Eindexamen Nederlands vwo 2023, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Leven in een filterbubbel. Wil je dat? (1) De geschiedenis van het internet tal van diensten uitgebreid naar alle bestaat uit enkele duidelijk van elkaar gebieden van ons leven: we kunnen te onderscheiden periodes. Als we de 45 rondlopen in winkelcentra, virtueel militaire en universitaire begindagen huizen bekijken die te koop staan,

5 van het internet even overslaan, was naar culturele en sportieve eve- de eerste fase eind jaren negentig, nementen gaan, en we kunnen elkaar toen het internet voor iedereen toe- virtueel, in de vorm van avatars, gankelijk werd. Voortaan kon 50 ontmoeten. eenieder vanaf zijn computerscherm (5) De wil om deze ambitie te rea-

10 een oneindige hoeveelheid websites liseren komt niet uit de lucht vallen. bezoeken. The age of access, het Want het gaat er niet alleen om de tijdperk van toegang, begon. aandacht van Facebook af te leiden, (2) Halverwege het volgende decen- 55 nu het ene na het andere schandaal nium verschenen er nieuwe functies het imago van het medium

15 die de ontwikkeling van sociale beschadigt;2) het doel is vooral om netwerken mogelijk maakten en via een strategie van constante gebruikers in staat stelden om eigen innovaties de consument te blijven content te creëren. Dat was het begin 60 verbluffen en de concurrentie een van web 2.0. stap voor te blijven. Het project

20 (3) Vervolgens waren we, tussen maakt gebruik van de gevolgen van

2010 en nu, getuige van de bloeitijd de coronacrisis, nu vanwege de van de data- en platformeconomie, lockdowns opeens tal van activiteiten die kunstmatige intelligentie gebruikt 65 online gebeuren

• dingen waarvan om gedrag te interpreteren en auto- we soms niet eens wisten dat je ze

25 matisch producten en diensten aan online kón doen. te bevelen die waarschijnlijk bij een (6) Zo bezien heeft de pandemie individu passen. Dit zou je het tijd- geleid tot een breuk in de geschie- perk van algoritmische hyper- 70 denis. We hebben nieuwe gewoonten personalisering van het aanbod ontwikkeld die onze relatie tot ons

30 kunnen noemen. werk, tot het onderwijs, de zorg, (4) Onlangs kondigde Mark commercie en cultuur diepgravend Zuckerberg1) zijn Meta-project aan, hebben veranderd. En waarvan we met als doel het internet een vierde 75 tot nu toe alleen nog maar de eerste fase in te sturen, of beter gezegd: gevolgen zien. Zoals de dalende

35 een vierde dimensie. Het idee is een bezoekersaantallen in de bioscopen, informatie-universum te bouwen dat theaters en musea, waarvan we de gebruiker onderdompelt (met moeten vrezen dat die niet meer behulp van virtualrealityhelmen) in 80 zullen stijgen. Dat is een goede een werkelijkheid die louter uit pixels voedingsbodem voor de ontwikkeling

40 bestaat, een virtueel universum: het van technologie die speciaal is metaverse. Daarmee wordt het ontworpen om ons naar andere, principe van een ‘sociaal netwerk’ via digitale omgevingen te lokken. De

85 uitdaging voor Facebook en andere we ons niet meer aan kunnen techreuzen is om zich zo snel ‘stoten’. Bovendien zullen deze tech- mogelijk naar de voorposten van dit nieken gedetailleerde kennis opleve- geheel nieuwe tijdperk van de 135 ren over ons gedrag, via alles wat we digitale economie te begeven, een doen, waar we naar kijken, onze

90 tijdperk waarin die alle aspecten van biometrische gegevens (hartslag, ons leven zal gaan beheersen. Maar transpiratie) en onze sociale welke gigantische repercussies zal interactie. dit nieuwe tijdperk hebben voor de 140 (10) Hoe zal zo’n subjectieve werke- maatschappij, het milieu en het lijkheid, die voortdurend gestuurd

95 menselijk bestaan? wordt door systemen, eruitzien? We (7) Allereerst zal e-commerce (online zullen niet meer geconfronteerd winkelen) definitief de boventoon worden met welke beperking dan ook gaan voeren. Dat zal leiden tot 145 (behalve wellicht die van onze finan- overconsumptie, met desastreuze ciële middelen), we zullen telkens

100 gevolgen voor het milieu. Het zal moeten reageren op nieuwe gebeur- onzichtbare hordes van onder- tenissen (zoals in videogames) en betaalde werknemers in distributie- geen tijd meer hebben om na te centra opleveren, die slaaf zijn van 150 denken en een goed oordeel te helse werkritmes, gedicteerd door vellen.

