Examenvragen cellen biologie havo
28 vragen over cellen uit 13 centrale examens van 2019 tot en met 2026.
Cellen komt in 13 van de 18 examens biologie havo voor, met 28 vragen (4% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 1 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over cellen
Per examen de vragen over cellen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Mastitis bestrijden zonder antibiotica
Opgavetekst
Van alle antibiotica die worden gebruikt bij melkkoeien, dient meer dan de helft om uierontsteking (mastitis) te bestrijden. Het bedrijf Mastivax bv doet onderzoek naar de bestrijding van mastitis met behulp van antistoffen. Op deze manier zou het antibioticagebruik verminderd kunnen worden.
Vraag 42 1 punt
Welk organel bevat de werkzame enzymen waarmee de bacterie na fagocytose vernietigd wordt?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
2026, tijdvak 2: Katten bekennen kleur
Opgavetekst
Voor kattenfokker Benno is het belangrijk om te weten hoe de verschillende kleuren en vachtpatronen bij katten erfelijk bepaald zijn.
Benno fokt albino-katten, die een afbeelding 1 afbeelding 2 witte vacht hebben (afbeelding 1).
Deze katten hebben een mutatie in het gen voor tyrosinase. Dit gen ligt niet op een geslachtschromosoom. Donkergekleurde katten behoren tot het wildtype (afbeelding 2). Tyrosinase is nodig voor de vorming van het pigment melanine.
Tyrosinase zet de stof tyrosine om in de stof dopaquinine (reactie 1).


(reactie 1)
Uit dopaquinine wordt daarna via een aantal vervolgreacties melanine gevormd.
Er zijn bij katten ook nog twee andere mutaties van het tyrosinase-gen bekend: ts en tb. Deze allelen zijn recessief ten opzichte van het wildtype allel T. De allelen tb en ts coderen voor tyrosinase-enzymen die bij de lichaamstemperatuur van katten (38,5 °C) minder goed werken. Bij een lagere temperatuur werken die enzymen wel. De snuit, oren, poten en staart van katten met deze allelen zijn hierdoor donkerder van kleur.
Vraag 37 1 punt
Verklaar op molecuulniveau waardoor de enzymactiviteit afneemt als de temperatuur hoger wordt dan de optimumtemperatuur.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat eiwitten kapot gaan / dat eiwitten van vorm veranderen (waardoor ze niet meer functioneren).
2025, tijdvak 1: Fanconi-anemie
Opgavetekst
Toen Eileen zes jaar oud was, kreeg ze last van extreme vermoeidheid, infecties en bloedingen. Ze bleek Fanconi-anemie te hebben.
In de weken na de stamceltransplantatie zullen uit de gedoneerde stamcellen verschillende typen bloedcellen ontstaan die Eileen nodig heeft.
Vraag 15 2 punten
Wat is de naam van het proces waarbij uit de stamcellen verschillende typen bloedcellen ontstaan? En van welk proces is dit het gevolg?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
De stamceltransplantatie is geslaagd als de gedoneerde stamcellen zich vestigen op de plaats waar ook bij gezonde mensen bloedcellen ontstaan.
Vraag 17 1 punt
Waar zullen de getransplanteerde stamcellen zich dan bij Eileen hebben gevestigd?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
2025, tijdvak 1: Gevaarlijke sporen
Opgavetekst
Jasper heeft een levensgevaarlijke infectie gehad met een schimmel die resistent is tegen medicijnen. Deze schimmel is waarschijnlijk resistent geworden door het gebruik van schimmelbestrijdingsmiddelen in de akkerbouw.
Aspergillus fumigatus is een schimmel die algemeen aanwezig is in de bodem. Je ademt dagelijks sporen van deze schimmel in (afbeelding 1). Bij gezonde mensen ruimt het immuunsysteem de sporen op. Als gevolg van een ziekte heeft Jasper echter een sterk verlaagde weerstand, waardoor de schimmel een gevaarlijke infectie veroorzaakte. Dit wordt aspergillose genoemd.
Jasper kreeg antischimmel-medicijnen. Toch liet hij korte tijd daarna steeds dingen uit zijn handen vallen en kreeg hij moeite met lopen. Dat was voor Jaspers arts de aanleiding om een hersenscan te laten maken. Op de hersenscan waren enkele verdachte plekken te zien. Daarom nam een neurochirurg hersenweefsel af en bekeek het met een microscoop. Haar vermoeden werd bevestigd: er waren schimmelcellen aanwezig in het hersenweefsel. De medicijnen hadden blijkbaar niet gewerkt.
Hieronder staan enkele onderdelen van cellen.
Vraag 36 1 punt
- 1 bladgroenkorrels
- 2 celkern
- 3 celwand
- 4 vacuole
Welke van deze onderdelen zijn aanwezig bij een schimmelcel? Noteer de nummers.
Bekijk het antwoord
(alleen) 2/celkern én 3/celwand én 4/vacuole
In afbeelding 2 zijn tekeningen van de hersenscans van Jaspers grote hersenen te zien. Het zijn verschillende doorsnedes. De bovenzijde van elke tekening is de voorkant van zijn hoofd. De pijlen wijzen plaatsen aan waar zenuwcellen vernietigd zijn door de schimmel.
Vraag 37 1 punt
Op een van de tekeningen in afbeelding 2 is te zien dat de schimmel het gebied heeft geïnfecteerd dat Jaspers rechterhand aanstuurt.
Op welke tekening is dat?
Afbeelding 2: drie hersendoorsneden (tekeningen 1, 2 en 3) met pijlen naar plekken waar zenuwcellen zijn vernietigd. Bekijk in Opgaven, pagina 16
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
De antischimmelmedicijnen die Jasper kreeg, waren azolen. Azolen remmen de werking van het enzym lanosteroldemethylase. Dit enzym is nodig voor de productie van ergosterol. Ergosterol is een bestanddeel van de celmembraan van schimmels.
Vraag 38 2 punten
Op de uitwerkbijlage staat een schema.
Noteer de volgende woorden op de juiste plaats in het schema: azolen, ergosterol, lanosteroldemethylase.
Noteer in de cirkels een + voor een stimulerende werking of een − voor een remmende werking.
Leeg schema: boven elkaar twee lege vakjes met een pijl en een cirkel op elke pijl, daaronder lanosterol met een pijl naar rechts naar een leeg vakje. Bekijk in Uitwerkbijlage, pagina 1
Bekijk het antwoord
het juist ingevulde schema:
- azolen, ergosterol en lanosteroldemethylase op de juiste plaats
- de + en de − op de juiste plaats
Opmerking
Het tweede scorepunt kan alleen worden toegekend als het eerste scorepunt is behaald.
2025, tijdvak 2: Kameleon bekent kleur
Opgavetekst
In 1972 kwam er op Oahu, een eiland van Hawaï, een vracht aan met 36 driehoornkameleons uit Kenia. De dieren ontsnapten en nu komt de soort algemeen voor op het eiland Oahu.
Driehoornkameleons gebruiken hun felle kleuren om signalen te geven aan hun soortgenoten. De driehoornkameleons die op Oahu leven, zijn kleurrijker dan de driehoornkameleons die in Kenia leven. Tot 1972 leefden er geen driehoornkameleons op Oahu.

