Examenvragen cellen biologie vwo
30 vragen over cellen uit 12 centrale examens van 2019 tot en met 2026.
Cellen komt in 12 van de 18 examens biologie vwo voor, met 30 vragen (4% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 1 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over cellen
Per examen de vragen over cellen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Imker door bijensteken naar de eerste hulp
Opgavetekst
Imker Bert werd bij de spoedeisende hulp van een ziekenhuis binnengebracht nadat hij meerdere keren was gestoken door zijn bijen. Dit veroorzaakte een allergische reactie waardoor zijn hele gezicht opzwol.
De allergische reactie bij Bert was het gevolg van het binden van antigenen uit het bijengif aan bepaalde witte bloedcellen, waardoor de mediator histamine vrijkomt.
De zwellingen in Berts gezicht zijn het gevolg van oedeemvorming.
De pijn van een bijensteek wordt veroorzaakt door mellitine, het hoofdbestanddeel van bijengif.
Mellitine is opgebouwd uit 26 aminozuren. De aminozuurvolgorde van mellitine is:
GIGAVLKVLTTGLPALISWIKRKRQQ
Hiernaast zie je de ruimtelijke structuur van dit eiwit. Daarin zijn zes aminozuren met hun letters aangegeven.
In de volgende afbeelding zie je hoe de tertiaire structuur van eiwitten wordt gevormd door hydrofobe interacties (1), door zwavelbruggen (2) en door waterstofbruggen (3).
Uit de primaire structuur van mellitine is af te leiden dat een van deze interacties geen rol speelt bij de vorming van de tertiaire structuur.
Vraag 23 1 punt
Noteer welk type interactie niet aanwezig is bij mellitine. Verklaar je antwoord.
Ruimtelijke structuur van mellitine en een schema van de drie interacties: hydrofobe interacties (1), zwavelbruggen (2) en waterstofbruggen (3). Bekijk in Opgaven, pagina 10
Bekijk het antwoord
(nummer) 2 / zwavelbruggen, met als verklaring dat er geen zwavelhoudende restgroepen aanwezig zijn / dat er geen cysteïne aanwezig is
Opmerking: als de kandidaat naast cysteïne ook methionine in het antwoord noemt, dit niet aanrekenen.
Het middelste deel van het eiwit (met de sequentie GLPALI) bestaat uit aminozuren met apolaire restgroepen. Mellitine komt terecht in de celmembraan. Een deel van het eiwit bevindt zich dan binnen de cel, en een ander deel steekt uit buiten de cel.
Vraag 24 1 punt
Verklaar deze positie aan de hand van het apolaire deel van het eiwit.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat (het midden van) de membraan hydrofoob/apolair is (waardoor de aminozuren met apolaire restgroepen zich in dit deel van de membraan bevinden).
2026, tijdvak 1: CRISPR in de strijd tegen overgewicht
Opgavetekst
Obesitas (een ernstige vorm van overgewicht) is een aandoening die kan leiden tot hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Wetenschappers hebben onderzocht of de CRISPR-techniek kan worden gebruikt om diabetes type 2 tegen te gaan. Met deze techniek veranderden ze menselijke witte vetcellen in beige vetcellen.
In het menselijk lichaam komen drie typen vetcellen voor:
- 1 Witte vetcellen: deze slaan vet op als reservestof voor ATP-productie.
- 2 Bruine vetcellen: deze slaan vet op voor warmteproductie. Bij blootstelling aan kou wordt het vet verbrand om warmte te produceren. Bruine vetcellen zijn geclusterd aanwezig tussen de schouderbladen, rond het hart en langs de grote bloedvaten.
- 3 Beige vetcellen: deze vetcellen hebben dezelfde functie als bruine vetcellen, maar zijn verspreid aanwezig in andere weefsels (zoals in spierweefsel). Deze vetcellen waren oorspronkelijk witte vetcellen die door een toename van het aantal mitochondriën lichtbruin zijn geworden.
In bruine en beige vetcellen komt het UCP1-gen tot expressie. Het UCP1-eiwit (uncoupling protein 1) komt terecht in de mitochondriën. Tijdens de oxidatieve fosforylering kunnen H⁺-ionen dan via het UCP1-eiwit terug naar de matrix diffunderen, waardoor er geen ATP maar alleen warmte wordt geproduceerd.
Vraag 30 1 punt
Verklaar op moleculair niveau dat bruine en beige vetcellen bij de oxidatieve fosforylering geen ATP produceren.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat (als gevolg van UCP1-activiteit bij de oxidatieve fosforylering) H⁺-ionen niet via ATP-synth(et)ase terugstromen. / de H⁺-gradiënt niet groot genoeg wordt om de ATP-synth(et)ase te laten werken.
2026, tijdvak 2: Vitamine D
Opgavetekst
Onderzoekers ontdekken steeds meer over de rol van vitamine D voor ons immuunsysteem. Veel mensen hebben een gebrek aan deze vitamine.
De vetoplosbare vitamines D2 en D3 zijn belangrijk voor mensen. Vitamine D2 zit in planten en schimmels, en vitamine D3 in dierlijke producten. Vitamine D3 wordt ook aangemaakt uit provitamine D3 wanneer de huid wordt blootgesteld aan ultraviolette straling. Provitamine D3 wordt gevormd uit cholesterol. In de lever worden vitamine D2 en D3 beide omgezet in calcidiol. De nieren zetten die stof vervolgens om in calcitriol. Zie afbeelding 1.

Om vitamine D3, calcidiol en calcitriol te vervoeren via het bloed, worden deze stoffen gebonden aan het plasma-eiwit DBP.
In de levende cellen van de opperhuid is provitamine D3 aanwezig. Onder invloed van uv-straling wordt deze stof omgezet in vitamine D3.
Vraag 16 1 punt
In welke laag van de huid (afbeelding 1) wordt het meeste vitamine D3 geproduceerd?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B (1)
2026, tijdvak 2: Moleculair gereedschap tegen erfelijk oedeem
Opgavetekst
In 2022 behandelde Danny Cohn als eerste arts in Nederland een patiënt met erfelijk oedeem met crispr-cas. De patiënt kon dezelfde dag al het UMC te Amsterdam verlaten.
Hereditair angio-oedeem type 1 (HAE-1) is een zeldzame erfelijke aandoening. De aandoening veroorzaakt aanvallen van zwellingen bij stress of infectie. Deze zwellingen kunnen op allerlei plaatsen ontstaan, bijvoorbeeld in het gezicht, de handen, of de darmen.