105 algoritmen. (11) Zo krijg je menselijke relaties die (8) De metaverses zullen energie van elk toeval gespeend zijn, omdat vreten. Ze vereisen permanente ze gebaseerd zijn op veronderstelde connectivity, computersystemen die 155 conformiteit. Filterbubbels zullen niet continu met elkaar verbonden zijn, en langer beperkt zijn tot opinies, maar

110 steeds meer servers om al die data worden uitgebreid naar alle gebieden op te slaan. Bandbreedtes zullen van het leven. Daarbij ontstaat een steeds vaker verstopt zijn. Maar daar vorm van samenleven die het resul- zeggen de techreuzen niets over, 160 taat is van louter berekeningen en behalve in vage communiqués die die dus van elke levenskracht

115 reppen van CO 2 -vrije internet- ontdaan is. infrastructuren. (12) In de afgelopen twee decennia (9) Tot slot, en daarmee komen we heeft de tech-industrie de samen- bij het belangrijkste antropologische 165 leving grondig weten te veranderen, feit: onze levens zullen onlosmake- uitsluitend om de eigen belangen te

120 lijk, als via een navelstreng, verbon- dienen. Daarbij heeft ze ons een den zijn met een technoliberalisme3) fantasiebeeld voorgespiegeld van dat ons overal en altijd de weg wil een wereld zonder gebreken. Al die wijzen. Voortaan zal onze zintuiglijke 170 tijd hebben wij ons daarbij veel te ervaring bestaan uit optische en passief opgesteld en daarvoor

125 zintuiglijke simulaties (aanrakingen, hebben we in veel sectoren een hoge geluid, zelfs geuren), waarbij onze prijs betaald. relatie tot de werkelijkheid voor elk (13) De ontwikkeling van het meta- individu door algoritmes op maat 175 verse staat nog in de kinder- gemaakt wordt en zich zal aan- schoenen, maar er staan enorme

130 passen aan onze behoeften en investeringen op stapel en de tech- wensen. Een werkelijkheid dus waar industrie is er al volop mee bezig.

Blijven we, met dat vooruitzicht, laten ontluiken van gemeenschappen

180 opnieuw apathisch? We beleven een 195 waar de ontwikkeling van sleutelmoment nu het einde van de rechtvaardige en gevoelige relaties coronacrisis nadert. Een crisis waarin tussen mensen prioriteit heeft en we hebben gezien dat onze relaties wordt gestimuleerd, met respect voor met anderen massaal via pixels het milieu.

185 verliepen, waarbij iedereen achter 200 (15) Als we nu niet onverwijld gaan zijn computerscherm zijn eigen ding bouwen aan heilzame tegenmodellen deed, waardoor ons ‘collectieve geven we de vrije hand aan de isolement’ steeds groter werd. datagiganten die ons die metawereld (14) Daarom moeten we aan de slag in willen zuigen, dat lichaamloze en

190 met de invoering van levenswijzen 205 ijzige hiernamaals; een parallel van een totaal andere orde. universum van waaruit, als we niet Geconfronteerd met de huidige oppassen, geen weg terug meer problemen vraagt dit moment om het mogelijk is.

naar: Éric Sadin (vertaling: Friederike de Raat) uit: NRC Handelsblad, 27 november 2021

Éric Sadin is een Franse schrijver en filosoof. Deze tekst is een bewerking van een artikel uit de Franse krant Libération.

noot 1 Mark Zuckerberg is oprichter en eigenaar van het online sociaal netwerk Facebook. noot 2 In 2021 kwam Facebook enkele malen negatief in het nieuws, omdat er onzorgvuldig met de privacy van gebruikers zou zijn omgegaan. noot 3 Technoliberalisme is een filosofie die vooral benadrukt dat technologische hulpmiddelen voor iedereen vrij beschikbaar moeten zijn, met minimale overheidscontrole.

