Examenvragen ademhaling biologie vwo
49 vragen over ademhaling uit 14 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Ademhaling komt in 14 van de 18 examens biologie vwo voor, met 49 vragen (7% van alle examenvragen). Het meest in 2018, tijdvak 1 (9 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over ademhaling
Per examen de vragen over ademhaling, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: CRISPR in de strijd tegen overgewicht
Opgavetekst
Obesitas (een ernstige vorm van overgewicht) is een aandoening die kan leiden tot hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Wetenschappers hebben onderzocht of de CRISPR-techniek kan worden gebruikt om diabetes type 2 tegen te gaan. Met deze techniek veranderden ze menselijke witte vetcellen in beige vetcellen.
In het menselijk lichaam komen drie typen vetcellen voor:
- 1 Witte vetcellen: deze slaan vet op als reservestof voor ATP-productie.
- 2 Bruine vetcellen: deze slaan vet op voor warmteproductie. Bij blootstelling aan kou wordt het vet verbrand om warmte te produceren. Bruine vetcellen zijn geclusterd aanwezig tussen de schouderbladen, rond het hart en langs de grote bloedvaten.
- 3 Beige vetcellen: deze vetcellen hebben dezelfde functie als bruine vetcellen, maar zijn verspreid aanwezig in andere weefsels (zoals in spierweefsel). Deze vetcellen waren oorspronkelijk witte vetcellen die door een toename van het aantal mitochondriën lichtbruin zijn geworden.
Vraag 28 1 punt
Verklaar op organisme-niveau dat het functioneel is dat bruin vetweefsel zich rond het hart en de grote bloedvaten bevindt.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat (het bloed opgewarmd wordt en) het warme bloed wordt verspreid door het lichaam.
2026, tijdvak 2: Waterspreeuw duikt op in dierentuin
Opgavetekst
In het buitenverblijf van de olifanten in de dierentuin in Emmen is ’s winters soms een waterspreeuw te zien. Dat is bijzonder, omdat de soort in Nederland nauwelijks voorkomt.
De waterspreeuw (Cinclus cinclus, afbeelding 1) is een kleine zwarte zangvogel met een witte borst en een bruine kop. De vogel komt van nature vooral voor rond beken met helder, snelstromend water. In Nederland is hij zeer zeldzaam. De vogel wordt het meest waargenomen in Zuid-Limburg (afbeelding 2).

De waterspreeuw eet voornamelijk de larven van haften, steenvliegen en schietmotten. Deze larven leven van de algen in het water. De larven worden ook gegeten door kleine visjes. De waterspreeuw eet ook kleine visjes.
De waterspreeuw kan bij het jagen een halve minuut onder water blijven. Dit is mogelijk doordat hij meer hemoglobine in het bloed heeft dan verwante soorten, zoals de zanglijster. Zie de tabel hieronder.
| gehalte hemoglobine (gram per 100 mL bloed) | |
|---|---|
| waterspreeuw | 19 |
| zanglijster | 16 |
Afbeelding 3 is een zuurstofverzadigingscurve. Deze geldt voor beide vogelsoorten.

De zanglijster heeft op een bepaald moment de volgende zuurstofspanning in longen en spierweefsel:
- pO₂ longen: 12 kPa
- pO₂ spierweefsel: 6 kPa
Neem aan dat het bloed van de zanglijster 20 mL zuurstof per 100 mL bloed bevat bij een zuurstofverzadiging van 100%.
Vraag 10 3 punten
− Bereken hoeveel mL zuurstof er per 100 mL bloed aan het spierweefsel van de zanglijster wordt afgegeven.
- Bereken hoeveel mL zuurstof er per 100 mL bloed extra aan het spierweefsel van de waterspreeuw wordt afgegeven in een vergelijkbare situatie. Rond af op één decimaal.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juist antwoord:
− In de longen van de zanglijster is het bloed voor 93% verzadigd met zuurstof; in het spierweefsel is dat 38%.
93 – 38 = 55% van de zuurstof wordt dan afgegeven.
Als 100% gelijk is aan 20 mL zuurstof per 100 mL, dan is 55% = 11 mL zuurstof afgeven per 100 mL bloed.
Er werd 11 mL afgegeven bij 16 g hemoglobine/100mL dus 11 × 19 / 16 = 13,1 mL zuurstof afgegeven in de waterspreeuw. 13,1 – 11 = 2,1 mL per 100 mL bloed extra afgegeven.
