het lezen van) een roman biedt je de mogelijkheid om je te verplaatsen in (de gedachten en gevoelens van / de hoofden van) anderen/personages. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)
Vraag 29 1 punt
Aan wie wordt deze oproep gedaan, gelet op de conclusie van tekst 3? Deze oproep wordt gedaan aan
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 30 2 punten
Welke omschrijving verwoordt het best de hoofdgedachte van tekst 3?
A Om de toenemende ontlezing door jongeren te stoppen, is het belangrijk dat de jeugd tijdens het literatuuronderwijs leert inzien dat
Bekijk het antwoord
- Antwoord: B (2)
en tekst 3 (Stimuleer het lezen…)
Hieronder staan zeven uitspraken naar aanleiding van tekst 2 en 3.
1 De auteur benadert zowel beeld als schrift positief.
2 De auteur is bezorgd over de gevolgen van ontlezing voor de maatschappij.
3 De auteur presenteert zich als leesliefhebber.
4 De auteur richt zich in de tekst tot het onderwijs.
5 De auteur richt zich in de tekst tot de politiek.
6 De auteur vindt dat boeken iets unieks kunnen bewerkstelligen bij de lezer.
7 De auteur ziet een generatiekloof op het gebied van lezen.
Vraag 31 4 punten
Geef voor elke uitspraak aan of deze van toepassing is op alleen tekst 2, alleen tekst 3 of allebei. Noteer steeds het nummer van de uitspraak en zet je antwoord daarachter.
Tekst 2
Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam
(1) De Duitse kranten zijn de beste hetzelfde boek: de Bijbel, in Duits- van Europa en misschien wel van land door Luther in de volkstaal de hele wereld. Wat een overdaad vertaald, of bij ons de moralistische aan nieuws en commentaar, aan gedichten van Jacob Cats.
5 achtergrond, analyse, economie, 45 (4) In de achttiende eeuw begint sport en cultuur! Voor Nederlandse men extensief te lezen: het ene lezers is het haast te veel van het boek na het andere wordt verslon- goede en de meeste jongeren hier den. Mensen laten zich meeslepen zijn zelfs niet in staat om zo'n krant, door de verbeelding of het betoog
10 al was die in het Nederlands, te 50 van de schrijver en het aantal nieu- lezen. Evenmin als literatuur of we titels groeit spectaculair. De andere boeken. eerste bestsellers verschijnen: van (2) Niet omdat ze dom zijn, maar Goethes Die Leiden des jungen omdat het hun op school steeds Werthers (1774) tot Rousseaus
15 minder wordt geleerd. Hoewel uit 55 Julie, ou la nouvelle Héloïse (1761). onderzoeken blijkt dat de leesvaar- Er kwamen pockets, tijdschriften, digheid afneemt en de laaggelet- kranten. Iedereen las. De bevoor- terdheid groeit, halen politici de rechte klassen beklaagden zich schouders op. Kennelijk vinden we erover dat koetsiers en dienst-
20 het niet belangrijk dat iedereen kan 60 meisjes met de neus in hun boeken lezen. Maar een diepere oorzaak is zaten. natuurlijk dat we niet op kunnen (5) Lezen maakte een democra- tegen het (bewegende) beeld van tische maatschappij mogelijk; het onze schermen. Ook oudere gene- was en is de belangrijkste motor
25 raties niet: we leveren allemaal 65 achter de basiswaarden van vrijheid leestijd in. We verliezen het simpel- en gelijkheid. Burgers begonnen na weg van Google, Apple, Twitter, te denken over wat een rechtvaar- YouTube en Facebook. En al krij- dige samenleving was en talloze gen we er veel voor terug, het is de romans wierpen licht op schrijnende
30 vraag of wij kiezen voor ontlezing of 70 sociale ongelijkheid. Volgens de dat we het sluipenderwijs laten achttiende-eeuwse schrijver Georg gebeuren. Christoph Lichtenberg was de (3) Rond 1450 vond Gutenberg de wereld meer veranderd “door het boekdrukkunst uit. Vanaf dat mo- lood in zetkasten dan door lood in
35 ment worden teksten dankzij het 75 kogels”. Maar is dat nog altijd zo? zetten van letters in lood1) in toe- Is lezen nog wel van deze tijd? Is nemende mate verspreid. En gele- het niet zoiets als de pruiken van de zen. Aanvankelijk bestond vooral achttiende eeuw, of het sigaren een intensieve manier van lezen. roken van heren en borduren van
40 Mensen lazen, vaak hardop, steeds 80 dames een eeuw later: leuk, alleen
volstrekt uit de tijd? anderen anders zijn en daardoor (6) Weinigen gaan zover, maar dat nog niet minder. Zo brengt het lezen, en al helemaal het lezen van 130 lezen van boeken al eeuwen eman- boeken, in een neerwaartse spiraal cipatie tot stand, doordat we ons
85 dreigt te belanden, valt ondanks verplaatsen in arme sloebers van leesclubs en e-readers toch lastig het interbellum uit de romans van te ontkennen. Willen we dat? Ik ben Alfred Döblin of Hans Fallada; in de natuurlijk vooringenomen, want mijn 135 met hun seksualiteit worstelende leven hangt van lezen en schrijven hoofdpersonen van James Baldwin
90 aan elkaar. Toch worden de voor- of Gerard Reve in de jaren zestig delen van lezen, van boeken en in en zeventig; in de hel die Margaret het bijzonder van literatuur weinig Atwood voor vrouwen bekokstooft betwist. Het stimuleert de verbeel- 140 in The Handmaid’s Tale (het boek is ding en dat levert een intense vorm beter) of de hartverscheurende
95 van plezier op, zoals elke lezer taferelen van Charles Dickens’ weet. Een goed boek is doorgaans kinderen in het negentiende- leuker dan de film omdat je de eeuwse Londen. beelden zelf vormgeeft. 145 (9) Lezen helpt ons ook ons te (7) Verder brengt literatuur ons een verhouden tot ons verleden, zoals
100 gevoel voor ambivalentie bij. We de naoorlogse literatuur heeft laten leren dat mensen zich anders voor- zien. Duitslands kritische omgang doen dan ze zijn, zich anders ge- met de oorlog is ondenkbaar zonder dragen dan ze willen (en herkennen 150 de boeken van schrijvers als het bij onszelf), en dat dingen vaak Heinrich Böll, Günter Grass en
105 niet zijn wat ze zijn, net als in het Martin Walser. Verder vergroot echte leven. Dat gevoel, dat niet lezen onze kennis van de binnen- alles duidelijk is en nooit duidelijk wereld op een intensere manier dan zal zijn, is in covidtijden behulp- 155 film. Het levert munitie voor het zaam, en ook bij ander getob. maatschappelijk debat over de
110 Houdt die ander wel echt van ons, toekomst van de mens, robots, wil ik wel het werk dat ik doe, moet euthanasie, gender en de rol van de het roer niet om? Je weet het nooit, staat. Onze democratie is tot stand dat is niet fijn, maar literatuur leert 160 gekomen door lezen en schrijven ons met onzekerheid te leven en en kan nog steeds niet zonder.
115 deze zelfs te waarderen. Lezen heeft ons vrijheid en recht- (8) Boeken en goede kranten zijn vaardigheid gebracht. Lezen ten onmisbaar voor onze politieke slotte, vergroot onze woordenschat cultuur. Niet alleen als tegengif 165 en draagt zo bij aan het (niet altijd tegen de oneliners van Twitter en even grote) plezier om met andere
120 de emotiegolven op andere sociale mensen om te gaan. media, ook omdat in de literatuur (10) De desinteresse van de politiek ideeën ontwikkeld worden over hoe in literatuur- en taalonderwijs en in we met elkaar om kunnen gaan, en 170 lezen is dan ook onbegrijpelijk en over identiteit. Onze eigen identiteit schandalig. Misschien kan aan het
125 en die van anderen. Want de ver- bestrijden van die nalatigheid een beelding oefenen maakt empathie wat filosofischer argument worden mogelijk en maakt begrijpelijk dat toegevoegd, dat ik nog niet eerder
175 tegenkwam. In toenemende mate oefening. Namelijk stilzitten als je worden wij beheerst door de niet mentaal of visueel wordt algoritmen van de grote tech- 195 geprikkeld. bedrijven en dat geldt voor jonge (12) Iedereen kent de verleiding mensen des te meer. Hoe stellen van de smartphone en hoe die je
180 we ons daartegen teweer, zelfs al wegtrekt uit een tekst. Je een tijd zijn we ons daarvan bewust? op tekst concentreren en je dus (11) Daartoe moeten we ons niet tot 200 vanuit eigen geestelijke activiteit op object van digitale technologie laten iets richten, is veel moeilijker ge- maken, een technologie die er worden. Precies deze zowel gees-
185 steeds beter in slaagt ons via telijke als lichamelijke oefening is visuele en emotionele prikkels aan nodig om niet de speelbal te wor- zich te binden. Het handhaven of 205 den van commerciële en politieke terugwinnen van onze onafhanke- manipulatie die het zelfstandig lijkheid vereist niet alleen bewust- denkende individu wegvaagt, en
190 zijn van wat deze technologie met daarmee ons maatschappelijk ons doet, maar ook oefening. Die functioneren in een levende oefening is vaak tegelijk een fysieke 210 democratie.
naar: Maarten Doorman uit: de Volkskrant, 11 september 2020
Maarten Doorman is filosoof en dichter.
noot 1 Vanaf het einde van de 15e eeuw werden boeken gedrukt door loden letters te plaatsen in een frame en af te drukken op papier. Zo konden snel hele pagina’s en boeken worden afgedrukt, terwijl in de periode daarvoor teksten met de hand werden overgeschreven.
