Eindexamen Nederlands vwo 2021, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1 We kunnen echt niet om kernenergie heen, Tekst 2 Kernenergie? Dat is wensdenken, Overkoepelende vragen bij tekst 1 en tekst 2, Tekst 3 Botsende idealen blijven geloofwaardig, Tekst 4 Misschien eerst eens begrijpen wat ons overkomen is.
Het centraal examen Nederlands vwo 2021, tijdvak 2 telt 40 vragen. De meeste vragen gaan over leesvaardigheid (17), argumentatie (12) en stijlfouten (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Leesvaardigheid | 3, 7, 9-13, 15-16, 20-25, 35-36 | 17 |
| Argumentatie | 4, 6, 8, 17-19, 30-31, 33, 37, 39-40 | 12 |
| Stijlfouten | 5, 14, 32, 38 | 4 |
| Tekstverbanden en signaalwoorden | 1-2, 29 | 3 |
| Tekstsoorten en tekstdoelen | 26, 28 | 2 |
| Samenvatten | 27 | 1 |
| Formuleren | 34 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens Nederlands vwo sinds 2018: dit examen vroeg minder over leesvaardigheid (43% van de vragen, gemiddeld 51%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Nederlands vwo 2021, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Nederlands vwo 2021, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Nederlands vwo 2021, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Tekst 1 We kunnen echt niet om kernenergie heen
We kunnen echt niet om kernenergie heen (1) In het regeerakkoord stelt Neder- 35 windturbines en zonnepanelen niet land de uitstoot van broeikasgassen opslaan op economisch haalbare met 49 procent te willen verminderen wijze, tenzij er bergmeren met water- in 2030, ten opzichte van 1990. Dat krachtcentrales in de buurt zijn. Het
5 is een ambitieuzer doel dan de ver- feit dat de wisselvalligheid van wind plichting die Nederland heeft aan de 40 en zon altijd een dubbele investering EU, die de lidstaten een verminde- zal vergen, heeft tot gevolg dat dit ring van 40 procent oplegt. een optie is die nooit economisch (2) Dit is zeer lovenswaardig. Echter, rendabel zal zijn.
10 is het haalbaar zonder dat het grote (4) De oplossing voor Nederland is en onherstelbare schade doet aan de 45 kernenergiecentrales te bouwen die economie? Een moderne gemeen- geen broeikasgas1) uitstoten en ook schap kan niet bestaan zonder een geen luchtvervuiling veroorzaken. betrouwbare en betaalbare bron van Een enkele kerncentrale, met een
15 energie. Die vormt immers de basis levensduur van meer dan zestig jaar, van de economie. 50 kan duizenden windturbines en zon- (3) Volgens het regeerakkoord zullen nepanelen, met een levensduur van de kolencentrales worden gesloten ongeveer vijftien jaar, vervangen. En en zal het gasverbruik sterk worden een kerncentrale zal dat doen met
20 verminderd. Wat zal dan als energie- grote betrouwbaarheid, ongestoord bron dienen? Denkt men werkelijk 55 door de wisselvalligheid van het dat windturbines en zonnepanelen weer. voldoende zullen zijn om de Neder- (5) In Frankrijk is, als gevolg van 58 landse economie gaande te houden? kerncentrales, de uitstoot van CO 2
25 De elektriciteitsproductie van wind- per kilowattuur ongeveer tien maal turbines en zonnepanelen varieert 60 kleiner dan die in Duitsland en is de sterk, niet alleen per uur, maar ook prijs per kilowattuur ongeveer de dagelijks, per seizoen en jaarlijks. helft. Wat te doen om deze grote schom- (6) In een aantal landen, waaronder
30 melingen te ondervangen? Net als bij Nederland, bestaat weerstand tegen landbouw hebben windturbines en 65 kernenergie. Dit is hoofdzakelijk zonnepanelen goede jaren en schra- gebaseerd op twee misverstanden, le jaren. Maar in tegenstelling tot namelijk het gevaar dat kerncentrales landbouw, kan men de ‘oogst’ van zouden vormen voor hun omgeving
en het ‘probleem’ van het radio- 40 procent, ongeveer twee miljoen
70 actieve afval. ton steenkolen per jaar verbranden. (7) Wat het gevaar betreft, sinds het Dat levert 600.000 ton giftig en radio- begin van stroomopwekking in kern- actief afval op. Daarnaast komt onge- centrales in de jaren vijftig zijn er 120 veer vijf miljoen ton CO 2 in de atmo- slechts drie grote ongelukken ge- sfeer. Een kolencentrale produceert
75 beurd (Harrisburg-TMI, Tsjernobyl en dus een hoeveelheid giftig gas die Fukushima). Het is van belang erop 500.000 maal groter is dan de hoe- te wijzen dat Tsjernobyl een reactor- veelheid radioactieve splijtings- type is dat niet voldoet aan westerse 125 producten afkomstig van een verge- en internationale criteria en standaar- lijkbare kerncentrale.
80 den. (12) De stad Toronto in Canada is (8) Ook over het radioactieve afval een voorbeeld van hoe het in werke- van kerncentrales bestaan helaas lijkheid gedaan kan worden. Zij wordt veel misverstanden. De heersende 130 grotendeels door kerncentrales voor- opvatting is dat radioactief afval heel zien van betrouwbare, veilige, betaal-
85 gevaarlijk is, het grote hoeveelheden bare en milieuvriendelijke elektrische betreft, het honderdduizenden jaren energie. Canada ontwikkelde daar- radioactief blijft en dat niemand weet voor een speciaal reactortype wat ermee gedaan moet worden. Dit 135 (CANDU) dat veel aantrekkelijke alles is ver bezijden de waarheid. eigenschappen heeft, waaronder een
90 Radioactief afval kan alleen gevaar- hoog veiligheidsniveau: smelten van lijk zijn wanneer er minstens vier bar- de kern (‘core-melt’) is niet mogelijk rières tegelijkertijd verbroken worden. wegens de grote warmtecapaciteit Dat is zeer onwaarschijnlijk. 140 van de relatief koude moderator, (9) De hoeveelheid radioactief afval waardoor verspreiding van splijtings-
95 afkomstig van kerncentrales is zeer producten uitgesloten is. Zijn Cana- klein in vergelijking met het afval van dezen dom omdat ze kernenergie bijvoorbeeld kolencentrales. De gebruiken? Zou Nederland misschien moderne behandelingstechnieken 145 van Canada kunnen leren? Andere (waaronder ‘pyro-processing’) zijn in landen met CANDU-kerncentrales
100 staat de tijdsduur van de radio- zijn Argentinië, China, India, activiteit van de splijtingsproducten Roemenië en Zuid-Korea. sterk te verkleinen. (13) Nederland staat nu op een twee- (10) Over hoeveel radioactief afval 150 sprong: het land kan kiezen voor een hebben we het? Een rekenvoorbeeld. realistisch energiebeleid waarbij
105 Een kerncentrale met een elektrische meer kerncentrales gebouwd worden. productiecapaciteit van duizend Of het land kan voortgaan met het megawatt en met een thermisch sprookje van de ‘duurzame’ wind- rendement van 30 procent, zal per 155 turbines en zonnepanelen. Kiezen we jaar 1,2 ton radioactief afval opleve- voor dat laatste, dan blijven we voor
110 ren, bij moderne verwerking van de de helft afhankelijk van energie opge- gebruikte splijtstofelementen. wekt uit fossiele brandstoffen om de (11) Daarentegen zal een kolen- stroomvoorziening zeker te stellen. centrale met een capaciteit van dui- 160 Bovendien zal deze weg nooit econo- zend megawatt elektrische energie misch rendabel kunnen worden.
115 en met een thermisch rendement van
(14) De eerste keuze zal leiden tot 165 hebben: een verlies van industrieën, een opbloei van de economie, terwijl werkloosheid en armoede. de tweede keuze tot gevolg zal
naar: Jan van Erp uit: Trouw, 24 januari 2018
Jan van Erp is ingenieur, consultant energietechnologie en lid van de American Nuclear Society.
noot 1 ‘Broeikasgas’ is de aanduiding van gassen in de atmosfeer van de aarde, zoals waterdamp, CO 2 en ozon, die ervoor zorgen dat de warmte bij de aardbol blijft hangen. Een teveel aan broeikasgassen leidt tot een versterkt broeikaseffect en daardoor tot opwarming van de aarde.
Vraag 1 1 punt
Bij welke alinea begint deel 3, ‘Argumenten tegenstanders en ontkrachting daarvan’?
Bekijk het antwoord
- alinea 6 (1)
Vraag 2 1 punt
Bij welke alinea begint deel 4, ‘Afronding en conclusie’?
Bekijk het antwoord
- alinea 13 (1)
Vraag 3 3 punten
Noem vijf voordelen die een kernenergiecentrale zou hebben volgens alinea 4 en 5 van tekst 1.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: vijf van onderstaande − minder/geen uitstoot van broeikasgas/CO2 − geen luchtvervuiling − een lange levensduur − een grote betrouwbaarheid (vanwege de onafhankelijkheid van weersomstandigheden) − een kerncentrale levert veel energie − een kerncentrale levert goedkope(re) energie − een kerncentrale is rendabeler indien vijf elementen goed (3) indien vier elementen goed (2) indien drie elementen goed (1) indien twee of minder elementen goed (0) Beoordeel de spelling. (3)
Vraag 4 1 punt
Met welk aan tekst 1 ontleend gegeven kan de opmerking van deze kritische lezer worden onderbouwd?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 5 2 punten
Citeer uit alinea 13 van tekst 1 drie woorden die het ingenomen standpunt versterken.