Afbeelding 1 laat zien hoe een aanval rond de mond zich ontwikkelt. Zo’n aanval duurt gemiddeld drie dagen.

Oedeem kan ook andere oorzaken hebben. Hieronder staan drie situaties. 1 een lage bloeddruk 2 een hoge colloïd-osmotische waarde van het bloed 3 een verstopping van de lymfevaten
Om HAE-1 effectiever te behandelen, ontwikkelde Cohn een therapie met behulp van de crispr-cas-techniek. De HAE-1-patiënt kreeg deze therapie door middel van een infuus in de bovenarm. De crispr-cas-techniek schakelt het gen voor prekallikreïne uit, waardoor de aanmaak van het eiwit niet meer mogelijk is.
Hieronder staat een beschrijving van de techniek. Zie ook afbeelding 2. Het infuus bevat liposomen waarvoor alleen de levercellen receptoren hebben. De liposomen bevatten een stukje mRNA dat codeert voor het Cas9-eiwit (crispr-associated nuclease) en een stukje gids-RNA. Na opname door de cel wordt met het mRNA het Cas9-eiwit gevormd. Het gids-RNA leidt het eiwit vervolgens naar een specifieke plaats op het prekallikreïne-gen. Daar knipt het Cas9-eiwit het DNA door. De cel zal proberen de breuk in het DNA te herstellen. Hierbij ontstaan vaak mutaties waardoor er geen werkend prekallikreïne meer kan worden gevormd.

Vraag 31 1 punt
Noteer de naam van het transportproces waarmee een liposoom wordt opgenomen in de levercel.
Bekijk het antwoord
endocytose
Opmerking
Aan het antwoord fagocytose het scorepunt toekennen.
2025, tijdvak 1: Slangengifklieren uit het lab
Opgavetekst
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
Wereldwijd sterven jaarlijks ruim 100.000 mensen door beten van giftige slangen. Het team van Hans Clevers van het Hubrecht Instituut in Utrecht is erin geslaagd om minigifklieren te kweken in het laboratorium. Hierdoor kan het eenvoudiger worden om antiserum tegen slangengif te produceren.
Gifklieren van slangen zijn aangepaste speekselklieren. Slangengif bevat een mix van verschillende eiwitten die een prooi kunnen verlammen en verteren. Als een slang bijt, trekt de compressie-spier rond de gifklier samen, waardoor het gif via een afvoerbuisje door de giftand (afbeelding 1) in de prooi terechtkomt.
De gifklier met afvoerbuisje bestaat uit drie typen cellen: epitheelcellen, mitochondria-rijke zuurproducerende cellen en gifproducerende cellen.
Vraag 1 2 punten
Hieronder staan uitspraken over de gifklier en het afvoerbuisje.
- 1 De gifklier is een exocriene klier.
- 2 De mitochondria-rijke cellen produceren ATP voor de cellen van de compressie-spier.
- 3 De binnenkant van het afvoerbuisje bestaat voornamelijk uit epitheelcellen.
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak juist of onjuist is.
Schema van de gifklier met het afvoerbuisje en de giftand van een slang. Bekijk in Opgaven, pagina 2
Bekijk het antwoord
- 1 juist
- 2 onjuist
- 3 juist
De gifproducerende cellen bevatten een groot aantal ribosomen en een groot golgi-systeem.
Vraag 2 2 punten
Licht toe wat in de gifproducerende cellen de functie is van
- het grote aantal ribosomen;
- het grote golgi-systeem.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat
- aan ribosomen de synthese van eiwitten/gif plaatsvindt.
- in het golgi-systeem eiwitten/gifmoleculen hun definitieve vorm (door modificatie) krijgen. / het golgi-systeem zorgt voor transport (van eiwitten/gif) naar buiten de cel.
De Utrechtse onderzoekers gebruikten voor het kweken van de minigifkliertjes de gifklieren van negen verschillende soorten slangen. De onderzoekers maakten cellen los uit het weefsel van de gifklier en brachten deze in een voedingsmedium met groeifactoren. Bepaalde cellen gingen zich delen en vormden spontaan bolletjes (afbeelding 3). Na een week begonnen de cellen van elk bolletje zich te differentiëren tot verschillende celtypen, waaronder gifproducerende cellen. De bolletjes ontwikkelden zich tot blaasjes die organoïden genoemd worden (doorsnede in afbeelding 4).
Dit was de eerste keer dat het wetenschappers lukte om organoïden te kweken uit stamcellen van reptielen.
Vraag 5 1 punt
Licht toe welk gegeven uit de tekst in het kader erop wijst dat er stamcellen bij de losgemaakte cellen zaten.
Afbeelding 3: bolletjes van cellen; afbeelding 4: doorsnede van een organoïde (blaasje). Bekijk in Opgaven, pagina 4
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat stamcellen / de cellen (van de bolletjes) zich kunnen differentiëren. / dat stamcellen / de cellen (van de bolletjes) zich kunnen ontwikkelen tot verschillende celtypen.
De onderzoekers vergeleken het mRNA van de organoïden met:
- het mRNA uit gifproducerende cellen van een gifklier;
- het mRNA uit cellen van de alvleesklier van dezelfde slangensoort.
Na dit onderzoek trokken zij de conclusie dat de organoïden minigifkliertjes zijn.
Vraag 6 2 punten
Beschrijf de resultaten van dit onderzoek.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat
- het mRNA(-profiel) / de genexpressie van de minigifklier(cellen) overeenkomt met dat/die van de gewone gifklieren.
- het mRNA(-profiel) / de genexpressie verschilt van dat/die van de alvleesklier(cellen).
De onderzoekers willen een biobank oprichten met daarin bevroren gifklier-organoïden van vele soorten giftige slangen.
Hieronder staan uitspraken over de voordelen van zo’n biobank.
Vraag 7 2 punten
- 1 Er hoeven dan minder gifslangen gemolken te worden.
- 2 Het is dan niet meer noodzakelijk om dieren te gebruiken voor het maken van een antiserum.
- 3 Een antiserum is dan direct beschikbaar.
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- 1 juist
- 2 onjuist
- 3 onjuist
2025, tijdvak 1: Histamine-intoxicatie
Opgavetekst
In 2018 meldden enkele personeelsleden van een ziekenhuis zich bij de spoedeisende hulp. Een alerte arts herkende de symptomen van histamine-intoxicatie. Waarschijnlijk hadden ze dit opgelopen door het eten van een bedorven tonijnsalade in het personeelsrestaurant.
