Examenvragen voortplanting biologie havo

10 vragen over voortplanting uit 5 centrale examens van 2019 tot en met 2025.

Kort antwoord

Voortplanting komt in 5 van de 18 examens biologie havo voor, met 10 vragen (1% van alle examenvragen). Het meest in 2023, tijdvak 1 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over voortplanting

Per examen de vragen over voortplanting, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2025, tijdvak 1: Een nieuwe groente: eendenkroos

Opgavetekst

Ingrid van der Meer van Wageningen University & Research onderzoekt de mogelijkheid om eendenkroosplantjes te gebruiken als eiwitrijke groente.

Eendenkroos is een verzamelnaam voor verschillende soorten drijvende waterplantjes van enkele millimeters groot, zoals Lemna minor (afbeelding 1). De plantjes bestaan uit een bladachtig schijfje dat op het water drijft. De huidmondjes bevinden zich aan de bovenzijde van de blaadjes en staan altijd open. Bij sommige eendenkroossoorten zijn wortels aanwezig (afbeelding 2).

Eendenkroos kan zich zowel geslachtelijk als ongeslachtelijk voortplanten. In het voorjaar worden soms bloemetjes gevormd, maar meestal plant eendenkroos zich voort door nieuwe bladschijfjes af te splitsen. Hieronder staan kenmerken van voortplanting.

Vraag 19 2 punten

  • 1 Er treedt meiose op.
  • 2 De nakomelingen zijn genetisch identiek aan de ouders.
  • 3 Recombinatie van de chromosomen is mogelijk.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of het bijbehorende kenmerk bij geslachtelijke of bij ongeslachtelijke voortplanting hoort.

Bekijk het antwoord
  • 1 geslachtelijk(e voortplanting)
  • 2 ongeslachtelijk(e voortplanting)
  • 3 geslachtelijk(e voortplanting)

Vraag 19 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Het syndroom van Swyer

Opgavetekst

Emma is 17 jaar en heeft zich altijd een meisje gevoeld. Ze is echter nog nooit ongesteld geworden en heeft ook nauwelijks borstontwikkeling. Daarom gaat ze naar de huisarts.

Emma krijgt een echoscopie. Op de echo is te zien dat ze wel een baarmoeder en eileiders heeft, maar geen eierstokken. De doktersassistent neemt bloed af bij Emma zodat in het laboratorium een karyogram gemaakt kan worden. In afbeelding 1 zie je het karyogram van Emma.

Het karyotype beschrijft per lichaamscel het totale aantal chromosomen, de geslachtschromosomen en eventuele extra chromosomen.

Emma vraagt aan de arts of ze later kinderen kan krijgen. Die vertelt haar dat ze misschien via eiceldonatie en ivf zwanger kan worden.

De eiceldonor krijgt dan hormooninjecties toegediend, waardoor er meerdere eicellen gaan rijpen. Emma zal dan hormooninjecties toegediend krijgen die haar baarmoeder voorbereiden op de innesteling van een embryo.

Vraag 30 2 punten

Welk hormoon krijgt de eiceldonor toegediend? En welk hormoon of welke hormonen krijgt Emma toegediend?

eiceldonorEmma
AFSHLH
BFSHoestradiol en progesteron
CoestradiolLH
Doestradioloestradiol en progesteron
  1. A FSH / LH
  2. B FSH / oestradiol en progesteron
  3. C oestradiol / LH
  4. D oestradiol / oestradiol en progesteron
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 30 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Hond speurt naar zieke boom

Opgavetekst

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 H. D. Catling. 1970. Distribution of the psyllid vectors of citrus greening disease with notes on the biology and bionomics of Diaphorina citri. FAO Plant Prot. Bull., 18: 8-15; figure 2

Afbeelding van een bladvlo, de vector van de bacterie die de gele-drakenziekte veroorzaakt.

Vraag 20 2 punten

De Amerikaanse plantenziektekundige Tim Gottwald traint honden om de gele-drakenziekte in een vroeg stadium op te sporen bij citrusbomen. De gele-drakenziekte wordt veroorzaakt door de bacterie Liberibacter asiaticus. Deze bacterie wordt verspreid via bladvlooien (afbeelding 1) die plantensap opzuigen uit de bastvaten van citrus-soorten. De ziekte kan hele sinaasappel- en citroenplantages verwoesten. Een citrusplantage bestaat meestal uit een monocultuur van citrusbomen die via ongeslachtelijke voortplanting verkregen zijn.

Leg uit dat door deze manier van voortplanting een plantage kwetsbaar is voor infectieziekten.