− 94 – 37 = 57% ; als 100% = 20 mL, dan is 57% = 11,4 mL. 11,4 mL was bij 16 gram Hb, dus bij 19 gram Hb = 13,5 mL. 13,5 – 11,4 = 2,1 mL/100mL werd extra afgegeven.
− 93% → 18,6 ; 38% → 7,6 ; 18,6 – 7,6 = 11,0 De waterspreeuw heeft 3/16 meer hemoglobine, en kan dus 3/16 meer zuurstof afgeven: 3/16 x 11 = 2,1
- het juist aflezen van de grafiek: 92/93/94% en 37/38/39% (of nauwkeuriger) (1)
- het juist berekenen van het aantal mL O₂ per 100 mL bloed dat werd afgegeven in het spierweefsel van de zanglijster (1)
- het juist berekenen van de extra hoeveelheid mL O₂ per 100 mL bloed die kan worden afgegeven aan het spierweefsel van de waterspreeuw (1)
Wanneer de waterspreeuw onder water aan het jagen is, neemt de pCO₂ in de weefsels toe.
Vraag 11 1 punt
Noteer of de zuurstofverzadigingscurve hierdoor naar links of naar rechts verschuift, en licht toe welk gevolg dit heeft voor de zuurstofafgifte.
Bekijk het antwoord
naar rechts met een toelichting waaruit blijkt dat (bij eenzelfde pO₂) er meer O₂ vrijkomt (in de weefsels) / dat er meer O₂ wordt afgeven (door de rode bloedcellen)
Als een waterspreeuw jaagt, loopt hij over de bodem en gebruikt hij zijn vleugels om vooruit te komen. Zijn staart gebruikt hij daarbij als roer.
Onder water daalt de hartslagfrequentie van de waterspreeuw. Ook trekken de spiertjes rond de slagadertjes van de huid en de poten samen. Hieronder staan uitspraken over deze regulatie.
1 Deze regulatie leidt ertoe dat de huid en poten kouder worden.
2 Deze regulatie wordt veroorzaakt door het animale zenuwstelsel.
3 Het samentrekken van de spiertjes rond de slagadertjes van de huid en de poten is onderdeel van een reflexboog.
Vraag 12 2 punten
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
1 juist 2 onjuist 3 juist
indien drie nummers correct (2)
indien twee nummers correct (1)
indien minder dan twee nummers correct (0)
Onder water daalt ook de stofwisseling van de waterspreeuw sterk. Hierdoor wordt de ademprikkel uitgesteld en kan de waterspreeuw langer onder water blijven.
Vraag 13 2 punten
Leg uit hoe de lagere stofwisseling ertoe leidt dat het ademcentrum later wordt gestimuleerd.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat
- (door de lagere stofwisseling) de CO₂-concentratie in het bloed daardoor laag blijft, / daardoor minder snel stijgt, (1)
of
- (door de lagere stofwisseling) de pH van het bloed / concentratie O₂ in het bloed daardoor hoog blijft, / daardoor minder snel daalt, (1)
- (waardoor) de (chemo)receptoren (in de halsslagaders en aorta) minder (snel) signalen doorgeven (aan het ademcentrum). (1)
2025, tijdvak 1: Histamine-intoxicatie
Opgavetekst
In 2018 meldden enkele personeelsleden van een ziekenhuis zich bij de spoedeisende hulp. Een alerte arts herkende de symptomen van histamine-intoxicatie. Waarschijnlijk hadden ze dit opgelopen door het eten van een bedorven tonijnsalade in het personeelsrestaurant.
De zieke personeelsleden hadden onder andere last van benauwdheid. De benauwdheid wordt veroorzaakt doordat histamine het glad spierweefsel in de bronchiolen laat samentrekken. Tijdens de benauwdheid neemt de ademhalingsfrequentie toe doordat het ademcentrum wordt gestimuleerd.
Vraag 37 3 punten
Leg uit hoe samentrekking van het glad spierweefsel in de bronchiolen leidt tot de stimulering van het ademcentrum.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat
- (door samentrekking van glad spierweefsel) de bronchiolen nauwer worden, / er minder lucht (per tijdseenheid) doorstroomt, / de ventilatie afneemt,
- (waardoor) in het bloed de CO$_2$-concentratie toeneemt, / de pH afneemt, / de O$_2$-concentratie afneemt,
- (waardoor) (chemo)receptoren een signaal doorgeven (zodat het ademcentrum wordt gestimuleerd).