Bekijk het antwoord
- − realistisch − sprookje − ‘duurzame’/duurzame indien drie elementen goed (2) indien twee elementen goed (1) indien een of geen element goed (0) Beoordeel de spelling. (2)
Vraag 6 2 punten
Benoem deze drogreden en leg deze uit aan de hand van gegevens uit tekst 1. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 40 woorden.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Maximumlengte van het antwoord: 40 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica.
Vraag 7 2 punten
Noem de twee investeringen die volgens tekst 1 gedaan zouden moeten worden.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Beoordeel de spelling.
Vraag 8 1 punt
Waarom zou deze kritische lezer dit te sterk uitgedrukt kunnen vinden? Gebruik in je antwoord gegevens uit de tekst. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: Dat de economie rendabel en stabiel is, wil niet zeggen dat er (automatisch) sprake is van een opbloei van de economie. Maximumlengte van het antwoord: 30 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)
Vraag 9 2 punten
Welke van onderstaande zinnen geeft het beste de hoofdgedachte van tekst 1 weer? De opwekking van kernenergie in Nederland is noodzakelijk om
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 10 3 punten
Noteer de nummers van de drie uitspraken die als betrouwbaar geïnterpreteerd kunnen worden, gelet op de deskundigheid van de auteur.
1 Nederland heeft zich vooralsnog ambitieuzere klimaatdoelen gesteld dan nodig is.
2 Een enkele kerncentrale, met een levensduur van meer dan zestig jaar, kan duizenden windturbines en zonnepanelen, met een levensduur van ongeveer 15 jaar, vervangen.
3 Tsjernobyl is een reactortype dat niet voldoet aan westerse en internationale criteria en standaarden.
4 Een CANDU-centrale is minder vervuilend dan een kolencentrale.
5 Met het oog op duurzaamheid zou het beter zijn als Nederland stopt met het investeren in zonne- en windenergie.
Bekijk het antwoord
- 2 (1)
- 3 (1)
- 4 (1)
Tekst 2 Kernenergie? Dat is wensdenken
Kernenergie? Dat is wensdenken (1) We moeten inzetten op kernener- eisen immers dat er niks mis moet gie, beweerde Jan van Erp onlangs kunnen gaan. Ik hoop toch dat in deze krant, met het argument dat Van Erp ons dat niet kwalijk neemt. we anders de klimaatdoelstellingen 30 De reactoren van generatie 3+, waar-
5 niet halen. Hij probeert lezers ervan van er nu wereldwijd een paar in te overtuigen dat de weerzin tegen aanbouw zijn, kunnen nog steeds kernenergie geheel en al berust op niet garanderen dat het nooit mis- misverstanden. gaat. Ja, ze zijn waarschijnlijk veiliger (2) Het is onmogelijk om al zijn gepo- 35 dan de honderden centrales van de
10 neerde stellingen in detail te ontle- eerste, tweede en derde generatie den, maar dit is een klassiek geval die wereldwijd nog in bedrijf zijn. van wensdenken van een gelovige. Maar ondanks de waanzinnig hoge Kernenergie is
- ondanks 60 jaar kosten van die nieuwste generatie ervaring en honderden miljarden 40 reactoren is inherente veiligheid niet
15 overheidssteun
- wereldwijd de enige gegarandeerd. energiedrager met een negatieve (4) Wereldwijd hebben zich vijf grote financiële leercurve. Elke kilowattuur rampen voorgedaan in kerncentrales. stroom uit een nieuwe kerncentrale Dat is, ook statistisch, een significant kost meer dan een uit de vorige, zelfs 45 aantal. Risico is kans maal gevolg.
20 als de nieuwe centrale van hetzelfde De kans erop blijkt vele malen groter type is. Waar alle duurzame energie- dan ons wordt voorgespiegeld en de dragers een, vaak scherpe, positieve gevolgen zijn enorm; niet alleen als leercurve laten zien, is dit voor kern- je kijkt naar het menselijk leed, maar energie kennelijk niet mogelijk. 50 ook als je het in geld uitdrukt. De on-
25 (3) De industrie verwijt het de milieu- gelukken in Fukushima en Tsjernobyl beweging dat de kosten oplopen. Wij hebben al meer dan 1000 miljard
euro gekost. En de teller loopt nog. deerde de rechter dat onvoldoende is Dat bedrag is opgehoest door de aangetoond dat een van de materia-
55 belastingbetaler, niet door de bedrij- len waarin het kernafval verpakt ven die kerncentrales bouwen en wordt voor het voor tienduizenden exploiteren. 85 jaren onder de grond gaat, veilig is. (5) Waaraan is dat besteed? De eer- In de termen van Van Erp: een van ste crisismaatregelen, kortlopende de vier barrières is nu al verbroken.
60 compensatie voor de tienduizenden Wereldwijd heeft nog niemand een mensen die verdreven zijn, het tijde- oplossing voor hoogactief kernafval. lijk opruimen van kernafval en de 90 En ja, dat moet voor 240.000 jaar gezondheidsgevolgen op korte ter- hermetisch van mens en milieu afge- mijn. Welke rekening komt nog? De sloten worden. In volume gemeten
65 kosten voor vervangende elektrici- gaat het om weinig afval. Helaas is teitsproductie (in Japan gelukkig veel dat niet zo relevant. Het gaat om de zon en wind), de kosten van het 95 toxiciteit en de stralingsintensiteit. Of verlies, voor decennia, van duizen- je nu 100 of 10.000 kilo moet opber- den vierkante kilometers (landbouw)- gen voor tienduizenden jaren, het
70 grond, de nog onbekende kosten probleem blijft even groot. voor definitieve berging van het (7) Het energievraagstuk is ingewik- verspreide radioactieve materiaal. 100 keld. Laten we, nu Nederland einde- (6) Een dag voordat Van Erp in lijk op stoom begint te komen met Trouw beweert dat het probleem van wind, zon, besparing en het beprijzen
75 kernafval eigenlijk is opgelost, zette van vervuiling, niet opnieuw in de in Zweden de rechter uiteindelijk een nucleaire valkuil trappen. Laat de dikke streep door de plannen voor 105 industrie zich eerst maar eens echt eindberging van het kernafval. Na verantwoordelijk gaan voelen voor twintig jaar intensieve discussies en haar stralende erfenis.
80 eindeloos veel onderzoek conclu-
naar: Peer de Rijk uit: Trouw, 29 januari 2018
Peer de Rijk is directeur van het World Information Service on Energy (WISE), een in 1978 opgerichte non-profitorganisatie, geworteld in de anti-kernenergiebeweging, die fungeert als informatiecentrum over energiekwesties.
Vraag 11 1 punt
Om welke overtreding gaat het? om
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 12 1 punt
In welke alinea komt het deelonderwerp ‘afvalberging’ uitgebreid aan de orde?
Bekijk het antwoord
- alinea 6 (1)
Vraag 13 1 punt
In welke alinea komt het deelonderwerp ‘veiligheidsrisico’s’ uitgebreid aan de orde?
Bekijk het antwoord
- alinea 3 / alinea 4 (1)
Vraag 14 2 punten
In welke twee van onderstaande uitspraken zijn woorden en formuleringen aanwijsbaar die onmiskenbaar bedoeld zijn om het standpunt van de schrijver versterkt tot uitdrukking te brengen? Noteer de nummers.
1 “De industrie verwijt het de milieubeweging dat de kosten oplopen.” (regels 25-26)
2 “Maar ondanks de waanzinnig hoge kosten van die nieuwste generatie reactoren is inherente veiligheid niet gegarandeerd.” (regels 38-41)
3 “De ongelukken in Fukushima en Tsjernobyl hebben al meer dan
1000 miljard euro gekost.” (regels 50-53)
4 “Waaraan is dat besteed?” (regel 58)
5 “In volume gemeten gaat het om weinig afval.” (regels 92-93)
6 “Laten we, nu Nederland eindelijk op stoom begint te komen met wind, zon, besparing en het beprijzen van vervuiling, niet opnieuw in de nucleaire valkuil trappen.” (regels 100-104)
Bekijk het antwoord
- 2 (1)
- 6 (1)
Vraag 15 2 punten
Wat is de hoofdgedachte van tekst 2?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 16 2 punten
Welke twee factoren zorgen er volgens tekst 2 voor dat de kosten die verbonden zijn aan kernenergie oplopen?
Bekijk het antwoord
- Twee van de volgende: − de kosten van de gevolgen van ongelukken met kernenergie − de steeds strengere veiligheidsnormen / de hoge kosten van de nieuwe reactoren − de opslag van kernafval per juist benoemd element (1) Beoordeel de spelling. (2)
Overkoepelende vragen bij tekst 1 en tekst 2
“De hoeveelheid radioactief afval afkomstig van kerncentrales is zeer klein in vergelijking met het afval van bijvoorbeeld kolencentrales.” (tekst 1, regels 94-97)
Vraag 17 1 punt
Welk bezwaar voert de auteur van tekst 2 aan tegen bovenstaande uitspraak? Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 15 woorden.