Histamine-intoxicatie kan ontstaan bij mensen die bedorven voedsel hebben gegeten dat veel histamine bevat. Bacteriën, in bijvoorbeeld tonijnsalade, zetten de stof histidine om in histamine met behulp van het enzym histidine-decarboxylase (afbeelding 1). In het menselijk lichaam is histamine een mediator bij allergische reacties. De symptomen bij histamine-intoxicatie zijn benauwdheid, een rode huid, hartkloppingen en koorts.
\text{histidine} \xrightarrow{\text{histidine-decarboxylase}} \text{histamine} + \text{CO}_2
De omzetting van histidine vindt vooral plaats boven de 4 °C.
Vraag 34 1 punt
Geef een verklaring op moleculair niveau waardoor enzymreacties onder deze temperatuur nauwelijks plaatsvinden.
Reactie waarbij histidine via histidine-decarboxylase wordt omgezet in histamine, met vrijkomend CO2. Bekijk in Opgaven, pagina 17
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat enzymen dan te weinig (effectieve) botsingen hebben met substraatmoleculen. / dat de kans dat enzymen aan substraatmoleculen binden kleiner is. / dat de beweging van moleculen te traag is.
2025, tijdvak 2: Epilepsie door lintwormlarven
Opgavetekst
Epilepsie door lintwormlarven
Een zestienjarige jongen kreeg tijdens zijn verblijf in Nederland regelmatig epileptische aanvallen. Uit onderzoek bleek dat deze aanvallen het gevolg waren van een varkenslintworm.
Epilepsie is een aandoening van het centrale zenuwstelsel waarbij af en toe een sterk afwijkende hersenactiviteit ontstaat: een epileptische aanval. Tijdens een epileptische aanval kunnen ongecontroleerde spiersamentrekkingen optreden, en kan de patiënt het bewustzijn verliezen.
Op de MRI-scan van het hoofd van de jongen (afbeelding 1) zijn holtes (cysten) te zien. Eromheen is oedeem te zien (afbeelding 2).
Afbeelding 1 en afbeelding 2

Links, afbeelding 1: MRI-scan van het hoofd in een doorsnede; de holtes (cysten) zijn als heldere, opvallende structuur in de hersenen te zien. Rechts, afbeelding 2: schematische doorsnede van de schedel, met voor boven en achter onder. De cysten (donkergrijs) liggen in een gebied van oedeem (lichtgrijs), rechts van het midden.
Bron 34
De parasitoloog schreef het medicijn albendazol voor. Albendazol doodt lintwormlarven doordat het een remmende werking heeft op fumaraatreductase (FRD). Normaal zet FRD in de mitochondriën van varkenslintwormlarven fumaarzuur om in barnsteenzuur. Deze omzetting is cruciaal voor de energievoorziening.
Afbeelding 4 toont de oxidatieve fosforylering bij de mens, en de elektronentransportketen bij de lintworm, die in anaerobe omstandigheden leeft. Hierin is ook het effect van albendazol aangegeven.
Bij de mens heeft eiwitcomplex II (SQR) ook een functie in de citroenzuurcyclus, waar het barnsteenzuur omzet.
Afbeelding 4

Twee schema's van de elektronentransportketen. Boven, mens (aeroob): complex I, II (SQR), III en IV in de binnenmembraan, met Q en cytochroom c. NADH en FADH2 leveren elektronen; O2 wordt omgezet in H2O; complex V maakt ATP uit ADP en Pi. Onder, lintworm (anaeroob): complex I met NADH en FRD (II), waar fumaarzuur + 2H+ wordt omgezet in barnsteenzuur; complex V maakt ATP. Albendazol is met gestippelde pijlen aangegeven bij complex I en bij FRD.
Vraag 35 1 punt
Normaal zet FRD in de mitochondriën van varkenslintwormlarven fumaarzuur om in barnsteenzuur. Noteer de namen van de twee stoffen die bij deze omzetting ontstaan.
Bekijk het antwoord
- Noemt fumaarzuur en FADH2. (1p)
Vraag 36 2 punten
De tekst hieronder beschrijft het effect van albendazol op de elektronentransportketen in een varkenslintworm. Op vier plaatsen ontbreekt een woord. Albendazol remt FRD, waardoor de omzetting van fumaarzuur verhinderd wordt. Fumaarzuur dient als …(1)…, en heeft dezelfde functie als …(2)… bij de oxidatieve fosforylering in de mens. Door remming van FRD wordt voorkomen dat NADH elektronen kan afstaan en ontstaat er geen gradiënt van …(3)…. Hierdoor wordt uiteindelijk de productie van …(4)… geremd. Schrijf de nummers 1 tot en met 4 onder elkaar. Noteer het woord dat op de bijbehorende plaats moet staan erachter. Kies uit: bij 1: elektronenacceptor / elektronendonor; bij 2: CO2 / H+ / H2O / O2; bij 3: CO2 / H+ / H2O / O2; bij 4: ADP / ATP.
Bekijk het antwoord
- Noteert: 1 elektronenacceptor; 2 O2; 3 H+; 4 ATP. (2p)
Vier nummers correct: 2 punten. Drie of twee nummers correct: 1 punt. Minder dan twee nummers correct: 0 punten.
2024, tijdvak 1: Nicotine tijdens de vroege embryonale ontwikkeling
Opgavetekst
Afbeelding 1

Schema van een synaps in het beloningscentrum. Links een zenuwuitloper met blaasjes en dopamine, een acetylcholinereceptor waarop nicotine bindt, en dopaminekanalen in het membraan. In de synapsspleet zit dopamine. Rechts het postsynaptisch neuron met dopaminereceptoren. Een pijl wijst naar het beloningscentrum.
Vraag 4 1 punt
Nicotiana-soorten die gebruikt worden voor de productie van tabak hebben hogere gehaltes aan nicotine dan wilde tabaksplanten. Dit komt door een bepaald proces waarbij door middel van kruisingen en selectie een hogere aanmaak van nicotine in deze productiesoorten is verkregen.
Noteer de naam van dit proces.
Bekijk het antwoord
- Noemt (klassieke) veredeling of (klassiek) veredelen. (1p)
Als de kandidaat kunstmatige selectie noteert, het scorepunt niet toekennen.