2024, tijdvak 1: Nicotine tijdens de vroege embryonale ontwikkeling
Opgavetekst
Afbeelding 1

Schema van een synaps in het beloningscentrum. Links een zenuwuitloper met blaasjes en dopamine, een acetylcholinereceptor waarop nicotine bindt, en dopaminekanalen in het membraan. In de synapsspleet zit dopamine. Rechts het postsynaptisch neuron met dopaminereceptoren. Een pijl wijst naar het beloningscentrum.
Bron 6
| celtype | effect van nicotine |
|---|---|
| 1 epitheelcellen | toename van celdeling |
| 2 endotheelcellen | verminderde vorming van haarvaten |
Vraag 8 2 punten
In de tabel hieronder zijn twee celtypen genoemd waarvan de genexpressie was veranderd door nicotine, met het bijbehorend effect op de embryonale ontwikkeling.
Kinderen van wie de moeder rookte tijdens de zwangerschap, hebben op latere leeftijd een grotere kans op longproblemen.
Schrijf de nummers 1 en 2 onder elkaar en licht voor elk celtype uit de tabel toe hoe het betreffende effect van nicotine kan leiden tot problemen bij de gaswisseling op latere leeftijd. Doe dit aan de hand van een factor uit de wet van Fick.
Bekijk het antwoord
- Licht bij 1 (epitheelcellen, toename van celdeling) toe hoe dit kan leiden tot problemen bij de gaswisseling, aan de hand van een factor uit de wet van Fick. Voorbeelden: het longepitheel is te dik, waardoor de diffusieafstand groter wordt; de longblaasjes hebben een te dikke wand, waardoor Δx groter is; er zijn meer cellen waar de zuurstof doorheen moet, waardoor de concentratiegradiënt Δc/Δx kleiner is; de doorgang van de bronchiolen wordt nauwer, waardoor de lucht minder goed ververst kan worden, zodat de Δc kleiner wordt. (1p)
- Licht bij 2 (endotheelcellen, verminderde vorming van haarvaten) toe hoe dit kan leiden tot problemen bij de gaswisseling, aan de hand van een factor uit de wet van Fick. Voorbeelden: de haarvaten maken minder goed contact met de longblaasjes, waardoor de diffusieafstand groter is; doordat er minder haarvaten aanwezig zijn, is A kleiner. (1p)
2024, tijdvak 1: Bonenziekte
Opgavetekst
Afbeelding 1

Schema van de pentose-fosfaatweg. Glucose wordt via glucose-6-fosfaat omgezet in 6-fosfaatgluconaat; het enzym G6PD zet hierbij NADP+ om in NADPH. Uit 6-fosfaatgluconaat ontstaan CO2 en pentose, waarbij NADP+ wordt omgezet in NADPH. Glutathion en GSSG zetten H2O2 om in H2O; O2⁻ wordt omgezet in H2O2. Met acetyl-CoA ontstaan vetzuren, waarbij NADPH wordt omgezet in NADP+.
Vraag 30 2 punten
Nadat Fabio een keer tuinbonen had gegeten, veranderden zijn ademhaling en hartslag.
Zal zijn ademhalingsfrequentie zijn verhoogd of verlaagd? En zijn hartslagfrequentie?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2024, tijdvak 2: Bestrijding van ambrosia
Opgavetekst
Bestrijding van ambrosia
Ambrosia is een plant uit Noord-Amerika die eind negentiende eeuw voor het eerst in Nederland werd waargenomen. Nick is allergisch voor de pollen van ambrosia, waardoor hij vaak last heeft van hooikoorts.
Ambrosia of alsemambrosia (Ambrosia artemisiifolia, afbeelding 1) is een eenjarige plant. De plant komt voor op verstoorde gronden, zoals omgewerkte bermen, akkers, fabrieks- en bouwterreinen. De onopvallende bloemen produceren een grote hoeveelheid stuifmeel (pollen), waar veel mensen een allergie voor ontwikkelen. Ook het aantal geproduceerde zaden is enorm groot. Het zaad kan meer dan 40 jaar kiemkrachtig blijven. De zaden van ambrosia zijn via hooi en vogelvoer in Nederland terechtgekomen. In Nederland kan de plant alleen in warme zomers kiemkrachtige zaden produceren.