Tekst 1
We kunnen echt niet om kernenergie heen (1) In het regeerakkoord stelt Neder- 35 windturbines en zonnepanelen niet land de uitstoot van broeikasgassen opslaan op economisch haalbare met 49 procent te willen verminderen wijze, tenzij er bergmeren met water- in 2030, ten opzichte van 1990. Dat krachtcentrales in de buurt zijn. Het
5 is een ambitieuzer doel dan de ver- feit dat de wisselvalligheid van wind plichting die Nederland heeft aan de 40 en zon altijd een dubbele investering EU, die de lidstaten een verminde- zal vergen, heeft tot gevolg dat dit ring van 40 procent oplegt. een optie is die nooit economisch (2) Dit is zeer lovenswaardig. Echter, rendabel zal zijn.
10 is het haalbaar zonder dat het grote (4) De oplossing voor Nederland is en onherstelbare schade doet aan de 45 kernenergiecentrales te bouwen die economie? Een moderne gemeen- geen broeikasgas1) uitstoten en ook schap kan niet bestaan zonder een geen luchtvervuiling veroorzaken. betrouwbare en betaalbare bron van Een enkele kerncentrale, met een
15 energie. Die vormt immers de basis levensduur van meer dan zestig jaar, van de economie. 50 kan duizenden windturbines en zon- (3) Volgens het regeerakkoord zullen nepanelen, met een levensduur van de kolencentrales worden gesloten ongeveer vijftien jaar, vervangen. En en zal het gasverbruik sterk worden een kerncentrale zal dat doen met
20 verminderd. Wat zal dan als energie- grote betrouwbaarheid, ongestoord bron dienen? Denkt men werkelijk 55 door de wisselvalligheid van het dat windturbines en zonnepanelen weer. voldoende zullen zijn om de Neder- (5) In Frankrijk is, als gevolg van 58 landse economie gaande te houden? kerncentrales, de uitstoot van CO 2
25 De elektriciteitsproductie van wind- per kilowattuur ongeveer tien maal turbines en zonnepanelen varieert 60 kleiner dan die in Duitsland en is de sterk, niet alleen per uur, maar ook prijs per kilowattuur ongeveer de dagelijks, per seizoen en jaarlijks. helft. Wat te doen om deze grote schom- (6) In een aantal landen, waaronder
30 melingen te ondervangen? Net als bij Nederland, bestaat weerstand tegen landbouw hebben windturbines en 65 kernenergie. Dit is hoofdzakelijk zonnepanelen goede jaren en schra- gebaseerd op twee misverstanden, le jaren. Maar in tegenstelling tot namelijk het gevaar dat kerncentrales landbouw, kan men de ‘oogst’ van zouden vormen voor hun omgeving
en het ‘probleem’ van het radio- 40 procent, ongeveer twee miljoen
70 actieve afval. ton steenkolen per jaar verbranden. (7) Wat het gevaar betreft, sinds het Dat levert 600.000 ton giftig en radio- begin van stroomopwekking in kern- actief afval op. Daarnaast komt onge- centrales in de jaren vijftig zijn er 120 veer vijf miljoen ton CO 2 in de atmo- slechts drie grote ongelukken ge- sfeer. Een kolencentrale produceert
75 beurd (Harrisburg-TMI, Tsjernobyl en dus een hoeveelheid giftig gas die Fukushima). Het is van belang erop 500.000 maal groter is dan de hoe- te wijzen dat Tsjernobyl een reactor- veelheid radioactieve splijtings- type is dat niet voldoet aan westerse 125 producten afkomstig van een verge- en internationale criteria en standaar- lijkbare kerncentrale.
80 den. (12) De stad Toronto in Canada is (8) Ook over het radioactieve afval een voorbeeld van hoe het in werke- van kerncentrales bestaan helaas lijkheid gedaan kan worden. Zij wordt veel misverstanden. De heersende 130 grotendeels door kerncentrales voor- opvatting is dat radioactief afval heel zien van betrouwbare, veilige, betaal-
85 gevaarlijk is, het grote hoeveelheden bare en milieuvriendelijke elektrische betreft, het honderdduizenden jaren energie. Canada ontwikkelde daar- radioactief blijft en dat niemand weet voor een speciaal reactortype wat ermee gedaan moet worden. Dit 135 (CANDU) dat veel aantrekkelijke alles is ver bezijden de waarheid. eigenschappen heeft, waaronder een
90 Radioactief afval kan alleen gevaar- hoog veiligheidsniveau: smelten van lijk zijn wanneer er minstens vier bar- de kern (‘core-melt’) is niet mogelijk rières tegelijkertijd verbroken worden. wegens de grote warmtecapaciteit Dat is zeer onwaarschijnlijk. 140 van de relatief koude moderator, (9) De hoeveelheid radioactief afval waardoor verspreiding van splijtings-
95 afkomstig van kerncentrales is zeer producten uitgesloten is. Zijn Cana- klein in vergelijking met het afval van dezen dom omdat ze kernenergie bijvoorbeeld kolencentrales. De gebruiken? Zou Nederland misschien moderne behandelingstechnieken 145 van Canada kunnen leren? Andere (waaronder ‘pyro-processing’) zijn in landen met CANDU-kerncentrales
100 staat de tijdsduur van de radio- zijn Argentinië, China, India, activiteit van de splijtingsproducten Roemenië en Zuid-Korea. sterk te verkleinen. (13) Nederland staat nu op een twee- (10) Over hoeveel radioactief afval 150 sprong: het land kan kiezen voor een hebben we het? Een rekenvoorbeeld. realistisch energiebeleid waarbij
105 Een kerncentrale met een elektrische meer kerncentrales gebouwd worden. productiecapaciteit van duizend Of het land kan voortgaan met het megawatt en met een thermisch sprookje van de ‘duurzame’ wind- rendement van 30 procent, zal per 155 turbines en zonnepanelen. Kiezen we jaar 1,2 ton radioactief afval opleve- voor dat laatste, dan blijven we voor
110 ren, bij moderne verwerking van de de helft afhankelijk van energie opge- gebruikte splijtstofelementen. wekt uit fossiele brandstoffen om de (11) Daarentegen zal een kolen- stroomvoorziening zeker te stellen. centrale met een capaciteit van dui- 160 Bovendien zal deze weg nooit econo- zend megawatt elektrische energie misch rendabel kunnen worden.
115 en met een thermisch rendement van
(14) De eerste keuze zal leiden tot 165 hebben: een verlies van industrieën, een opbloei van de economie, terwijl werkloosheid en armoede. de tweede keuze tot gevolg zal
naar: Jan van Erp uit: Trouw, 24 januari 2018
Jan van Erp is ingenieur, consultant energietechnologie en lid van de American Nuclear Society.
noot 1 ‘Broeikasgas’ is de aanduiding van gassen in de atmosfeer van de aarde, zoals waterdamp, CO 2 en ozon, die ervoor zorgen dat de warmte bij de aardbol blijft hangen. Een teveel aan broeikasgassen leidt tot een versterkt broeikaseffect en daardoor tot opwarming van de aarde.
Tekst 2
Kernenergie? Dat is wensdenken (1) We moeten inzetten op kernener- eisen immers dat er niks mis moet gie, beweerde Jan van Erp onlangs kunnen gaan. Ik hoop toch dat in deze krant, met het argument dat Van Erp ons dat niet kwalijk neemt. we anders de klimaatdoelstellingen 30 De reactoren van generatie 3+, waar-
5 niet halen. Hij probeert lezers ervan van er nu wereldwijd een paar in te overtuigen dat de weerzin tegen aanbouw zijn, kunnen nog steeds kernenergie geheel en al berust op niet garanderen dat het nooit mis- misverstanden. gaat. Ja, ze zijn waarschijnlijk veiliger (2) Het is onmogelijk om al zijn gepo- 35 dan de honderden centrales van de
10 neerde stellingen in detail te ontle- eerste, tweede en derde generatie den, maar dit is een klassiek geval die wereldwijd nog in bedrijf zijn. van wensdenken van een gelovige. Maar ondanks de waanzinnig hoge Kernenergie is
- ondanks 60 jaar kosten van die nieuwste generatie ervaring en honderden miljarden 40 reactoren is inherente veiligheid niet
15 overheidssteun
- wereldwijd de enige gegarandeerd. energiedrager met een negatieve (4) Wereldwijd hebben zich vijf grote financiële leercurve. Elke kilowattuur rampen voorgedaan in kerncentrales. stroom uit een nieuwe kerncentrale Dat is, ook statistisch, een significant kost meer dan een uit de vorige, zelfs 45 aantal. Risico is kans maal gevolg.
20 als de nieuwe centrale van hetzelfde De kans erop blijkt vele malen groter type is. Waar alle duurzame energie- dan ons wordt voorgespiegeld en de dragers een, vaak scherpe, positieve gevolgen zijn enorm; niet alleen als leercurve laten zien, is dit voor kern- je kijkt naar het menselijk leed, maar energie kennelijk niet mogelijk. 50 ook als je het in geld uitdrukt. De on-
25 (3) De industrie verwijt het de milieu- gelukken in Fukushima en Tsjernobyl beweging dat de kosten oplopen. Wij hebben al meer dan 1000 miljard
euro gekost. En de teller loopt nog. deerde de rechter dat onvoldoende is Dat bedrag is opgehoest door de aangetoond dat een van de materia-
55 belastingbetaler, niet door de bedrij- len waarin het kernafval verpakt ven die kerncentrales bouwen en wordt voor het voor tienduizenden exploiteren. 85 jaren onder de grond gaat, veilig is. (5) Waaraan is dat besteed? De eer- In de termen van Van Erp: een van ste crisismaatregelen, kortlopende de vier barrières is nu al verbroken.
