Eindexamen Nederlands vmbo-gl/tl 2024, tijdvak 2: vragen en antwoorden

“We bedienen vooral mensen die nét een paar kilometer per uur te hard rijden”

(1) Net als op een scherm in een nog bestond uit een simpel lijstje van luchtverkeerstoren bewegen flitspalen die een automobilist op zijn tienduizenden blauwe stipjes zich 30 of haar route tegen zou komen. Het langzaam over de kaart van West- was de begintijd van de iPhone, toen

5 Europa. Ze worden getoond op vier het Nederlandse aanbod in de app- enorme breedbeeld-tv’s op het store zo’n beetje beperkt was tot de hoofdkantoor van Flitsmeister in Teletekst-app1). “Doordat Flitsmeister Veenendaal. Heel Nederland is 35 een van de weinige Nederlandse blauw gekleurd, maar als tentakels apps was, kreeg hij gelijk aandacht.”

10 strekken sommige stippenstromen Aan het woord is de 30-jarige Jorn de zich uit richting de Franse kust en Vries, directeur van Flitsmeister. dwars door Duitsland. Tegenwoordig bedient Flitsmeister (2) Alle stippen staan voor auto- 40 een kwart van de Nederlandse mobilisten die de Flitsmeister-app automobilisten.

15 aan hebben staan. Wanneer zij (4) Naast het simpele lijstje flitspalen richting een flitspaal rijden, krijgen ze waarmee de heren begonnen, bleken een waarschuwing op hun telefoon, gebruikers ook behoefte te hebben waardoor vrijwel alle snelheidsboetes 45 aan andere informatie om hun reis ontweken kunnen worden. Als de comfortabeler te maken. “Ze vroegen

20 automobilist zelf een flitspaal spot, ons of we ook konden waarschuwen kan hij of zij dat aangeven in de app waar files staan. Daar hadden we om andere gebruikers te toen nog geen idee van, dus zijn we waarschuwen. 50 file-informatie gaan inkopen. Dat was (3) Op Valentijnsdag 2010 destijds een enorme investering, dus

25 lanceerden ontwikkelaars Sjoerd we hebben lang gewikt en gewogen Perfors en Rick Waalders (beiden nu of we het aandurfden om de dienst

38 jaar) de Flitsmeister-app, die toen op zo’n manier uit te breiden.”

55 (5) Het bleek een goede beslissing. hebben veel last gehad van ons Flitsmeister werd steeds populairder. imago als app voor verkeers- Stap voor stap voegde het bedrijf, overtreders.” naast flitspalen en files, ook 105 (8) Ondanks de uitbreidingen blijft informatie over wegwerkzaamheden, waarschuwen voor flitsers de kern.

60 stilstaande voertuigen en ongelukken “In totaal heeft Flitsmeister volgens toe, geïntegreerd in een TomTom2)- een eigen grove berekening zo’n achtige routeplanner. Maar om die 8 miljard euro aan boetes voorkomen informatie betrouwbaar te houden, 110 in tien jaar”, vertelt De Vries trots. waren meer gps-data nodig, dus Voorkomen of uit de staatskas gejat?

65 maakten ze de app gratis om zoveel Die vraag wuift De Vries weg: “Voor mogelijk gebruikers binnen te harken. zover ik weet, deelt de overheid geen Alles voor een grotere schaal: boetes uit om geld te verdienen, voortaan moesten inkomsten komen 115 hoor.” uit reclame en de verkoop van (9) Volgens De Vries gaat de app

70 anonieme locatiegegevens. echter niet hand in hand met (6) Waar Flitsmeister in zijn eerste gevaarlijk rijgedrag. “Uit de data blijkt levensjaren vooral een app was voor dat onze gebruikers niet harder rijden de bestuurder die ongestraft te hard 120 dan de gemiddelde automobilist. We wil kunnen rijden, is hij steeds meer bedienen vooral mensen die nét een

75 geïntegreerd geraakt in het ‘nette’ paar kilometer per uur boven de Nederlandse verkeerssysteem. “We snelheidslimiet rijden. Daarnaast kunnen nu de gehele reis van een willen veel bestuurders die niet te automobilist bedienen, van 125 hard rijden zeker weten dat ze geen waarschuwingen voor vertrek tot bon op de mat krijgen.”