Dit artikel is een reactie op tekst 2 Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam van Maarten Doorman.
Tekst 3
Stimuleer het lezen, maar negeer Netflix niet
(1) Met instemming las ik het 40 ontspannend. Maar vergeten we betoog van Maarten Doorman voor daarbij niet dat de leesinspanning het lezen van boeken (Opinie & door jongeren anders wordt ervaren Debat, 11 september). Doorman dan door ons? Ook jongeren
5 wijst op de neerwaartse spiraal van houden van verhalen, maar ze het lezen, met name van literatuur, 45 kunnen kiezen uit twee aanbieders: bij de jongere generaties. Ook pleit het verhaal in boekvorm en het hij gloedvol voor het stimuleren van Netflixverhaal. lezen en wat dat jongeren te bieden (4) Ter vergelijking: toen de e-bike
10 heeft. Die boodschap is relevant en nog niet bestond, was fietsen op iedere keer weer noodzakelijk. 50 eigen kracht normaal. Het was de (2) De belangrijkste oorzaak voor enige mogelijkheid om je per fiets te de ontlezing is volgens Doorman verplaatsen. De tijden veranderen dat mensen niet op kunnen tegen en voor veel ouderen lijkt gewoon
15 het beeldscherm en de krachten fietsen al snel een te zware van “Google, Apple, Twitter, 55 inspanning geworden. Gelukkig is YouTube en Facebook”. Natuurlijk er de e-bike, die ervoor zorgt dat je kan een auteur nooit volledig zijn in minder hoeft te trappen. een artikel, maar ik mis toch de (5) Sinds mensen thuis op de bank
20 streamingdiensten Netflix, Video- een bioscoop hebben, komen land en HBO. Zij bieden met name 60 jongeren al vroeg tot de ontdekking de jongere generaties verhalen die dat het kijken naar een verhaal min- veel makkelijker te consumeren zijn der energie kost dan het lezen van dan wanneer zij zelf een verhaal een verhaal. En gelijk hebben ze.
25 moeten lezen. Ik denk dat wij als (6) Lezen vraagt nogal wat inspan- oudere generaties te veel van onze 65 ning van de lezer: geconcentreerde eigen (lees)ervaringen uitgaan en aandacht en het transformeren van vergeten dat wij lazen in een tijd dat een wereld in woorden tot een het lezen van boeken bijna de enige verhaal. Je moet het verhaal zelf
30 mogelijkheid bood om je op ieder oproepen in je hoofd. Dat lukt moment te kunnen verplaatsen in 70 alleen als je niet te moe bent. Zodra andere gedachte- en gevoels- de concentratie wegvalt, stopt het werelden dan die van jezelf. verhaal. Natuurlijk was er de film, maar in (7) Een Netflix-aflevering gaat er
35 tegenstelling tot de literatuur kon je heel wat gemakkelijker in. Een daarvan alleen op bepaalde 75 verhaal in beelden ontrolt zich van- momenten genieten. zelf, zelfs als je moe bent. Ook ik (3) Wij ouderen vonden en vinden ervaar dat verschil als hartstoch- lezen niet inspannend, eerder telijk lezer en Netflixkijker.
(8) Lezen vraagt om afzondering. van gedachten en gevoelens van
80 Het is
- wat klinkt dat vervelend
- 105 anderen. Netflix en andere beeld- een letterlijk “asociale” bezigheid. dragers kunnen schitterend het Lezen doe je in je eentje, in af- handelen van personages vast- zondering; een ander mag je niet leggen. Maar wat personages echt storen, want dan is de concentratie denken en voelen, kunnen ze alleen
85 weg en stopt het verhaal. Lezen 110 suggereren. lukt vaak alleen in alle rust en stilte. (11) Alleen de roman biedt de Kom daar eens om in deze tijd. mogelijkheid je echt te verplaatsen Netflixen kun je ook met zijn in de hoofden van anderen, hun tweeën, gezellig “bingewatchen”, gedachten en diepste gevoelens te
90 ondertussen al of niet ervaringen 115 leren kennen. Dat maakt lezen nog met elkaar delend. altijd uniek en waardevol. Alle (9) Misschien moeten we als reden dus om het literatuur- bepleiters van het lezen ons niet onderwijs te stimuleren, maar dan afzetten tegen dat kijken naar is het wel zaak je niet af te zetten
95 verhalen, maar jongeren het 120 tegen Netflixkijken. Betrek het verschil laten ervaren tussen het kijken naar verhalen veel meer bij lezen en kijken. Wat heeft dat het lezen van verhalen. “lastige lezen” meer te bieden dan (12) Vergelijkend kijken en lezen kijken? levert mogelijk op dat jongeren
100 (10) Lezen biedt nog altijd mogelijk- 125 tijdens het literatuuronderwijs heden die beeldverhalen missen: ontdekken dat het lezen van een door te lezen kun je je verplaatsen verhaal nog altijd iets essentieels in de voor het oog verborgen wereld biedt wat Netflix mist.
naar: John Louws uit: de Volkskrant, 17 september 2020
John Louws is oud-docent Nederlands.
Bekijk het antwoord
- 1 (alleen tekst) 3 2 allebei 3 allebei 4 (alleen tekst) 3 5 (alleen tekst) 2 6 allebei 7 allebei / (alleen tekst) 3 indien zeven elementen juist (4) indien zes elementen juist (3) indien vijf elementen juist (2) indien vier elementen juist (1) indien minder dan vier elementen juist (0) (4)
Tekstfragment 1 is een fragment uit een interview met twee filosofen waarin de vraag aan bod komt of het erg is dat er minder gelezen en meer genetflixt wordt.
tekstfragment 1
(1) “Je kunt beter een goede serie kijken dan een slecht boek lezen”, zegt Fleur Jongepier, docent toegepaste ethiek en onderzoeker aan de Radboud Universiteit. “Dat neemt niet weg dat er tal van redenen zijn waarom lezen waardevol is. Zo zorgen boeken ervoor dat wij andere tijden, culturen en opvattingen begrijpen; dat we kennis opdoen over ons- zelf, anderen en de wereld in brede zin. Maar dat kunnen series en films ook bieden. We hebben behoefte aan goede verhalen, niet per se aan boeken. De ene vorm is daarbij niet per definitie beter dan de andere vorm, het gaat om de kwaliteit van het verhaal. Neem het boek 1984 van George Orwell en de serie Black Mirror op Netflix. Is het beter als een scholier een roman over een dystopie leest dan dat hij een science- fictionserie over dystopieën kijkt? Dat lijkt mij niet; het zijn beide interessante, gelaagde verhalen.” (2) “Er is wel degelijk een groot verschil tussen beide”, reageert filosoof en schrijver Désanne van Brederode. “Een boek lezen is een intieme aangelegenheid tussen mij en het fysieke boek. Hoewel de schrijver zo goed mogelijk een bepaalde wereld schetst, is het mijn verbeelding die aan de hand van zijn woorden de personages, kamers en landschappen oproept. Bij een serie of film krijg ik die hele wereld op een presenteer- blaadje aangereikt. Dit verschil tussen actieve en passieve verbeelding is van belang: boeken dagen het verbeeldingsvermogen meer uit en bieden ruimte voor persoonlijke invullingen. Dat blijft iets magisch van het geschreven woord.” (3) Fleur Jongepier: “In hoeverre we iets actief of passief meemaken, heeft denk ik meer te maken met de inhoud en kwaliteit van het verhaal. En ook films of series kunnen een intieme relatie teweegbrengen. Bovendien, is onszelf passief onderdompelen in verhalen altijd slechter? Als je geen energie hebt om een boek op te pakken, maar wel om een goede serie te kijken, lijkt mij dat prima. Het is beter dan eindeloos door sociale media scrollen, wat je anders misschien zou doen.”
naar: Alexandra van Ditmars, ‘Woord én beeld zijn waardevol’ uit: Trouw, 25 juni 2020
Stel je voor: Op school ga je discussiëren over de volgende stelling: “Een verhaal in boekvorm heeft meerwaarde boven een Netflixverhaal.” Je leest ter voorbereiding op de discussie tekst 2, tekst 3 en tekstfragment 1.