Ambrosia wordt al meer dan een eeuw regelmatig in Nederland waargenomen. Toch lijkt de plant zich pas de laatste jaren in Nederland te hebben gevestigd: de plant kan er nu zijn hele levenscyclus voltooien.
Vraag 13 2 punten
Factoren die van invloed zijn op de snelheid van de gaswisseling zijn de diffusiecoëfficiënt (D), het diffusie-oppervlak (A), het verschil in partiële druk (∆c) en de diffusieafstand (∆x). Bij een allergische astma-aanval veranderen A en ∆c. Schrijf A en ∆c onder elkaar en beschrijf bij elke factor de verandering die optreedt tijdens een astma-aanval. Geef in je beschrijving aan hoe de factor verandert en waardoor deze verandering optreedt.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft bij A dat het diffusie-oppervlak kleiner wordt, doordat longblaasjes afgesloten raken als gevolg van samentrekking van spieren in de wand van de bronchiolen en ophoping van slijm. (1p)
- Beschrijft bij ∆c dat het verschil in partiële gasdruk kleiner wordt, omdat de vernauwde luchtwegen als gevolg van slijmophoping ervoor zorgen dat de lucht in de longblaasjes minder goed wordt ververst. (1p)
2024, tijdvak 2: Slaap herstelt DNA
Opgavetekst
Slaap herstelt DNA
Alle organismen met een zenuwstelsel blijken slaap nodig te hebben. Israëlische wetenschappers toonden aan dat slaap een belangrijke rol speelt bij het herstel van DNA-schade in neuronen.
Bij gewervelden wordt het slaap-waakritme geregeld door het peptide-hormoon melatonine. Melatonine wordt geproduceerd door de epifyse, een klier in de hersenen. De aanmaak doorloopt een 24 uurs-ritme én wordt beïnvloed door de hoeveelheid licht die door bepaalde receptoren in het netvlies wordt opgevangen. Om in te kunnen slapen moet de melatonineconcentratie boven een bepaalde drempelwaarde komen.
Op de celmembranen van veel verschillende celtypen zijn melatonine-receptoren te vinden. Zo ook op cellen van het centraal zenuwstelsel. Melatonine heeft verschillende effecten op cellen; het kan bijvoorbeeld de genexpressie beïnvloeden.
Doordat neuronen voornamelijk overdag actief zijn, lopen ze voornamelijk overdag DNA-schade op. DNA-schade wordt veelal veroorzaakt door zuurstofradicalen. Deze stoffen ontstaan bij processen waarbij zuurstof wordt gebruikt.
Vraag 31 1 punt
DNA-schade wordt veelal veroorzaakt door zuurstofradicalen. Deze stoffen ontstaan bij processen waarbij zuurstof wordt gebruikt. Bij welk proces wordt zuurstof gebruikt?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2023, tijdvak 1: Maarten van der Weijden zwemt de Elfstedentocht
Opgavetekst
Maarten van der Weijden zwemt de Elfstedentocht
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
In 2018 deed olympisch zwemkampioen Maarten van der Weijden zijn eerste poging om de 200 kilometer lange Elfstedentocht te zwemmen om geld in te zamelen voor onderzoek naar de behandeling van kanker (afbeelding 1). Deze poging slaagde net niet, maar een jaar later lukte het wel.
Gedurende een intensieve trainingsperiode heeft Maarten zijn lichaam voorbereid op deze uitzonderlijke inspanning. Door de training is zijn maximale zuurstofopname vergroot. Dit is op weefselniveau te verklaren doordat de concentratie van rode bloedcellen in het bloed verhoogd is. Ook op andere organisatieniveaus zijn als gevolg van training veranderingen opgetreden die leiden tot een vergroting van de maximale zuurstofopname uit de lucht.
Door de training is ook het aantal haarvaten in Maartens skeletspieren toegenomen. Hierdoor kan in de skeletspieren meer aerobe dissimilatie plaatsvinden.