60 compensatie voor de tienduizenden Wereldwijd heeft nog niemand een mensen die verdreven zijn, het tijde- oplossing voor hoogactief kernafval. lijk opruimen van kernafval en de 90 En ja, dat moet voor 240.000 jaar gezondheidsgevolgen op korte ter- hermetisch van mens en milieu afge- mijn. Welke rekening komt nog? De sloten worden. In volume gemeten
65 kosten voor vervangende elektrici- gaat het om weinig afval. Helaas is teitsproductie (in Japan gelukkig veel dat niet zo relevant. Het gaat om de zon en wind), de kosten van het 95 toxiciteit en de stralingsintensiteit. Of verlies, voor decennia, van duizen- je nu 100 of 10.000 kilo moet opber- den vierkante kilometers (landbouw)- gen voor tienduizenden jaren, het
70 grond, de nog onbekende kosten probleem blijft even groot. voor definitieve berging van het (7) Het energievraagstuk is ingewik- verspreide radioactieve materiaal. 100 keld. Laten we, nu Nederland einde- (6) Een dag voordat Van Erp in lijk op stoom begint te komen met Trouw beweert dat het probleem van wind, zon, besparing en het beprijzen
75 kernafval eigenlijk is opgelost, zette van vervuiling, niet opnieuw in de in Zweden de rechter uiteindelijk een nucleaire valkuil trappen. Laat de dikke streep door de plannen voor 105 industrie zich eerst maar eens echt eindberging van het kernafval. Na verantwoordelijk gaan voelen voor twintig jaar intensieve discussies en haar stralende erfenis.
80 eindeloos veel onderzoek conclu-
naar: Peer de Rijk uit: Trouw, 29 januari 2018
Peer de Rijk is directeur van het World Information Service on Energy (WISE), een in 1978 opgerichte non-profitorganisatie, geworteld in de anti-kernenergiebeweging, die fungeert als informatiecentrum over energiekwesties.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: De hoeveelheid radioactief afval is niet zo relevant. / Het gaat om de toxiciteit en de stralingsintensiteit. Maximumlengte van het antwoord: 15 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)
“Wereldwijd heeft nog niemand een oplossing voor hoogactief kernafval.” (tekst 2, regels 88-89)
Vraag 18 2 punten
Citeer uit alinea 8 tot en met 11 van tekst 1 twee zinnen die kunnen worden gebruikt als argument om de ernst van het hierboven genoemde probleem van hoogactief kernafval te relativeren.
Tekst 1
We kunnen echt niet om kernenergie heen (1) In het regeerakkoord stelt Neder- 35 windturbines en zonnepanelen niet land de uitstoot van broeikasgassen opslaan op economisch haalbare met 49 procent te willen verminderen wijze, tenzij er bergmeren met water- in 2030, ten opzichte van 1990. Dat krachtcentrales in de buurt zijn. Het
5 is een ambitieuzer doel dan de ver- feit dat de wisselvalligheid van wind plichting die Nederland heeft aan de 40 en zon altijd een dubbele investering EU, die de lidstaten een verminde- zal vergen, heeft tot gevolg dat dit ring van 40 procent oplegt. een optie is die nooit economisch (2) Dit is zeer lovenswaardig. Echter, rendabel zal zijn.
10 is het haalbaar zonder dat het grote (4) De oplossing voor Nederland is en onherstelbare schade doet aan de 45 kernenergiecentrales te bouwen die economie? Een moderne gemeen- geen broeikasgas1) uitstoten en ook schap kan niet bestaan zonder een geen luchtvervuiling veroorzaken. betrouwbare en betaalbare bron van Een enkele kerncentrale, met een
15 energie. Die vormt immers de basis levensduur van meer dan zestig jaar, van de economie. 50 kan duizenden windturbines en zon- (3) Volgens het regeerakkoord zullen nepanelen, met een levensduur van de kolencentrales worden gesloten ongeveer vijftien jaar, vervangen. En en zal het gasverbruik sterk worden een kerncentrale zal dat doen met
20 verminderd. Wat zal dan als energie- grote betrouwbaarheid, ongestoord bron dienen? Denkt men werkelijk 55 door de wisselvalligheid van het dat windturbines en zonnepanelen weer. voldoende zullen zijn om de Neder- (5) In Frankrijk is, als gevolg van 58 landse economie gaande te houden? kerncentrales, de uitstoot van CO 2
25 De elektriciteitsproductie van wind- per kilowattuur ongeveer tien maal turbines en zonnepanelen varieert 60 kleiner dan die in Duitsland en is de sterk, niet alleen per uur, maar ook prijs per kilowattuur ongeveer de dagelijks, per seizoen en jaarlijks. helft. Wat te doen om deze grote schom- (6) In een aantal landen, waaronder
30 melingen te ondervangen? Net als bij Nederland, bestaat weerstand tegen landbouw hebben windturbines en 65 kernenergie. Dit is hoofdzakelijk zonnepanelen goede jaren en schra- gebaseerd op twee misverstanden, le jaren. Maar in tegenstelling tot namelijk het gevaar dat kerncentrales landbouw, kan men de ‘oogst’ van zouden vormen voor hun omgeving
en het ‘probleem’ van het radio- 40 procent, ongeveer twee miljoen
70 actieve afval. ton steenkolen per jaar verbranden. (7) Wat het gevaar betreft, sinds het Dat levert 600.000 ton giftig en radio- begin van stroomopwekking in kern- actief afval op. Daarnaast komt onge- centrales in de jaren vijftig zijn er 120 veer vijf miljoen ton CO 2 in de atmo- slechts drie grote ongelukken ge- sfeer. Een kolencentrale produceert
75 beurd (Harrisburg-TMI, Tsjernobyl en dus een hoeveelheid giftig gas die Fukushima). Het is van belang erop 500.000 maal groter is dan de hoe- te wijzen dat Tsjernobyl een reactor- veelheid radioactieve splijtings- type is dat niet voldoet aan westerse 125 producten afkomstig van een verge- en internationale criteria en standaar- lijkbare kerncentrale.
80 den. (12) De stad Toronto in Canada is (8) Ook over het radioactieve afval een voorbeeld van hoe het in werke- van kerncentrales bestaan helaas lijkheid gedaan kan worden. Zij wordt veel misverstanden. De heersende 130 grotendeels door kerncentrales voor- opvatting is dat radioactief afval heel zien van betrouwbare, veilige, betaal-
85 gevaarlijk is, het grote hoeveelheden bare en milieuvriendelijke elektrische betreft, het honderdduizenden jaren energie. Canada ontwikkelde daar- radioactief blijft en dat niemand weet voor een speciaal reactortype wat ermee gedaan moet worden. Dit 135 (CANDU) dat veel aantrekkelijke alles is ver bezijden de waarheid. eigenschappen heeft, waaronder een
90 Radioactief afval kan alleen gevaar- hoog veiligheidsniveau: smelten van lijk zijn wanneer er minstens vier bar- de kern (‘core-melt’) is niet mogelijk rières tegelijkertijd verbroken worden. wegens de grote warmtecapaciteit Dat is zeer onwaarschijnlijk. 140 van de relatief koude moderator, (9) De hoeveelheid radioactief afval waardoor verspreiding van splijtings-
95 afkomstig van kerncentrales is zeer producten uitgesloten is. Zijn Cana- klein in vergelijking met het afval van dezen dom omdat ze kernenergie bijvoorbeeld kolencentrales. De gebruiken? Zou Nederland misschien moderne behandelingstechnieken 145 van Canada kunnen leren? Andere (waaronder ‘pyro-processing’) zijn in landen met CANDU-kerncentrales
100 staat de tijdsduur van de radio- zijn Argentinië, China, India, activiteit van de splijtingsproducten Roemenië en Zuid-Korea. sterk te verkleinen. (13) Nederland staat nu op een twee- (10) Over hoeveel radioactief afval 150 sprong: het land kan kiezen voor een hebben we het? Een rekenvoorbeeld. realistisch energiebeleid waarbij
105 Een kerncentrale met een elektrische meer kerncentrales gebouwd worden. productiecapaciteit van duizend Of het land kan voortgaan met het megawatt en met een thermisch sprookje van de ‘duurzame’ wind- rendement van 30 procent, zal per 155 turbines en zonnepanelen. Kiezen we jaar 1,2 ton radioactief afval opleve- voor dat laatste, dan blijven we voor
110 ren, bij moderne verwerking van de de helft afhankelijk van energie opge- gebruikte splijtstofelementen. wekt uit fossiele brandstoffen om de (11) Daarentegen zal een kolen- stroomvoorziening zeker te stellen. centrale met een capaciteit van dui- 160 Bovendien zal deze weg nooit econo- zend megawatt elektrische energie misch rendabel kunnen worden.