Tijdens het lezen merk je op dat het begrip “geestelijke […] oefening” uit tekst 2 (regels 202-203) inhoudelijk overeenkomt met een zin in alinea 5 tot en met 8 van tekst 3.
Vraag 32 1 punt
Citeer deze zin uit tekst 3.
Tekst 2
Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam
(1) De Duitse kranten zijn de beste hetzelfde boek: de Bijbel, in Duits- van Europa en misschien wel van land door Luther in de volkstaal de hele wereld. Wat een overdaad vertaald, of bij ons de moralistische aan nieuws en commentaar, aan gedichten van Jacob Cats.
5 achtergrond, analyse, economie, 45 (4) In de achttiende eeuw begint sport en cultuur! Voor Nederlandse men extensief te lezen: het ene lezers is het haast te veel van het boek na het andere wordt verslon- goede en de meeste jongeren hier den. Mensen laten zich meeslepen zijn zelfs niet in staat om zo'n krant, door de verbeelding of het betoog
10 al was die in het Nederlands, te 50 van de schrijver en het aantal nieu- lezen. Evenmin als literatuur of we titels groeit spectaculair. De andere boeken. eerste bestsellers verschijnen: van (2) Niet omdat ze dom zijn, maar Goethes Die Leiden des jungen omdat het hun op school steeds Werthers (1774) tot Rousseaus
15 minder wordt geleerd. Hoewel uit 55 Julie, ou la nouvelle Héloïse (1761). onderzoeken blijkt dat de leesvaar- Er kwamen pockets, tijdschriften, digheid afneemt en de laaggelet- kranten. Iedereen las. De bevoor- terdheid groeit, halen politici de rechte klassen beklaagden zich schouders op. Kennelijk vinden we erover dat koetsiers en dienst-
20 het niet belangrijk dat iedereen kan 60 meisjes met de neus in hun boeken lezen. Maar een diepere oorzaak is zaten. natuurlijk dat we niet op kunnen (5) Lezen maakte een democra- tegen het (bewegende) beeld van tische maatschappij mogelijk; het onze schermen. Ook oudere gene- was en is de belangrijkste motor
25 raties niet: we leveren allemaal 65 achter de basiswaarden van vrijheid leestijd in. We verliezen het simpel- en gelijkheid. Burgers begonnen na weg van Google, Apple, Twitter, te denken over wat een rechtvaar- YouTube en Facebook. En al krij- dige samenleving was en talloze gen we er veel voor terug, het is de romans wierpen licht op schrijnende
30 vraag of wij kiezen voor ontlezing of 70 sociale ongelijkheid. Volgens de dat we het sluipenderwijs laten achttiende-eeuwse schrijver Georg gebeuren. Christoph Lichtenberg was de (3) Rond 1450 vond Gutenberg de wereld meer veranderd “door het boekdrukkunst uit. Vanaf dat mo- lood in zetkasten dan door lood in
35 ment worden teksten dankzij het 75 kogels”. Maar is dat nog altijd zo? zetten van letters in lood1) in toe- Is lezen nog wel van deze tijd? Is nemende mate verspreid. En gele- het niet zoiets als de pruiken van de zen. Aanvankelijk bestond vooral achttiende eeuw, of het sigaren een intensieve manier van lezen. roken van heren en borduren van
40 Mensen lazen, vaak hardop, steeds 80 dames een eeuw later: leuk, alleen
volstrekt uit de tijd? anderen anders zijn en daardoor (6) Weinigen gaan zover, maar dat nog niet minder. Zo brengt het lezen, en al helemaal het lezen van 130 lezen van boeken al eeuwen eman- boeken, in een neerwaartse spiraal cipatie tot stand, doordat we ons
85 dreigt te belanden, valt ondanks verplaatsen in arme sloebers van leesclubs en e-readers toch lastig het interbellum uit de romans van te ontkennen. Willen we dat? Ik ben Alfred Döblin of Hans Fallada; in de natuurlijk vooringenomen, want mijn 135 met hun seksualiteit worstelende leven hangt van lezen en schrijven hoofdpersonen van James Baldwin
90 aan elkaar. Toch worden de voor- of Gerard Reve in de jaren zestig delen van lezen, van boeken en in en zeventig; in de hel die Margaret het bijzonder van literatuur weinig Atwood voor vrouwen bekokstooft betwist. Het stimuleert de verbeel- 140 in The Handmaid’s Tale (het boek is ding en dat levert een intense vorm beter) of de hartverscheurende
95 van plezier op, zoals elke lezer taferelen van Charles Dickens’ weet. Een goed boek is doorgaans kinderen in het negentiende- leuker dan de film omdat je de eeuwse Londen. beelden zelf vormgeeft. 145 (9) Lezen helpt ons ook ons te (7) Verder brengt literatuur ons een verhouden tot ons verleden, zoals
100 gevoel voor ambivalentie bij. We de naoorlogse literatuur heeft laten leren dat mensen zich anders voor- zien. Duitslands kritische omgang doen dan ze zijn, zich anders ge- met de oorlog is ondenkbaar zonder dragen dan ze willen (en herkennen 150 de boeken van schrijvers als het bij onszelf), en dat dingen vaak Heinrich Böll, Günter Grass en
105 niet zijn wat ze zijn, net als in het Martin Walser. Verder vergroot echte leven. Dat gevoel, dat niet lezen onze kennis van de binnen- alles duidelijk is en nooit duidelijk wereld op een intensere manier dan zal zijn, is in covidtijden behulp- 155 film. Het levert munitie voor het zaam, en ook bij ander getob. maatschappelijk debat over de
110 Houdt die ander wel echt van ons, toekomst van de mens, robots, wil ik wel het werk dat ik doe, moet euthanasie, gender en de rol van de het roer niet om? Je weet het nooit, staat. Onze democratie is tot stand dat is niet fijn, maar literatuur leert 160 gekomen door lezen en schrijven ons met onzekerheid te leven en en kan nog steeds niet zonder.
115 deze zelfs te waarderen. Lezen heeft ons vrijheid en recht- (8) Boeken en goede kranten zijn vaardigheid gebracht. Lezen ten onmisbaar voor onze politieke slotte, vergroot onze woordenschat cultuur. Niet alleen als tegengif 165 en draagt zo bij aan het (niet altijd tegen de oneliners van Twitter en even grote) plezier om met andere
120 de emotiegolven op andere sociale mensen om te gaan. media, ook omdat in de literatuur (10) De desinteresse van de politiek ideeën ontwikkeld worden over hoe in literatuur- en taalonderwijs en in we met elkaar om kunnen gaan, en 170 lezen is dan ook onbegrijpelijk en over identiteit. Onze eigen identiteit schandalig. Misschien kan aan het
125 en die van anderen. Want de ver- bestrijden van die nalatigheid een beelding oefenen maakt empathie wat filosofischer argument worden mogelijk en maakt begrijpelijk dat toegevoegd, dat ik nog niet eerder
175 tegenkwam. In toenemende mate oefening. Namelijk stilzitten als je worden wij beheerst door de niet mentaal of visueel wordt algoritmen van de grote tech- 195 geprikkeld. bedrijven en dat geldt voor jonge (12) Iedereen kent de verleiding mensen des te meer. Hoe stellen van de smartphone en hoe die je
180 we ons daartegen teweer, zelfs al wegtrekt uit een tekst. Je een tijd zijn we ons daarvan bewust? op tekst concentreren en je dus (11) Daartoe moeten we ons niet tot 200 vanuit eigen geestelijke activiteit op object van digitale technologie laten iets richten, is veel moeilijker ge- maken, een technologie die er worden. Precies deze zowel gees-
185 steeds beter in slaagt ons via telijke als lichamelijke oefening is visuele en emotionele prikkels aan nodig om niet de speelbal te wor- zich te binden. Het handhaven of 205 den van commerciële en politieke terugwinnen van onze onafhanke- manipulatie die het zelfstandig lijkheid vereist niet alleen bewust- denkende individu wegvaagt, en
190 zijn van wat deze technologie met daarmee ons maatschappelijk ons doet, maar ook oefening. Die functioneren in een levende oefening is vaak tegelijk een fysieke 210 democratie.
naar: Maarten Doorman uit: de Volkskrant, 11 september 2020
Maarten Doorman is filosoof en dichter.
noot 1 Vanaf het einde van de 15e eeuw werden boeken gedrukt door loden letters te plaatsen in een frame en af te drukken op papier. Zo konden snel hele pagina’s en boeken worden afgedrukt, terwijl in de periode daarvoor teksten met de hand werden overgeschreven.