Een verklaring voor de vestiging en snelle verspreiding van de driehoornkameleons op Oahu, is de afwezigheid van predatoren. Er zullen echter ook andere factoren een rol gespeeld hebben.
De kleur van kameleons wordt bepaald door de rangschikking van verschillende moleculen in de cellen van de huid en door stervormige cellen met zwart pigment. Het pigment in de stervormige cellen kan verspreid of geconcentreerd worden, waardoor de huid donkerder of lichter wordt. Hiermee reguleert de kameleon, die koudbloedig is, zijn lichaamstemperatuur. In de ochtend zijn kameleons donkerder van kleur, waardoor ze sneller opwarmen.

Vraag 37 1 punt
Beredeneer dat het voor celprocessen van een kameleon belangrijk is dat hij opwarmt.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juist antwoord: voor de processen in de cel zijn enzymen nodig die beter functioneren bij een hogere temperatuur; als de kameleon warmer wordt, kunnen zijn enzymen in de cel beter werken; de optimumtemperatuur van enzymen ligt hoger dan de lichaamstemperatuur in de ochtend; de reacties verlopen sneller bij hogere temperaturen. Uit het antwoord moet blijken dat (bij een hogere temperatuur) enzymen sneller/beter werken, of reacties sneller verlopen.
2024, tijdvak 1: Een nieuwe hartklep, door het lichaam zelf gemaakt
Opgavetekst
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
In Nederland worden jaarlijks ongeveer vijfduizend hartkleppen vervangen door kunsthartkleppen. Bij kinderen met een kunsthartklep, moet de klep meerdere keren worden vervangen, omdat een kunsthartklep niet meegroeit. Biomedisch ingenieur Carlijn Bouten werkt aan een oplossing voor dit probleem.
In het hart zijn vier kleppen aanwezig:
- twee slagaderkleppen (afbeelding 1, Q en R)
- twee kleppen tussen de boezems en kamers (afbeelding 1, P en S)
Tijdens de ontwikkelingsfase worden de kunstvezels afgebroken, zodat uiteindelijk alleen hartklepcellen overblijven in een netwerk van stevige en elastische eiwitten. De restanten van de kunstvezels worden opgeruimd door witte bloedcellen die deze restanten opnemen in een blaasje. Dit blaasje versmelt vervolgens met een bepaald celorganel, zodat de kunststofrestanten verteerd kunnen worden.
Vraag 9 1 punt
Met welk celorganel versmelt het blaasje zodat de kunststofrestanten verteerd kunnen worden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
2024, tijdvak 1: Last van de eikenprocessierups
Opgavetekst
Geert komt thuis van een schoolkamp met op zijn borst en armen rode bultjes die erg jeuken. De bultjes zijn veroorzaakt door brandharen van eikenprocessierupsen.
De eikenprocessierups (afbeelding 1) is de larve van de nachtvlinder Thaumetopoea processionea. De rupsen leven in eiken, waar ze van de bladeren eten. Het lichaam van de eikenprocessierups is bedekt met lange witte haren, met daartussen korte, zwarte brandharen.
Eén rups kan 700.000 brandharen hebben. Als de rupsen of de nesten waarin ze zich bevinden worden verstoord, laten de brandharen los. Een brandhaar (afbeelding 2) kan bij de mens een hevig jeukend bultje veroorzaken. Sinds 1990 is het aantal eikenprocessierupsen sterk toegenomen. Dit komt mogelijk door klimaatverandering, door een afname in de biodiversiteit of door een combinatie hiervan.
Er zijn meerdere vlinders waarvan de rupsen brandharen hebben die huidirritatie kunnen veroorzaken. In de tabel staan de wetenschappelijke naam van een aantal van deze vlinders en de habitat van hun rupsen.
| wetenschappelijke naam | habitat |
|---|---|
| Thaumetopoea processionea processionea | eikenbomen |
| Thaumetopoea processionea pseudosolitaria | eikenbomen |
| Thaumetopoea pityocampa | dennenbomen |
| Euproctis chrysorrhoea | duindoornstruiken en eikenbomen |
Zonder een vergrootglas zijn details vanaf een grootte van 0,1 mm meestal te zien. Een brandhaar van de eikenprocessierups (afbeelding 2) is langer dan 0,1 mm, maar is toch niet te zien met het blote oog.
Vraag 15 2 punten
Verklaar aan de hand van een berekening waardoor de brandhaar niet met het blote oog te zien is.
Foto van een brandhaar van de eikenprocessierups, met vergroting 500 x. Bekijk in Opgaven, pagina 8
Bekijk het antwoord
voorbeeld van een juist antwoord:
De brandhaar op de foto is 3 mm dik, wat in werkelijkheid 3 mm / 500 = 0,006 mm is. Dat is veel kleiner dan 0,1 mm.
Opmerking
Een juiste berekening die uitgaat van een meting van de dikte van de brandhaar van 2 mm tot en met 4 mm goed rekenen.
De brandharen zitten ook in de kleren die Geert tijdens het kamp gedragen heeft. Door de kleine weerhaakjes zijn de brandharen moeilijk te verwijderen. Om de brandharen onschadelijk te maken, wil Geert de kleren wassen bij 60 °C. Geerts vader stelt voor om de kleren een nacht in de vriezer (−20 °C) te leggen.
Vraag 17 1 punt
Welke temperatuur is het meest geschikt om thaumetopoëne onschadelijk te maken: 60 °C of −20 °C? Verklaar je keuze.
Bekijk het antwoord
60 °C, met een verklaring waaruit blijkt dat eiwitten dan hun vorm/werking verliezen / dat eiwitten dan denatureren (en bij −20 °C niet)
Opmerkingen
Als de kandidaat antwoordt dat eiwitten bij 60 °C doodgaan, het scorepunt niet toekennen.
Als de kandidaat enzymen noemt in plaats van eiwitten, dit niet fout rekenen.
2024, tijdvak 2: Een miss met een litteken
Opgavetekst
Afbeelding 1