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord blijkt dat er weinig of geen genetische variatie is, doordat de bomen allemaal hetzelfde DNA of genotype hebben. (1p)
  • Uit het antwoord blijkt dat (waardoor) alle individuen even vatbaar zijn voor een ziekte. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Spoedkeizersnede

Opgavetekst

Spoedkeizersnede

Layla is verloskundige. Ze begeleidt de zwangere Monique vanaf de prille zwangerschap tot en met de bevalling.

Monique kocht een zwangerschapstest bij de drogist nadat haar menstruatie uitbleef. Zo’n test toont het hormoon HCG in de urine aan. Het embryonaal deel van de placenta produceert gedurende het begin van de zwangerschap steeds meer HCG, dat in het bloed van de moeder terechtkomt.

Bij elk bezoek controleert Layla Moniques bloeddruk. Bij sommige zwangere vrouwen komt namelijk een afwijkende bloeddruk voor die ongunstig kan zijn voor de foetus.

De afwijkende bloeddruk ontstaat doordat stoffen uit de placenta de slagadertjes in het lichaam van de moeder laten vernauwen.

Layla legt uit aan Monique hoe ze de weeën (samentrekkingen van de baarmoederwand) tijdens de bevalling zo goed mogelijk kan opvangen: “In het begin is zuchten (rustige buikademhaling) gunstig voor de voortgang van de bevalling. Wanneer een wee te heftig wordt, kan je overgaan op puffen (snelle borstademhaling) zodat er nog niet te veel druk op de baarmoeder gezet wordt.”

Layla wordt gebeld als de weeën bij Monique zijn begonnen. Als na een paar uur de bevalling niet snel genoeg vordert, stuurt Layla Monique naar het ziekenhuis. Daar draagt Layla de bevalling over aan de gynaecoloog.

De gynaecoloog legt twee banden met meetapparatuur om Moniques buik om via een cardiotocograaf de hartactiviteit van de baby en de weeënactiviteit van de baarmoeder te registreren (afbeelding 1). De registratie is te zien op een monitor en wordt geprint op een rol papier: het cardiotocogram (CTG). In afbeelding 2 is een deel van een CTG afgebeeld. Aan de bovenste lijn is te zien dat de hartslagfrequentie van de baby ligt tussen 110 en 150 slagen per minuut. De onderste lijn geeft de druk op de buikwand weer, die tijdens een wee ongeveer verdubbeld is.

De frequentie waarmee weeën optreden, kan worden uitgedrukt in het aantal weeën per 10 minuten.

De hartslagfrequentie van een ongeboren baby ligt normaal tussen 110 en 150 slagen per minuut. De gynaecoloog leest het CTG regelmatig af. Ze let daarbij onder andere op versnellingen en vertragingen van de hartslagfrequentie in combinatie met de weeënactiviteit.

Aan de hand van het CTG kan de gynaecoloog bepalen hoe het met de baby gaat.

Het CTG van Monique wijst erop dat de bloedstroom naar haar baby verstoord is. De gynaecoloog voert daarom een bloedonderzoek uit. Via de vagina van Monique neemt zij een druppeltje bloed af uit de hoofdhuid van de baby. Hiervan wordt de pH bepaald. Wanneer de pH van dit bloed lager is dan 7,2 moet de baby snel geboren worden.

Een lage pH van bloed wijst op zuurstofgebrek. Een lage pH wordt namelijk veroorzaakt door een veel te hoge $CO_2$-concentratie in het bloed.

De pH van het bloed van de baby is 7,1. Omdat de bevalling niet vordert, besluit de gynaecoloog in overleg met Monique tot een keizersnede. Monique krijgt eerst een ruggenprik. Hierbij wordt een verdovend middel gespoten in het vocht rondom het ruggenmerg. Dit middel blokkeert daar de impulsgeleiding over de uitlopers van bepaalde cellen van het perifeer zenuwstelsel. Pijn in het onderlichaam wordt hierdoor niet door de hersenen waargenomen.

Nadat de baby is geboren, wordt de navelstreng doorgeknipt. Monique krijgt een hormoon toegediend om de baarmoeder te laten samentrekken, waardoor overmatig bloedverlies wordt voorkomen. Dit is hetzelfde hormoon dat aan het begin van de bevalling de weeën opwekte.

Monique kijkt mee hoe haar baby gecontroleerd wordt. De kleur, hartslag, ademhaling en spierspanning zijn goed. Ook de reflexen zoals de pupilreflex zijn in orde.