Dit artikel is een reactie op tekst 2 Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam van Maarten Doorman.
Tekst 3
Stimuleer het lezen, maar negeer Netflix niet
(1) Met instemming las ik het 40 ontspannend. Maar vergeten we betoog van Maarten Doorman voor daarbij niet dat de leesinspanning het lezen van boeken (Opinie & door jongeren anders wordt ervaren Debat, 11 september). Doorman dan door ons? Ook jongeren
5 wijst op de neerwaartse spiraal van houden van verhalen, maar ze het lezen, met name van literatuur, 45 kunnen kiezen uit twee aanbieders: bij de jongere generaties. Ook pleit het verhaal in boekvorm en het hij gloedvol voor het stimuleren van Netflixverhaal. lezen en wat dat jongeren te bieden (4) Ter vergelijking: toen de e-bike
10 heeft. Die boodschap is relevant en nog niet bestond, was fietsen op iedere keer weer noodzakelijk. 50 eigen kracht normaal. Het was de (2) De belangrijkste oorzaak voor enige mogelijkheid om je per fiets te de ontlezing is volgens Doorman verplaatsen. De tijden veranderen dat mensen niet op kunnen tegen en voor veel ouderen lijkt gewoon
15 het beeldscherm en de krachten fietsen al snel een te zware van “Google, Apple, Twitter, 55 inspanning geworden. Gelukkig is YouTube en Facebook”. Natuurlijk er de e-bike, die ervoor zorgt dat je kan een auteur nooit volledig zijn in minder hoeft te trappen. een artikel, maar ik mis toch de (5) Sinds mensen thuis op de bank
20 streamingdiensten Netflix, Video- een bioscoop hebben, komen land en HBO. Zij bieden met name 60 jongeren al vroeg tot de ontdekking de jongere generaties verhalen die dat het kijken naar een verhaal min- veel makkelijker te consumeren zijn der energie kost dan het lezen van dan wanneer zij zelf een verhaal een verhaal. En gelijk hebben ze.
25 moeten lezen. Ik denk dat wij als (6) Lezen vraagt nogal wat inspan- oudere generaties te veel van onze 65 ning van de lezer: geconcentreerde eigen (lees)ervaringen uitgaan en aandacht en het transformeren van vergeten dat wij lazen in een tijd dat een wereld in woorden tot een het lezen van boeken bijna de enige verhaal. Je moet het verhaal zelf
30 mogelijkheid bood om je op ieder oproepen in je hoofd. Dat lukt moment te kunnen verplaatsen in 70 alleen als je niet te moe bent. Zodra andere gedachte- en gevoels- de concentratie wegvalt, stopt het werelden dan die van jezelf. verhaal. Natuurlijk was er de film, maar in (7) Een Netflix-aflevering gaat er
35 tegenstelling tot de literatuur kon je heel wat gemakkelijker in. Een daarvan alleen op bepaalde 75 verhaal in beelden ontrolt zich van- momenten genieten. zelf, zelfs als je moe bent. Ook ik (3) Wij ouderen vonden en vinden ervaar dat verschil als hartstoch- lezen niet inspannend, eerder telijk lezer en Netflixkijker.
(8) Lezen vraagt om afzondering. van gedachten en gevoelens van
80 Het is
- wat klinkt dat vervelend
- 105 anderen. Netflix en andere beeld- een letterlijk “asociale” bezigheid. dragers kunnen schitterend het Lezen doe je in je eentje, in af- handelen van personages vast- zondering; een ander mag je niet leggen. Maar wat personages echt storen, want dan is de concentratie denken en voelen, kunnen ze alleen
85 weg en stopt het verhaal. Lezen 110 suggereren. lukt vaak alleen in alle rust en stilte. (11) Alleen de roman biedt de Kom daar eens om in deze tijd. mogelijkheid je echt te verplaatsen Netflixen kun je ook met zijn in de hoofden van anderen, hun tweeën, gezellig “bingewatchen”, gedachten en diepste gevoelens te
90 ondertussen al of niet ervaringen 115 leren kennen. Dat maakt lezen nog met elkaar delend. altijd uniek en waardevol. Alle (9) Misschien moeten we als reden dus om het literatuur- bepleiters van het lezen ons niet onderwijs te stimuleren, maar dan afzetten tegen dat kijken naar is het wel zaak je niet af te zetten
95 verhalen, maar jongeren het 120 tegen Netflixkijken. Betrek het verschil laten ervaren tussen het kijken naar verhalen veel meer bij lezen en kijken. Wat heeft dat het lezen van verhalen. “lastige lezen” meer te bieden dan (12) Vergelijkend kijken en lezen kijken? levert mogelijk op dat jongeren
100 (10) Lezen biedt nog altijd mogelijk- 125 tijdens het literatuuronderwijs heden die beeldverhalen missen: ontdekken dat het lezen van een door te lezen kun je je verplaatsen verhaal nog altijd iets essentieels in de voor het oog verborgen wereld biedt wat Netflix mist.
naar: John Louws uit: de Volkskrant, 17 september 2020
John Louws is oud-docent Nederlands.
Bekijk het antwoord
- “(Lezen vraagt nogal wat inspanning van de lezer:) geconcentreerde aandacht en het transformeren van een wereld in woorden tot een verhaal.” (regels 64-68, tekst 3) OF “Je moet het verhaal zelf oproepen in je hoofd.” (regels 68-69, tekst 3) Beoordeel de spelling. (1)
Het begrip “geestelijke oefening” komt ook in andere bewoordingen voor in alinea 2 van tekstfragment 1.
Vraag 33 1 punt
Welke bewoording in tekstfragment 1 is dat?
Tekst 2
Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam
(1) De Duitse kranten zijn de beste hetzelfde boek: de Bijbel, in Duits- van Europa en misschien wel van land door Luther in de volkstaal de hele wereld. Wat een overdaad vertaald, of bij ons de moralistische aan nieuws en commentaar, aan gedichten van Jacob Cats.