Twee ecg’s onder elkaar. Boven: gezonde persoon. Onder: persoon met LQTS. Horizontale as: tijd in seconden, van 0 tot 2,0. De letters P, Q, R, S en T zijn bij de golven aangegeven.
Afbeelding 4

Foto van Michaela Gagne als Miss Massachusetts.
Afbeelding 5

Schematische tekening van de huid met een litteken.
Vraag 12 1 punt
Omdat Gagne moest stoppen met atletiek, zocht ze een nieuwe uitdaging: ze schreef zich in voor de missverkiezing in haar staat. Ze won en werd de eerste Miss Massachusetts (afbeelding 4) met een zichtbaar litteken onder haar sleutelbeen. Het litteken valt op doordat het bindweefsel waaruit het litteken bestaat, een iets lichtere kleur heeft dan haar huid. Afbeelding 5 is een schematische tekening van de huid met een litteken.
Verklaar waardoor het littekenweefsel een lichtere kleur heeft dan de normale huid.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat in het littekenweefsel geen pigmentcellen (melanocyten, pigmentkorrels) aanwezig zijn, die voor een donkerdere kleur zorgen. (1p)
Afbeelding 6

Foto van een wandgemonteerde AED op een openbare plek.
Vraag 13 1 punt
Na haar verkiezing zette Gagne zich in om op scholen AED’s te laten plaatsen. Een AED (automatische externe defibrillator, afbeelding 6) kan levensreddend zijn bij een hartstilstand. Het apparaat geeft een elektrische schok, waardoor het hart wordt gereset. Daarna gaat het hart weer regelmatig kloppen doordat een groepje cellen van het hart regelmatig impulsen opwekt.
Noteer de naam van dit groepje cellen.
Bekijk het antwoord
- Noemt de sinusknoop. (1p)
Aan het antwoord ‘pacemaker’ of ‘natuurlijke pacemaker’ het scorepunt toekennen.
2024, tijdvak 2: Levertransplantatie
Vraag 30 2 punten
De zuurstof in de spoelvloeistof is bedoeld om een bepaald celorganel in de levercellen aan het werk te zetten. Dit celorganel produceert dan een energierijke stof die nodig is om de celprocessen in andere delen van de cel te laten verlopen.
Noteer de naam van dit celorganel.
Noteer de naam van deze energierijke stof.
Bekijk het antwoord
- Noemt het mitochondrium (mitochondriën). (1p)
- Noemt ATP. (1p)
Vraag 31 1 punt
Door het opwarmen verlopen de celprocessen in de lever steeds sneller.
Verklaar dit.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat de enzymen (die betrokken zijn bij de stofwisseling) sneller of beter werken, dat moleculen sneller bewegen, vaker botsen, of dat reacties sneller verlopen. (1p)
2023, tijdvak 1: Bèta-thalassemie genezen met stamceltransplantatie
Opgavetekst
Bèta-thalassemie genezen met stamceltransplantatie
Bij zijn geboorte leek Ryan gezond. Als het jongetje een half jaar oud is, blijkt hij echter onvoldoende gegroeid te zijn en ziet hij erg bleek.
Na bloedonderzoek blijkt Ryan de ziekte bèta-thalassemie te hebben, een erfelijke ziekte als gevolg van een mutatie in een gen voor hemoglobine. De mutatie veroorzaakt een verhoogde afbraak van rode bloedcellen. De ziekte kan worden behandeld met stamcellen uit het beenmerg van een donor.
Stamcellen uit het beenmerg doorlopen verschillende stadia voordat ze als reticulocyten in de bloedbaan komen (afbeelding 1). Vervolgens ontwikkelen ze zich daar in 24 uur tot erytrocyten: rijpe rode bloedcellen.
Rijpe rode bloedcellen leven gemiddeld drie maanden, maar bij Ryan worden ze al na enkele dagen afgebroken. Om het tekort aan rode bloedcellen gedeeltelijk te compenseren, is de activiteit van het rode beenmerg verhoogd.
Een medisch laborant maakt een preparaat van een druppel bloed van Ryan en bepaalt met de microscoop de verhouding tussen de reticulocyten en de rijpe rode bloedcellen. In afbeelding 2 zijn twee bloedbeelden te zien, een ervan is dat van Ryan, het andere is een normaal bloedbeeld.
Door het tekort aan rode bloedcellen in zijn bloed heeft Ryan een verhoogde hartslagfrequentie.
De verhoogde activiteit van het beenmerg wordt veroorzaakt door een verhoogde afgifte van een bepaald hormoon.
Ryan krijgt elke drie weken een bloedtransfusie via een infuus in een bloedvat in zijn arm. Afbeelding 3 is een schematische tekening van de bloedsomloop.
Er is geen medicijn voor bèta-thalassemie. Alleen een stamceltransplantatie kan Ryan genezen. Er bestaan twee typen stamceltransplantaties: één waarbij stamcellen van de patiënt zelf gebruikt worden, en één waarbij stamcellen afkomstig zijn van een donor.
Bij een stamceltransplantatie voor een bèta-thalassemiepatiënt worden de stamcellen van de patiënt gedood en vervangen door stamcellen van een donor. Een deel van deze stamcellen zal zich ontwikkelen tot rode bloedcellen, een ander deel tot afweercellen. Het is belangrijk dat bepaalde membraaneiwitten (HLA-eiwitten) van de donorcellen zo veel mogelijk overeenkomen met die van de patiënt om een immuunreactie te voorkómen. Deze immuunreactie ontstaat als de gedoneerde stamcellen die zich tot afweercellen hebben ontwikkeld, de HLA-eiwitten van de patiënt als lichaamsvreemd herkennen.
Bèta-thalassemie erft autosomaal recessief over. Ryans ouders zijn beiden drager van het gemuteerde gen, maar hebben geen verschijnselen van bèta-thalassemie.
Afbeelding 1