Alles doen en voelen (1) Het blijft een magisch gegeven. over krijgsheren van de Taliban, zie Zittend achter mijn bureau, met op Facebook de vakantiefoto’s van slechts een kleine beweging van mijn 15 iemand die ik niet ken, ‘en hier wijsvinger, haal ik de hele wereld drinken we een cocktail op het

5 binnen. Daarbuiten gebeurt het. strand!’ Het zijn parallelle werelden Bosbranden in Griekenland, illegale die hier, bij mij, samenkomen, het wapensmokkel in Amerika, demon- gebeurt allemaal nu, terwijl ik verstild straties bij een prikbus. Grenzen 20 en versteend in het blauwe licht van verdwijnen, ik ben overal bij zonder mijn tablet, telefoon of laptop naar

10 dat ik me hoef te verplaatsen. Ik zie een scherm staar. vluchtelingen uit zee lopen, lees iets over de gemankeerde democratie,

(2) You no longer have to be 70 school; nog even en we halen elke anywhere in order to do everything,1) omgeving onze huiskamer binnen.

25 zei Marshall McLuhan 2) in de jaren (6) Inclusief elkaar, vulde de BBC- zestig. Hij had het over de effecten wetenschapspresentator James van elektronische media, van radio Burke aan in datzelfde jaar. In de en tv, maar wordt op basis daarvan 75 toekomst, voorspelde hij, zul je ook wel beschouwd als degene die nauwelijks nog de deur uit gaan. Je

30 de komst van het wereldwijde web woning zal de wereld worden. Je zult voorspelde. er naar het museum gaan, naar het (3) En nu wil Mark Zuckerberg een theater: niet van echt te onder- zogenoemd metaverse bouwen. Een 80 scheiden 3D-hologrammen van de ‘belichaamd internet’ noemt hij het beste acteurs en actrices uit de

35 zelf: je kijkt er niet naar, maar wordt geschiedenis zullen er Hamlet4) erdoor omringd. De informatie komt spelen terwijl jijzelf onderuitgezakt op los van het scherm; met behulp van de bank hangt. Je bekijkt het nieuws virtual reality en hologrammen wordt 85 niet meer van afstand, maar staat er over de fysische werkelijkheid een middenin. Op de Gazastrook, in het

40 virtuele laag gelegd. Wie weleens publiek tijdens een speech van de Star Trek heeft gekeken, en dat hoop grote Chinese leider, je ziet het live ik van harte, kent zo’n metaverse als en direct. Je skypet niet meer met je het holodeck: met één druk op de 90 vrienden, ze verschijnen als holo- knop veranderen grijze loodsen hier grammen naast je. En jij naast hen.

45 in paleizen, tropische stranden of Hetzelfde geldt voor feestjes en verre planeten. diners: de gasten zitten virtueel bij (4) Het is een logisch vervolg van wat elkaar aan tafel. Als in een er al is, maakte een rapport van het 95 conferencecall, maar dan met een Pew Research Center en Elon levensecht beeld erbij. Het huis lijkt

50 University in 2013 al duidelijk. Voor overvol, ook al is iedereen in werke- dat rapport, Killer Apps in the Gigabit lijkheid alleen. We zullen een projec- Age,3) werden 1464 wetenschappers tie in elkaars leven zijn geworden. en experts gevraagd wat ze 100 (7) McLuhan beschouwde alles wat verwachtten van de toekomst van het de mensheid ooit gemaakt en ont-

55 internet, als de verbindingen een- wikkeld heeft als een technologisch maal zo snel zijn geworden dat ze hulpmiddel. En die hulpmiddelen, nooit meer haperen. Iedereen was stelde hij, zijn altijd een verlengstuk het erover eens dat de aanwezigheid 105 van het menselijk lichaam. van virtuele omgevingen explosief zal Technologie verbetert en versterkt

60 toenemen. wat we zelf al bezitten. Het maakt (5) 2025 was destijds het ijkjaar. ons sterker, sneller en slimmer. Een Tegen die tijd, stelde het rapport, mes bijvoorbeeld is een verbetering zullen gamen, winkelen en porno 110 van onze nagels. Een mand van onze kijken een 3D-ervaring zijn handen. De stoommachine van onze

65 geworden. Net als werken, leren en spierkracht. En elektronische media, fitnessen. We hoeven niet meer naar was McLuhans belangrijkste punt, kantoor, kinderen niet meer naar een zijn een verbetering van ons brein. leslokaal, gezondheidsadepten niet 115 Dat is hoe hij in feite internet al meer naar een zweterige sport- voorspelde, omdat dit een medium is

dat net als televisie de reikwijdte van of een filmpje van een geit die speelt onze ogen en oren versterkt. Het met een kip. enige wat ontbreekt, is tast. (9) Maar als technologie inderdaad

