Eindexamen Nederlands vwo 2019, tijdvak 2: vragen en antwoorden

De evolutie leert ons geen moraal (1) Tussen ons en de andere dieren binden om samen voor de jongen te loopt een scherpe grens. Sterker zorgen. Dat bepaalde ook het nog: de evolutie van de menselijke 45 seksuele gedrag van onze jager- geest is zo anders verlopen, dat er verzamelaar-voorouders, en aan die

5 tussen ons en onze evolutionaire strategie zijn we nog altijd onder- verwanten een cognitieve kloof worpen. gaapt. Als enige diersoort hebben we (5) Maar wat blijkt? Uit interviews met taal, een verworvenheid waaraan we 50 onder anderen Duitsers en Amerika- onze heerschappij in het dierenrijk te nen komt naar voren dat de verschil-

10 danken hebben, en moreel besef. len tussen hen veel groter zijn dan (2) Darwin heeft ons geleerd dat de die tussen mannen en vrouwen. Het eigenschappen van levende wezens dogma van de overspelige mannetjes in de loop van de geschiedenis zijn 55 en trouwe vrouwtjes gaat bij veel ontstaan, evoluerend door natuurlijke menselijke culturen helemaal niet op,

15 selectie. Als dat klopt, dan zouden wij evenmin als bij alle diersoorten. een gewijzigde versie zijn van onze Sekseverschillen in menselijk gedrag verre voorouders en meer lijken op zijn dus vooral cultureel bepaald en onze nauwste verwanten, de chim- 60 hebben misschien heel weinig te pansees, dan op 'lagere' dieren. Taal maken met onze biologische evolutie.

20 en moraal zouden dan een lange (6) Hetzelfde geldt voor het idee dat geschiedenis hebben. onze zelfzuchtige genen maken dat (3) Dit is een populaire visie die ten we meer investeren in bloedverwan- grondslag ligt aan de evolutionaire 65 ten dan in anderen. De keerzijde er- psychologie. De manier waarop wij van is het 'assepoester-syndroom':

25 denken, is bepaald door de struggle stiefouders maken zich veel vaker for life1) van onze verre voorouders schuldig aan kindermishandeling dan uit de steentijd, zo'n miljoen jaar biologische ouders. geleden. Daardoor zouden man en 70 (7) De Amerikaanse filosoof David vrouw op verschillende manieren Buller heeft dat nare sprookje ont-

30 jaloers zijn. Zij heeft er meer moeite kracht. Hij ontdekte dat kinder- mee als hij een emotionele mishandeling door stiefouders vaker verhouding heeft met een ander dan wordt geregistreerd doordat er een wanneer hij vreemdgaat. Bij hem is 75 cultureel vooroordeel heerst bij de het net andersom: een verliefdheid autoriteiten. Opnieuw blijkt dat

35 ziet hij door de vingers, maar hij kan culturele factoren veel belangrijker er niet tegen als ze het met een zijn dan de invloed van genetische ander doet. evolutie. (4) Dit past bij een dogma van de ge- 80 (8) De bekende apenonderzoeker dragsbiologie, over promiscue man- Frans de Waal gaat nog veel verder

40 netjes die zoveel mogelijk vrouwtjes terug in de geschiedenis en betoogt willen bevruchten, terwijl vrouwtjes dat bepaalde menselijke eigenschap- hun partner juist aan zich willen pen, zoals moreel besef, ook te vin-

85 den zijn bij onze nauwste verwanten, 'getroost', wat de kans op een de mensapen. De Waal noemt het de gewelddadige confrontatie verkleint. "aap in ons": niet zomaar een (12) Het dierenrijk biedt dus weinig vernisje op onze dierlijke natuur, 135 aanknopingspunten voor moraal. Dat maar een oeroude eigenschap, die is ook niet erg. De Schotse filosoof

90 bij ons alleen wat beter ontwikkeld is David Hume waarschuwde in de dan bij apen. achttiende eeuw al tegen de notie dat (9) De achterliggende gedachte is uit de manier waarop de wereld in duidelijk: evolutie verloopt zeer lang- 140 elkaar zit, is af te leiden dat ze zo zaam, dus menselijke eigenschappen zou moeten zijn. Oftewel, je kunt