Afbeelding 2

Schema van een blastula van vijf dagen oud, met aan één kant een groep stamcellen. De stamcellen worden gekweekt zonder nicotine of met nicotine. Zonder nicotine vormen ze EB’s; de microscopische beelden laten donkere bolletjes zien die bij zonder nicotine groter lijken dan met nicotine.
Vraag 5 2 punten
Daarom gebruikten de wetenschappers stamcellen afkomstig uit een menselijk embryo van vijf dagen oud (blastula). Een kweek van deze stamcellen vormt spontaan bolletjes die ‘embryoid bodies’ (EB’s) worden genoemd. De opzet van het onderzoek is in afbeelding 2 weergegeven.
Stamcellen hebben een bepaalde potentie. Welke potentie hebben de stamcellen bij de start van het onderzoek? En welke potentie hebben ze na 21 dagen ontwikkeling?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 9 1 punt
Het is niet ideaal om EB’s te gebruiken als een model om de gevolgen van nicotinegebruik tijdens de zwangerschap op de ontwikkeling van het embryo te onderzoeken. Een voorbeeld van een tekortkoming is dat een EB geen echt embryo is en effecten voor de latere periode van de zwangerschap dus niet bestudeerd kunnen worden.
Noteer een andere tekortkoming van EB’s als model in het onderzoek naar effecten van nicotine op de embryonale ontwikkeling.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste tekortkoming. Voorbeelden: er kan geen rekening gehouden worden met de leefstijl van de moeder; er kan geen rekening gehouden worden met positieve of negatieve omgevingsfactoren van de moeder; de omstandigheden in de baarmoeder worden niet goed nagebootst; bij het onderzoek met de EB’s wordt de nicotine pas op dag vijf toegevoegd. (1p)
Als de kandidaat antwoordt dat een EB geen compleet embryo is of geen compleet orgaan is, geen scorepunt toekennen. Als de kandidaat een ethisch of financieel bezwaar geeft tegen het gebruik van EB’s, hieraan geen scorepunt toekennen.
2024, tijdvak 1: Bonenziekte
Opgavetekst
Afbeelding 1

Schema van de pentose-fosfaatweg. Glucose wordt via glucose-6-fosfaat omgezet in 6-fosfaatgluconaat; het enzym G6PD zet hierbij NADP+ om in NADPH. Uit 6-fosfaatgluconaat ontstaan CO2 en pentose, waarbij NADP+ wordt omgezet in NADPH. Glutathion en GSSG zetten H2O2 om in H2O; O2⁻ wordt omgezet in H2O2. Met acetyl-CoA ontstaan vetzuren, waarbij NADPH wordt omgezet in NADP+.
Vraag 26 2 punten
In de PPP wordt NADPH gevormd. De PPP (afbeelding 1) is een stofwisselingsroute waarbij glucosemoleculen worden omgezet in pentosemoleculen (C5-moleculen). Hierbij worden ook NADPH-moleculen gevormd. NADPH (bekend van de fotosynthese bij planten) is in menselijke cellen nodig bij de productie van bepaalde organische stoffen zoals glutathion. Glutathion kan schadelijke reactieve zuurstofmoleculen zoals O2⁻ onschadelijk maken (afbeelding 1).
Kan NADPH energierijke elektronen afstaan of opnemen? En bij welk type stofwisselingsproces wordt NADPH dan verbruikt?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 28 1 punt
In de andere cellen van Fabio wordt de ophoping van reactieve zuurstofmoleculen beter bestreden, doordat extra G6PD wordt aangemaakt als er te weinig G6PD-activiteit is.
Verklaar dat aanmaak van extra G6PD niet kan plaatsvinden in rode bloedcellen.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat rode bloedcellen geen kern, DNA of ribosomen hebben, waardoor er geen eiwitsynthese kan plaatsvinden. (1p)
2024, tijdvak 2: Slaap herstelt DNA
Opgavetekst
Slaap herstelt DNA
Alle organismen met een zenuwstelsel blijken slaap nodig te hebben. Israëlische wetenschappers toonden aan dat slaap een belangrijke rol speelt bij het herstel van DNA-schade in neuronen.
Bij gewervelden wordt het slaap-waakritme geregeld door het peptide-hormoon melatonine. Melatonine wordt geproduceerd door de epifyse, een klier in de hersenen. De aanmaak doorloopt een 24 uurs-ritme én wordt beïnvloed door de hoeveelheid licht die door bepaalde receptoren in het netvlies wordt opgevangen. Om in te kunnen slapen moet de melatonineconcentratie boven een bepaalde drempelwaarde komen.
Op de celmembranen van veel verschillende celtypen zijn melatonine-receptoren te vinden. Zo ook op cellen van het centraal zenuwstelsel. Melatonine heeft verschillende effecten op cellen; het kan bijvoorbeeld de genexpressie beïnvloeden.
Doordat neuronen voornamelijk overdag actief zijn, lopen ze voornamelijk overdag DNA-schade op. DNA-schade wordt veelal veroorzaakt door zuurstofradicalen. Deze stoffen ontstaan bij processen waarbij zuurstof wordt gebruikt.
Vraag 32 2 punten
De DNA-schade ontstaat als gevolg van de productie van ATP. Leg uit dat actieve neuronen veel ATP gebruiken. Gebruik in je uitleg een proces op cellulair niveau én een proces op moleculair niveau.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat (in actieve neuronen) impulsgeleiding optreedt, waarbij de rustpotentiaal hersteld moet worden, of dat (in actieve neuronen) impulsoverdracht optreedt (cellulair niveau). (1p)
- Uit het antwoord blijkt dat ATP wordt verbruikt bij het transport van ionen door de Na-K-pomp (transport van Na+ en K+), of bij de aanmaak, het transport of de afgifte van neurotransmitters (moleculair niveau). (1p)
2023, tijdvak 1: Maarten van der Weijden zwemt de Elfstedentocht
Opgavetekst
Maarten van der Weijden zwemt de Elfstedentocht
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
In 2018 deed olympisch zwemkampioen Maarten van der Weijden zijn eerste poging om de 200 kilometer lange Elfstedentocht te zwemmen om geld in te zamelen voor onderzoek naar de behandeling van kanker (afbeelding 1). Deze poging slaagde net niet, maar een jaar later lukte het wel.