Schema met van links naar rechts: pluripotente stamcel, pro-erytroblast, erytroblast, reticulocyt en erytrocyt. Pijlen geven de volgorde aan.
Afbeelding 4

Vijf lichaamscellen naast elkaar, van links naar rechts P, Q, R, S en T. In elke cel is één chromosomenpaar getekend. Het gemuteerde gen is zwart aangegeven.
Vraag 37 2 punten
In afbeelding 4 zijn vijf lichaamscellen (P, Q, R, S en T) schematisch afgebeeld. In elke cel is slechts één chromosomenpaar getekend. Het gemuteerde hemoglobine-gen is met zwart aangegeven.
- Welke cel geeft een lichaamscel van Ryan weer?
- En welke cel geeft een lichaamscel van Ryans moeder weer?
Noteer je antwoord als volgt:
Ryan: …
moeder: …
Bekijk het antwoord
- Noemt bij Ryan cel P. (1p)
- Noemt bij de moeder cel Q. (1p)
2023, tijdvak 2: Tuberculose-bacterie speelt verstoppertje
Opgavetekst
Tuberculose-bacterie speelt verstoppertje
Vera gaat een half jaar stage lopen in Indonesië. Een aantal weken voor ze vertrekt, laat ze zich bij de GGD vaccineren. Een van de vaccinaties is tegen tbc.
Tbc (tuberculose) is een dodelijke infectieziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium tuberculosis. Besmetting met de tbc-bacterie vindt meestal plaats via de longen en leidt tot langdurig hoesten. Door het uithoesten van kleine druppeltjes kan de bacterie worden overgedragen. Tegenwoordig is tbc goed te behandelen, maar wereldwijd sterven er elk jaar nog bijna 1,6 miljoen mensen aan.
Als Vera thuis vertelt over de vaccinaties, hoort ze dat haar opa tbc had toen hij twaalf jaar was. Voor een diagnose werd toen een röntgenfoto van zijn bovenlichaam gemaakt. In afbeelding 1 is een röntgenfoto van een tbc-patiënt te zien. Met de pijl wordt een lymfeknoop aangewezen die is vergroot als gevolg van een tbc-infectie.
Uit het beeld van de botten op de foto is niet af te leiden of de vergrote lymfeknoop zich links of rechts in de borstholte van de patiënt bevindt. Uit andere informatie op de foto is dit wel af te leiden.
Tuberculose kan een chronische ziekte worden als er littekenweefsel in de longblaasjes in het bovenste deel van de longen ontstaat. Door het littekenweefsel is dat deel van de longen minder rekbaar.
Vera’s opa werd opgenomen in een sanatorium in de bossen, waar hij moest rusten en schone lucht kon inademen. Samen met andere tbc-patiënten lag hij in een ruimte waar de ramen voortdurend wijd open stonden. Na een verblijf van twee jaar in het sanatorium kon hij naar huis. Het verblijf in een sanatorium was toen de enige behandelmethode voor tbc-patiënten. Om erachter te komen of deze behandelmethode ook echt effectief is, kan een natuurwetenschappelijk experiment worden opgezet met een groep die de behandeling krijgt en een controlegroep. Zo’n experiment is echter nooit uitgevoerd.
Om te testen of iemand tbc heeft, wordt de mantouxtest gebruikt. Hierbij wordt onderhuids een kleine injectie gegeven en wordt na drie dagen gekeken of er een afweerreactie opgetreden is. Als de injectieplek opzwelt, is het immuunsysteem eerder in aanraking gekomen met tbc.
De arts bij de GGD vertelt dat veel mensen in Indonesië de tbc-bacterie bij zich dragen, maar er niet ziek van worden. Onder bepaalde omstandigheden kan de bacterie zich toch gaan vermenigvuldigen en wordt de besmette persoon alsnog ziek.
Onlangs is ontdekt hoe Mycobacterium tuberculosis zich jarenlang kan verstoppen in het menselijk lichaam zonder ziekteverschijnselen te veroorzaken. Normaal gesproken worden bacteriën gefagocyteerd door macrofagen. In een macrofaag komen de bacteriën terecht in blaasjes (fagosomen) die versmelten met lysosomen. Vervolgens worden de bacteriën afgebroken door stoffen uit de lysosomen (afbeelding 2).
Tbc-bacteriën worden echter niet afgebroken door de stoffen uit het lysosoom, doordat ze stoffen uitscheiden die de pH in het fagosoom verhogen.
Een tbc-bacterie die niet wordt afgebroken, kan blijven leven in de macrofaag. Deze macrofaag brengt dan geen immuunreactie op gang.
Vera leest in een informatiefolder het advies om in risicolanden in situaties met hoestende mensen vooral door de neus te ademen.
afbeelding 1