95 moeten ook bij andere dieren (en geen morele oordelen uit de natuur vooral bij onze nauwste verwanten) halen, al beweert Frans de Waal nog aanwezig zijn, hoe primitief ook. De zo stellig dat de natuur ons wat leert. Waal zegt bewijs te hebben gevon- 145 Maar je kunt wel onderzoeken hoe de den voor een besef van fairness mens tot een moreel wezen is

100 (eerlijkheid) in apen. Het filmpje van geëvolueerd. de aap die geërgerd ophoudt met (13) De Amerikaanse paleontoloog een spelletje waarin hij beloond Stephen Jay Gould heeft een alterna- wordt met een stukje komkommer als 150 tief bedacht voor de langzame evo- hij ziet dat zijn buurman voor hetzelf- lutie door natuurlijke selectie: het

105 de gedrag wordt beloond met een punctuated equilibrium2). Soms, zegt druif, is beroemd geworden in De Gould, kan evolutie heel snel verlo- Wereld Draait Door. Maar wat er niet pen, met grote sprongen. Daarnaast bij verteld werd, is dat de apen op 155 kunnen eigenschappen ontstaan als precies dezelfde manier reageerden bijproduct van selectie op een andere

110 als er een druif in de lege kooi naast eigenschap. Dat bijproduct kan bij hen lag, zonder een soortgenoot om een plotselinge verandering in de jaloers op te zijn. Ja, ook een aap omgeving ineens van pas komen en kan zich ergeren, maar waarom zou 160 een selectief voordeel hebben. Gould dit iets met eerlijkheid te maken noemt het vermogen tot lezen en

115 hebben? schrijven. Het is niet plausibel dat dat (10) Volgens De Waal, die Een tijd zich over miljoenen jaren heeft ont- voor empathie schreef, kunnen we wikkeld, het is waarschijnlijk 'mee- een voorbeeld nemen aan de empa- 165 gelift' met een ander cognitief thie van apen, die zich met elkaar vermogen.

120 verzoenen na conflicten en bij wie (14) Volgens de Amerikaanse taal- buitenstaanders de vechtersbazen kundige en filosoof Noam Chomsky troosten. Wat de natuur leert over is menselijke taal vrij recent (zo'n een betere samenleving, luidt de 170 honderdduizend jaar geleden) ont- ondertitel. staan, wellicht dankzij een mutatie

125 (11) Maar is niet ook hier de wens de die geleid heeft tot een gewijzigde vader van de gedachte? Er zijn 'bedrading' van het menselijk brein. sterke aanwijzingen dat apen zich Chomsky betoogt dat je feitelijk heel niet empathisch gedragen, maar 175 weinig kunt zeggen over de evolutie zichzelf indekken tegen mogelijke van het denken, maar dat het waar-

130 agressie. Zowel de winnaar als de schijnlijk is dat onze prehistorische verliezer van een gevecht wordt voorouders geen taal hadden zoals

wij. Archeologen hebben dramatische ook wel vermakelijk tijdverdrijf, maar

180 veranderingen geconstateerd die wij vinden de inhoud ervan zorgelijk. ongeveer 80.000 tot 100.000 jaar Het wetenschappelijk onderzoek naar geleden hebben plaatsgevonden. de evolutie en werking van de Gevonden fossielen duiden op het 230 menselijke geest wordt niet bepaald gebruik van symbolen, bijvoorbeeld bevorderd door pseudowetenschap-

185 in de grotschilderingen die in Frank- pelijke verzinsels. De meeste weten- rijk en Spanje zijn ontdekt. Maar ook schappers negeren evolutionaire verbeteringen van werktuigen, die op psychologie. Het is de taak van zich al van veel eerder bekend zijn, 235 wetenschappers om pseudoweten- ontwikkelen zich dan opeens veel schap te ontmaskeren en om hun