Vraag 2 2 punten
Door de training is ook het aantal haarvaten in Maartens skeletspieren toegenomen. Hierdoor kan in de skeletspieren meer aerobe dissimilatie plaatsvinden. Leg dit uit aan de hand van de wet van Fick.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de diffusieafstand (Δx), dus de afstand tussen het bloed en de spiercellen, kleiner is, of dat het diffusieoppervlak (A) groter is. (1p)
- Noemt dat (daardoor) de diffusiesnelheid van zuurstof groter wordt, of dat de hoeveelheid zuurstof die per tijdseenheid diffundeert groter wordt, waardoor meer aerobe dissimilatie kan plaatsvinden. (1p)
Het tweede scorepunt alleen toekennen als het antwoord op het eerste scorepunt past. Het verband met de wet van Fick moet blijken uit het antwoord.
Vraag 5 2 punten
Halverwege zijn eerste Elfstedentocht was Maarten het dieet van koolhydraatrijke energierepen en sportsnacks even zat. Door een oproepje via sociale media kon hij binnen een half uur van een pizza genieten. Een pizza bevat veel vet (triglyceriden) en koolhydraten (zetmeel). Over het verschil tussen vertering van triglyceriden en van zetmeel worden de volgende uitspraken gedaan: 1 De vertering van zetmeel start eerder in het spijsverteringsstelsel. 2 Voor de vertering tot opneembare producten zijn bij zetmeel minder verschillende enzymen nodig. 3 Een deel van de opgenomen verteringsproducten van triglyceriden wordt via een andere route naar het bloed vervoerd. Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- Noteert bij elk van de nummers 1, 2 en 3 of de uitspraak juist of onjuist is: 1 juist, 2 onjuist, 3 juist. (2p)
Puntentabel van het correctievoorschrift: indien drie nummers correct 2 punten; indien twee nummers correct 1 punt; indien minder dan twee nummers correct 0 punten.
2023, tijdvak 2: Nieuwe behandelmethodes voor sikkelcelanemie
Opgavetekst
Bron 17
Sikkelcelanemie is een erfelijke bloedziekte, waarbij afwijkend hemoglobine wordt aangemaakt. De normale vorm van rode bloedcellen kan daardoor veranderen in een sikkelvorm. Wereldwijd wordt onderzoek gedaan naar nieuwe behandelingen voor deze ziekte.
Afbeelding 1

Ruimtelijk model van normaal hemoglobine met vier globineketens. Bovenaan links en rechts twee β-globineketens (1 en 2); onderaan links en rechts twee α-globineketens (2 en 1). Tussen de ketens zitten de heemgroepen met ijzer, die met lijnen zijn aangewezen.
Vraag 30 2 punten
Recent is een nieuw medicijn (voxelotor) goedgekeurd dat specifiek bindt aan de α-globineketen van hemoglobine waardoor de affiniteit van hemoglobine voor zuurstof groter wordt.
Is de zuurstofverzadigingscurve van hemoglobine dan naar links of naar rechts verschoven? En wordt er in actieve weefsels bij een gelijke zuurstofspanning dan meer of minder zuurstof afgegeven?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2022, tijdvak 1: Lachgas, geen onschuldige partydrug
Opgavetekst
Bron 31
Lachgas (N2O) wordt door jongeren steeds vaker gebruikt als partydrug. Zij beschouwen het als een relatief onschadelijk middel dat je een lachkick bezorgt. Vwo-scholier Lia liep ernstige zenuwschade op door het gebruik van lachgas.
Bij lachgasgebruik wordt een ballon gevuld met het gas. Vervolgens wordt een paar keer in- en uitgeademd in de ballon. Hierdoor ontstaat een kortdurend vrolijk gevoel. Dit gevoel ontstaat waarschijnlijk doordat lachgas NMDA-receptoren in synapsen in de hersenen blokkeert. Er ontstaat ook duizeligheid door een tijdelijk zuurstofgebrek in de hersenen.
De NMDA-receptor is een ionkanaal dat geactiveerd wordt als glutaminezuur en glycine er tegelijk aan binden. Geactiveerde NMDA-receptoren veroorzaken excitatie van het postsynaptisch neuron.
Vraag 30 1 punt
N2O werkt snel. Binnen een minuut is het effect op de hersenen merkbaar, maar dit effect is even snel alweer voorbij.
Enkele bloedvaten zijn:
1 aorta
2 halsader
3 halsslagader
4 longader
5 longslagader
6 onderste holle ader
Door welke van deze bloedvaten gaat een N2O-molecuul op de kortste route van de plaats van opname tot de plaats waar het effect heeft? Noteer de betreffende nummers in de juiste volgorde.