Röntgenfoto van de borstkas van een tbc-patiënt. Met een zwarte pijl wordt een vergrote lymfeknoop aangewezen. De foto toont het bovenlichaam van voren, met beide longen en het hart.
afbeelding 2

Schema in vijf stappen: een macrofaag neemt een bacterie op, de bacterie komt in een fagosoom, het fagosoom versmelt met een lysosoom, de bacterie wordt afgebroken en er ontstaan antigenen die op de macrofaag worden getoond.
Vraag 10 1 punt
Normaal gesproken worden bacteriën gefagocyteerd door macrofagen. In een macrofaag komen de bacteriën terecht in blaasjes (fagosomen) die versmelten met lysosomen (afbeelding 2). Van welk celorganel in de macrofaag zijn de lysosomen afgesplitst?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2022, tijdvak 1: Alg doet oliepalm na
Opgavetekst
Alg doet oliepalm na
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
Door de aanleg van oliepalmplantages in Zuidoost-Azië gaan vele hectaren oerwoud verloren. Mede daarom wordt palmolie door milieu-organisaties als niet-duurzaam bestempeld. Voor onderzoeker Lenny de Jaeger (afbeelding 1) was dit een reden om op zoek te gaan naar een manier om olie te produceren met behulp van algen.
Palmolie wordt gewonnen uit de olierijke vruchten van de oliepalm en wordt gebruikt als ingrediënt van veel voedingsmiddelen en verzorgingsproducten, maar ook voor de productie van biodiesel. Olie geproduceerd door algen in kwekerijen in Nederland kan een duurzaam alternatief bieden voor palmolie.
Boskap leidt tot het verkleinen van leefgebied voor planten en dieren. Dit is een argument om het gebruik van palmolie vanuit ecologisch oogpunt niet-duurzaam te noemen.
De Jaeger vond een veelbelovende kandidaat: de eencellige alg Scenedesmus obliquus. Deze alg maakt monosachariden met behulp van zonlicht en zet die onder bepaalde omstandigheden om in zetmeel, aminozuren of vetzuren. De vetzuren kunnen worden gebruikt als grondstof voor de productie van plantaardige olie.
Een van de risico’s bij de kweek van algen is besmetting met virussen, eencellige schimmels of eencellige dieren. Met een microscoop bekijkt De Jaeger een preparaat van een algenkweek en hij ziet dat de kweek is vervuild met een eencellig organisme.
De Jaeger ontwikkelde met behulp van mutagene straling een mutant van S. obliquus die geen zetmeel maakt. Hierdoor heeft deze mutant een efficiëntere vetzuurproductie en een hoger vetzuurgehalte. Wellicht produceert deze mutant voldoende vetzuren om te concurreren met de oliepalm.
Het nadeel van deze alg is dat hij alleen in zoet water leeft. Voor grootschalige productie heeft een zoutwater-alg de voorkeur. Daarom deed De Jaeger vervolgonderzoek naar de alg Neochloris oleoabundans, die ook olie produceert en overleeft in zout water.
De kweekvloeistof voor N. oleoabundans bevat meer zouten dan de kweekvloeistof voor S. obliquus.
Als de cellen van S. obliquus terechtkomen in de zoute kweekvloeistof voor N. oleoabundans treden veranderingen op.
Hoewel N. oleoabundans tot het plantenrijk behoort, is het mogelijk om deze alg zonder licht in een bioreactor te kweken. Er wordt dan glucose en nitraat toegevoegd aan de kweekvloeistof. Op deze manier kunnen de algen efficiënter vetzuren produceren.
In een onderzoek werd N. oleoabundans gekweekt zonder licht. Elke dag werd van de populatie algen de populatiedichtheid en de biomassa bepaald. Van de kweekvloeistof werden de glucoseconcentratie en de nitraatconcentratie gemeten (afbeelding 2).
Behalve vetzuren maakt N. oleoabundans ook aminozuren. De aminozuurproductie gaat ten koste van de vetzuurproductie. In een vervolgonderzoek werd daarom bepaald bij welke verhouding tussen koolstof en stikstof (C/N-verhouding) van de kweekvloeistof de meeste vetzuren geproduceerd werden.
Door genetisch onderzoek weet De Jaeger welke genen verantwoordelijk zijn voor de zouttolerantie van de alg N. oleoabundans.
afbeelding 1