190 sneller. Deze explosie van creativiteit bevindingen zo goed mogelijk uit te heeft waarschijnlijk iets te maken met leggen aan een breed publiek. de ontwikkeling van taal. Het taal- (18) Het wordt griezelig als zulke vermogen is tot nu toe bij geen enke- 240 pseudowetenschappelijke inzichten le andere diersoort aangetroffen, het- onze moraal gaan verklaren en zo

195 geen ook wijst op een uniek mense- een bepaalde visie op het samen- lijke evolutie. leven rechtvaardigen. Daaraan (15) Chomsky meent dat taal een maken niet alleen de genoemde eenvoudig systeem is dat ons gren- 245 bestsellerauteurs zich schuldig, maar zeloze gebruiksmogelijkheden biedt. ook Frans de Waal met zijn empathi-

200 De grote kampioen van de langzame sche aap

• ze praten de lezer een evolutie, Richard Dawkins, was het vaste, op de evolutie gebaseerde daar eerst mee oneens, bijvoorbeeld moraal aan. in zijn populaire boek De zelfzuchtige 250 (19) Achterhaalde morele opvattin- genen. Maar in zijn onlangs versche- gen gekoppeld aan ongefundeerde

205 nen autobiografie blijken zijn inzich- speculaties leiden dan tot bevestiging ten geëvolueerd te zijn en omarmt hij van bestaande stereotypen, bijvoor- Chomsky's ideeën over taal: hij beeld over de rol van mannen en spreekt van een "macromutatie". 255 vrouwen in onze moderne maat- Kortom, drie toonaangevende weten- schappij

• vrouwen zijn trouw en

210 schappers zijn het erover eens dat 'verzorgend' terwijl mannen doen wat evolutie ook heel snel kan verlopen, ze willen, want boys will be boys3). en zij zijn niet de enigen. Het zit in onze 'zelfzuchtige' genen (16) Populair-wetenschappelijke boe- 260 en we kunnen er niets aan doen. ken over de evolutionaire oorsprong (20) We kunnen beter nagaan waar

215 van de menselijke natuur zijn best- wij onze bijzondere vermogens aan sellers: Madame Bovary's Ovaries danken. Hoe zijn wezens ontstaan door David en Nanelle Barash, die taal tot hun beschikking hadden, Jaloezie, de gevaarlijke passie van 265 waardoor ze met beperkte middelen David Buss, Oerdriften op de werk- oneindig konden combineren? Hoe

220 vloer van evolutionair psycholoog konden ze creatief worden, zich door Bram Buunk, en het jongste voor- kunst uiten, het vermogen ontwikke- beeld: Mismatch van Ronald Giphart len om zich in de gedachtewereld en Mark van Vugt. 270 van anderen te verplaatsen en zich (17) Nu kun je het lezen van zulke af te vragen: hoe ga ik met een ander

225 boeken zien als een onschuldig en om?

(21) Als we dat doorgronden, snap- om bepaalde morele opvattingen te pen we alléén waarom wij überhaupt omarmen. Wij zijn niet de gevange-

275 de vraag kunnen stellen wat wij zou- nen van onze geschiedenis, maar den kunnen, willen en moeten doen

• 285 moeten onze creatieve geest benut- maar we weten dan nog vrijwel niets ten om de maatschappij in te richten over wat de juiste moraal is. Een naar ons goeddunken. Wat een goe- evolutionaire verklaring van het de maatschappij is, dat vertelt de

280 ontstaan van morele vermogens evolutie ons niet. Dat zullen we zelf dwingt ons op geen enkele manier 290 moeten bedenken.

naar: Johan Bolhuis en Marcus Düwell uit: Trouw, zaterdag 23 april 2016

Johan Bolhuis is hoogleraar Psychologische Functieleer aan de universiteit Utrecht; hij publiceert veel over brein, cognitie en gedrag van mens en dier. Marcus Düwell is directeur van het Departement Filosofie en Religiewetenschap in Utrecht en is daar hoogleraar Ethiek.