Gedurende een intensieve trainingsperiode heeft Maarten zijn lichaam voorbereid op deze uitzonderlijke inspanning. Door de training is zijn maximale zuurstofopname vergroot. Dit is op weefselniveau te verklaren doordat de concentratie van rode bloedcellen in het bloed verhoogd is. Ook op andere organisatieniveaus zijn als gevolg van training veranderingen opgetreden die leiden tot een vergroting van de maximale zuurstofopname uit de lucht.
Door de training is ook het aantal haarvaten in Maartens skeletspieren toegenomen. Hierdoor kan in de skeletspieren meer aerobe dissimilatie plaatsvinden.
Tabel 1
Spiervezels kunnen worden ingedeeld op type. In tabel 1 staan enkele eigenschappen van twee typen spiervezels.
| type I-spiervezels | type II-spiervezels | |
|---|---|---|
| aantal mitochondriën | groot | klein |
| voorraad glycogeen | groot | klein |
| myoglobinegehalte | hoog | laag |
| dichtheid myofibrillen | laag | hoog |
Vraag 3 2 punten
Kies twee eigenschappen van type I-spiervezels uit tabel 1 en licht voor elke eigenschap toe waardoor deze functioneel is voor Maarten bij zijn Elfstedentocht.
Bekijk het antwoord
- Kiest twee eigenschappen van type I-spiervezels uit tabel 1, elk met een juiste toelichting. Voorbeelden: aantal mitochondriën groot, veel aerobe dissimilatie mogelijk, of veel mitochondriën zodat meer ATP kan worden geproduceerd; voorraad glycogeen groot, glycogeen kan worden omgezet in glucose, of veel glycogeen dat als brandstofvoorraad dient; myoglobinegehalte hoog, bij heel lage zuurstofspanning komt extra zuurstof beschikbaar, of een hoog myoglobinegehalte waardoor veel zuurstof in de spieren gebonden kan worden; dichtheid myofibrillen laag, een hoge dichtheid zou leiden tot een hoger gewicht van de spieren, of weinig myofibrillen waardoor minder ATP-verbruik per beweging. (2p)
Per eigenschap met juiste toelichting 1 punt; twee eigenschappen met juiste toelichting geven samen 2 punten. Het voorbeeld ‘aantal mitochondriën groot’ geldt alleen voor type I-spiervezels.
Vraag 4 2 punten
Tijdens de Elfstedentocht zwom Maarten op een rustig tempo om het risico op de ophoping van melkzuur in de spieren zo laag mogelijk te houden. Stofwisselingsprocessen waarbij ATP wordt gevormd zijn: 1 glycolyse, 2 citroenzuurcyclus, 3 oxidatieve fosforylering. Van welke situatie is sprake bij ophoping van melkzuur in spiercellen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2023, tijdvak 1: Koorts en ziek zijn
Opgavetekst
Koorts en ziek zijn
Australische wetenschappers hebben onderzocht hoe cellen tegengaan dat schade optreedt door koorts.
Als bij de mens de lichaamstemperatuur (kerntemperatuur) ten gevolge van een infectie boven 38,3 °C stijgt, wordt dat koorts genoemd. Koorts begint met een verhoging van de normtemperatuur in de hypothalamus. Die verhoging kan worden veroorzaakt door macrofagen als zij in reactie op ziekteverwekkers bepaalde stoffen (pyrogenen) afgeven. Een voorbeeld van zo’n pyrogeen is interleukine-1 (IL-1).
Afbeelding 1 laat zien hoe IL-1 in de hypothalamus een reactie in de temperatuurgevoelige neuronen veroorzaakt.
1 IL-1 bindt aan een IL-1-receptor op een endotheelcel.
2 IRAK en MyD88 activeren een reeks aan enzymatische omzettingen.
3 Er komt een grote hoeveelheid arachidonzuur vrij.
4 Cyclo-oxygenase zet arachidonzuur om in PGE2.
5 PGE2 bindt aan een PGE2-receptor op een gliacel.
6 De gliacel geeft cAMP af.
7 Het temperatuurgevoelig neuron geleidt impulsen naar het temperatuurcentrum.
Afbeelding 1

Schema van de werking van IL-1 in de hypothalamus. Boven een endotheelcel met de IL-1-receptor, IRAK en MyD88; daaronder arachidonzuur, dat via cyclo-oxygenase wordt omgezet in PGE2. PGE2 bindt aan een PGE2-receptor op een gliacel, waarin cAMP wordt afgegeven. De gliacel staat in contact met een temperatuurgevoelig neuron. Bij de bloedvaten staat ‘BLOED’ en bij het IL-1 zijn meerdere bolletjes getekend.
Vraag 19 1 punt
Langdurig hoge koorts is schadelijk voor het lichaam. Verklaar hoe hoge koorts leidt tot celschade.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat hoge koorts leidt tot celschade, bijvoorbeeld doordat eiwitten denatureren, enzymen beschadigd raken of minder goed werken, membranen beschadigd raken, er meer schadelijke zuurstofradicalen ontstaan, of de eiwitsynthese afneemt. (1p)
2023, tijdvak 2: Doping in rioolwater
Opgavetekst
Bron 21
Op verzoek van het World Anti-Doping Agency (WADA) hebben wetenschappers van de Universiteit van Amsterdam onderzoek gedaan naar dopinggebruik in de sport. Zij analyseerden het rioolwater in drie Nederlandse steden voor, tijdens en na een groot sportevenement.
De concentratie van doping in rioolwater van een stad is een goede maat voor het gebruik van doping in die stad. In drie steden werd twee weken lang, dagelijks, meerdere keren per uur, een beetje rioolwater verzameld. Op de zaterdag van het eerste weekend van de onderzoeksperiode begon in elke stad een groot sportevenement:
- in stad P, een grote stad, een atletiekevenement van vijf dagen voor professionele sporters
- in stad Q, een middelgrote stad, een tweedaags bodybuilding-evenement voor amateurs
- in stad R, een kleine stad, een eendaags bodybuildingevenement voor amateurs
Het rioolwater werd in het laboratorium getest op verschillende stoffen. Afbeelding 1 toont de resultaten voor efedrine, norefedrine, DMAA (methylhexanamine) en DNP (2,4-dinitrofenol).