120 (8) Dit is hoe het tegenwoordig is: de een verlengstuk van ons lichaam is, online tweets, artikelen, petities, 140 dan is met een toekomstig metaverse grappen, foto’s en filmpjes vormen de cirkel rond. Wat begon met een een maalstroom waar we (bijna) uitbreiding van het lichaam eindigt bij allemaal op aangesloten zijn. Miljoe- de opsluiting erin. Als de grens

125 nen breinen vormen samen een tussen echt en onecht vervaagt, superbrein. Een superbrein waarin 145 tussen droom en realiteit, als we ons wij de neuronen zijn die voortdurend overal en nergens kunnen bevinden informatie op elkaar afvuren, aan zolang er maar een goede elkaar doorgeven, die alle impulsen internetverbinding is, zal het enige

130 verwerken. Onze zintuigen zijn buiten wat nog werkelijk tastbaar is, en onszelf komen te liggen, we worden 150 misschien ook het enige wat daarom geraakt en bewogen door gebeurte- nog te vertrouwen is, ons eigen nissen die zich op duizenden kilo- lichaam zijn. Mijn huid, mijn handen, meters afstand afspelen. Door een mijn hartslag.

135 foto van een verdronken vluchteling

naar: Marian Donner uit: de Groene Amsterdammer, 11 augustus 2021

Marian Donner is een Nederlandse auteur en columnist.

noot 1 Vertaling: ‘Je hoeft niet langer meer ergens te zijn om alles te kunnen doen.’ noot 2 Herbert Marshall McLuhan (1911-1980) was een Canadese filosoof en wetenschapper die zich bezighield met mediastudies en mediatheorie. noot 3 Vertaling: ‘Killerapps in het tijdperk van de gigabit.’ Een killerapp is een computerprogramma dat zo aantrekkelijk is dat men er speciaal computerhardware en/of besturingssystemen voor koopt. De eenheid gigabit wordt gebruikt om de internetsnelheid in uit te drukken. noot 4 Hamlet (± 1600) is een beroemd toneelstuk van de Engelse toneelschrijver William Shakespeare.

Leven in een filterbubbel. Wil je dat? (1) De geschiedenis van het internet tal van diensten uitgebreid naar alle bestaat uit enkele duidelijk van elkaar gebieden van ons leven: we kunnen te onderscheiden periodes. Als we de 45 rondlopen in winkelcentra, virtueel militaire en universitaire begindagen huizen bekijken die te koop staan,

5 van het internet even overslaan, was naar culturele en sportieve eve- de eerste fase eind jaren negentig, nementen gaan, en we kunnen elkaar toen het internet voor iedereen toe- virtueel, in de vorm van avatars, gankelijk werd. Voortaan kon 50 ontmoeten. eenieder vanaf zijn computerscherm (5) De wil om deze ambitie te rea-

10 een oneindige hoeveelheid websites liseren komt niet uit de lucht vallen. bezoeken. The age of access, het Want het gaat er niet alleen om de tijdperk van toegang, begon. aandacht van Facebook af te leiden, (2) Halverwege het volgende decen- 55 nu het ene na het andere schandaal nium verschenen er nieuwe functies het imago van het medium

15 die de ontwikkeling van sociale beschadigt;2) het doel is vooral om netwerken mogelijk maakten en via een strategie van constante gebruikers in staat stelden om eigen innovaties de consument te blijven content te creëren. Dat was het begin 60 verbluffen en de concurrentie een van web 2.0. stap voor te blijven. Het project

20 (3) Vervolgens waren we, tussen maakt gebruik van de gevolgen van

2010 en nu, getuige van de bloeitijd de coronacrisis, nu vanwege de van de data- en platformeconomie, lockdowns opeens tal van activiteiten die kunstmatige intelligentie gebruikt 65 online gebeuren

• dingen waarvan om gedrag te interpreteren en auto- we soms niet eens wisten dat je ze

25 matisch producten en diensten aan online kón doen. te bevelen die waarschijnlijk bij een (6) Zo bezien heeft de pandemie individu passen. Dit zou je het tijd- geleid tot een breuk in de geschie- perk van algoritmische hyper- 70 denis. We hebben nieuwe gewoonten personalisering van het aanbod ontwikkeld die onze relatie tot ons