noot 1 struggle for life: de strijd om het bestaan. De term werd bekend door Darwin die erop wees dat alleen de sterksten van de soort, degenen die kunnen overleven, blijven bestaan. noot 2 punctuated equilibrium: onderbroken evenwicht noot 3 boys will be boys: een Engelse uitdrukking die wordt gebruikt om te benadrukken dat mensen niet verrast moeten zijn als jongens of mannen op een ruwe of lawaaierige manier handelen, omdat dit deel uitmaakt van de mannelijke aard

Nee, meneer de politicus, mijn statistieken zijn niet links (1) Het lijkt nog niet zo lang geleden 15 produceerd, gaf de politieke strijd dat politici van linkse en rechtse sig- tenminste een zekere redelijkheid. natuur zich ondanks hun vele tegen- (2) Die tijd lijkt voorbij. Het publieke stellingen althans nog konden vinden debat is voor een belangrijk deel los-

5 in de gedeelde overtuiging dat ver- gezongen van de objectieve werke- standig beleid gebaseerd moet zijn 20 lijkheid. Veel politici bouwen met op een juist begrip van de wereld. drogredeneringen en selectieve Statistieken, feiten en wetenschappe- bewijzen een eigen werkelijkheid. lijke bevindingen waren daarbij van Cijfers die niet in dat verhaal passen,

10 onvervangbare waarde. Respect voor worden zo geïnterpreteerd dat ze het de wetenschappelijke methoden en 25 eigen gelijk ondersteunen. Weten- de cijfers die door economen, socio- schappers die onwelgevallige feiten logen, politicologen, klimatologen en produceren, worden publiekelijk andere wetenschappers werden ge- gedesavoueerd als onbetrouwbare

figuren van wie onderzoeksbevin- wetenschappelijke motiveringen

30 dingen als opgeleukte meningen toedichten, hebben gewoon een moeten worden gediskwalificeerd. punt. Wetenschappers zijn ook maar Slim gekozen etiketten ondermijnen gewoon mensen, met meningen, de geloofwaardigheid van deskun- 80 vooroordelen, belangen, en politieke digen. Dan heet een arbeidsmarkt- voorkeuren. Burgers voelen dat heus

35 deskundige ineens een ‘linkse eco- aan en politici maken er gebruik van. noom’, wordt een integratiedeskun- (6) En dus moeten wetenschappers dige weggezet als ‘rechtse socioloog’ toegeven dat zij zelf bevooroordeeld of zitten klimaatwetenschappers in 85 zouden kunnen zijn. Maar ze mogen een ‘ivoren toren’. ook met zelfverzekerdheid volhouden 1)

40 (3) Het kaltstellen van wetenschap- dat het wetenschappelijk forum als pers legt politici geen windeieren. geheel zo waardenvrij als mogelijk is. Een deel van het kiezersvolk herkent Wat is wetenschap immers anders zich immers niet in de objectieve 90 dan een georganiseerde inspanning werkelijkheid zoals die tot uitdrukking om vermoedens te toetsen aan de

45 komt in onderzoeken. Het land kan werkelijkheid? Wetenschappers moe- wel steeds veiliger geworden zijn, ten uitleggen dat ze elkaar niet op de toch voelen veel mensen zich steeds inhoud van hun ideeën controleren, onveiliger. Het levert electoraal soms 95 maar op de wijze waarop ze hun be- meer op deze mensen naar de mond denksels toetsen aan de werkelijk-

50 te praten dan hen als volwaardige heid. Onderzoeken worden gerepli- burgers te behandelen en serieus ceerd, nagerekend, en bediscus- met hen in debat te gaan. sieerd. Zo ontstaat een steeds ver- (4) Intussen wordt het gezag van de 100 fijnder begrip van de wijze waarop de wetenschappen steeds verder wereld werkelijk werkt. Persoonlijke

55 ondergraven. Anti-intellectualisme is meningen sneuvelen in dit spel al natuurlijk altijd een goede voedings- gauw als ze niet door cijfers worden bodem geweest voor populistische ondersteund. volksmenners, maar toch is de on- 105 (7) Wetenschappers zouden zich beschaamdheid waarmee sommige publiekelijk moeten beperken tot uit-