5 achtergrond, analyse, economie, 45 (4) In de achttiende eeuw begint sport en cultuur! Voor Nederlandse men extensief te lezen: het ene lezers is het haast te veel van het boek na het andere wordt verslon- goede en de meeste jongeren hier den. Mensen laten zich meeslepen zijn zelfs niet in staat om zo'n krant, door de verbeelding of het betoog
10 al was die in het Nederlands, te 50 van de schrijver en het aantal nieu- lezen. Evenmin als literatuur of we titels groeit spectaculair. De andere boeken. eerste bestsellers verschijnen: van (2) Niet omdat ze dom zijn, maar Goethes Die Leiden des jungen omdat het hun op school steeds Werthers (1774) tot Rousseaus
15 minder wordt geleerd. Hoewel uit 55 Julie, ou la nouvelle Héloïse (1761). onderzoeken blijkt dat de leesvaar- Er kwamen pockets, tijdschriften, digheid afneemt en de laaggelet- kranten. Iedereen las. De bevoor- terdheid groeit, halen politici de rechte klassen beklaagden zich schouders op. Kennelijk vinden we erover dat koetsiers en dienst-
20 het niet belangrijk dat iedereen kan 60 meisjes met de neus in hun boeken lezen. Maar een diepere oorzaak is zaten. natuurlijk dat we niet op kunnen (5) Lezen maakte een democra- tegen het (bewegende) beeld van tische maatschappij mogelijk; het onze schermen. Ook oudere gene- was en is de belangrijkste motor
25 raties niet: we leveren allemaal 65 achter de basiswaarden van vrijheid leestijd in. We verliezen het simpel- en gelijkheid. Burgers begonnen na weg van Google, Apple, Twitter, te denken over wat een rechtvaar- YouTube en Facebook. En al krij- dige samenleving was en talloze gen we er veel voor terug, het is de romans wierpen licht op schrijnende
30 vraag of wij kiezen voor ontlezing of 70 sociale ongelijkheid. Volgens de dat we het sluipenderwijs laten achttiende-eeuwse schrijver Georg gebeuren. Christoph Lichtenberg was de (3) Rond 1450 vond Gutenberg de wereld meer veranderd “door het boekdrukkunst uit. Vanaf dat mo- lood in zetkasten dan door lood in
35 ment worden teksten dankzij het 75 kogels”. Maar is dat nog altijd zo? zetten van letters in lood1) in toe- Is lezen nog wel van deze tijd? Is nemende mate verspreid. En gele- het niet zoiets als de pruiken van de zen. Aanvankelijk bestond vooral achttiende eeuw, of het sigaren een intensieve manier van lezen. roken van heren en borduren van
40 Mensen lazen, vaak hardop, steeds 80 dames een eeuw later: leuk, alleen
volstrekt uit de tijd? anderen anders zijn en daardoor (6) Weinigen gaan zover, maar dat nog niet minder. Zo brengt het lezen, en al helemaal het lezen van 130 lezen van boeken al eeuwen eman- boeken, in een neerwaartse spiraal cipatie tot stand, doordat we ons
85 dreigt te belanden, valt ondanks verplaatsen in arme sloebers van leesclubs en e-readers toch lastig het interbellum uit de romans van te ontkennen. Willen we dat? Ik ben Alfred Döblin of Hans Fallada; in de natuurlijk vooringenomen, want mijn 135 met hun seksualiteit worstelende leven hangt van lezen en schrijven hoofdpersonen van James Baldwin
90 aan elkaar. Toch worden de voor- of Gerard Reve in de jaren zestig delen van lezen, van boeken en in en zeventig; in de hel die Margaret het bijzonder van literatuur weinig Atwood voor vrouwen bekokstooft betwist. Het stimuleert de verbeel- 140 in The Handmaid’s Tale (het boek is ding en dat levert een intense vorm beter) of de hartverscheurende
95 van plezier op, zoals elke lezer taferelen van Charles Dickens’ weet. Een goed boek is doorgaans kinderen in het negentiende- leuker dan de film omdat je de eeuwse Londen. beelden zelf vormgeeft. 145 (9) Lezen helpt ons ook ons te (7) Verder brengt literatuur ons een verhouden tot ons verleden, zoals
100 gevoel voor ambivalentie bij. We de naoorlogse literatuur heeft laten leren dat mensen zich anders voor- zien. Duitslands kritische omgang doen dan ze zijn, zich anders ge- met de oorlog is ondenkbaar zonder dragen dan ze willen (en herkennen 150 de boeken van schrijvers als het bij onszelf), en dat dingen vaak Heinrich Böll, Günter Grass en
105 niet zijn wat ze zijn, net als in het Martin Walser. Verder vergroot echte leven. Dat gevoel, dat niet lezen onze kennis van de binnen- alles duidelijk is en nooit duidelijk wereld op een intensere manier dan zal zijn, is in covidtijden behulp- 155 film. Het levert munitie voor het zaam, en ook bij ander getob. maatschappelijk debat over de
110 Houdt die ander wel echt van ons, toekomst van de mens, robots, wil ik wel het werk dat ik doe, moet euthanasie, gender en de rol van de het roer niet om? Je weet het nooit, staat. Onze democratie is tot stand dat is niet fijn, maar literatuur leert 160 gekomen door lezen en schrijven ons met onzekerheid te leven en en kan nog steeds niet zonder.
115 deze zelfs te waarderen. Lezen heeft ons vrijheid en recht- (8) Boeken en goede kranten zijn vaardigheid gebracht. Lezen ten onmisbaar voor onze politieke slotte, vergroot onze woordenschat cultuur. Niet alleen als tegengif 165 en draagt zo bij aan het (niet altijd tegen de oneliners van Twitter en even grote) plezier om met andere
120 de emotiegolven op andere sociale mensen om te gaan. media, ook omdat in de literatuur (10) De desinteresse van de politiek ideeën ontwikkeld worden over hoe in literatuur- en taalonderwijs en in we met elkaar om kunnen gaan, en 170 lezen is dan ook onbegrijpelijk en over identiteit. Onze eigen identiteit schandalig. Misschien kan aan het
125 en die van anderen. Want de ver- bestrijden van die nalatigheid een beelding oefenen maakt empathie wat filosofischer argument worden mogelijk en maakt begrijpelijk dat toegevoegd, dat ik nog niet eerder
175 tegenkwam. In toenemende mate oefening. Namelijk stilzitten als je worden wij beheerst door de niet mentaal of visueel wordt algoritmen van de grote tech- 195 geprikkeld. bedrijven en dat geldt voor jonge (12) Iedereen kent de verleiding mensen des te meer. Hoe stellen van de smartphone en hoe die je
180 we ons daartegen teweer, zelfs al wegtrekt uit een tekst. Je een tijd zijn we ons daarvan bewust? op tekst concentreren en je dus (11) Daartoe moeten we ons niet tot 200 vanuit eigen geestelijke activiteit op object van digitale technologie laten iets richten, is veel moeilijker ge- maken, een technologie die er worden. Precies deze zowel gees-
185 steeds beter in slaagt ons via telijke als lichamelijke oefening is visuele en emotionele prikkels aan nodig om niet de speelbal te wor- zich te binden. Het handhaven of 205 den van commerciële en politieke terugwinnen van onze onafhanke- manipulatie die het zelfstandig lijkheid vereist niet alleen bewust- denkende individu wegvaagt, en
190 zijn van wat deze technologie met daarmee ons maatschappelijk ons doet, maar ook oefening. Die functioneren in een levende oefening is vaak tegelijk een fysieke 210 democratie.
naar: Maarten Doorman uit: de Volkskrant, 11 september 2020
Maarten Doorman is filosoof en dichter.
noot 1 Vanaf het einde van de 15e eeuw werden boeken gedrukt door loden letters te plaatsen in een frame en af te drukken op papier. Zo konden snel hele pagina’s en boeken worden afgedrukt, terwijl in de periode daarvoor teksten met de hand werden overgeschreven.
Dit artikel is een reactie op tekst 2 Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam van Maarten Doorman.
Tekst 3
Stimuleer het lezen, maar negeer Netflix niet
(1) Met instemming las ik het 40 ontspannend. Maar vergeten we betoog van Maarten Doorman voor daarbij niet dat de leesinspanning het lezen van boeken (Opinie & door jongeren anders wordt ervaren Debat, 11 september). Doorman dan door ons? Ook jongeren
5 wijst op de neerwaartse spiraal van houden van verhalen, maar ze het lezen, met name van literatuur, 45 kunnen kiezen uit twee aanbieders: bij de jongere generaties. Ook pleit het verhaal in boekvorm en het hij gloedvol voor het stimuleren van Netflixverhaal. lezen en wat dat jongeren te bieden (4) Ter vergelijking: toen de e-bike
10 heeft. Die boodschap is relevant en nog niet bestond, was fietsen op iedere keer weer noodzakelijk. 50 eigen kracht normaal. Het was de (2) De belangrijkste oorzaak voor enige mogelijkheid om je per fiets te de ontlezing is volgens Doorman verplaatsen. De tijden veranderen dat mensen niet op kunnen tegen en voor veel ouderen lijkt gewoon
15 het beeldscherm en de krachten fietsen al snel een te zware van “Google, Apple, Twitter, 55 inspanning geworden. Gelukkig is YouTube en Facebook”. Natuurlijk er de e-bike, die ervoor zorgt dat je kan een auteur nooit volledig zijn in minder hoeft te trappen. een artikel, maar ik mis toch de (5) Sinds mensen thuis op de bank
20 streamingdiensten Netflix, Video- een bioscoop hebben, komen land en HBO. Zij bieden met name 60 jongeren al vroeg tot de ontdekking de jongere generaties verhalen die dat het kijken naar een verhaal min- veel makkelijker te consumeren zijn der energie kost dan het lezen van dan wanneer zij zelf een verhaal een verhaal. En gelijk hebben ze.
25 moeten lezen. Ik denk dat wij als (6) Lezen vraagt nogal wat inspan- oudere generaties te veel van onze 65 ning van de lezer: geconcentreerde eigen (lees)ervaringen uitgaan en aandacht en het transformeren van vergeten dat wij lazen in een tijd dat een wereld in woorden tot een het lezen van boeken bijna de enige verhaal. Je moet het verhaal zelf
30 mogelijkheid bood om je op ieder oproepen in je hoofd. Dat lukt moment te kunnen verplaatsen in 70 alleen als je niet te moe bent. Zodra andere gedachte- en gevoels- de concentratie wegvalt, stopt het werelden dan die van jezelf. verhaal. Natuurlijk was er de film, maar in (7) Een Netflix-aflevering gaat er
35 tegenstelling tot de literatuur kon je heel wat gemakkelijker in. Een daarvan alleen op bepaalde 75 verhaal in beelden ontrolt zich van- momenten genieten. zelf, zelfs als je moe bent. Ook ik (3) Wij ouderen vonden en vinden ervaar dat verschil als hartstoch- lezen niet inspannend, eerder telijk lezer en Netflixkijker.