Afbeelding 1

Vier grafieken, één per stof (norefedrine, efedrine, DMAA en DNP), met de concentratie in mg per dag per 1000 inwoners. Op de horizontale as de dagen, twee weken lang. Drie reeksen: stad P, stad Q en stad R (de legenda staat onderaan). Grijze balkjes geven de weekenddagen aan en de pijl markeert de zaterdag waarop het evenement begint. Bij DNP piekt stad Q op de zaterdag van het evenement op ongeveer 165; de reeks van stad R piekt daar op ongeveer 70; stad P blijft bijna op nul. Buiten de evenementen ligt de reeks van stad Q bij DNP dicht bij nul. Bij norefedrine, efedrine en DMAA liggen de reeksen van stad R het laagst.
Vraag 39 2 punten
Bij gebruik van DNP kan de lichaamstemperatuur oplopen tot boven 42 °C. Dit heeft geleid tot dodelijke slachtoffers.
- Noteer een proces op molecuulniveau – veroorzaakt door de hoge temperatuur – dat schade aanricht.
- Verklaar dat door deze schade processen in de cel minder goed verlopen.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist proces op molecuulniveau: denaturatie of vervorming van (de structuur van) eiwitten, of vorming van zuurstofradicalen. (1p)
- Geeft een passende juiste verklaring, bijvoorbeeld: enzymen werken niet; eiwitten verliezen hun functie; reacties in de cel verlopen minder goed. (1p)
Als de kandidaat antwoordt dat door de zuurstofradicalen het DNA beschadigd raakt, het tweede scorepunt toekennen.
2022, tijdvak 3: Domesticatiesyndroom
Opgavetekst
Afbeelding 1

Rij van zes foto's van gedomesticeerde dieren. Bij de meeste dieren zijn witte vlekken in de vacht zichtbaar.
Afbeelding 3

Tekening van een zoogdierembryo in zijaanzicht, met het label 'neurale lijst' langs de rugzijde. De afbeelding toont met pijlen de routes die de migrerende neurale-lijstcellen door het embryo volgen.
Vraag 28 1 punt
De evolutiebiologen veronderstellen dat we, door te selecteren op tam gedrag bij het fokken van onze huisdieren, onbewust hebben geselecteerd op dieren met minder neurale-lijstcellen op de plaats van bestemming. In afbeelding 3 is met pijlen weergegeven wat de routes zijn van de migrerende neurale-lijstcellen in een embryo. Enkele celtypen die uit neurale-lijstcellen ontstaan, zijn: beencellen, kraakbeencellen, tandbeenvormende cellen, cellen van de bijnier, bepaalde neuronen en pigmentcellen. De neurale-lijstceltheorie van de evolutiebiologen biedt een verklaring voor het verband tussen de afwijkende fysiologie (via zenuwstelsel en bijnierhormonen) en de afwijkende uiterlijke kenmerken van onze huisdieren (pigmentatie en vorm van oren, staart, schedel en tanden). Verklaar met de neurale-lijstceltheorie waardoor witte vlekken bij huisdieren vooral vóórkomen op plekken als de snuit, de staartpunt, de buik en de poten.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat deze delen het verst van de neurale lijst liggen / dat de (voorlopercellen van) de pigmentcellen hier nooit zijn aangekomen. (1p)
2021, tijdvak 1: Een vismigratierivier
Afbeelding 5

Twee schematische MR-cellen naast elkaar: links een MR-α-cel bij ZEEWATER, rechts een MR-β-cel bij ZOET WATER. Boven staat UITWENDIG MILIEU, onder INWENDIG MILIEU. Tussen de cellen staan hormonen en een stamcel.
Links (MR-α-cel): $Cl^-$ verlaat de cel via chloridekanaaltjes naar het zeewater. Na+, K+ en Cl- worden aan de kant van het inwendig milieu met transporteiwitten de cel in gebracht. Na-K-pompen brengen Na+ naar het inwendig milieu.
Rechts (MR-β-cel): aan de kant van het zoete water zijn microvilli zichtbaar. Er zijn een H+-pomp en uitscheiding van HCO3-, en er worden Na+ en Cl- opgenomen.
Vraag 11 3 punten
Bij vissen zijn de kieuwen de belangrijkste organen voor osmoregulatie. Tussen de kieuwepitheelcellen bevinden zich bepaalde mitochondriën-rijke cellen (MR-cellen). Er zijn twee typen MR-cellen:
1 MR-α-cellen die zoutuitscheiding in zeewater bevorderen
2 MR-β-cellen die zoutopname in zoet water bevorderen
Deling vanuit stamcellen en de daaropvolgende differentiatie tot het ene of tot het andere type MR-cel gebeurt onder invloed van hormonen. Bij trekvissen kunnen MR-cellen van het ene type overgaan in het andere. Het ionentransport in MR-cellen type α en type β in de kieuwen van trekvissen is weergegeven in afbeelding 5.
Bij trekvissen in zeewater zijn de MR-α-cellen actief. Door deze cellen worden chloride-ionen uit het inwendig milieu uitgescheiden via chloridekanaaltjes (afbeelding 5). Voor dit transport is indirect energie nodig.
Leg uit met behulp van bovenstaande informatie dat het transport van $Cl^-$-ionen via de MR-α-cel op zich geen energie kost, maar dat er indirect wel energie voor nodig is.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat door het (co)transport van $Cl^-$ met Na+ (en K+) de cel in de $Cl^-$-concentratie in de cel hoog is, of het cytoplasma negatief geladen is (1p)
- Noemt dat $Cl^-$ door het concentratie- of ladingsverschil via de chloridekanaaltjes de cel uit diffundeert (1p)
- Noemt dat het concentratieverschil van Na+ in stand wordt gehouden door de Na-K-pomp, die energie (ATP) verbruikt (1p)
Vraag 12 1 punt
Bij trekvissen in zeewater zijn de MR-α-cellen actief. Door deze cellen worden chloride-ionen uit het inwendig milieu uitgescheiden via chloridekanaaltjes (afbeelding 5). Voor dit transport is indirect energie nodig.
Verklaar de aanwezigheid van de vele mitochondriën aan de hand van de functie van de MR-cellen.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat voor het actieve transport (het ionentransport, de Na-K-pomp) veel ATP, dus energie uit dissimilatie, nodig is (1p)
Vraag 13 2 punten
Het oppervlak van de MR-β-cellen heeft aan de waterzijde microvilli.
Leg uit hoe de aanwezigheid van microvilli de functie van de MR-β-cellen ondersteunt.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat door de microvilli het membraanoppervlak sterk vergroot is (1p)
- Noemt dat er daardoor meer of sneller ionen, zouten of stoffen vanuit het zoete water de cel in getransporteerd kunnen worden, of dat er meer transportenzymen tegelijk werkzaam zijn (1p)
Vraag 14 2 punten
Het water in de vismigratierivier is brak door het binnendringende zeewater. In het kilometerslange traject hebben binnentrekkende vissen de gelegenheid om te wennen (acclimatiseren) aan het steeds zoeter wordende water.