115 en met een thermisch rendement van
(14) De eerste keuze zal leiden tot 165 hebben: een verlies van industrieën, een opbloei van de economie, terwijl werkloosheid en armoede. de tweede keuze tot gevolg zal
naar: Jan van Erp uit: Trouw, 24 januari 2018
Jan van Erp is ingenieur, consultant energietechnologie en lid van de American Nuclear Society.
noot 1 ‘Broeikasgas’ is de aanduiding van gassen in de atmosfeer van de aarde, zoals waterdamp, CO 2 en ozon, die ervoor zorgen dat de warmte bij de aardbol blijft hangen. Een teveel aan broeikasgassen leidt tot een versterkt broeikaseffect en daardoor tot opwarming van de aarde.
Tekst 2
Kernenergie? Dat is wensdenken (1) We moeten inzetten op kernener- eisen immers dat er niks mis moet gie, beweerde Jan van Erp onlangs kunnen gaan. Ik hoop toch dat in deze krant, met het argument dat Van Erp ons dat niet kwalijk neemt. we anders de klimaatdoelstellingen 30 De reactoren van generatie 3+, waar-
5 niet halen. Hij probeert lezers ervan van er nu wereldwijd een paar in te overtuigen dat de weerzin tegen aanbouw zijn, kunnen nog steeds kernenergie geheel en al berust op niet garanderen dat het nooit mis- misverstanden. gaat. Ja, ze zijn waarschijnlijk veiliger (2) Het is onmogelijk om al zijn gepo- 35 dan de honderden centrales van de
10 neerde stellingen in detail te ontle- eerste, tweede en derde generatie den, maar dit is een klassiek geval die wereldwijd nog in bedrijf zijn. van wensdenken van een gelovige. Maar ondanks de waanzinnig hoge Kernenergie is
- ondanks 60 jaar kosten van die nieuwste generatie ervaring en honderden miljarden 40 reactoren is inherente veiligheid niet
15 overheidssteun
- wereldwijd de enige gegarandeerd. energiedrager met een negatieve (4) Wereldwijd hebben zich vijf grote financiële leercurve. Elke kilowattuur rampen voorgedaan in kerncentrales. stroom uit een nieuwe kerncentrale Dat is, ook statistisch, een significant kost meer dan een uit de vorige, zelfs 45 aantal. Risico is kans maal gevolg.
20 als de nieuwe centrale van hetzelfde De kans erop blijkt vele malen groter type is. Waar alle duurzame energie- dan ons wordt voorgespiegeld en de dragers een, vaak scherpe, positieve gevolgen zijn enorm; niet alleen als leercurve laten zien, is dit voor kern- je kijkt naar het menselijk leed, maar energie kennelijk niet mogelijk. 50 ook als je het in geld uitdrukt. De on-
25 (3) De industrie verwijt het de milieu- gelukken in Fukushima en Tsjernobyl beweging dat de kosten oplopen. Wij hebben al meer dan 1000 miljard
euro gekost. En de teller loopt nog. deerde de rechter dat onvoldoende is Dat bedrag is opgehoest door de aangetoond dat een van de materia-
55 belastingbetaler, niet door de bedrij- len waarin het kernafval verpakt ven die kerncentrales bouwen en wordt voor het voor tienduizenden exploiteren. 85 jaren onder de grond gaat, veilig is. (5) Waaraan is dat besteed? De eer- In de termen van Van Erp: een van ste crisismaatregelen, kortlopende de vier barrières is nu al verbroken.
60 compensatie voor de tienduizenden Wereldwijd heeft nog niemand een mensen die verdreven zijn, het tijde- oplossing voor hoogactief kernafval. lijk opruimen van kernafval en de 90 En ja, dat moet voor 240.000 jaar gezondheidsgevolgen op korte ter- hermetisch van mens en milieu afge- mijn. Welke rekening komt nog? De sloten worden. In volume gemeten
65 kosten voor vervangende elektrici- gaat het om weinig afval. Helaas is teitsproductie (in Japan gelukkig veel dat niet zo relevant. Het gaat om de zon en wind), de kosten van het 95 toxiciteit en de stralingsintensiteit. Of verlies, voor decennia, van duizen- je nu 100 of 10.000 kilo moet opber- den vierkante kilometers (landbouw)- gen voor tienduizenden jaren, het
70 grond, de nog onbekende kosten probleem blijft even groot. voor definitieve berging van het (7) Het energievraagstuk is ingewik- verspreide radioactieve materiaal. 100 keld. Laten we, nu Nederland einde- (6) Een dag voordat Van Erp in lijk op stoom begint te komen met Trouw beweert dat het probleem van wind, zon, besparing en het beprijzen
75 kernafval eigenlijk is opgelost, zette van vervuiling, niet opnieuw in de in Zweden de rechter uiteindelijk een nucleaire valkuil trappen. Laat de dikke streep door de plannen voor 105 industrie zich eerst maar eens echt eindberging van het kernafval. Na verantwoordelijk gaan voelen voor twintig jaar intensieve discussies en haar stralende erfenis.
80 eindeloos veel onderzoek conclu-
naar: Peer de Rijk uit: Trouw, 29 januari 2018
Peer de Rijk is directeur van het World Information Service on Energy (WISE), een in 1978 opgerichte non-profitorganisatie, geworteld in de anti-kernenergiebeweging, die fungeert als informatiecentrum over energiekwesties.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: Twee van de volgende: − “Radioactief afval kan alleen gevaarlijk zijn wanneer er minstens vier barrières tegelijkertijd verbroken worden.” (tekst 1, regels 90-92) − “De hoeveelheid radioactief afval afkomstig van kerncentrales is zeer klein in vergelijking met het afval van bijvoorbeeld kolencentrales.” (tekst 1, regels 94-97) − “De moderne behandelingstechnieken (waaronder ‘pyro-processing’) zijn in staat de tijdsduur van de radioactiviteit van de splijtingsproducten sterk te verkleinen.” (tekst 1, regels 97-102) − “Over hoeveel radioactief afval hebben we het?” (tekst 1, regels 103-104) Beoordeel de spelling. (2)
In tekst 1 en tekst 2 wordt het financiële aspect van een eventuele transitie naar wind- en zonne-energie op verschillende manieren beoordeeld.
Vraag 19 2 punten
Leg uit hoe het financiële aspect van een eventuele transitie naar wind- en zonne-energie wordt beoordeeld volgens alinea 3 van tekst 1 en volgens alinea 2 van tekst 2. Maak daartoe onderstaande twee zinnen af en gebruik voor je aanvulling per zin niet meer dan 20 woorden.
Tekst 1
We kunnen echt niet om kernenergie heen (1) In het regeerakkoord stelt Neder- 35 windturbines en zonnepanelen niet land de uitstoot van broeikasgassen opslaan op economisch haalbare met 49 procent te willen verminderen wijze, tenzij er bergmeren met water- in 2030, ten opzichte van 1990. Dat krachtcentrales in de buurt zijn. Het
5 is een ambitieuzer doel dan de ver- feit dat de wisselvalligheid van wind plichting die Nederland heeft aan de 40 en zon altijd een dubbele investering EU, die de lidstaten een verminde- zal vergen, heeft tot gevolg dat dit ring van 40 procent oplegt. een optie is die nooit economisch (2) Dit is zeer lovenswaardig. Echter, rendabel zal zijn.
10 is het haalbaar zonder dat het grote (4) De oplossing voor Nederland is en onherstelbare schade doet aan de 45 kernenergiecentrales te bouwen die economie? Een moderne gemeen- geen broeikasgas1) uitstoten en ook schap kan niet bestaan zonder een geen luchtvervuiling veroorzaken. betrouwbare en betaalbare bron van Een enkele kerncentrale, met een
15 energie. Die vormt immers de basis levensduur van meer dan zestig jaar, van de economie. 50 kan duizenden windturbines en zon- (3) Volgens het regeerakkoord zullen nepanelen, met een levensduur van de kolencentrales worden gesloten ongeveer vijftien jaar, vervangen. En en zal het gasverbruik sterk worden een kerncentrale zal dat doen met
20 verminderd. Wat zal dan als energie- grote betrouwbaarheid, ongestoord bron dienen? Denkt men werkelijk 55 door de wisselvalligheid van het dat windturbines en zonnepanelen weer. voldoende zullen zijn om de Neder- (5) In Frankrijk is, als gevolg van 58 landse economie gaande te houden? kerncentrales, de uitstoot van CO 2
25 De elektriciteitsproductie van wind- per kilowattuur ongeveer tien maal turbines en zonnepanelen varieert 60 kleiner dan die in Duitsland en is de sterk, niet alleen per uur, maar ook prijs per kilowattuur ongeveer de dagelijks, per seizoen en jaarlijks. helft. Wat te doen om deze grote schom- (6) In een aantal landen, waaronder
30 melingen te ondervangen? Net als bij Nederland, bestaat weerstand tegen landbouw hebben windturbines en 65 kernenergie. Dit is hoofdzakelijk zonnepanelen goede jaren en schra- gebaseerd op twee misverstanden, le jaren. Maar in tegenstelling tot namelijk het gevaar dat kerncentrales landbouw, kan men de ‘oogst’ van zouden vormen voor hun omgeving
en het ‘probleem’ van het radio- 40 procent, ongeveer twee miljoen
70 actieve afval. ton steenkolen per jaar verbranden. (7) Wat het gevaar betreft, sinds het Dat levert 600.000 ton giftig en radio- begin van stroomopwekking in kern- actief afval op. Daarnaast komt onge- centrales in de jaren vijftig zijn er 120 veer vijf miljoen ton CO 2 in de atmo- slechts drie grote ongelukken ge- sfeer. Een kolencentrale produceert
75 beurd (Harrisburg-TMI, Tsjernobyl en dus een hoeveelheid giftig gas die Fukushima). Het is van belang erop 500.000 maal groter is dan de hoe- te wijzen dat Tsjernobyl een reactor- veelheid radioactieve splijtings- type is dat niet voldoet aan westerse 125 producten afkomstig van een verge- en internationale criteria en standaar- lijkbare kerncentrale.