(8) Lezen vraagt om afzondering. van gedachten en gevoelens van
80 Het is
- wat klinkt dat vervelend
- 105 anderen. Netflix en andere beeld- een letterlijk “asociale” bezigheid. dragers kunnen schitterend het Lezen doe je in je eentje, in af- handelen van personages vast- zondering; een ander mag je niet leggen. Maar wat personages echt storen, want dan is de concentratie denken en voelen, kunnen ze alleen
85 weg en stopt het verhaal. Lezen 110 suggereren. lukt vaak alleen in alle rust en stilte. (11) Alleen de roman biedt de Kom daar eens om in deze tijd. mogelijkheid je echt te verplaatsen Netflixen kun je ook met zijn in de hoofden van anderen, hun tweeën, gezellig “bingewatchen”, gedachten en diepste gevoelens te
90 ondertussen al of niet ervaringen 115 leren kennen. Dat maakt lezen nog met elkaar delend. altijd uniek en waardevol. Alle (9) Misschien moeten we als reden dus om het literatuur- bepleiters van het lezen ons niet onderwijs te stimuleren, maar dan afzetten tegen dat kijken naar is het wel zaak je niet af te zetten
95 verhalen, maar jongeren het 120 tegen Netflixkijken. Betrek het verschil laten ervaren tussen het kijken naar verhalen veel meer bij lezen en kijken. Wat heeft dat het lezen van verhalen. “lastige lezen” meer te bieden dan (12) Vergelijkend kijken en lezen kijken? levert mogelijk op dat jongeren
100 (10) Lezen biedt nog altijd mogelijk- 125 tijdens het literatuuronderwijs heden die beeldverhalen missen: ontdekken dat het lezen van een door te lezen kun je je verplaatsen verhaal nog altijd iets essentieels in de voor het oog verborgen wereld biedt wat Netflix mist.
naar: John Louws uit: de Volkskrant, 17 september 2020
John Louws is oud-docent Nederlands.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: een van de volgende: − mijn verbeelding − actieve verbeelding − (het) verbeeldingsvermogen Beoordeel de spelling. (1)
Je zoekt uit of de auteurs van tekst 2 en tekst 3 en de twee personen in tekstfragment 1 het wel of niet eens zijn met de stelling en waarom.
Vraag 34 4 punten
Neem de nummers uit onderstaande tabel over en geef steeds aan of de betreffende persoon het wel of niet eens is met de stelling en wat diens belangrijkste argument daarvoor is. stelling: “Een verhaal in boekvorm heeft meerwaarde boven een Netflixverhaal.” persoon wel of niet eens belangrijkste argument
1 auteur tekst 2
Tekst 3
Stimuleer het lezen, maar negeer Netflix niet
(1) Met instemming las ik het 40 ontspannend. Maar vergeten we betoog van Maarten Doorman voor daarbij niet dat de leesinspanning het lezen van boeken (Opinie & door jongeren anders wordt ervaren Debat, 11 september). Doorman dan door ons? Ook jongeren
5 wijst op de neerwaartse spiraal van houden van verhalen, maar ze het lezen, met name van literatuur, 45 kunnen kiezen uit twee aanbieders: bij de jongere generaties. Ook pleit het verhaal in boekvorm en het hij gloedvol voor het stimuleren van Netflixverhaal. lezen en wat dat jongeren te bieden (4) Ter vergelijking: toen de e-bike
10 heeft. Die boodschap is relevant en nog niet bestond, was fietsen op iedere keer weer noodzakelijk. 50 eigen kracht normaal. Het was de (2) De belangrijkste oorzaak voor enige mogelijkheid om je per fiets te de ontlezing is volgens Doorman verplaatsen. De tijden veranderen dat mensen niet op kunnen tegen en voor veel ouderen lijkt gewoon
15 het beeldscherm en de krachten fietsen al snel een te zware van “Google, Apple, Twitter, 55 inspanning geworden. Gelukkig is YouTube en Facebook”. Natuurlijk er de e-bike, die ervoor zorgt dat je kan een auteur nooit volledig zijn in minder hoeft te trappen. een artikel, maar ik mis toch de (5) Sinds mensen thuis op de bank
20 streamingdiensten Netflix, Video- een bioscoop hebben, komen land en HBO. Zij bieden met name 60 jongeren al vroeg tot de ontdekking de jongere generaties verhalen die dat het kijken naar een verhaal min- veel makkelijker te consumeren zijn der energie kost dan het lezen van dan wanneer zij zelf een verhaal een verhaal. En gelijk hebben ze.
25 moeten lezen. Ik denk dat wij als (6) Lezen vraagt nogal wat inspan- oudere generaties te veel van onze 65 ning van de lezer: geconcentreerde eigen (lees)ervaringen uitgaan en aandacht en het transformeren van vergeten dat wij lazen in een tijd dat een wereld in woorden tot een het lezen van boeken bijna de enige verhaal. Je moet het verhaal zelf
30 mogelijkheid bood om je op ieder oproepen in je hoofd. Dat lukt moment te kunnen verplaatsen in 70 alleen als je niet te moe bent. Zodra andere gedachte- en gevoels- de concentratie wegvalt, stopt het werelden dan die van jezelf. verhaal. Natuurlijk was er de film, maar in (7) Een Netflix-aflevering gaat er
35 tegenstelling tot de literatuur kon je heel wat gemakkelijker in. Een daarvan alleen op bepaalde 75 verhaal in beelden ontrolt zich van- momenten genieten. zelf, zelfs als je moe bent. Ook ik (3) Wij ouderen vonden en vinden ervaar dat verschil als hartstoch- lezen niet inspannend, eerder telijk lezer en Netflixkijker.
(8) Lezen vraagt om afzondering. van gedachten en gevoelens van
80 Het is
- wat klinkt dat vervelend
- 105 anderen. Netflix en andere beeld- een letterlijk “asociale” bezigheid. dragers kunnen schitterend het Lezen doe je in je eentje, in af- handelen van personages vast- zondering; een ander mag je niet leggen. Maar wat personages echt storen, want dan is de concentratie denken en voelen, kunnen ze alleen
85 weg en stopt het verhaal. Lezen 110 suggereren. lukt vaak alleen in alle rust en stilte. (11) Alleen de roman biedt de Kom daar eens om in deze tijd. mogelijkheid je echt te verplaatsen Netflixen kun je ook met zijn in de hoofden van anderen, hun tweeën, gezellig “bingewatchen”, gedachten en diepste gevoelens te
90 ondertussen al of niet ervaringen 115 leren kennen. Dat maakt lezen nog met elkaar delend. altijd uniek en waardevol. Alle (9) Misschien moeten we als reden dus om het literatuur- bepleiters van het lezen ons niet onderwijs te stimuleren, maar dan afzetten tegen dat kijken naar is het wel zaak je niet af te zetten
95 verhalen, maar jongeren het 120 tegen Netflixkijken. Betrek het verschil laten ervaren tussen het kijken naar verhalen veel meer bij lezen en kijken. Wat heeft dat het lezen van verhalen. “lastige lezen” meer te bieden dan (12) Vergelijkend kijken en lezen kijken? levert mogelijk op dat jongeren
100 (10) Lezen biedt nog altijd mogelijk- 125 tijdens het literatuuronderwijs heden die beeldverhalen missen: ontdekken dat het lezen van een door te lezen kun je je verplaatsen verhaal nog altijd iets essentieels in de voor het oog verborgen wereld biedt wat Netflix mist.
naar: John Louws uit: de Volkskrant, 17 september 2020
John Louws is oud-docent Nederlands.
Tekst 2
Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam
(1) De Duitse kranten zijn de beste hetzelfde boek: de Bijbel, in Duits- van Europa en misschien wel van land door Luther in de volkstaal de hele wereld. Wat een overdaad vertaald, of bij ons de moralistische aan nieuws en commentaar, aan gedichten van Jacob Cats.