Verklaar aan de hand van de gegeven informatie:
- hoe op moleculair niveau kleine kortdurende schommelingen in zoutconcentratie direct opgevangen kunnen worden door trekvissen, en
- dat een grote, langdurige verandering in zoutconcentratie een langere acclimatisatie vergt.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat kleine schommelingen worden opgevangen doordat de activiteit van de Na-K-pompen of ionenpompen verandert, of dat de activiteit van het zouttransport kan variëren (1p)
- Noemt dat bij een grote verandering het ene MR-celtype moet overgaan in het andere, of dat andere transporteiwitten moeten worden bijgemaakt, of dat de juiste MR-cellen uit stamcellen gevormd moeten worden, en dat dit tijd vergt (1p)
2021, tijdvak 3: Antivrieseiwitten
Opgavetekst
Antivrieseiwitten
De Amerikaanse onderzoeker Arthur DeVries ontdekte dat poolvissen aanpassingen hebben die voorkómen dat ze bevriezen in het ijskoude water. In afbeelding 1 is een antarctisch baarsje omringd door ijskristallen weergegeven.
Rond Antarctica, waar de watertemperatuur gemiddeld -1,9 ºC is, vormen zich ijskristallen in het water. In dit ijskoude water zijn aangepaste vissen te vinden, met antivrieseiwitten in hun lichaam. Zonder deze antivrieseiwitten zouden in het lichaam van deze koudbloedige vissen ijskristallen ontstaan die schade aanrichten doordat ze membranen van cellen kapot prikken.
IJsvorming in het bloedplasma kan leiden tot osmotische problemen voor de bloedcellen, omdat ijskristallen veel minder zout bevatten dan vloeibaar water.
IJskristallen in de bloedsomloop blijven klein dankzij antivrieseiwitten. De kristalletjes accumuleren in de milt van de vis, waardoor schade aan de haarvaten beperkt wordt.
In afbeelding 2 is de enkelvoudige bloedsomloop van een vis vereenvoudigd weergegeven. IJskristallen in het bloed ontstaan vooral in de haarvaten van het darmkanaal.
Een ijskristal ontstaat meestal uit een zoutdeeltje en een paar watermoleculen. Het ijskristal groeit daarna doordat er steeds meer watermoleculen aan vasthechten. Antivrieseiwitten binden vermoedelijk aan de ijskristallen door de vorming van waterstofbruggen en verhinderen vervolgens de groei van het ijskristal. De mogelijke werking van antivrieseiwitten is schematisch weergegeven in afbeelding 3.
De werking van het antivrieseiwit in afbeelding 3 kan worden verklaard door de moleculaire eigenschappen van dit eiwit.
Antivrieseiwitten (AFGP’s, van ‘antifreeze glycoprotein’) komen veel voor in poolvissen. AFGP’s worden gemaakt door de alvleesklier en worden afgegeven aan de darminhoud, waarna het ongebruikte deel van deze AFGP’s vanuit de darm wordt opgenomen in het bloed. Biologen uit de onderzoeksgroep van DeVries vermoeden dat het gen voor het antivrieseiwit stapsgewijs is ontstaan uit het trypsinogeen-gen. Een kopie van het trypsinogeen-gen heeft eerst een aantal exonen verloren en vervolgens zijn de basen die coderen voor het aminozuurstukje Thr-Ala-Ala vele malen ingevoegd. Door deze veranderingen is in het nieuw gevormde AFGP-gen op een nieuwe plek een stopcodon ontstaan.
Een klein deel van de coderende streng van het AFGP-gen met daarin het stopcodon is weergegeven in afbeelding 4. Daaronder is het homologe (overeenkomstige) deel van het trypsinogeen-gen afgebeeld.
Het AFGP-gen bevat ook de code voor een signaalpeptide. Een signaalpeptide bevindt zich aan het begin van de eiwitketen. Als de synthese van het eiwit aan de ribosomen is voltooid, bepaalt het signaalpeptide waar het eiwit terechtkomt. AFGP wordt uiteindelijk via exocytose uitgescheiden.
Zowel trypsinogeen als AFGP komt in het darmkanaal van de Antarctische vissen terecht. Trypsinogeen wordt in het darmkanaal omgezet in trypsine.
Antivrieseiwitten worden gevonden in vissen rondom de Zuidpool, maar ook bij vissen in de noordelijke ijszeeën. Onderzoekers nemen aan dat dit een analoge ontwikkeling is.
Afbeelding 1 Antivrieseiwitten

Foto van een vis tussen ijskristallen in het water. De vis ligt rechts in het beeld, links staat een donkere vlek.
Vraag 14 2 punten
Komt AFGP na synthese terecht in het ER of in het grondplasma? En welk organel verzorgt het versturen van de blaasjes met AFGP naar de celmembraan?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2019, tijdvak 1: Diarreebacterie slaat toe door antibioticagebruik
Opgavetekst
Diarreebacterie slaat toe door antibioticagebruik
Veel gezonde mensen dragen de darmbacterie Clostridium difficile bij zich zonder er last van te hebben. Bij ziekenhuispatiënten kan deze bacterie echter een levensgevaarlijke diarree veroorzaken die lastig te genezen is. Ziekenhuizen treffen maatregelen om besmetting op te sporen en te voorkomen.
Clostridium difficile is een anaerobe bacteriesoort die ongunstige omstandigheden kan overleven in de vorm van sporen (afbeelding 1). Sommige C. difficile-stammen produceren toxische eiwitten. Door deze toxines gaan epitheelcellen van het dikkedarmslijmvlies dood, wat leidt tot een hardnekkige diarree die CDAD (Clostridium difficile associated diarrhea) wordt genoemd. De bacterie slaat vooral toe bij mensen die breedspectrum-antibiotica gebruiken. Deze antibiotica zijn werkzaam tegen verschillende bacteriën en worden veel toegepast in ziekenhuizen.
De bouw en werking van onderdelen van het spijsverteringsstelsel vormen bij een gezond mens een natuurlijke bescherming tegen ziekteverwekkende bacteriën zoals C. difficile.
In de dikke darm leven honderden verschillende soorten symbiotische bacteriën, de zogenoemde darmflora. Commensalisme, mutualisme en parasitisme zijn verschillende vormen van symbiose.