80 den. (12) De stad Toronto in Canada is (8) Ook over het radioactieve afval een voorbeeld van hoe het in werke- van kerncentrales bestaan helaas lijkheid gedaan kan worden. Zij wordt veel misverstanden. De heersende 130 grotendeels door kerncentrales voor- opvatting is dat radioactief afval heel zien van betrouwbare, veilige, betaal-
85 gevaarlijk is, het grote hoeveelheden bare en milieuvriendelijke elektrische betreft, het honderdduizenden jaren energie. Canada ontwikkelde daar- radioactief blijft en dat niemand weet voor een speciaal reactortype wat ermee gedaan moet worden. Dit 135 (CANDU) dat veel aantrekkelijke alles is ver bezijden de waarheid. eigenschappen heeft, waaronder een
90 Radioactief afval kan alleen gevaar- hoog veiligheidsniveau: smelten van lijk zijn wanneer er minstens vier bar- de kern (‘core-melt’) is niet mogelijk rières tegelijkertijd verbroken worden. wegens de grote warmtecapaciteit Dat is zeer onwaarschijnlijk. 140 van de relatief koude moderator, (9) De hoeveelheid radioactief afval waardoor verspreiding van splijtings-
95 afkomstig van kerncentrales is zeer producten uitgesloten is. Zijn Cana- klein in vergelijking met het afval van dezen dom omdat ze kernenergie bijvoorbeeld kolencentrales. De gebruiken? Zou Nederland misschien moderne behandelingstechnieken 145 van Canada kunnen leren? Andere (waaronder ‘pyro-processing’) zijn in landen met CANDU-kerncentrales
100 staat de tijdsduur van de radio- zijn Argentinië, China, India, activiteit van de splijtingsproducten Roemenië en Zuid-Korea. sterk te verkleinen. (13) Nederland staat nu op een twee- (10) Over hoeveel radioactief afval 150 sprong: het land kan kiezen voor een hebben we het? Een rekenvoorbeeld. realistisch energiebeleid waarbij
105 Een kerncentrale met een elektrische meer kerncentrales gebouwd worden. productiecapaciteit van duizend Of het land kan voortgaan met het megawatt en met een thermisch sprookje van de ‘duurzame’ wind- rendement van 30 procent, zal per 155 turbines en zonnepanelen. Kiezen we jaar 1,2 ton radioactief afval opleve- voor dat laatste, dan blijven we voor
110 ren, bij moderne verwerking van de de helft afhankelijk van energie opge- gebruikte splijtstofelementen. wekt uit fossiele brandstoffen om de (11) Daarentegen zal een kolen- stroomvoorziening zeker te stellen. centrale met een capaciteit van dui- 160 Bovendien zal deze weg nooit econo- zend megawatt elektrische energie misch rendabel kunnen worden.
115 en met een thermisch rendement van
(14) De eerste keuze zal leiden tot 165 hebben: een verlies van industrieën, een opbloei van de economie, terwijl werkloosheid en armoede. de tweede keuze tot gevolg zal
naar: Jan van Erp uit: Trouw, 24 januari 2018
Jan van Erp is ingenieur, consultant energietechnologie en lid van de American Nuclear Society.
noot 1 ‘Broeikasgas’ is de aanduiding van gassen in de atmosfeer van de aarde, zoals waterdamp, CO 2 en ozon, die ervoor zorgen dat de warmte bij de aardbol blijft hangen. Een teveel aan broeikasgassen leidt tot een versterkt broeikaseffect en daardoor tot opwarming van de aarde.
Tekst 2
Kernenergie? Dat is wensdenken (1) We moeten inzetten op kernener- eisen immers dat er niks mis moet gie, beweerde Jan van Erp onlangs kunnen gaan. Ik hoop toch dat in deze krant, met het argument dat Van Erp ons dat niet kwalijk neemt. we anders de klimaatdoelstellingen 30 De reactoren van generatie 3+, waar-
5 niet halen. Hij probeert lezers ervan van er nu wereldwijd een paar in te overtuigen dat de weerzin tegen aanbouw zijn, kunnen nog steeds kernenergie geheel en al berust op niet garanderen dat het nooit mis- misverstanden. gaat. Ja, ze zijn waarschijnlijk veiliger (2) Het is onmogelijk om al zijn gepo- 35 dan de honderden centrales van de
10 neerde stellingen in detail te ontle- eerste, tweede en derde generatie den, maar dit is een klassiek geval die wereldwijd nog in bedrijf zijn. van wensdenken van een gelovige. Maar ondanks de waanzinnig hoge Kernenergie is
- ondanks 60 jaar kosten van die nieuwste generatie ervaring en honderden miljarden 40 reactoren is inherente veiligheid niet
15 overheidssteun
- wereldwijd de enige gegarandeerd. energiedrager met een negatieve (4) Wereldwijd hebben zich vijf grote financiële leercurve. Elke kilowattuur rampen voorgedaan in kerncentrales. stroom uit een nieuwe kerncentrale Dat is, ook statistisch, een significant kost meer dan een uit de vorige, zelfs 45 aantal. Risico is kans maal gevolg.
20 als de nieuwe centrale van hetzelfde De kans erop blijkt vele malen groter type is. Waar alle duurzame energie- dan ons wordt voorgespiegeld en de dragers een, vaak scherpe, positieve gevolgen zijn enorm; niet alleen als leercurve laten zien, is dit voor kern- je kijkt naar het menselijk leed, maar energie kennelijk niet mogelijk. 50 ook als je het in geld uitdrukt. De on-
25 (3) De industrie verwijt het de milieu- gelukken in Fukushima en Tsjernobyl beweging dat de kosten oplopen. Wij hebben al meer dan 1000 miljard
euro gekost. En de teller loopt nog. deerde de rechter dat onvoldoende is Dat bedrag is opgehoest door de aangetoond dat een van de materia-
55 belastingbetaler, niet door de bedrij- len waarin het kernafval verpakt ven die kerncentrales bouwen en wordt voor het voor tienduizenden exploiteren. 85 jaren onder de grond gaat, veilig is. (5) Waaraan is dat besteed? De eer- In de termen van Van Erp: een van ste crisismaatregelen, kortlopende de vier barrières is nu al verbroken.
60 compensatie voor de tienduizenden Wereldwijd heeft nog niemand een mensen die verdreven zijn, het tijde- oplossing voor hoogactief kernafval. lijk opruimen van kernafval en de 90 En ja, dat moet voor 240.000 jaar gezondheidsgevolgen op korte ter- hermetisch van mens en milieu afge- mijn. Welke rekening komt nog? De sloten worden. In volume gemeten
65 kosten voor vervangende elektrici- gaat het om weinig afval. Helaas is teitsproductie (in Japan gelukkig veel dat niet zo relevant. Het gaat om de zon en wind), de kosten van het 95 toxiciteit en de stralingsintensiteit. Of verlies, voor decennia, van duizen- je nu 100 of 10.000 kilo moet opber- den vierkante kilometers (landbouw)- gen voor tienduizenden jaren, het
70 grond, de nog onbekende kosten probleem blijft even groot. voor definitieve berging van het (7) Het energievraagstuk is ingewik- verspreide radioactieve materiaal. 100 keld. Laten we, nu Nederland einde- (6) Een dag voordat Van Erp in lijk op stoom begint te komen met Trouw beweert dat het probleem van wind, zon, besparing en het beprijzen
75 kernafval eigenlijk is opgelost, zette van vervuiling, niet opnieuw in de in Zweden de rechter uiteindelijk een nucleaire valkuil trappen. Laat de dikke streep door de plannen voor 105 industrie zich eerst maar eens echt eindberging van het kernafval. Na verantwoordelijk gaan voelen voor twintig jaar intensieve discussies en haar stralende erfenis.
80 eindeloos veel onderzoek conclu-
naar: Peer de Rijk uit: Trouw, 29 januari 2018
Peer de Rijk is directeur van het World Information Service on Energy (WISE), een in 1978 opgerichte non-profitorganisatie, geworteld in de anti-kernenergiebeweging, die fungeert als informatiecentrum over energiekwesties.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Maximumlengte van het antwoord: 30 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica.
Opmerking Indien een juiste uitleg wordt gegeven bij een verkeerde beoordeling (wel/niet) en omgekeerd: geen scorepunten toekennen.
Tekst 3 Botsende idealen blijven geloofwaardig
Botsende idealen blijven geloofwaardig (1) “Onbegrijpelijk en irrationeel” 5 over om het nucleaire woord te ver- noemde Mike Shellenberger mensen kondigen. De milieuactivist maakte die tegen kernenergie zijn. Hij is een stevige ommezwaai in zijn opvat- groot voorstander en reist de wereld tingen over kernenergie. Hij groeide
op als links hippiekind, keerde zich gevolg hadden.