60 politici de feitenvrije politiek om- spraken waarover in het wetenschap- armen, nu gevaarlijker dan ooit. De pelijk forum een redelijke mate van wereld is complex en gevaarlijk. Door overeenstemming bereikt is. Natuur- wetenschappers te ondermijnen, ont- 110 lijk: het trage karakter van de weten- nemen politici burgers en beleids- schappelijke consensusvorming staat

65 makers de meest betrouwbare wijze op gespannen voet met de media- waarop ze inzicht kunnen krijgen in logica en het verlangen van politici de feitelijke werkelijkheid. snel antwoorden te vinden. Maar het (5) Het wordt daarom tijd dat weten- 115 is van groot belang voor het gezag schappers die neergeworpen hand- van de wetenschappen weerstand te

70 schoen eens opnemen. Gelukkig bieden aan de druk om dan maar kunnen zij zelf best iets doen om het snel iets te roepen. Als wetenschap- gezag waarmee ze spreken, te her- pers al iets moeten zeggen op basis stellen. Ten eerste door openheid te 120 van een enkel onderzoek, dan betrachten. Immers, mensen die zouden ze onvermoeibaar de nodige

75 wetenschappers andere dan louter kanttekeningen moeten plaatsen bij

de opgevoerde bewijsvoering. Zo kan wetenschappelijke methoden kunnen men voorkomen dat journalisten of beantwoorden, bijvoorbeeld over hoe

125 politici op een oneigenlijke wijze met het voelt om vluchteling of werkloze minder stevige wetenschappelijke 140 of kansloze jongere te zijn. Weten- bevindingen aan de haal gaan. schappers zijn zelf vaak de eersten (8) Er is geen beter alternatief. Ja- om dat toe te geven. Maar de onder- zeker, wetenschap is onvolmaakt. kenning van de beperkingen van de

130 Gegevens zijn onvolkomen en de wetenschappelijke methode mag ons wijze waarop wetenschappers con- 145 er niet van weerhouden vast te stel- clusies kunnen trekken op basis van len dat die methode de beste wijze is wat ze observeren, is onderwerp van om tot een bepaald soort kennis te voortdurend wetenschapsfilosofisch komen. Dat is belangrijk: de werke-

135 debat. Bovendien: er zijn nogal wat lijkheid laat zich niet straffeloos interessante vragen die we niet met 150 negeren.

naar: Mark Levels uit: NRC, 18 augustus 2016

noot 1 kaltstellen: neutraliseren, uitschakelen

Kunnen we normaler doen over eten? (1) Eten is politiek. Of het nu gaat om (3) Boeren hebben van oudsher een de technologie achter ons eten (E- innige relatie met de overheid. Er zijn nummers, klonen, genetische modi- weinig sectoren die wereldwijd zo- ficatie van gewassen), de gezond- veel subsidie toegestopt krijgen als

5 heidsrisico’s bij de productie van ons 25 de agrarische. Een super- eten (de dioxinecrisis, de EHEC- enthousiaste geldschieter is Europa. epidemie, de gekkekoeienziekte, Als je de Europese Unie definieert Q-koorts) of de voorlichting over ons aan de hand van haar uitgaven, dan eten (wanneer mogen bedrijven is Brussel een immense subsidiever-

10 voedsel aanprijzen als gezond?). 30 strekker aan de agrarische sector: (2) Eten gaat ons allemaal aan en ruim 50 miljard euro. daarmee is het dus ook een politieke (4) Wantrouwen van consumenten en kwestie. Zoals vaker wordt de een krachtige lobby van boeren vooruitgang diep gewantrouwd. Er is maken voedsel een markt die zucht

15 heimwee naar de kleine boer, naar 35 onder de overbemoeienis van de ‘eerlijk eten’ waar niet mee gerom- overheid. Regels, betutteling, beleid meld is. Dat die kleine boer toch een dat zwalkt, het hoort er allemaal bij. stuk minder monden kon voeden dan Geen wonder, als zowel consumen- de huidige industrie, wordt gemaks- ten als producenten politici plat-

20 halve vergeten. 40 walsen met verzoeknummers.