Vraag 14 2 punten

Enkele bloedvaten zijn:
1 longader
2 longslagader
3 nierader
4 nierslagader
5 ader van de baarmoeder
6 slagader van de baarmoeder

Via welke van deze bloedvaten gaat een HCG-molecuul achtereenvolgens op de kortste route van de placenta naar de voorurine? Noteer de betreffende nummers in de juiste volgorde.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de nummers 5, 2, 1 en 4 in die volgorde (ader van de baarmoeder, longslagader, longader, nierslagader). (2p)

Scoring uit het correctievoorschrift: alleen de vier juiste nummers in de juiste volgorde (5, 2, 1, 4): 2 punten. Alleen de vier juiste nummers in een onjuiste volgorde: 1 punt. In alle andere gevallen: 0 punten.

Vraag 14 in het hele examen

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 Shutterstock: Pregnant woman undergoing cardiotocography. Antenatal care; Doro Guzenda

Foto van een zwangere vrouw met twee banden met meetapparatuur om haar buik. Op de achtergrond staat een monitor.

Afbeelding 2

Afbeelding 2
Afbeelding 2 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Deel van een CTG met twee grafieken. Boven: de hartslag van de baby, op een schaal van 60 tot 180 slagen per minuut. Onder: de druk op de buikwand, op een schaal van 20 tot 100; de pieken daarin zijn de weeën. Legenda: 1 minuut.

Vraag 17 1 punt

Hoeveel weeën zijn er gemiddeld per 10 minuten volgens het CTG in afbeelding 2? Noteer je antwoord als een geheel getal.

Bekijk het antwoord
  • Noemt 2 weeën per 10 minuten. (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Afbeelding 3

Afbeelding 3
Afbeelding 3 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Drie delen van een CTG, van links naar rechts deel P, deel Q en deel R. Per deel boven de hartslag (schaal 60 tot 180 slagen per minuut) en onder de wee-activiteit (schaal 20 tot 100). Legenda: 1 minuut.

Vraag 18 1 punt

Drie situaties die kunnen worden afgeleid uit een CTG zijn:
1 De baby reageert op een wee met een verhoogde afgifte van noradrenaline.
2 Tijdens een wee is de activiteit van het parasympatisch zenuwstelsel van de baby verhoogd.
3 De bloedstroom naar de baby is langer dan drie minuten ernstig verstoord.

In afbeelding 3 zijn drie delen van CTG’s aangegeven met P, Q en R.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer de letter van het deel van het CTG erachter dat wijst op de betreffende situatie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt 1 Q, 2 R en 3 P. (1p)

Vraag 18 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Planten ‘horen’ bijen vliegen

Opgavetekst

Planten ‘horen’ bijen vliegen

Onderzoekers hebben ontdekt dat planten kunnen reageren op het geluid van passerende bestuivers.

De onderzoekers lieten teunisbloemen (afbeelding 1) het geluid van een vliegende honingbij ‘horen’. De bloemen bleken in reactie daarop veel zoetere nectar te gaan produceren. Volgens de onderzoekers functioneren de bloemen van de plant als gehoororgaan. “We ontdekten dat de bloemen door deze geluiden gingen trillen”, zo schrijven de onderzoekers. Wat hun verder opviel, is dat de bloemen wel reageerden op de geluiden van bestuivers, maar niet op geluiden met een hogere frequentie.

Nectar wordt gemaakt door klieren in de bloembeker en bevat een hoge concentratie aan suikers.

Teunisbloemen zijn in staat tot zelfbestuiving. Door meer bestuivers te lokken, wordt de kans op kruisbestuiving (met stuifmeel van een andere teunisbloem-plant) groter.

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 Shutterstock: Yellow evening primroses, blossoms; TunedIn by Westend61

Foto van teunisbloemen met bloemen en knoppen. Aangegeven is de bloembeker.

Vraag 25 2 punten

Leg uit dat voortplanting door kruisbestuiving voor de teunisbloem evolutionair voordeliger is dan voortplanting door zelfbestuiving.

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord blijkt dat door kruisbestuiving de genetische variatie in de nakomelingen groter is dan bij zelfbestuiving. (1p)
  • Uit het antwoord blijkt dat bij een verandering in het milieu de overlevingskansen van de nakomelingen groter zijn, of dat verschillende nakomelingen zich in verschillende milieus kunnen vestigen, of dat gunstiger combinaties van allelen kunnen ontstaan. (1p)

Als de kandidaat een juist antwoord geeft aan de hand van een voorbeeld van een verandering in het milieu (bijvoorbeeld ziekte), het tweede scorepunt toekennen.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

Wat opvalt, is dat de planten niet op alle trillingen reageren. Teunisbloemen produceren wel zoetere nectar na het waarnemen van de geluidsfrequentie van hun bestuivers, maar reageren niet of nauwelijks op geluiden met een hogere frequentie.