Bekijk het antwoord
- Noemt de nummers in de juiste volgorde: 4, 1, 3 (longader, aorta, halsslagader) (1p)
Vraag 31 2 punten
Doordat de lucht in de ballon geen zuurstof bevat, daalt tijdens het in- en uitademen in de ballon de pO2 in de longen naar ongeveer 6 kPa. Bovendien stijgt het koolstofdioxidegehalte (pCO2) in de longen.
Welk gevolg heeft deze hogere pCO2 voor het verloop van de zuurstofverzadigingscurve van hemoglobine? En neemt de hoeveelheid zuurstof die wordt gebonden door hemoglobine in de longhaarvaten hierdoor af of toe?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 32 2 punten
Lia gebruikte lachgas gelukkig nooit samen met alcohol. De combinatie van lachgas en alcohol kan namelijk leiden tot een levensgevaarlijke onderdrukking van de ademreflex. Alcohol onderdrukt het ademcentrum en lachgas onderdrukt de respons van de betrokken chemoreceptoren.
Waar bevindt zich het ademcentrum? En in welke bloedvaten bevinden zich de chemoreceptoren die bij de ademreflex betrokken zijn?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2022, tijdvak 3: Meldonium
Opgavetekst
Afbeelding 1

Schematische tekening van een epitheelcel van het nierbuisje, met links de voorurine en rechts het bloed. Na+ en carnitine komen via het transportenzym OCTN2 de cel in. De Na-K-pomp (ovaal) pompt K+ de cel in en Na+ de cel uit. Carnitine verlaat de cel via een ander transportenzym (ovaal, rechts) naar de bloedzijde.
Afbeelding 2

Schema van de dissimilatie van palmitinezuur en het transport van carnitine. In het grondplasma wordt palmitinezuur met CoA en 2 ATP omgezet tot palmitaat-CoA (2 ADP). Palmitaat-CoA gaat met carnitine de matrix van het mitochondrium in als palmitaat-CoA-carnitine. In de matrix wordt het vetzuur tot 8 acetyl-CoA afgebroken; daarbij ontstaan 7 FADH$_2$ (uit 7 FAD) en 7 NADH (uit 7 NAD$^+$). De acetyl-CoA gaat naar de citroenzuurcyclus. Rechts een vergroting van een mitochondrium.
Vraag 3 3 punten
Afbeelding 2 toont de dissimilatie en het transport van het vetzuur palmitinezuur en de rol van carnitine daarbij. Ga ervan uit dat de oxidatie van NADH 3 ATP opbrengt, de oxidatie van FADH$_2$ 2 ATP opbrengt en dat elke GTP wordt omgezet in 1 ATP. Bereken hoeveel moleculen ATP de aerobe dissimilatie van 1 molecuul palmitinezuur dan netto oplevert. Noteer je berekening.
Bekijk het antwoord
- Berekent de ATP-opbrengst van de vetzuuroxidatie (7 x 3 + 7 x 2 = 35 ATP), of bepaalt het aantal NADH (31), FADH$_2$ (15) en GTP/ATP (8). (1p)
- Berekent de ATP-opbrengst van de citroenzuurcyclus (8 x 12 = 96 ATP), of berekent het bruto gevormde aantal ATP passend bij de hoeveelheden NADH, FADH$_2$ en GTP. (1p)
- Verwerkt de ATP-investering van de koppeling van palmitinezuur aan CoA (-2 ATP) en rondt de berekening af, passend bij de berekende waarden. (1p)
Voorbeeld uit het correctievoorschrift: 35 + 96 - 2 = 129 ATP, of 131 - 2 = 129 ATP (netto). Het aantal ATP moet passen bij de berekende waarden. Het eerste scorepunt geldt voor de ATP-opbrengst van de vetzuuroxidatie of het aantal NADH, FADH$_2$ en GTP/ATP; het tweede voor de ATP-opbrengst van de citroenzuurcyclus of de bruto ATP-berekening; het derde voor de ATP-investering van de koppeling aan CoA en het afmaken van de berekening.
2022, tijdvak 3: Planten maken nieuw poliovaccin
Opgavetekst
Afbeelding 1

Drie tekeningen van een dwarsdoorsnede van het ruggenmerg, met daaronder een spier met spiervezels. a, voor polio-infectie: gezond ruggenmerg met neuronen die via uitlopers met de spier verbonden zijn. b, direct na polio-infectie: de neuronen zijn aangetast (aangegeven met sterretjes) en de verbindingen met de spier zijn deels weg. c, acht jaar na infectie: minder neuronen; de spier heeft weer enkele verbindingen, zichtbaar als een vertakte uitloper naar de spiervezels.