10 tegen kernenergie, was een fervent (4) Nu is (door mensen veroorzaakte) voorstander van wind- en zonne- klimaatverandering constateren een energie. Nu zegt hij in een interview tamelijk wetenschappelijke exercitie. in Het Financieele Dagblad dat 60 Je moet wel heel erg met je ogen zonnecellen vooral “een berg giftig knijpen, wil je iets anders zien. Maar
15 afval opleveren”. wat we daar vervolgens mee moeten, (2) Elke kerk heeft een overenthou- is voer voor prachtig debat. En ieder- siaste bekeerling. Gentech heeft bij- een draagt zijn steentje bij. Vegetari- voorbeeld Mark Lynas; eerst anti- 65 sche fietsers wijzen vooral op de ver- gentechactivist en nu prominent vuiling van vlees eten en autorijden.
20 voorstander van genetische technie- Kinderlozen wijzen op de dramati- ken. Het levert een aantrekkelijk sche gevolgen van voortplanting. verhaal op: ze zijn altijd net iets Thuisblijvers schreeuwen om vlieg- strenger in de leer en een kop met 70 taks. En de nieuwe generatie indivi- “Why I changed my mind”1) garan- dualisten wil vooral alles zelf zelf zelf
25 deert veel kliks. Wat opvalt: na de doen. De gasaansluiting loskoppelen grote ommezwaai zijn ze vaak net zo en driftig in de grond de warmte op- twijfelloos als daarvoor. Dat betekent pompen. Met goudvissenpoep uit je niet dat het onoprecht is. Noem me 75 aquarium je moestuin bemesten. naïef, maar volgens mij is het meeste (5) Gelukkig regeert ‘de wetenschap’
30 geen theater. Misschien geloof ik ze niet en mag iedereen van zijn eigen omdat ik regelmatig dezelfde stijl van optimale energiemix dromen
- en die debatteren hanteer, en die komt deels zelf uitvoeren. In praktijk komt direct voort uit mijn eigen stijl van 80 de collectieve aanpassing neer op denken. Leren door te botsen, de een allegaartje van nogal toevallige
35 grenzen opzoeken en zo nu en dan maatregelen gebaseerd op lokale het roer omgooien. idealen, voorkeuren, geschiedenis, (3) Zowel Shellenberger als Lynas angsten, gevoeligheden; weinig zijn ambassadeurs van de ecomoder- 85 wetenschap in te ontdekken. Ons nistische beweging. Ik schaar mijn enthousiasme voor wind op zee
40 eigen inzichten over voedselproduc- verraadt een oer-Hollandse, Michiel tie daar ook onder. Ecomodernisten de Ruyter-achtige maritieme trots en hebben een soort Ruttiaans2) positi- bijbehorende kennis en technologie. visme over zich: techniek is gaaf en 90 Zit het op een dag tegen, dan mogen gaat de wereld redden en iedereen we vast even gebruik maken van het
45 die het daarmee oneens is, is bang verlengsnoer richting België en of onwetenschappelijk of beide. De Frankrijk; gasloze landen waar de argumenten leunen zwaar op weten- bevolking meer gewend is aan het schappelijke inzichten. Bijvoorbeeld 95 idee van kerncentrales. dat kernenergie weliswaar een grote (6) In dit soort verhitte discussies zijn
50 investering vergt, maar daarna goed- het niet de cijfers die botsen. Hier koop en relatief veilig is. De kern- botsen wereldbeelden, idealen, dro- ramp van Fukushima leverde één men, verlangens en emoties. Mits die dode op, terwijl de aardbeving die 100 enigszins binnen de kaders van de daaraan vooraf ging en de vloedgolf realiteit blijven, is het volkomen
55 die volgde, bijna 20.000 doden tot legitiem om daarop te varen. Maar
het helpt wel als mensen als klimaatprobleem. Mijn langzame Shellenberger en ecomodernisten dat 115 brein vond de bijbehorende cijfers en
105 toegeven. Zoals wetenschappers studies.” vaak verplicht zijn om hun competing (7) Dan zouden we bijvoorbeeld kun- interests3) te tonen, zouden auteurs nen concluderen dat Shellenberger standaard inzage moeten geven in nog steeds net zo irrationeel is als hun competing ideals4). Een soort 120 zijn opponenten en als de jongere
110 Kahnemann-clausule (van het boek anti-kernenergieversie van zichzelf. Thinking, Fast and Slow): “Mijn snelle Dat maakt zijn betoog absoluut niet brein had allang besloten dat dit de minder geloofwaardig. Het maakt het enige juiste oplossing is voor het des te interessanter.
naar: Rosanne Hertzberger uit: NRC, 10 november 2018
Rosanne Hertzberger is microbioloog.
noot 1 “Why I changed my mind”: “Waarom ik van gedachten ben veranderd”. noot 2 ‘Ruttiaans’ verwijst naar de Nederlandse minister-president Mark Rutte. noot 3 competing interests: concurrerende belangen, vrij te vertalen als belangenverstrengeling noot 4 competing ideals: concurrerende idealen
Vraag 20 2 punten
Noem drie zaken die volgens alinea 2 kenmerkend zijn voor overenthousiaste bekeerlingen. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 40 woorden.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: − Ze zijn strenger in de leer. − Ze kennen geen twijfel / dragen overduidelijke standpunten uit. − Ze maken gebruik van een confronterende debatteerstijl. / Ze leren door te botsen, de grenzen op te zoeken en nu en dan het roer om te gooien. indien drie elementen goed (2) indien twee elementen goed (1) indien een of geen element goed (0) Maximumlengte van het antwoord: 40 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica. (2)
Vraag 21 2 punten
Wat zijn volgens tekst 3 de competing ideals van respectievelijk Mike Shellenberger en Mark Lynas? Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 50 woorden.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Maximumlengte van het antwoord: 50 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica.
Vraag 22 1 punt
Wat is het wezenlijke kenmerk van aanhangers van de ecomodernistische beweging volgens tekst 3? Baseer je antwoord op alinea 1 tot en met 3. Aanhangers van de ecomodernistische beweging
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 23 1 punt
Waar verwijst ‘daar’ naar? naar
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 24 1 punt
Wat betekent de geciteerde zin binnen de context van alinea 3 en 4 van tekst 3?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 25 2 punten
Maak duidelijk hoe het ene soort brein het andere aanvult. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Maximumlengte van het antwoord: 30 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica.
Vraag 26 1 punt
Hoe kan die stijl van debatteren het best worden getypeerd? als
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 27 1 punt
Vat samen in welk opzicht de daar genoemde oplossingen met elkaar overeenkomen. Geef antwoord in een of meerdere zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: De oplossingen bestaan uit iets wat de verschillende groepen zelf (graag) al doen. / De oplossingen bestaan uit iets wat voortkomt uit hun eigen wereldbeeld/ideologie. / De oplossingen vloeien niet (rechtstreeks) voort uit wetenschappelijke inzichten. Maximumlengte van het antwoord: 20 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)
Vraag 28 1 punt
Welke uitspraak geeft het doel van tekst 3 het best weer? De tekst ‘Botsende idealen blijven geloofwaardig’ wil de lezer
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Tekst 4 Misschien eerst eens begrijpen wat ons overkomen is
Misschien eerst eens begrijpen wat ons overkomen is (1) In amper twintig jaar zijn we 20 onderwijs “in rap tempo te digitalise- wereldwijd verslaafd geraakt aan ren”. Technobedrijven die het onder- dingen met een beeldscherm. Het wijs zelfs willen ‘gamificeren’, omdat kost ons moeite deze dingen een leerlingen anders niet meer tot leren
5 paar uur uit te zetten. We zijn bang te verleiden zijn, krijgen ruim baan. dat we iets zullen missen. We willen 25 (3) Maar wie zou nu
- amper twee toch snel nog even iets opzoeken. jaar verder
- dat beleid nog om- We voelen lichte paniek als we armen? Wie heeft er inmiddels geen ergens geen bereik hebben. Online- kennis genomen van de vele onder-
10 neurose wordt dat ook wel genoemd, zoeken over de negatieve invloed of ‘digibesitas’. 30 van digitalisering op de cognitieve en (2) Horen we hier veel debatten sociale vermogens? Om over de nek- over? Is Den Haag in rep en roer? en rugpijnen, de slapeloosheid en Niet echt. De digitale technologie aandachtsstoornissen nog maar te
15 wordt om economische redenen zwijgen. kritiekloos omarmd of zelfs gepro- 35 (4) Misschien moeten we eerst eens moot, zoals door Sander Dekker die proberen te begrijpen wat ons pre- er in 2016 als staatssecretaris van cies overkomen is. Computers, iPads Onderwijs voor pleitte het hele en smartphones onderscheiden zich
van de oude dingen hierin dat zij 85 den. Nu glijd ik over de oppervlakte
40 geen besloten ding op zich zijn, maar als een jetskiër.” een medium dat verwijst naar iets (7) De nieuwe dingen vragen om een buiten het ding: het worldwide web intensieve vorm van mentaal multi- met zijn oneindige informatiestromen, tasken. Ze laten ons werkgeheugen onbegrensde werelden en dus ook 90 volstromen met informatie en dwin-
45 onbegrensde mogelijkheden. Het is gen ons brein te jongleren met wat dit onbegrensde karakter dat ons hersenwetenschappers ‘omschakel- parten begint te spelen. kosten’ noemen. Van de ene naar de (5) We kunnen immers altijd nog andere informatiebron zappen onder- verder zoeken, nog meer informatie 95 breekt onze aandacht, waardoor
50 inwinnen, nog meer berichten plaat- onze hersenen zich steeds moeten sen, nog meer Facebook-vrienden heroriënteren, wat veel energie kost. krijgen, nog meer artikelen raadple- Ons brein heeft tijd en rust nodig om gen of nog meer vakantiehuisjes de vele informatie goed te kunnen opzoeken. De postbode komt niet 100 verwerken, maar die gunnen we ons-
55 één keer, maar honderden keren per zelf niet. Gevolg is een overspanning dag. Onze aandacht wordt voort- van het brein, met als eerste symp- durend onderbroken door zoemende, tomen concentratieproblemen en trillende of piepende beeldschermen slapeloosheid, en vervolgens ernsti- of telefoons. Omdat de nieuwe 105 ger klachten als chronische stress,
60 dingen geen einde kennen, valt er ADHD, hoofdpijnen, burn-out en niets af te ronden of te voltooien en depressieve stoornissen. Twee derde wordt onze informatiehonger maar van de zieke werknemers zit thuis niet gestild. vanwege deze klachten, meldde het (6) Diverse auteurs, van Nicholas 110 Centraal Bureau voor de Statistiek.