30 kunnen noemen. werk, tot het onderwijs, de zorg, (4) Onlangs kondigde Mark commercie en cultuur diepgravend Zuckerberg1) zijn Meta-project aan, hebben veranderd. En waarvan we met als doel het internet een vierde 75 tot nu toe alleen nog maar de eerste fase in te sturen, of beter gezegd: gevolgen zien. Zoals de dalende

35 een vierde dimensie. Het idee is een bezoekersaantallen in de bioscopen, informatie-universum te bouwen dat theaters en musea, waarvan we de gebruiker onderdompelt (met moeten vrezen dat die niet meer behulp van virtualrealityhelmen) in 80 zullen stijgen. Dat is een goede een werkelijkheid die louter uit pixels voedingsbodem voor de ontwikkeling

40 bestaat, een virtueel universum: het van technologie die speciaal is metaverse. Daarmee wordt het ontworpen om ons naar andere, principe van een ‘sociaal netwerk’ via digitale omgevingen te lokken. De

85 uitdaging voor Facebook en andere we ons niet meer aan kunnen techreuzen is om zich zo snel ‘stoten’. Bovendien zullen deze tech- mogelijk naar de voorposten van dit nieken gedetailleerde kennis opleve- geheel nieuwe tijdperk van de 135 ren over ons gedrag, via alles wat we digitale economie te begeven, een doen, waar we naar kijken, onze

90 tijdperk waarin die alle aspecten van biometrische gegevens (hartslag, ons leven zal gaan beheersen. Maar transpiratie) en onze sociale welke gigantische repercussies zal interactie. dit nieuwe tijdperk hebben voor de 140 (10) Hoe zal zo’n subjectieve werke- maatschappij, het milieu en het lijkheid, die voortdurend gestuurd

95 menselijk bestaan? wordt door systemen, eruitzien? We (7) Allereerst zal e-commerce (online zullen niet meer geconfronteerd winkelen) definitief de boventoon worden met welke beperking dan ook gaan voeren. Dat zal leiden tot 145 (behalve wellicht die van onze finan- overconsumptie, met desastreuze ciële middelen), we zullen telkens

100 gevolgen voor het milieu. Het zal moeten reageren op nieuwe gebeur- onzichtbare hordes van onder- tenissen (zoals in videogames) en betaalde werknemers in distributie- geen tijd meer hebben om na te centra opleveren, die slaaf zijn van 150 denken en een goed oordeel te helse werkritmes, gedicteerd door vellen.

105 algoritmen. (11) Zo krijg je menselijke relaties die (8) De metaverses zullen energie van elk toeval gespeend zijn, omdat vreten. Ze vereisen permanente ze gebaseerd zijn op veronderstelde connectivity, computersystemen die 155 conformiteit. Filterbubbels zullen niet continu met elkaar verbonden zijn, en langer beperkt zijn tot opinies, maar

110 steeds meer servers om al die data worden uitgebreid naar alle gebieden op te slaan. Bandbreedtes zullen van het leven. Daarbij ontstaat een steeds vaker verstopt zijn. Maar daar vorm van samenleven die het resul- zeggen de techreuzen niets over, 160 taat is van louter berekeningen en behalve in vage communiqués die die dus van elke levenskracht

115 reppen van CO 2 -vrije internet- ontdaan is. infrastructuren. (12) In de afgelopen twee decennia (9) Tot slot, en daarmee komen we heeft de tech-industrie de samen- bij het belangrijkste antropologische 165 leving grondig weten te veranderen, feit: onze levens zullen onlosmake- uitsluitend om de eigen belangen te

120 lijk, als via een navelstreng, verbon- dienen. Daarbij heeft ze ons een den zijn met een technoliberalisme3) fantasiebeeld voorgespiegeld van dat ons overal en altijd de weg wil een wereld zonder gebreken. Al die wijzen. Voortaan zal onze zintuiglijke 170 tijd hebben wij ons daarbij veel te ervaring bestaan uit optische en passief opgesteld en daarvoor

125 zintuiglijke simulaties (aanrakingen, hebben we in veel sectoren een hoge geluid, zelfs geuren), waarbij onze prijs betaald. relatie tot de werkelijkheid voor elk (13) De ontwikkeling van het meta- individu door algoritmes op maat 175 verse staat nog in de kinder- gemaakt wordt en zich zal aan- schoenen, maar er staan enorme

130 passen aan onze behoeften en investeringen op stapel en de tech- wensen. Een werkelijkheid dus waar industrie is er al volop mee bezig.