(5) Als een overheid eenmaal begint (8) Op- en neergang hoort echt bij de met geld uitdelen, dan schreeuwen economie en dus bij ondernemen. En de ontvangers voortdurend om meer 75 de financiële neergangen zal je echt hulp. Toen Rusland onze komkom- zelf moeten opvangen, ook als boer

45 mers niet meer bliefde in 2011, toen (hoge uitzonderingen daargelaten). Rusland nog veel meer van onze Neem bijvoorbeeld een fabrikant van oogsten niet bliefde in 2014, telkens chipmachines: die is niet anders klonk het: overheid, spring bij! 80 gewend. Daar is het ook hollen of (6) Onlangs vroegen de Europese stilstaan: óf het bedrijf kan niet

50 boeren weer om geld, in Brussel. genoeg machines maken om de Varkensboeren hebben het zwaar en vraag bij te benen, óf het zit met veel willen steun. En melkboeren zijn bij te veel machines die niemand wil nader inzien toch niet zo blij met het 85 hebben. Normale tijden kent het afschaffen van het melkquotum 1). De nauwelijks. Op grillige markten

55 Nederlandse boeren juichten hebben boeren geen monopolie. afschaffen toe; konden ze eindelijk (9) Er is nog een argument tegen al ook eens de wereldmarkt veroveren. die hulp: je beloont slecht gedrag en Maar nu is er natuurlijk te veel melk, 90 straft de verstandige ondernemer. stort de melkprijs in, werken boeren Elke keer dat de overheid zielige

60 onder hun kostprijs en willen ze hulp boeren redt die geen buffer aanleg- van de overheid. Tja, zo ken ik er ook den voor slechte tijden, staat de nog wel een paar. ondernemer die wel een buffer aan- (7) “De wereldeconomie is een on- 95 legde, voor gek. Die kijkt de volgende geleid projectiel. Belangrijke secto- keer wel uit: hij kan net zo goed meer

65 ren, als voedsel, hebben regulering risico nemen, want “de overheid redt nodig”, zei de voorman van de melk- je toch wel”. Met elke ronde hulp veehouders in de NRC. Maar, beste zullen er dus minder boeren zijn die meneer, dat geldt voor alle bedrijven. 100 voor zichzelf kunnen zorgen. Van mij Dan kunnen belastingbetalers élk mag de markt voor voedsel dus een

70 bedrijf gaan compenseren, wanneer stuk normaler worden, of moet ik de wereldeconomie even de verkeer- zeggen: gezonder? de kant op gaat.

naar Marieke Stellinga bron: NRC, 15 september 2015

noot 1 In de Europese Unie was tussen 1984 en 2015 met behulp van melkquota beregeld hoeveel koemelk per boerderij mocht worden geproduceerd.

Darwin zou het nu ook samen doen (1) In 1839 ontving de Engelse bereikt zijn zevende vijfjarenfase. De wetenschapper Charles Darwin een Europese academies voor weten- uitvoerige brief van de Duitse geo- 45 schap werken samen, net als natio- graaf Alexander von Humboldt (in het nale financiers. Er zijn beurzen voor

5 Frans) waarin deze tal van eigen onderzoekers en er bestaan tal van observaties over klimaat en soorten Europese instituties voor weten- toetst aan die van Darwin. In de loop schap, zoals de European Science van zijn leven verstuurde Charles 50 Foundation en de European Darwin 6.500 brieven en hij ontving Research Council, die zich richten op

10 er 7.500. Hij correspondeerde met onderzoekers van de hoogste kwali- alle grote Europese geleerden van teit en die bedragen uitkeren die in zijn tijd. Darwin werkte echter, zoals de miljoenen kunnen lopen. zijn tijdgenoten, grotendeels alleen 55 (4) Het belangrijkste: de financiering en met eigen geld. Zijn correspon- dwingt landen samen op te trekken,