De darmbacteriën die deel uitmaken van een gezonde darmflora dragen bij aan de bescherming tegen ziekteverwekkende bacteriën. C. difficile is bij veel mensen aanwezig in de darmflora, zonder ziekteverschijnselen te veroorzaken.
De toxinen van C. difficile beschadigen in darmepitheelcellen het buitenmembraan van de mitochondriën. Dit leidt tot apoptose van deze darmcellen en dus tot verlies van darmepitheel.
Bij het vermoeden van een C. difficile-infectie wordt de ontlasting (feces) van de patiënt onderzocht op aanwezigheid van de bacterie en/of de toxinen. Daarnaast is er een DNA-strip ontwikkeld waarmee specifieke genen van C. difficile in het fecesmonster opgespoord kunnen worden. Het gaat om de genen die coderen voor toxine A, toxine B en voor binair toxine, en verder om bepaalde regulatorgenen (die de hoeveelheid toxine reguleren) en het resistentie-gen tegen het antibioticum moxifloxacine. Voorafgaand aan deze test wordt het fecesmonster geprepareerd, zoals schematisch is weergegeven in afbeelding 2. Daarbij worden DNA-strengen geproduceerd waaraan een biotinemolecuul (aan de 5’-kant van de primer) is gebonden. Hierna vindt de eigenlijke test plaats met een DNA-strip, zoals weergegeven in afbeelding 3.
Het resultaat van zo'n test met een DNA-strip is in afbeelding 4 als voorbeeld weergegeven, met daarbij aangegeven de plaats en betekenis van de verschillende bandjes. In dit voorbeeld zijn zes bandjes donker gekleurd. Daaruit blijkt dat in het fecesmonster van de patiënt een ongevaarlijke stam van C. difficile zit, die gevoelig is voor het antibioticum moxifloxacine.
Van vier patiënten met diarree wordt de ontlasting onderzocht met de DNA-striptest. De testuitslagen (bandjespatronen 1, 2, 3 en 4) van deze patiënten zijn in afbeelding 5 weergegeven.
De testuitslagen leiden tot vier diagnoses van de bijbehorende patiënten, die hieronder in willekeurige volgorde zijn weergegeven.
Het VU Medisch Centrum in Amsterdam treft extra maatregelen om een uitbraak van C. difficile te voorkomen. Daar 'werkt' de beagle Cliff (afbeelding 6), een speurhond die ruikt of een patiënt besmet is met C. difficile. Cliff is getraind om naast (het bed van) een besmette patiënt te gaan zitten.
Testen met hond Cliff gaat veel sneller dan de test met de DNA-strip, waardoor de behandeling van de patiënt ook snel kan beginnen.
Bij patiënten met hardnekkige CDAD is fecestransplantatie bijzonder effectief gebleken. Hierbij wordt na een darmspoeling een fecessuspensie van een gezonde donor via een katheter rechtstreeks in de dunne darm gebracht. In een vakblad wordt de succesvolle fecestransplantatie beschreven van een vrouw die al acht maanden leed aan zeer ernstige CDAD. Ze kreeg een eenmalige transplantatie met feces van haar echtgenoot. Aan de hand van genetische vingerafdrukken van haar darmflora en die van het transplantaat kon het resultaat gevolgd worden. Daartoe zijn op verschillende momenten vóór en na de transplantatie in totaal acht fecesmonsters verzameld van haarzelf (de patiënt) en haar man (de donor). Elk monster, genummerd 1 tot en met 8, werd twee keer geanalyseerd (a en b).
De resultaten zijn weergegeven in het dendrogram van afbeelding 7. Het dendrogram toont de mate van genetische overeenkomst tussen de monsters.
De behandeling was succesvol, want twee dagen na de transplantatie had de vrouw weer vaste ontlasting. In het dendrogram is het effect van de behandeling op de darmflora terug te zien.
Vraag 29 2 punten
De toxinen van C. difficile beschadigen in darmepitheelcellen het buitenmembraan van de mitochondriën. Dit leidt tot apoptose van deze darmcellen en dus tot verlies van darmepitheel. Hoe leidt deze schade aan de mitochondriën tot apoptose?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Hoe vaak cellen in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 23-24, 30 | 3 | 8% |
| 2026, tijdvak 2 | 16, 31 | 2 | 5% |
| 2025, tijdvak 1 | 1-2, 5-7, 34 | 6 | 15% |
| 2025, tijdvak 2 | 35-36 | 2 | 5% |
| 2024, tijdvak 1 | 4-5, 9, 26, 28 | 5 | 12% |
| 2024, tijdvak 2 | 32 | 1 | 2% |
| 2023, tijdvak 1 | 3-4, 19 | 3 | 8% |
| 2023, tijdvak 2 | 39 | 1 | 3% |
| 2022, tijdvak 3 | 28 | 1 | 3% |
| 2021, tijdvak 1 | 11-14 | 4 | 11% |
| 2021, tijdvak 3 | 14 | 1 | 3% |
| 2019, tijdvak 1 | 29 | 1 | 3% |
In 12 van de 18 ingedeelde examens biologie vwo staat een vraag over cellen, samen 30 vragen (4% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 1: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 8% van de vragen over cellen, daarvoor 2%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.
Oefenen met cellen
Maak de 15 nieuwste examenvragen over cellen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025, 2024, 2023, 2022, 2021 en 2019). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Andere onderwerpen biologie vwo
- Ecologie
- DNA en eiwitsynthese
- Erfelijkheid
- Zenuwstelsel en hormonen
- Afweer
- Planten en fotosynthese
- Ademhaling
- Voeding en vertering
- Bloedsomloop
- Evolutie
- Voortplanting
Cellen op andere niveaus
- Examenvragen cellen biologie havo
- Examenvragen cellen biologie vmbo-bb
- Examenvragen cellen biologie vmbo-gl/tl
- Examenvragen cellen biologie vmbo-kb
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen biologie vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker biologie per vraagtype nakijkt, lees je op biologie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op biologie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt cellen voor in het eindexamen biologie vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 30 vragen over cellen, 4% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 12 van die examens.
In welk examen biologie vwo stonden de meeste vragen over cellen?
In het examen van 2025, tijdvak 1, met 6 vragen: 1-2, 5-7, 34.
Hoe oefen ik examenvragen over cellen?
Op deze pagina staan alle vragen over cellen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.