5 achtergrond, analyse, economie, 45 (4) In de achttiende eeuw begint sport en cultuur! Voor Nederlandse men extensief te lezen: het ene lezers is het haast te veel van het boek na het andere wordt verslon- goede en de meeste jongeren hier den. Mensen laten zich meeslepen zijn zelfs niet in staat om zo'n krant, door de verbeelding of het betoog
10 al was die in het Nederlands, te 50 van de schrijver en het aantal nieu- lezen. Evenmin als literatuur of we titels groeit spectaculair. De andere boeken. eerste bestsellers verschijnen: van (2) Niet omdat ze dom zijn, maar Goethes Die Leiden des jungen omdat het hun op school steeds Werthers (1774) tot Rousseaus
15 minder wordt geleerd. Hoewel uit 55 Julie, ou la nouvelle Héloïse (1761). onderzoeken blijkt dat de leesvaar- Er kwamen pockets, tijdschriften, digheid afneemt en de laaggelet- kranten. Iedereen las. De bevoor- terdheid groeit, halen politici de rechte klassen beklaagden zich schouders op. Kennelijk vinden we erover dat koetsiers en dienst-
20 het niet belangrijk dat iedereen kan 60 meisjes met de neus in hun boeken lezen. Maar een diepere oorzaak is zaten. natuurlijk dat we niet op kunnen (5) Lezen maakte een democra- tegen het (bewegende) beeld van tische maatschappij mogelijk; het onze schermen. Ook oudere gene- was en is de belangrijkste motor
25 raties niet: we leveren allemaal 65 achter de basiswaarden van vrijheid leestijd in. We verliezen het simpel- en gelijkheid. Burgers begonnen na weg van Google, Apple, Twitter, te denken over wat een rechtvaar- YouTube en Facebook. En al krij- dige samenleving was en talloze gen we er veel voor terug, het is de romans wierpen licht op schrijnende
30 vraag of wij kiezen voor ontlezing of 70 sociale ongelijkheid. Volgens de dat we het sluipenderwijs laten achttiende-eeuwse schrijver Georg gebeuren. Christoph Lichtenberg was de (3) Rond 1450 vond Gutenberg de wereld meer veranderd “door het boekdrukkunst uit. Vanaf dat mo- lood in zetkasten dan door lood in
35 ment worden teksten dankzij het 75 kogels”. Maar is dat nog altijd zo? zetten van letters in lood1) in toe- Is lezen nog wel van deze tijd? Is nemende mate verspreid. En gele- het niet zoiets als de pruiken van de zen. Aanvankelijk bestond vooral achttiende eeuw, of het sigaren een intensieve manier van lezen. roken van heren en borduren van
40 Mensen lazen, vaak hardop, steeds 80 dames een eeuw later: leuk, alleen
volstrekt uit de tijd? anderen anders zijn en daardoor (6) Weinigen gaan zover, maar dat nog niet minder. Zo brengt het lezen, en al helemaal het lezen van 130 lezen van boeken al eeuwen eman- boeken, in een neerwaartse spiraal cipatie tot stand, doordat we ons
85 dreigt te belanden, valt ondanks verplaatsen in arme sloebers van leesclubs en e-readers toch lastig het interbellum uit de romans van te ontkennen. Willen we dat? Ik ben Alfred Döblin of Hans Fallada; in de natuurlijk vooringenomen, want mijn 135 met hun seksualiteit worstelende leven hangt van lezen en schrijven hoofdpersonen van James Baldwin
90 aan elkaar. Toch worden de voor- of Gerard Reve in de jaren zestig delen van lezen, van boeken en in en zeventig; in de hel die Margaret het bijzonder van literatuur weinig Atwood voor vrouwen bekokstooft betwist. Het stimuleert de verbeel- 140 in The Handmaid’s Tale (het boek is ding en dat levert een intense vorm beter) of de hartverscheurende
95 van plezier op, zoals elke lezer taferelen van Charles Dickens’ weet. Een goed boek is doorgaans kinderen in het negentiende- leuker dan de film omdat je de eeuwse Londen. beelden zelf vormgeeft. 145 (9) Lezen helpt ons ook ons te (7) Verder brengt literatuur ons een verhouden tot ons verleden, zoals
100 gevoel voor ambivalentie bij. We de naoorlogse literatuur heeft laten leren dat mensen zich anders voor- zien. Duitslands kritische omgang doen dan ze zijn, zich anders ge- met de oorlog is ondenkbaar zonder dragen dan ze willen (en herkennen 150 de boeken van schrijvers als het bij onszelf), en dat dingen vaak Heinrich Böll, Günter Grass en
105 niet zijn wat ze zijn, net als in het Martin Walser. Verder vergroot echte leven. Dat gevoel, dat niet lezen onze kennis van de binnen- alles duidelijk is en nooit duidelijk wereld op een intensere manier dan zal zijn, is in covidtijden behulp- 155 film. Het levert munitie voor het zaam, en ook bij ander getob. maatschappelijk debat over de
110 Houdt die ander wel echt van ons, toekomst van de mens, robots, wil ik wel het werk dat ik doe, moet euthanasie, gender en de rol van de het roer niet om? Je weet het nooit, staat. Onze democratie is tot stand dat is niet fijn, maar literatuur leert 160 gekomen door lezen en schrijven ons met onzekerheid te leven en en kan nog steeds niet zonder.
115 deze zelfs te waarderen. Lezen heeft ons vrijheid en recht- (8) Boeken en goede kranten zijn vaardigheid gebracht. Lezen ten onmisbaar voor onze politieke slotte, vergroot onze woordenschat cultuur. Niet alleen als tegengif 165 en draagt zo bij aan het (niet altijd tegen de oneliners van Twitter en even grote) plezier om met andere
120 de emotiegolven op andere sociale mensen om te gaan. media, ook omdat in de literatuur (10) De desinteresse van de politiek ideeën ontwikkeld worden over hoe in literatuur- en taalonderwijs en in we met elkaar om kunnen gaan, en 170 lezen is dan ook onbegrijpelijk en over identiteit. Onze eigen identiteit schandalig. Misschien kan aan het
125 en die van anderen. Want de ver- bestrijden van die nalatigheid een beelding oefenen maakt empathie wat filosofischer argument worden mogelijk en maakt begrijpelijk dat toegevoegd, dat ik nog niet eerder
175 tegenkwam. In toenemende mate oefening. Namelijk stilzitten als je worden wij beheerst door de niet mentaal of visueel wordt algoritmen van de grote tech- 195 geprikkeld. bedrijven en dat geldt voor jonge (12) Iedereen kent de verleiding mensen des te meer. Hoe stellen van de smartphone en hoe die je
180 we ons daartegen teweer, zelfs al wegtrekt uit een tekst. Je een tijd zijn we ons daarvan bewust? op tekst concentreren en je dus (11) Daartoe moeten we ons niet tot 200 vanuit eigen geestelijke activiteit op object van digitale technologie laten iets richten, is veel moeilijker ge- maken, een technologie die er worden. Precies deze zowel gees-
185 steeds beter in slaagt ons via telijke als lichamelijke oefening is visuele en emotionele prikkels aan nodig om niet de speelbal te wor- zich te binden. Het handhaven of 205 den van commerciële en politieke terugwinnen van onze onafhanke- manipulatie die het zelfstandig lijkheid vereist niet alleen bewust- denkende individu wegvaagt, en
190 zijn van wat deze technologie met daarmee ons maatschappelijk ons doet, maar ook oefening. Die functioneren in een levende oefening is vaak tegelijk een fysieke 210 democratie.
naar: Maarten Doorman uit: de Volkskrant, 11 september 2020
Maarten Doorman is filosoof en dichter.
noot 1 Vanaf het einde van de 15e eeuw werden boeken gedrukt door loden letters te plaatsen in een frame en af te drukken op papier. Zo konden snel hele pagina’s en boeken worden afgedrukt, terwijl in de periode daarvoor teksten met de hand werden overgeschreven.