Foto van een man met bril in een laboratorium. Hij houdt een erlenmeyer met vloeistof omhoog en schenkt of giet de inhoud. Op de achtergrond staan flessen op een rek.
Vraag 3 1 punt
Op grond van welk kenmerk kan De Jaeger vaststellen dat dit eencellig organisme tot de dieren behoort en niet tot de schimmels?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 4 2 punten
Is de zoute kweekvloeistof hypertoon of hypotoon ten opzichte van de cellen van S. obliquus? En zullen de cellen van S. obliquus dan krimpen of zwellen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2022, tijdvak 1: BerkelBike
Opgavetekst
BerkelBike
Door een auto-ongeluk is het ruggenmerg van Tobias dusdanig beschadigd dat hij zijn benen niet meer kan bewegen en voelen. Met de BerkelBike kan hij misschien toch weer fietsen.
De BerkelBike (afbeelding 1) – met een trapsysteem voor handen en benen – is in Nederland ontworpen voor mensen die net als Tobias de controle over hun benen kwijt zijn.
De kliniek waar Tobias revalideert, beveelt hem de BerkelBike aan om zijn beenspieren in conditie te houden. Afbeelding 2 laat zien op welke plaats bij Tobias de beschadiging van het ruggenmerg (dwarslaesie) is opgetreden.
Om gebruik te maken van een BerkelBike moeten de zenuwen van het ruggenmerg naar de beenspieren nog functioneren. Om dit te controleren test een arts de reflexen van de benen. Met een hamertje tikt zij tegen de kniepees van Tobias, waarna spieren in Tobias’ dijbeen samentrekken.
Voor een rit op de BerkelBike worden elektrodes op de huid van Tobias’ benen geplakt. De elektrodes wekken impulsen op in de zenuwen die zijn beenspieren aansturen. De software van de fiets regelt de timing waardoor de spieren op het juiste moment samentrekken.
Tobias wil zijn spieren in conditie houden omdat hij hoopt ooit te genezen. Een dwarslaesie is nu nog niet te genezen omdat de beschadigde zenuwcellen niet vanzelf herstellen. Onderzoekers proberen nu ongedifferentieerde cellen van patiënten te laten uitgroeien tot zenuwcellen waarmee de beschadiging in het zenuwstelsel zou kunnen worden hersteld.
Bij zenuwen die buiten het ruggenmerg en de hersenen liggen, kunnen kleine beschadigingen wel worden hersteld. Onderzoekers ontdekten dat de cellen die de axonen omhullen, bij beschadiging groeistimulerende eiwitten produceren. Deze eiwitten stimuleren het herstel van de beschadigde axonen.
afbeelding 1

Foto van een persoon die achterover in een driewielige ligfiets zit. De fiets heeft een stuur voor de handen en pedalen voor de benen. De persoon rijdt op een verharde weg met gras op de achtergrond.
afbeelding 2

Tekening van een mens van voren, met de hersenen, het ruggenmerg en de zenuwen die daaruit vertrekken. Met een lijn is het woord ‘beschadiging’ aangegeven, halverwege de rug op het ruggenmerg.
Vraag 11 1 punt
Onderzoekers proberen ongedifferentieerde cellen van patiënten te laten uitgroeien tot zenuwcellen. Noteer de naam van ongedifferentieerde cellen.
Bekijk het antwoord
- Noteert: stamcellen. (1p)
Vraag 12 1 punt
Waarin verschillen zenuwcellen van de ongedifferentieerde cellen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2022, tijdvak 2: Borstvoeding
Opgavetekst
Borstvoeding
Ava en haar partner Glenn verwachten binnenkort hun eerste kind. Ze bezoeken een voorlichtingsavond over borstvoeding. Lactatiekundige Rosanne geeft informatie.
Tijdens de zwangerschap vinden veranderingen plaats in het borstweefsel van een vrouw. Het aantal melkkanaaltjes neemt toe en dekweefselcellen van de melkkanaaltjes differentiëren zich tot melkproducerende kliercellen. Groepjes van deze cellen vormen samen de melkkliertjes. Rondom elk melkkliertje ontwikkelen zich speciale oxytocine-gevoelige spiercellen. Als deze spiercellen zich samentrekken, wordt melk in de melkkanaaltjes geperst (afbeelding 1).
Na de bevalling komt de melkproductie meestal goed op gang. Als zintuigcellen in de tepel gestimuleerd worden, ontstaan impulsen in sensorische zenuwcellen. De impulsen worden verwerkt in het centraal zenuwstelsel. Dit leidt tot de afgifte van oxytocine. Oxytocine komt vervolgens terecht bij de melkkliertjes.
Rosanne adviseert om een borst steeds helemaal leeg te laten drinken door de baby. De melkproductie wordt namelijk gestimuleerd doordat de borst leeg is. Het FIL-eiwit dat aanwezig is in moedermelk regelt dit proces.
Glenn vraagt wat het verschil in samenstelling is tussen flesvoeding en borstvoeding. Rosanne antwoordt dat moedermelk antistoffen bevat. Daardoor is de baby gedurende de periode van borstvoeding immuun voor veel ziekten, zoals maag- en darminfecties.
Rosanne noemt nog een ander voordeel van borstvoeding: moedermelk stimuleert een gunstige soortensamenstelling van darmbacteriën bij de baby. Moedermelk bevat namelijk oligosachariden die voor de baby onverteerbaar zijn, zoals lacto-N-tetraose (afbeelding 2). Deze oligosachariden kunnen wel worden afgebroken door bepaalde gunstige darmbacteriën, de bifidobacteriën.
Bij een baby met minder bifidobacteriën in de darm kunnen schadelijke bacteriën in de darm zich makkelijker vermeerderen. Hierdoor kunnen ontstekingen in de dikke darm ontstaan die leiden tot een sterke toename van de darmperistaltiek. Door verminderde waterresorptie kan dan diarree ontstaan.
Afbeelding 1