15 dentie, nu ondergebracht in een digi- waardoor een groot aantal instel- taal archief (www.darwinproject.ac. lingen wordt blootgesteld aan ge- uk), laat zien hoezeer uitwisseling avanceerde methoden van werken. met anderen van belang was voor 60 Dat laatste slaat niet alleen op mo- zijn ideeënvorming. Sommige brie- derne apparatuur, maar ook op de

20 ven, zoals die van Humboldt, waren beoordeling van de staf en het in feite een wetenschappelijk artikel scheiden van politiek en wetenschap. avant la lettre1). Ik heb ooit in het wetenschappelijke (2) Sinds de tijd van Darwin is er veel 65 bestuur gezeten van een Spaanse veranderd. Wetenschap is steeds onderzoeksorganisatie en zal niet de

25 meer samenwerking geworden en verbazing van mijn medebestuurs- steeds vaker is het geld voor die leden vergeten toen ik vertelde dat je samenwerking de doorslaggevende in Nederland geen lid van een partij factor. Een van de best bewaarde 70 hoefde te zijn om het te schoppen tot geheimen van de Europese integratie instituutsdirecteur.

30 is het succes van de wetenschappe- (5) Er zijn wel punten van zorg, zoals lijke samenwerking. Dat succes de Europese bureaucratie: ook al bestaat uit verschillende dimensies. wordt er gestreefd naar vereenvoudi- Er is veel geld beschikbaar voor 75 ging, toch zijn wetenschappers nog wetenschap en innovatie. Het Euro- altijd veel tijd kwijt aan het opstellen

35 pese subsidieprogramma Horizon van aanvragen en eenmaal toege-

2020 heeft 80 miljard te verdelen wezen gelden worden aan strikte over zeven jaar. Open toegang tot controle onderworpen. Daarnaast wetenschappelijke publicaties is daar 80 bestaat er een meestal onuit- onderdeel van, zodat onderzoekers gesproken conflict tussen kwaliteit en

40 gratis toegang hebben tot de meest evenredige verdeling: als kwaliteit de recente wetenschappelijke inzichten. enige norm was, dan zouden rijke (3) Dit Europese kaderprogramma landen het meeste geld krijgen omdat

85 zij meer en langer in wetenschap (6) Dit zijn muizenissen vergeleken hebben geïnvesteerd. Dit wordt deels bij de resultaten. Onderzoek is geen opgevangen door speciale stimule- kwestie meer van vermogende ringsprogramma’s voor minder- 105 individuen, zoals in Darwins tijd, en bedeelde landen. Tot slot steunt het ook geen nationale activiteit, maar

90 hele systeem van beoordeling en een spinnenweb van instellingen en toekenning van fondsen grotendeels onderzoeksgroepen. Zonder Europa op het vrijwillige werk van onderzoe- geen goed onderzoek, zonder onder- kers die elkaars werk beoordelen. 110 zoek geen sterk Europa. We moeten Gezien de procedures is het niet het hebben van onze collectieve

95 denkbeeldig dat de bereidheid om tijd intelligentie en intellectuele uitwisse- te investeren in dit systeem van peer- ling. Daarin zit de crux: in een review2) afneemt. Hiervoor is geen Europese bevolking van 500 miljoen eenvoudige remedie, omdat het 115 mensen is de basis voor de top- honoreren van nu nog vrijwillige talenten en creativiteit veel breder

100 beoordelingen het systeem veel dan in een land met zeventien duurder zou maken. miljoen inwoners.

naar: Louise O. Fresco uit: NRC Handelsblad, 23 april 2014

noot 1 avant la lettre: vóór het begrip waar het om gaat, al bestond noot 2 peerreview: beoordeling door collega’s uit de eigen beroepsgroep

De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn bewerkt om ze geschikt te maken voor het examen. Dit is gebeurd met respect voor de opvattingen van de auteur(s). Wie kennis wil nemen van de oorspronkelijke tekst(en), raadplege de vermelde bronnen. Het College voor Toetsen en Examens is verantwoordelijk voor vorm en inhoud van dit examen.

►►► ν