80 parkeren”, vertelt De Vries. BNR (10) Waarom gaan Flitsmeister- Nieuwsradio, Q-Music en Radio 538 gebruikers niet plankgas, terwijl het gebruiken de file-informatie die risico op een bon nihil is bij gebruik Flitsmeister verzamelt op basis van 130 van de app? “De 2,5 miljoen gebruikersbewegingen. Maar vooral bestuurders die we bedienen, zijn

85 de rijksoverheid is een belangrijke echt niet allemaal maniakken of partner. verkeershufters. De kleine groep (7) Rijkswaterstaat gebruikt de overtreders is er altijd. Vergeet ook locaties van Flitsmeister-gebruikers 135 niet dat het wegennet hartstikke druk om mogelijke knelpunten te voor- is. Heel hard rijden is knap lastig.

90 spellen. Bovendien is de app een Maar bovenal, mensen willen handig platform om automobilisten te helemaal niet Max Verstappen bereiken met informatie over spelen. Ook niet onze gebruikers, afgesloten routes, wegwerkzaam- 140 van wie je het misschien het meest heden en passerende ambulances. zou verwachten.” “Ook de ANWB3)

95 “De overheid heeft de kans aan- ziet geen vergroot veiligheidsrisico bij gegrepen om ons platform te het grootschalige gebruik van gebruiken om het verkeer effectiever Flitsmeister”, vertelt een en veiliger te maken”, zegt De Vries. 145 woordvoerder desgevraagd. “Dat waardeer ik enorm.” Maar die (11) “Dat de overheid de voordelen

100 prettige samenwerking liet volgens inzag van samenwerken met hem even op zich wachten. “We Flitsmeister kwam door het grote

bereik, maar ook door de nu een nieuwe auto koopt, kan dit

150 constructieve houding van het ooit dwarse appje via de bedrijf”, vertelt De Vries. “Natuurlijk autocomputer vaak rechtstreeks schoppen we tegen het systeem aan, 160 downloaden. Meer mainstream 4) kan maar dat kan in allerlei gradaties. Je haast niet. Zoals De Vries zegt: “Dit kan je middelvinger opsteken, of de hobbyproject is een beetje uit de

155 samenwerking aangaan en luisteren hand gelopen.” naar kritiek.” Die houding werkt. Wie

naar een artikel van Liam van der Ven, de Volkskrant, 27 juni 2022

noot 1 Teletekst-app: een app van de NOS met allerlei actuele informatie in het kort, zoals voetbaluitslagen, het laatste nieuws en verkeersinformatie noot 2 TomTom: een mobiel navigatiesysteem dat in 2001 op de markt kwam noot 3 ANWB: een vereniging op het gebied van mobiliteit, vakantie en vrije tijd die onder meer pechhulp en verkeersinformatie aanbiedt noot 4 mainstream: gangbaar, bestemd voor de massa

Wil je me? Leer dan eerst spellen (1) Leren jongeren nog wel correct spellen? Het klinkt misschien als een verzuchting van een bezorgde grootvader, maar die zorg wordt

5 gedeeld door jongeren zelf. Volgens een peiling van NRC en de Vlaamse krant De Standaard vindt de helft van de Vlaamse en Nederlandse jongeren (12-29 jaar) dat de jeugd

10 niet goed meer kan spellen. Een ruime helft merkt ook veel fouten op in berichtjes die hij toegestuurd krijgt. Die belabberde schrijfsels zullen niet aan de deelnemers zelf gelegen (3) Brengt de beperkte jeugdige

15 hebben, want slechts een op de vijf spellingvaardigheid, zoals die blijkt ziet zichzelf als slechte speller. Twee uit Vandekerckhoves onderzoek, de derde vindt ronduit dat hij goed spelt, 45 toekomst van dictees en de spelling met iets meer zelfverzekerdheid bij in gevaar? Allerminst, zo wijst de de Nederlanders. peiling van NRC en De Standaard uit:

20 (2) De enquête werd verspreid onder jongeren willen in meerderheid dat jongeren die binnen het bereik van spelfouten met puntenaftrek bestraft kranten liggen en dus niet per se 50 blijven en dat hun scholen genoeg representatief zijn voor de hele aandacht voor spelling hebben. Ze bevolking. Toch komt hun inschatting zijn het niet eens met de stelling dat

25 over hun leeftijdsgenoten vrij aardig een correcte spelling niet belangrijk overeen met bestaand weten- is, zolang we elkaar maar begrijpen. schappelijk onderzoek. Zo deed 55 Bovendien knappen ze af op slecht taalwetenschapper Reinhild spellende (Tinder)dates. Vandekerckhove van de Universiteit (4) Dit laatste geldt overigens vooral