Links een doorsnede van een borst met veel melkkliertjes, die via melkkanaaltjes naar de tepel lopen. Rechts een uitvergroting van een melkkliertje met bovenaan een melkkanaaltje, in de wand kliercellen en eromheen spiercellen. Aanwijzingen in de figuur: melkkanaaltje, kliercel, spiercel.
Vraag 12 1 punt
Welke verandering vindt plaats bij de differentiatie van een dekweefselcel tot een melkproducerende cel?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2022, tijdvak 3: Mangrove in Arnhem
Vraag 9 2 punten
Mangrovebossen komen voor aan tropische kusten op plaatsen waar weinig golfslag is. De bomen in Burgers' Mangrove groeien op een moddervlakte die tweemaal per etmaal overspoeld raakt met kunstmatig zeewater. Om zich te beschermen tegen het zoute zeewater nemen mangrovebomen ionen op door selectief transport. Transport van ionen uit de bodem naar het transportweefsel in de wortels van planten kan op twee manieren plaatsvinden: 1 door de wortelcellen heen, 2 tussen de wortelcellen door.
Welke manier van transport van ionen is selectief? En is het zeewater hypertoon of hypotoon ten opzichte van de wortelcellen van mangrovebomen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2022, tijdvak 3: Stamceldonatie
Vraag 23 2 punten
Hieronder staan eigenschappen die een lichaamscel kan hebben.
1 bevat mitochondriën
2 kan zich differentiëren
3 produceert eiwitten
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of een stamcel de betreffende eigenschap wel of niet heeft.
Bekijk het antwoord
- Nummer 1 wel, nummer 2 wel, nummer 3 wel (2p)
Indien drie nummers correct 2 punten; indien twee nummers correct 1 punt; indien minder dan twee nummers correct 0 punten. De juiste beoordelingen zijn: 1 wel; 2 wel; 3 wel.
afbeelding 1 Stamceldonatie

Schema met zeven niveaus, van boven naar beneden: organisatieniveau, organisme-niveau, orgaanniveau, weefselniveau, celniveau, organelniveau en molecuulniveau. Op het organisme-niveau staat het vakje duizeligheid. Op het weefselniveau staan achter elkaar de vakjes beenmergpunctie, minder celdeling en 1. Het vakje 2 staat op het organelniveau, het vakje 3 op het celniveau en het vakje 4 op het orgaanniveau.
Vraag 27 2 punten
Twee maanden nadat Paul zijn wattenstaafje heeft opgestuurd, wordt hij opgeroepen om stamcellen te doneren. Een manier om stamcellen af te nemen is een beenmergpunctie. Na de beenmergpunctie is de productie van rode bloedcellen bij de donor tijdelijk iets verlaagd, waardoor klachten als vermoeidheid en duizeligheid kunnen ontstaan. De duizeligheid is een verschijnsel dat zich afspeelt op organisme-niveau en kan worden verklaard door processen die zich afspelen op lagere organisatieniveaus.
Dit is schematisch weergegeven in afbeelding 1. Dit schema is nog niet compleet. De volgende processen moeten nog in dit schema worden ingevuld:
P verlaagde aerobe dissimilatie die leidt tot verminderde ATP-productie
Q het bloed transporteert minder zuurstof
R verstoorde communicatie tussen hersengebieden
S verstoorde impulsgeleiding
Schrijf de nummers 1 tot en met 4 onder elkaar en noteer de letter van het bijbehorende proces erachter.
Bekijk het antwoord
- Nummer 1 Q, nummer 2 P, nummer 3 S, nummer 4 R (2p)
Indien vier nummers correct 2 punten; indien drie of twee nummers correct 1 punt; indien minder dan twee nummers correct 0 punten. De juiste letters zijn: 1 Q; 2 P; 3 S; 4 R.
2021, tijdvak 3: Biologische wijn
Opgavetekst
Biologische wijn
Biologische wijnboer Bernhard maakt bij de druiventeelt en de productie van zijn wijnen zoveel mogelijk gebruik van natuurlijke processen. In een biologische wijngaard wordt geen gebruikgemaakt van kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen. Bestrijdingsmiddelen kunnen weliswaar aantasting van de druiven door micro-organismen verminderen, maar veroorzaken ook vervuiling van het grondwater en doden veel bodemorganismen. Bodemleven is juist belangrijk voor de productiviteit van de druivenplanten.
Door de activiteit van wormen, die voornamelijk leven van afgestorven plantenmateriaal, wordt de bodem goed belucht. Deze beluchting is belangrijk voor actief transport in plantenwortels.
Bernhard maakt gebruik van dierlijke mest en compost in plaats van kunstmest. Daarbij is het belangrijk dat schimmels en bacteriën in de bodem in leven blijven.
Naast dierlijke mest en compost maakt Bernhard ook gebruik van groenbemesting. Hiervoor zaait hij klaver, die in symbiose leeft met bacteriën in de wortelknolletjes. Door het onderspitten van de klaverplanten wordt de stikstofvoorraad in de bodem aangevuld.
De bemesting is nodig omdat de stikstofkringloop bij druiventeelt niet gesloten is.
Als de druiven rijp zijn, laat Bernhard deze met de hand plukken. Dit is een arbeidsintensieve manier van oogsten, maar hierdoor worden de druiven nauwelijks beschadigd. Deze druiven hebben zo minder last van schimmel na de oogst. Schimmelvorming is nadelig voor de kwaliteit van de wijn.
afbeelding 1