65 Carr tot Sherry Turkle en Hans (8) Het is ook een mythe dat we door Schnitzler, hebben de afgelopen de digitalisering daadwerkelijk met jaren de onderzoeken over de in- anderen verbonden zijn. Hoewel de vloed van de digitalisering op een communicatiefrequentie via Face- rijtje gezet. We kunnen weliswaar 115 book, e-mail, Twitter en sms vertien-
70 steeds sneller informatie vinden, voudigd is, blijkt uit onderzoek van maar we zijn steeds slechter in staat onder anderen de Britse neuroloog om deze aandachtig te lezen en er Susan Greenfield dat we minder in een weloverwogen mening over te staat zijn subtiele, typisch menselijke vormen. De nieuwe technologie lijkt 120 vormen van empathie en compassie
75 op een gestage en sluipende manier voor anderen te voelen. Dat komt onze kritische vermogens aan te niet alleen doordat een like op tasten. We consumeren informatie in Facebook of een kort sms-bericht plaats van erover na te denken. qua betekenisvolle inhoud nu “Vroeger kon ik me moeiteloos 125 eenmaal niet te vergelijken is met
80 verdiepen in een boek of een lang een gesprek. Greenfield constateert artikel,” schrijft Carr. “Nu laat mijn een sterke afname van sociale concentratie na een bladzijde of twee vaardigheden als we hoofdzakelijk al te wensen over. Ooit was ik een nog via beeldschermen communice- diepzeeduiker in een zee van woor- 130 ren. Lichaamstaal, oogcontact en stemgeluid trainen namelijk voor een
aanzienlijk deel onze sociale vaardig- zinnen en formuleren van tegenargu- heden. Voor een beeldscherm ver- 150 menten. “Reclaiming Conversation 1) ”, leert het brein de technieken die ons vat Sherry Turkle, de auteur van
135 in staat stellen de ander te peilen en Alone Together, dit treffend samen. te begrijpen. (10) De tijd dat beeldschermen (9) Wie het onderwijs “in rap tempo” slechts voor snelle informatie of on- wil digitaliseren, gaat voorbij aan 155 schuldig vertier zorgden, ligt achter deze inzichten en onderzoeken. ons. Het zijn ook onruststokers, aan-
140 Daarom brak ik in mijn boek Kairos dachtvreters en privacyschenders, een lans voor de vertellende docent, die weliswaar de zakken van multi- die niet alleen de sociale vaardig- nationals vullen, maar het onder- heden van de leerlingen traint, maar 160 scheid tussen mens en machine ook hun cognitieve en talige vermo- doen vervagen. We zullen een poli-
145 gens scherpt, zoals het onderschei- tiek debat moeten beginnen over de den van hoofd- en bijzaken, het inter- juiste maat van digitalisering, zowel preteren van een verhaal, het her- op school, als op het werk en thuis. kennen van een mening en het ver-
naar: Joke Hermsen uit: NRC, 9 november 2018
Joke Hermsen (1961) is filosoof en schrijver van meerdere romans en essaybundels.
noot 1 Letterlijk vertaald: “Het terugeisen van conversatie”.
De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn bewerkt om ze geschikt te maken voor het examen. Dit is gebeurd met respect voor de opvattingen van de auteur(s). Wie kennis wil nemen van de oorspronkelijke tekst(en), raadplege de vermelde bronnen. Het College voor Toetsen en Examens is verantwoordelijk voor vorm en inhoud van dit examen.
VW -1001-a-b 9/9 lees verdereinde ►►► ν
Vraag 29 1 punt
Bij welke alinea begint deel 2, ‘Aard van het probleem’?
Bekijk het antwoord
- alinea 4 (1)
Vraag 30 1 punt
Wat is het impliciete standpunt van tekst 4 zoals dat blijkt uit alinea 1 en 2?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 31 2 punten
Maak de argumentatie expliciet door het standpunt en het argument te noemen. Baseer je antwoord op alinea 2 en 3. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen. Maak daarbij geen gebruik van voorbeelden.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Beoordeel de spelling en grammatica.
Vraag 32 3 punten
Citeer uit alinea 6 de zinnen of zinsgedeelten waarvan de betekenis in deze metaforen is samengevat. Neem daartoe onderstaand schema over en vul het in. Citeer niet meer dan nodig is. Zorg ervoor dat tussen de antwoorden in het linker en het rechter gedeelte eenzelfde verband is als tussen beide metaforen.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: ‘diepzeeduiken in een zee van ‘glijden over de oppervlakte als woorden’ een jetskiër’ 1a. (we zijn steeds slechter in staat 1b. (We kunnen weliswaar steeds) om) deze informatie aandachtig te sneller informatie vinden lezen / er een weloverwogen mening over te vormen 2a. er een weloverwogen mening 2b. We consumeren informatie over te vormen / (in plaats van) erover na te denken 3a. (Vroeger) kon ik me moeiteloos 3b. (Nu) laat mijn concentratie verdiepen (in een boek of een lang (na een bladzijde of twee al) te artikel). wensen over. per juist geciteerd paar zinnen of zinsgedeelten (1) Beoordeel de spelling. (3)
Vraag 33 1 punt
Geef aan of je de gebruikte argumentatie juist vindt of niet en leg uit waarom. Kies daartoe een van onderstaande zinnen en maak die af. Gebruik voor het aanvullen van de gekozen zin niet meer dan 25 woorden.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Zin 2: Dat twee derde van de zieke werknemers thuiszit vanwege deze klachten is in deze volledige redenering niet relevant, want deze klachten kunnen ook een andere oorzaak hebben dan multitasken of digitalisering (1p)
Maximumlengte van het antwoord: 25 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica.
Opmerking Niet goed rekenen: de redenering klopt.
of
Opmerking Niet goed rekenen: de redenering klopt niet.
Vraag 34 3 punten
Parafraseer de argumentatie in de vorm van drie (deel)zinnen volgens onderstaande zin. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Beoordeel de spelling en grammatica.
Vraag 35 1 punt
Leg uit wat de essentie is van wat ons is overkomen, gelet op de strekking van de tekst. Geef antwoord in een of meerdere zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.
Bekijk het antwoord
- De kern van een goed antwoord is: De (toenemende) digitalisering zorgt ervoor dat we aan oneindige informatiestromen / te veel informatie worden blootgesteld. / We hebben last van het onbegrensde van digitale informatie. Maximumlengte van het antwoord: 20 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica. (1)
Vraag 36 3 punten
Wat zijn volgens alinea 6 tot en met 8 van de tekst de drie belangrijkste negatieve gevolgen van deze digitalisering?
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Beoordeel de spelling.
Vraag 37 1 punt
De tekst wil de lezer ervan overtuigen dat er
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 38 1 punt
Met welke van de onderstaande beschrijvingen is de toonzetting van tekst 4 het best te typeren? De toonzetting van de tekst is vooral
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 39 2 punten
Geef aan of de grafiek gebruikt kan worden als argument voor een snelle digitalisering in het onderwijs en leg uit waarom wel of waarom niet. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 40 woorden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Maximumlengte van het antwoord: 40 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica.
Vraag 40 2 punten
Geef aan of de grafiek gebruikt kan worden als ondersteuning bij de hoofdgedachte van alinea 8 van tekst 4 en leg uit waarom wel of waarom niet. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 50 woorden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Maximumlengte van het antwoord: 50 woorden. Beoordeel de spelling en grammatica.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Nederlands 2021, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2021/vwo/documenten/cse-2/vw-1001-a-21-2-o
Andere examens Nederlands vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker Nederlands per vraagtype nakijkt, lees je op Nederlands toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen Nederlands vwo 2021, tijdvak 2?
Het centraal examen Nederlands vwo 2021, tijdvak 2 telt 40 vragen. De meeste vragen gaan over leesvaardigheid (17), argumentatie (12) en stijlfouten (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen Nederlands vwo 2021, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van Nederlands vwo 2021, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/vwo/documenten/cse-2/vw-1001-a-21-2-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen Nederlands vwo 2021, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.