30 Antwerpen met haar collega’s voor meisjes: twee op de drie vinden Dominiek Sandra en Hanne Surkyn slechte spelling een dealbreaker op onderzoek naar de spelling- 60 datingsites, tegen een ruime helft van vaardigheid van zeventien- en de jongens. Hoe ouder ze zijn, hoe achttienjarige Vlamingen. Slechts iets belangrijker ze het vinden. Spelling

35 meer dan de helft van hen wist een blijkt dus een indicator voor de simpel opdrachtje over werkwoords- geschiktheid van een partner, zeker vormen met het dt-vraagstuk

• ik 65 bij jonge vrouwen. word, hij wordt
• foutloos te maken. (5) Die gevoeligheid voor taal bij “Een niveau dat je eerder aan het vrouwen blijkt uit wel meer onder-

40 einde van de basisschool verwacht”, zoek. “Zo maken meisjes op sociale beaamt Vandekerckhove. media minder dt-fouten dan jongens.

70 En niet omdat ze de regels beter jongeren goed leren formuleren en beheersen”, zegt Vandekerckhove. de structuur van een tekst leren “Die kennen ze even goed als doorgronden. “Niet-taalkundigen”, jongens. Of, beter gezegd: even zegt Vandekerckhove, “lijken spelling slecht. Ze zijn wel gevoeliger voor de 110 daarentegen te beschouwen als het

75 mogelijke stigmatisering 1) die met belangrijkste taalkundige vraagstuk.” foute spelling gepaard kan gaan.” Toen haar collega Dominiek Sandra (6) Dat jongeren matig spellen, komt eens voorstelde om voortaan behalve volgens Vandekerckhove niet per se ‘ik vind’ ook ‘hij vind’ te schrijven, om door de invloed van sociale media. 115 taalgebruikers te verlossen van hun

80 Onderzoek wijst uit dat ze hun al dan onzekerheid, ontstond er in niet opzettelijke spelfouten op TikTok Vlaanderen een kleine mediastorm. of Instagram

• denk aan het (9) Ook de jongeren in de peiling van populaire ‘egt’ in plaats van ‘echt’
• NRC en De Standaard moeten weinig niet herhalen op school. “Slechts in 120 hebben van dit soort wijzigings-

85 uitzonderlijke gevallen lijkt er een voorstellen. Ook al beheersen ze de ongewenst leerproces te ontstaan”, norm zelf niet goed, ze vinden deze zegt Vandekerckhove. Zo hebben de wél belangrijk. Twee derde van hen Antwerpse onderzoekers vastgesteld is expliciet vóór het behoud van de dat het woord ‘gezegd’ opvallend 125 dt-regels. Driekwart gruwt van

90 veel als ‘gezegt’ gespeld wordt in de fonetische spelling

• ‘smiddachs WhatsApp-communicatie van eeten we elk een sitroen’. Ook dat Vlaamse jongeren. Dat woordbeeld strookt met eerder onderzoek, aldus zou door het veelvuldig gebruik Vandekerckhove: mensen houden weleens kunnen blijven hangen. 130 niet van nieuwe woordbeelden. In

95 (7) Een derde van de scholieren 2005 leidde het schrappen van de bevestigt soms niet meer goed te tussen-n in ‘ideeëloos’ nog tot boze weten hoe iets te schrijven onder reacties. invloed van foute woordbeelden op (10) Volgens Vandekerckhove sociale media. Opmerkelijk: evenveel 135 worden Vlamingen eerder als

100 scholieren vinden dat het makkelijker ‘taalpuristen’ gezien dan is om Engels te spellen dan Nederlanders. Maar daar verrast Nederlands. deze peiling: over de hele linie blijken (8) Zijn spelfouten erg? Taalkundigen de taalpuristen juist ten noorden van vinden doorgaans van niet: het is 140 de grens te zitten.

105 volgens hen veel belangrijker dat

naar een artikel van Derk Walters en Astrid Houthuys, NRC, 2 oktober 2021

noot 1 stigmatisering: iets ten onrechte als zeer negatief kenmerken

De ene zorgverzekering is de andere niet

We lijken soms best veel op elkaar. Toch zijn we allemaal net een tikje anders. De een heeft genoeg aan een bitje. Een ander zit jarenlang vast aan slotjes. Ook elke zorgverzekering is een tikje anders. Bij Independer zie je eenvoudig wat die verschillen zijn. Wij vinden er een die haarfijn bij jouw beugelbekkie past. Vergelijk zelf en bespaar op independer.nl

autoverzekeringen, energie, hypotheken, woonverzekeringen, mobiele telefonie, internet, zorgverzekeringen en meer

naar een advertentie van Independer, de Volkskrant, 28 november 2020

Vegan leer: diervriendelijk en duurzaam of een synoniem voor plastic? (1) Vegan leer heeft vaak een niet aan de kwaliteitseisen van haar negatief imago en wordt beschouwd merk. “Veel van mijn tassen worden als ‘nepleer’. Maar Abigail Bakker intensief gebruikt als werktassen. (36), eigenaar van de duurzame 45 Dan vraag ik me af: wat is