Bernhard maakt wijn van de geoogste druiven. Nadat hij de druiven geperst heeft, voegt hij gist toe aan het druivensap. De flessen met het mengsel van druivensap en gist sluit hij af met een waterslot (afbeelding 1). Hij zet de flessen op een donkere plaats bij een temperatuur van ongeveer 20 °C. Door gisting ontstaat dan wijn. Die gisting is nogal rumoerig: het borrelt alsof het een werkende vulkaan is. Het waterslot laat het gevormde CO2 ontsnappen en houdt ongewenste micro-organismen buiten de fles.
Vraag 15 2 punten
Bij welk proces ontstaat de grote hoeveelheid CO2 tijdens de wijnbereiding?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2021, tijdvak 3: Methaan uit koeienwinden: broeikaseffect of duurzame energie?
Opgavetekst
Methaan uit koeienwinden: broeikaseffect of duurzame energie?
Koeien produceren in hun spijsverteringskanaal grote hoeveelheden brandbaar methaangas (CH4). Het opvangen (afbeelding 1) en gebruiken van koeienwinden als duurzame energiebron lijkt dan ook een voor de hand liggende gedachte.
Wetenschappers proberen echter de methaanproductie bij koeien te verkleinen, omdat methaan een zeer sterk broeikasgas is. Hiervoor doen zij onderzoek naar het verband tussen de voerefficiëntie en de methaanproductie van een koe. De voerefficiëntie is de hoeveelheid melk die een koe per kilogram voer produceert.
In de pens, de eerste grote maag van een koe, wordt gras afgebroken door micro-organismen. De tussenproducten komen beschikbaar voor de koe. Methaanbacteriën, die zich ook in de pens bevinden, vergisten enkele van die tussenproducten tot methaan. Het methaangas komt vrij via winden en oprispend gas. Per dag produceert een koe honderden liters methaangas.
De celwanden van cellen van gras bestaan uit cellulose. Cellulose wordt afgebroken door cellulase in de pens van de koe.
afbeelding 1

Foto van een koe met een opvangsysteem op de rug, waarmee de gassen uit de pens worden opgevangen.
Vraag 36 2 punten
Om inzicht te krijgen in de manier waarop bacteriën gras afbreken, bekijkt een wetenschapper een monster van de maaginhoud van een koe met een microscoop. Hij ziet diverse volledige cellen, waaronder cellen van gras, bacteriën en dekweefselcellen van de maagwand van de koe.
Welk kenmerk is bruikbaar om met zekerheid te kunnen vaststellen dat een bepaalde cel een bacterie is?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2019, tijdvak 2: De ziekte van Wilson
Opgavetekst
Afbeelding 1

Doorsnede van het oog met de letters P, Q, R, S, T en U bij verschillende plaatsen.
Afbeelding 2

Afbeelding van een cel met de kern, het endoplasmatisch reticulum en de celmembraan. Het organel met de letter P is een gestapeld membraansysteem met blaasjes.
Vraag 3 1 punt
Het eiwit dat betrokken is bij de koperuitscheiding bevindt zich bij gezonde personen in het organel dat in afbeelding 2 met letter P is aangegeven. Noteer de naam van het organel dat aangegeven is met de letter P.
Bekijk het antwoord
- Noemt het Golgi-systeem, Golgi-apparaat of Golgi-complex (1p)
Hoe vaak cellen in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 42 | 1 | 2% |
| 2026, tijdvak 2 | 37 | 1 | 2% |
| 2025, tijdvak 1 | 15, 17, 36-38 | 5 | 10% |
| 2025, tijdvak 2 | 37 | 1 | 2% |
| 2024, tijdvak 1 | 9, 15, 17 | 3 | 7% |
| 2024, tijdvak 2 | 12-13, 30-31 | 4 | 8% |
| 2023, tijdvak 1 | 37 | 1 | 2% |
| 2023, tijdvak 2 | 10 | 1 | 2% |
| 2022, tijdvak 1 | 3-4, 11-12 | 4 | 10% |
| 2022, tijdvak 2 | 12 | 1 | 2% |
| 2022, tijdvak 3 | 9, 23, 27 | 3 | 7% |
| 2021, tijdvak 3 | 15, 36 | 2 | 5% |
| 2019, tijdvak 2 | 3 | 1 | 2% |
In 13 van de 18 ingedeelde examens biologie havo staat een vraag over cellen, samen 28 vragen (4% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 1: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 5% van de vragen over cellen, daarvoor 3%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met cellen
Maak de 15 nieuwste examenvragen over cellen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025, 2024, 2023, 2022, 2021 en 2019). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Andere onderwerpen biologie havo
- Ecologie
- Zenuwstelsel en hormonen
- Afweer
- Bloedsomloop
- Voeding en vertering
- Erfelijkheid
- Evolutie
- Planten en fotosynthese
- DNA en eiwitsynthese
- Ademhaling
- Voortplanting
Cellen op andere niveaus
- Examenvragen cellen biologie vmbo-bb
- Examenvragen cellen biologie vmbo-gl/tl
- Examenvragen cellen biologie vmbo-kb
- Examenvragen cellen biologie vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen biologie havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker biologie per vraagtype nakijkt, lees je op biologie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op biologie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt cellen voor in het eindexamen biologie havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 28 vragen over cellen, 4% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 13 van die examens.
In welk examen biologie havo stonden de meeste vragen over cellen?
In het examen van 2025, tijdvak 1, met 5 vragen: 15, 17, 36-38.
Hoe oefen ik examenvragen over cellen?
Op deze pagina staan alle vragen over cellen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.