Blijven we, met dat vooruitzicht, laten ontluiken van gemeenschappen

180 opnieuw apathisch? We beleven een 195 waar de ontwikkeling van sleutelmoment nu het einde van de rechtvaardige en gevoelige relaties coronacrisis nadert. Een crisis waarin tussen mensen prioriteit heeft en we hebben gezien dat onze relaties wordt gestimuleerd, met respect voor met anderen massaal via pixels het milieu.

185 verliepen, waarbij iedereen achter 200 (15) Als we nu niet onverwijld gaan zijn computerscherm zijn eigen ding bouwen aan heilzame tegenmodellen deed, waardoor ons ‘collectieve geven we de vrije hand aan de isolement’ steeds groter werd. datagiganten die ons die metawereld (14) Daarom moeten we aan de slag in willen zuigen, dat lichaamloze en

190 met de invoering van levenswijzen 205 ijzige hiernamaals; een parallel van een totaal andere orde. universum van waaruit, als we niet Geconfronteerd met de huidige oppassen, geen weg terug meer problemen vraagt dit moment om het mogelijk is.

naar: Éric Sadin (vertaling: Friederike de Raat) uit: NRC Handelsblad, 27 november 2021

Éric Sadin is een Franse schrijver en filosoof. Deze tekst is een bewerking van een artikel uit de Franse krant Libération.

noot 1 Mark Zuckerberg is oprichter en eigenaar van het online sociaal netwerk Facebook. noot 2 In 2021 kwam Facebook enkele malen negatief in het nieuws, omdat er onzorgvuldig met de privacy van gebruikers zou zijn omgegaan. noot 3 Technoliberalisme is een filosofie die vooral benadrukt dat technologische hulpmiddelen voor iedereen vrij beschikbaar moeten zijn, met minimale overheidscontrole.

Alles doen en voelen (1) Het blijft een magisch gegeven. over krijgsheren van de Taliban, zie Zittend achter mijn bureau, met op Facebook de vakantiefoto’s van slechts een kleine beweging van mijn 15 iemand die ik niet ken, ‘en hier wijsvinger, haal ik de hele wereld drinken we een cocktail op het

5 binnen. Daarbuiten gebeurt het. strand!’ Het zijn parallelle werelden Bosbranden in Griekenland, illegale die hier, bij mij, samenkomen, het wapensmokkel in Amerika, demon- gebeurt allemaal nu, terwijl ik verstild straties bij een prikbus. Grenzen 20 en versteend in het blauwe licht van verdwijnen, ik ben overal bij zonder mijn tablet, telefoon of laptop naar

10 dat ik me hoef te verplaatsen. Ik zie een scherm staar. vluchtelingen uit zee lopen, lees iets over de gemankeerde democratie,

(2) You no longer have to be 70 school; nog even en we halen elke anywhere in order to do everything,1) omgeving onze huiskamer binnen.

25 zei Marshall McLuhan 2) in de jaren (6) Inclusief elkaar, vulde de BBC- zestig. Hij had het over de effecten wetenschapspresentator James van elektronische media, van radio Burke aan in datzelfde jaar. In de en tv, maar wordt op basis daarvan 75 toekomst, voorspelde hij, zul je ook wel beschouwd als degene die nauwelijks nog de deur uit gaan. Je

30 de komst van het wereldwijde web woning zal de wereld worden. Je zult voorspelde. er naar het museum gaan, naar het (3) En nu wil Mark Zuckerberg een theater: niet van echt te onder- zogenoemd metaverse bouwen. Een 80 scheiden 3D-hologrammen van de ‘belichaamd internet’ noemt hij het beste acteurs en actrices uit de

35 zelf: je kijkt er niet naar, maar wordt geschiedenis zullen er Hamlet4) erdoor omringd. De informatie komt spelen terwijl jijzelf onderuitgezakt op los van het scherm; met behulp van de bank hangt. Je bekijkt het nieuws virtual reality en hologrammen wordt 85 niet meer van afstand, maar staat er over de fysische werkelijkheid een middenin. Op de Gazastrook, in het

40 virtuele laag gelegd. Wie weleens publiek tijdens een speech van de Star Trek heeft gekeken, en dat hoop grote Chinese leider, je ziet het live ik van harte, kent zo’n metaverse als en direct. Je skypet niet meer met je het holodeck: met één druk op de 90 vrienden, ze verschijnen als holo- knop veranderen grijze loodsen hier grammen naast je. En jij naast hen.