5 Geitenwollenwinkel, is het daar niet duurzamer? Een tas gemaakt van mee eens: “Mensen in mijn winkel vegan leer op synthetische basis, zien juist dierlijk leer als iets maar die wel lang meegaat, of een negatiefs en niet als iets moois of 100 procent niet-dierlijke natuurlijke iets van luxe.” “Een alternatief voor 50 tas die snel beschadigt?”

10 leer is iets waar merken en ook de (4) De belangrijkste reden voor consument hard naar op zoek zijn”, Roobol om vegan leer te gebruiken, zegt Anne-Ro Klevant Groen (34) is dierenwelzijn. Ze begrijpt wel dat van de stichting Fashion for Good, mensen vroeger dieren gebruikten die zich inzet voor een betere mode- 55 voor leer. “Ze hadden niks anders.

15 industrie. Maar nu zijn er innovaties en vond ik (2) Bij het imitatieleer dat nu het dat er wel een alternatief moest meest wordt gebruikt, komt wel veel komen. We leven tenslotte in de plastic kijken. Er zijn wel steeds meer 21ste eeuw.” natuurlijke innovaties op het gebied 60 (5) Greg Stillman (34) van het bedrijf

20 van vegan leer, zoals champignon- of Natural Fibre Welding is bezig met ananasleer. De samenstelling van het ontwikkelen van zo’n innovatie. een dergelijk vegan leer is van nature “Ons imitatieleer bestaat uit rubber, nog niet zo sterk als dierlijk leer. kokosschil en kurkpoeder. Het is tijd Daarom mixen merken dit natuurlijke 65 voor een nieuw hoofdstuk over vegan

25 materiaal vaak met een plastic om leer: dier- en plasticvrij’, zegt het steviger te maken. Of er moet Stillman. Volgens hem helpt vegan een extra laagje, een coating, leer dat gemaakt is van plastic, de overheen, die op dit moment nog niet dieren niet. Wanneer je met een tas geheel milieuvriendelijk gemaakt kan 70 gemaakt van dit materiaal langs

30 worden. Op dat vlak valt nog winst te bijvoorbeeld een scherpe leuning behalen. loopt, brokkelt de stof langzaam af. (3) “Er zijn nog niet veel van dit soort Het plastic komt zo in de lucht en natuurlijke alternatieven op de uiteindelijk in de zee terecht. Daar markt”, zegt Denise Roobol (29), 75 komt het in de maag van dieren.

35 oprichter van het gelijknamige “Binnenkort zwemt er in de zee meer Rotterdamse tassenmerk. Op dit plastic dan vis”, zegt Stillman. moment gebruikt zij ook een “Mensen die vegan leer kopen, leervervanger waarin plastic is vergeten vaak dit aspect.” verwerkt, gemaakt van geperste 80 (6) “Nu mijn plastic- en diervrij leer

40 synthetische vezels. De beschikbare nog in ontwikkeling is, zou ik zelf natuurlijke materialen voldoen nog eerder dierlijk leer kopen. Leer is nu

een restproduct van de vlees- laagje over het basismateriaal, dat industrie”, zegt Stillman. “Er bestaan zorgt voor de kleur. Als je het leer

85 naast melk- en vleeskoeien geen dan bekrast, gaat er een stukje van aparte ‘leerkoeien’. Als we de huid 125 die coating af en is de echte kleur niet gebruiken dan wordt die van de stof te zien. verbrand. Zolang men vlees wil, is er (10) Er speelt nog meer een rol bij de ook leer.” kwaliteit. De flexibiliteit van vegan

90 (7) Bij het ontwikkelen van vegan leer leer is ook belangrijk. Bij tassen is de is het belangrijk dat het voldoet aan 130 ‘vermoeidheid’ van leer van belang; dezelfde kwaliteitseisen als dierlijk de hoekjes van de tas moeten lang leer. De kwaliteit van dierlijk leer kun mee kunnen gaan. Maar hoe weet je je herkennen aan de gladheid van de nou dat een product van vegan leer