Dit artikel is een reactie op tekst 2 Lezen is cruciale oefening voor geest én lichaam van Maarten Doorman.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: stelling: “Een verhaal in boekvorm heeft meerwaarde boven een Netflixverhaal.” persoon wel of belangrijkste argument niet eens 1 (auteur wel Bij het lezen van een boek geef je de tekst 2) beelden zelf vorm. / Lezen vergroot onze kennis van de binnenwereld op een intensere manier. 2 (auteur wel Alleen verhalen in boekvorm bieden je de tekst 3) mogelijkheid je echt te verplaatsen in (de gedachten en diepste gevoelens / hoofden van) anderen. 3 (Fleur niet Netflixverhalen kunnen ook interessante/ Jongepier) gelaagde verhalen zijn / kwaliteit hebben. / We hebben behoefte aan goede verhalen en dat hoeven niet per se boeken te zijn / en series en films kunnen die ook bieden. 4 (Désanne van wel Boeken dagen het verbeeldingsvermogen Brederode) meer uit / bieden ruimte voor persoonlijke invullingen. per juiste rij (1) Beoordeel de spelling. (4)
Tekst 4 Hoog tijd voor verplicht vaderschapsverlof
Hoog tijd voor verplicht vaderschapsverlof
(1) Nederland is naar de 38ste zorg. Zij krijgen zestien weken plaats gezakt op de ranglijst 45 verlof volledig doorbetaald; het gendergelijkheid van het World partnerverlof duurt (vanaf 2020) Economic Forum. Met het slechts zes weken, waarvan een
5 vrouwenquotum1) wil de overheid week volledig en vijf weken 70 de ongelijkheid in de bestuurs- procent worden doorbetaald. Voor kamers van bedrijven de komende 50 vaders kan 30 procent inkomens- jaren een halt toeroepen. Maar ook verlies een onoverkomelijk obstakel in de kinderkamers van Nederland- zijn om verlof op te nemen, zeker
10 se gezinnen is gelijkheid ver te voor ouders met weinig reserves of zoeken. een tijdelijk contract. (2) Nog steeds zijn het vooral 55 (5) De Nederlandse wetgever vindt moeders die zich verplicht voelen de ongelijke behandeling van om voor kinderen te zorgen en moeders en vaders gerechtvaardigd
15 helpen vaders, in het gunstigste vanwege de fysieke verschillen geval, een dagje mee. In de Scan- tussen de biologische moeder en dinavische landen die bovenaan de 60 haar partner. De moeder moet her- ranglijst gendergelijkheid staan, stellen van de zwangerschap en de zoals Noorwegen, is de laatste bevalling. En daarom vragen de
20 jaren flink geïnvesteerd in vader- gezondheid van haarzelf en van het schapsverlof. Onze verlofregelingen kind om speciale bescherming door daarentegen leggen de zorg voor 65 het recht. Maar juist het fysieke het jonge kind allereerst bij moeder. herstel van de moeder is gebaat bij Dat moet anders: net als moeders een betrokken partner die haar in
25 zouden vaders na de geboorte de eerste maanden ontlast. verplicht verlof moeten opnemen en (6) Zo kunnen vaders weliswaar net zoveel doorbetaald moeten 70 geen borstvoeding geven, maar krijgen als moeders. wel: luiers verschonen, baby's (3) Moeders zijn wettelijk verplicht knuffelen, troosten en in slaap
30 vier weken voor en zes weken na wiegen, badjes op temperatuur de bevalling te stoppen met werken. brengen, liedjes zingen, de was Voor hun partners bestaat geen 75 draaien, boodschappen doen, arbeidsverbod: het partnerverlof schoonmaken, koken, voor oudere
vanaf 2020 uitgebreid naar zes kinderen zorgen, kraambezoek
35 weken
- is een recht dat je niet coördineren en beschuiten smeren. hoeft op te nemen. Bij kans op een Bovendien zijn de lasten van het mooie promotie, of angst om stop- 80 prille moederschap niet puur fysiek. zetten van een tijdelijk contract, kan Die eerste fase staat ook in het een vader dus altijd voorrang geven teken van leren zorgen voor je kind,
40 aan betaald werk boven zorg. en het leren verdelen van zorg. (4) Ook de lengte en beloning van (7) In weerwil van fabeltjes over het verlof stimuleren vooral 85 een aangeboren moederinstinct moeders om zich te wijden aan
weet de moeder niet van nature hoe nog steeds niet gebruikelijk is dat ze het beste voor haar kind zorgt. 120 mannen er lange tijd uit gaan om te Moederschap
- of beter: ouder- zorgen. Voor vaders die uiteindelijk schap
- leer je al doende, door aan het roer van grote bedrijven
90 goed te kijken naar je baby, er willen staan is de prikkel van een gaandeweg achter te komen of dit volledig doorbetaald, maar nog huiltje nu honger of vermoeidheid 125 steeds vrijwillig vaderschapsverlof betekent en uit te proberen hoe je kennelijk niet genoeg. het beste op de baby reageert. Ook (10) Van het Noorse model kunnen
95 vaders kunnen dit prima leren. Maar we leren dat zowel de beloning als net als moeders hebben ook zij tijd de duur van het partnerverlof gelijk en rust nodig in plaats van zorgen 130 moet zijn aan de beloning en de om inkomensverlies. duur van het verlof van moeder. (8) In Noorwegen krijgen moeders Maar om vaders te beschermen
100 en partners sinds enkele jaren elk tegen een competitieve arbeids- vijftien weken verlof dat 100 procent cultuur zou het partnerverlof, net wordt doorbetaald. De hoge vergoe- 135 als het verlof bij moeders, ook ding van dit vaderschapsverlof verplicht moeten worden. Alleen zo werpt haar vruchten af: zo'n 90 kan de werkvloer niet langer druk uitoefenen op vaders om verlof-
105 procent van de Noorse vaders rechten op te geven. Sterker nog: neemt verlof op en zorgt meer voor
140 een verplicht verlof zal de cultuur in kinderen. Toch slaagt het Noorse traditionele bedrijven in rap tempo model er niet volledig in zorgtaken transformeren. De vader die lang- gelijk te verdelen. Zo hebben durig verlof opneemt
- ja, ook de
110 ouders gezamenlijk ook nog recht CEO2)
- is niet langer de uitzon- op zestien weken volledig door- 145 dering, maar, net als bij moeders, betaald verlof. Maar vooral moeders de norm. Hoogste tijd dus voor een nemen dit extra deel op en specia- ‘vaderschapsquotum’, zodat liseren zich verder in zorg. Nederland vanaf de 38ste plaats op
115 (9) Ook wijst recent onderzoek uit de ranglijst gendergelijkheid dat het bij topfuncties in het Noorse 150 omhoog kan schieten. bedrijfsleven, zoals in de commer- ciële advocatuur en consultancy,
naar: Irena Rosenthal uit: de Volkskrant, 19 december 2019
Irena Rosenthal is docent rechtsgeleerdheid aan de Universiteit van Amsterdam.
noot 1 vrouwenquotum: in 2019 besloot de regering een vrouwenquotum in te stellen, oftewel om wettelijk vast te leggen dat besturen van beursgenoteerde bedrijven voor minstens een derde uit vrouwen moeten bestaan. noot 2 CEO: de chief executive officer, de eindverantwoordelijke voor het bestuur van een bedrijf
De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn bewerkt om ze geschikt te maken voor het examen. Dit is gebeurd met respect voor de opvattingen van de auteur(s). Wie kennis wil nemen van de oorspronkelijke tekst(en), raadplege de vermelde bronnen. Het College voor Toetsen en Examens is verantwoordelijk voor vorm en inhoud van dit examen.
►►► ν
Vraag 35 1 punt
Wat is het belangrijkste doel van deze vergelijking?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 36 1 punt
Welke term geeft het best weer hoe er in alinea 3 en 4 wordt gedacht over de regelgeving rondom ouder- en partnerschapsverlof in Nederland? De regelgeving is
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 37 4 punten
Vat deze argumentatie samen aan de hand van onderstaande tabel. Neem hiervoor de nummers over op je antwoordblad en noteer daarachter de juiste aanvullingen. Zorg dat er correcte zinnen ontstaan. typering huidige beleid In de huidige situatie (1) …
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Antwoord 3 en 4 mogen ook in omgekeerde volgorde staan.
Vraag 38 1 punt
Welke zin geeft de strekking van alinea 7 het best weer?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 39 2 punten
Welke twee redenen worden hiervoor genoemd in tekst 4? Geef antwoord in één of meer volledige zinnen. Nummer je antwoorden.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Beoordeel de spelling en grammatica.
Vraag 40 1 punt
Waarom zou een verplicht partnerverlof vaders beschermen tegen een competitieve arbeidscultuur, volgens tekst 4? Geef antwoord in één of meer volledige zinnen.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: (Een verplicht partnerverlof zal vaders beschermen tegen een competitieve arbeidscultuur) omdat de werkvloer/werkgever dan niet langer druk kan uitoefenen op vaders om verlofrechten op te geven. / omdat het dan gebruikelijk / de norm / geen uitzondering zal zijn om langdurig vaderschapsverlof op te nemen. / omdat mannen dan niet de druk voelen om verlofrechten op te geven. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Nederlands 2024, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2024/havo/documenten/cse-1/ha-1001-a-24-1-o
Andere examens Nederlands havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker Nederlands per vraagtype nakijkt, lees je op Nederlands toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen Nederlands havo 2024, tijdvak 1?
Het centraal examen Nederlands havo 2024, tijdvak 1 telt 40 vragen. De meeste vragen gaan over leesvaardigheid (20), argumentatie (12) en stijlfouten (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen Nederlands havo 2024, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van Nederlands havo 2024, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2024/havo/documenten/cse-1/ha-1001-a-24-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen Nederlands havo 2024, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.