45 in paleizen, tropische stranden of Hetzelfde geldt voor feestjes en verre planeten. diners: de gasten zitten virtueel bij (4) Het is een logisch vervolg van wat elkaar aan tafel. Als in een er al is, maakte een rapport van het 95 conferencecall, maar dan met een Pew Research Center en Elon levensecht beeld erbij. Het huis lijkt

50 University in 2013 al duidelijk. Voor overvol, ook al is iedereen in werke- dat rapport, Killer Apps in the Gigabit lijkheid alleen. We zullen een projec- Age,3) werden 1464 wetenschappers tie in elkaars leven zijn geworden. en experts gevraagd wat ze 100 (7) McLuhan beschouwde alles wat verwachtten van de toekomst van het de mensheid ooit gemaakt en ont-

55 internet, als de verbindingen een- wikkeld heeft als een technologisch maal zo snel zijn geworden dat ze hulpmiddel. En die hulpmiddelen, nooit meer haperen. Iedereen was stelde hij, zijn altijd een verlengstuk het erover eens dat de aanwezigheid 105 van het menselijk lichaam. van virtuele omgevingen explosief zal Technologie verbetert en versterkt

60 toenemen. wat we zelf al bezitten. Het maakt (5) 2025 was destijds het ijkjaar. ons sterker, sneller en slimmer. Een Tegen die tijd, stelde het rapport, mes bijvoorbeeld is een verbetering zullen gamen, winkelen en porno 110 van onze nagels. Een mand van onze kijken een 3D-ervaring zijn handen. De stoommachine van onze

65 geworden. Net als werken, leren en spierkracht. En elektronische media, fitnessen. We hoeven niet meer naar was McLuhans belangrijkste punt, kantoor, kinderen niet meer naar een zijn een verbetering van ons brein. leslokaal, gezondheidsadepten niet 115 Dat is hoe hij in feite internet al meer naar een zweterige sport- voorspelde, omdat dit een medium is

dat net als televisie de reikwijdte van of een filmpje van een geit die speelt onze ogen en oren versterkt. Het met een kip. enige wat ontbreekt, is tast. (9) Maar als technologie inderdaad

120 (8) Dit is hoe het tegenwoordig is: de een verlengstuk van ons lichaam is, online tweets, artikelen, petities, 140 dan is met een toekomstig metaverse grappen, foto’s en filmpjes vormen de cirkel rond. Wat begon met een een maalstroom waar we (bijna) uitbreiding van het lichaam eindigt bij allemaal op aangesloten zijn. Miljoe- de opsluiting erin. Als de grens

125 nen breinen vormen samen een tussen echt en onecht vervaagt, superbrein. Een superbrein waarin 145 tussen droom en realiteit, als we ons wij de neuronen zijn die voortdurend overal en nergens kunnen bevinden informatie op elkaar afvuren, aan zolang er maar een goede elkaar doorgeven, die alle impulsen internetverbinding is, zal het enige

130 verwerken. Onze zintuigen zijn buiten wat nog werkelijk tastbaar is, en onszelf komen te liggen, we worden 150 misschien ook het enige wat daarom geraakt en bewogen door gebeurte- nog te vertrouwen is, ons eigen nissen die zich op duizenden kilo- lichaam zijn. Mijn huid, mijn handen, meters afstand afspelen. Door een mijn hartslag.

135 foto van een verdronken vluchteling

naar: Marian Donner uit: de Groene Amsterdammer, 11 augustus 2021

Marian Donner is een Nederlandse auteur en columnist.

noot 1 Vertaling: ‘Je hoeft niet langer meer ergens te zijn om alles te kunnen doen.’ noot 2 Herbert Marshall McLuhan (1911-1980) was een Canadese filosoof en wetenschapper die zich bezighield met mediastudies en mediatheorie. noot 3 Vertaling: ‘Killerapps in het tijdperk van de gigabit.’ Een killerapp is een computerprogramma dat zo aantrekkelijk is dat men er speciaal computerhardware en/of besturingssystemen voor koopt. De eenheid gigabit wordt gebruikt om de internetsnelheid in uit te drukken. noot 4 Hamlet (± 1600) is een beroemd toneelstuk van de Engelse toneelschrijver William Shakespeare.