95 dierenhuid. Als een koe bultjes heeft voldoet aan al deze eisen? “Door op zijn huid, bijvoorbeeld van een 135 simpelweg vragen te stellen in de bijensteek, dan wordt de kwaliteit van winkel”, zegt Stillman. “Bij leer zijn het leer als slecht beschouwd. Een we gewend om verschillende vragen merk als Chanel kiest het gladste te stellen in de winkel: ‘Hoelang gaat

100 leer. Dit betreft misschien één deze tas mee?’ of ‘Welk product koeienhuid uit duizend. 140 heeft de beste kwaliteit?’ Je kunt je (8) Vegan leer kent verschillende afvragen waarom we dat niet bij gradaties in kwaliteit. Abigail Bakker: vegan leer doen.” “Drie jaar geleden heb ik een tas (11) Volgens Klevant Groen is er nog

105 gekocht van het mooie merk Matt & een vraag die de consument moet Nat. Ik smijt hem overal neer. En er 145 stellen, maar dan aan zichzelf: zit nog geen schrammetje op. Het ‘Welke impact heeft het product dat leer van de markt is vaak van lagere ik koop?’ Ze vindt dat mensen kwaliteit.” Voor Bakker is de moeten kopen waar ze zich goed bij

110 belangrijkste kwaliteitsvoorwaarde voelen. Ook moeten de vegan dat een vegan product lang moet 150 merken zich een vergelijkbare vraag meegaan. stellen bij de productie. Klevant (9) Een andere kwaliteitseis is de Groen: “Ik denk zeker dat de term ‘kleursnelheid’. Dit betreft de vegan leer door sommige merken als

115 snelheid waarmee de kleur van het een marketingtruc wordt gebruikt, leer van het product verdwijnt, 155 maar het is belangrijker om ons te bijvoorbeeld als je dat ergens focussen op het feit dat mensen op tegenaan stoot. Bij het leer van zoek zijn naar oplossingen en Natural Fibre Welding heeft de stof alternatieven voor leer.” Vingerwijzen

120 van nature de kleur van leer. Andere houdt positieve verandering tegen, merken gebruiken een coating, een 160 zoveel is zeker.

naar een artikel van Emilie van Kinschot, de Volkskrant, 16 september 2020

De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn bewerkt om ze geschikt te maken voor het examen. Dit is gebeurd met respect voor de opvattingen van de auteur(s). Wie kennis wil nemen van de oorspronkelijke tekst(en), raadplege de vermelde bronnen. Het College voor Toetsen en Examens is verantwoordelijk voor vorm en inhoud van dit examen.

►►► ν

Situatiebeschrijving Elk jaar is er op jullie school een themaweek. Dit jaar staat de week in het teken van duurzaamheid. Het zal bijvoorbeeld gaan over hoe mensen prettig kunnen leven zonder dat dit negatieve effecten heeft op de natuur.

Als voorbereiding op die week is bij alle vakken aandacht voor dit thema. Er worden onder meer de volgende vragen gesteld: wat is duurzaamheid? hoe belangrijk is het? wanneer is iets duurzaam? hoe kun je zelf duurzaam leven? Bij Nederlands hebben jullie als voorbereiding de tekst ‘Vegan leer: diervriendelijk en duurzaam of een synoniem voor plastic?’ gelezen en besproken. Daarin staan onder meer voor- en nadelen van vegan leer. In de klas is discussie gevoerd over de vraag hoe duurzaam vegan leer is. Ook werd er ingegaan op allerlei manieren om duurzamer te leven, zoals niet meer met het vliegtuig op vakantie gaan.

Van alle leerlingen wordt verwacht dat ze in deze week een activiteit organiseren die past bij het thema. Dit kan van alles zijn. Zo kunnen er games gespeeld worden waarin aandacht is voor duurzaamheid of kunnen deskundigen uitgenodigd worden die workshops geven over duurzamer leven.

Jij bent meteen enthousiast en hebt al ideeën over wat je wilt gaan doen. Jouw mentor heeft je daarom gevraagd een artikel voor de website van je school te schrijven om ook andere leerlingen enthousiast te maken.

Je gaat dit artikel schrijven. Je geeft informatie over de week van de duurzaamheid. Ook doe je een oproep aan alle leerlingen om een passende activiteit te bedenken die ze willen organiseren. Verder vermeld je wat organisatorische zaken rondom de themaweek. Zo moeten de leerlingen voor 2 oktober aangeven wat ze willen organiseren door een mail te sturen naar themaweekduurzaamheid@school.nl. Je hoopt dat ze ook enthousiast worden en leuke activiteiten gaan organiseren in de themaweek en sluit af met een passende slotzin.