Verklaar het voordeel hiervan voor de teunisbloem.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart het voordeel, bijvoorbeeld: de teunisbloem bespaart energie, produceert niet onnodig veel suiker, of lokt daarmee alleen bestuivers en geen andere dieren. (1p)

Vraag 29 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Smeerwortel

Opgavetekst

Smeerwortel

Als Adella zich in haar vinger snijdt bij het schillen van een appel, legt haar oma er een paar gekneusde bladeren van de smeerwortel op. Volgens oma helpt dit om de wond sneller te laten genezen. Adella wil weten of dit echt zo is.

Adella leest dat smeerwortel (Symphytum officinale, afbeelding 1) allantoïne bevat, een stof die de celdeling stimuleert. Ook bevat smeerwortel choline, dat nodig is voor de synthese van bepaalde neurotransmitters.

De plant produceert daarnaast pyrrolizidine alkaloïden (PA's). Deze giftige stoffen worden in verband gebracht met leveraandoeningen bij de mens.

Enkele onderzoeken geven aan dat het gebruik van smeerwortel genezing van wondjes kan stimuleren.

Er blijken verschillende variëteiten (chromosoomtypen) van de smeerwortel te zijn, elk met een verschillend chromosoomaantal. Zo zijn er smeerwortels met 24, 40 of 48 chromosomen per cel.

Bij een onderzoek zijn grote aantallen smeerwortels van verschillende variëteiten met elkaar gekruist. De onderzoekers hoopten hiermee een antwoord te kunnen geven op de vraag of de smeerwortelvariëteiten in Nederland tot één soort behoren.

De onderzoekers bestoven de bloemen handmatig door met een kwastje stuifmeel over te brengen van de ene naar de andere bloem. Zo werden bijvoorbeeld bloemen van planten met chromosoomtype 24 bestoven met stuifmeel van planten met chromosoomtype 40. Voor het handmatig bestuiven zijn in een vroegtijdig stadium de bloemen van de moederplant gecastreerd door de meeldraden te verwijderen. Hierdoor wordt voorkomen dat zelfbestuiving plaatsvindt.

De resultaten van het onderzoek staan in tabel 1.

Vraag 35 1 punt

Waarom is het voor dit onderzoek belangrijk dat zelfbestuiving wordt voorkomen?

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat er zekerheid is over (de chromosoomaantallen van) de ouderplanten. (1p)

Voorbeelden van juiste antwoorden: anders weet je niet zeker hoe het chromosoomaantal van de nakomelingen tot stand is gekomen; of: zo weet je bij de kruising zeker welke plant de vaderplant is.

Vraag 35 in het hele examen

Tabel 1

Chromosoomtype moederplantenChromosoomtype vaderplantenAantal nakomelingenChromosoomtype nakomeling
24400
2448136
40240
4048844
48403244

Vraag 36 2 punten

Over de smeerwortelvariëteiten worden twee uitspraken gedaan:
1 Chromosoomtype 24 en chromosoomtype 40 behoren tot dezelfde soort.
2 Van de chromosoomtypen in Nederland zijn chromosoomtype 24 en chromosoomtype 48 het meest verwant aan elkaar.
Welke van deze uitspraken wordt ondersteund met dit onderzoek? (tabel 1)

  1. A geen van beide
  2. B alleen 1
  3. C alleen 2
  4. D zowel 1 als 2
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 36 in het hele examen

Hoe vaak voortplanting in het examen komt

Vragen over voortplanting per centraal examen biologie havo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2025, tijdvak 11912%
2024, tijdvak 13012%
2024, tijdvak 22012%
2023, tijdvak 114, 17-18, 25, 29512%
2019, tijdvak 135-3625%

In 5 van de 18 ingedeelde examens biologie havo staat een vraag over voortplanting, samen 10 vragen (1% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2023, tijdvak 1: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 1% van de vragen over voortplanting, daarvoor 1%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met voortplanting

Maak de 15 nieuwste examenvragen over voortplanting online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023 en 2019). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over voortplanting

Andere onderwerpen biologie havo

Voortplanting op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen biologie havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker biologie per vraagtype nakijkt, lees je op biologie toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op biologie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt voortplanting voor in het eindexamen biologie havo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 10 vragen over voortplanting, 1% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 5 van die examens.

In welk examen biologie havo stonden de meeste vragen over voortplanting?

In het examen van 2023, tijdvak 1, met 5 vragen: 14, 17-18, 25, 29.

Hoe oefen ik examenvragen over voortplanting?

Op deze pagina staan alle vragen over voortplanting met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.