Afbeelding 2

Foto van een zaal met veel ijzeren longen: luchtdichte stalen buizen met een ring rond de nek van de patiënt. Tussen de apparaten staan verpleegkundigen in witte kleding.
Vraag 35 2 punten
Polio kan leiden tot verlamming van de ademhalingsspieren. In de vorige eeuw werden poliopatiënten die niet meer zelfstandig konden ademen in een 'ijzeren long' geplaatst. Dit is een luchtdichte stalen buis met een isolatie-ring rond de nek van de patiënt (afbeelding 2). Door de luchtdruk in de buis te regelen kan de werking van de ademhalingsspieren worden overgenomen. Door polio kunnen de middenrifspieren verlamd raken. Moet de borstholte worden vergroot of verkleind om werking van de middenrifspieren na te bootsen? En moet de druk in de ijzeren long daarvoor worden verhoogd of verlaagd?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Afbeelding 3

Schema van de vermenigvuldiging van het poliovirus in een darmwandcel. Het virusdeeltje wordt opgenomen (endocytose) en het virale RNA komt vrij. Het positieve virale RNA (+) wordt gebruikt voor translatie tot kapseleiwitten en polymerase. De polymerase maakt via een negatieve streng (-) nieuw viraal RNA (+) (replicatie). Het nieuwe RNA wordt verpakt in nieuwe virusdeeltjes. Labels: virusdeeltje, viraal RNA, translatie, polymerase, kapseleiwitten en replicatie.
Vraag 36 2 punten
Het poliovirus is een enkelstrengs positief-sense RNA-virus. Positief-sense (+) betekent dat de enkele streng RNA de coderende basenvolgorde bevat. Na aankomst in de darmen wordt het virus vermenigvuldigd in darmwandcellen. De vermenigvuldiging van het poliovirus is weergegeven in afbeelding 3. Over de vermenigvuldiging van het poliovirus worden de volgende beweringen gedaan: 1 Het poliovirus wordt in de cel opgenomen door middel van endocytose. 2 De polymerase die ontstaat na translatie is een RNA-polymerase. 3 Als matrijs van nieuw viraal RNA wordt positief-sense RNA gebruikt. Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende bewering juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- Noteert de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar, met per bewering juist of onjuist: 1 juist, 2 juist, 3 onjuist. (2p)
Indien drie nummers correct: 2 punten. Indien twee nummers correct: 1 punt. Indien minder dan twee nummers correct: 0 punten.
2021, tijdvak 2: Slim gemodificeerd eiwit tegen koolmonoxidevergiftiging
Vraag 14 2 punten
Koolmonoxide (CO) bindt aan hemoglobine op dezelfde plaatsen als zuurstof. De affiniteit van hemoglobine voor koolmonoxide is veel groter dan de affiniteit voor zuurstof.
Een van de symptomen van CO-vergiftiging is een verhoogde hartslag.
Leg uit dat het functioneel is dat een verhoogde hartslag optreedt bij CO-vergiftiging.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat CO-vergiftiging leidt tot een afname van het zuurstoftransport (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat om hiervoor te compenseren de hoeveelheid bloed die moet worden rondgepompt moet toenemen / het hartminuutvolume moet toenemen (1p)
Vraag 15 1 punt
De standaardbehandeling bij CO-vergiftiging is de patiënt 100% zuurstof te laten inademen. Het duurt dan ongeveer een uur voor de helft van de CO verdreven is.
Met behulp van de wet van Fick kan verklaard worden dat inademen van 100% zuurstof effectief is.
Noteer de factor uit de wet van Fick die verandert door de hoge zuurstofspanning.
Bekijk het antwoord
- Noemt het concentratieverschil (van zuurstof): Δc, dc of een beschrijving van het concentratieverschil (1p)
Aan het antwoord concentratiegradiënt of Δc/Δx geen scorepunt toekennen.
Afbeelding 1

Schema van hemoglobine. Links en onder: oxyhemoglobine in de 'relaxed' vorm, waarin het zuurstofmolecuul aan elk Fe-atoom gebonden blijft. Rechts: deoxyhemoglobine in de 'tight' vorm. Tussen beide vormen staan de factoren die de overgang bepalen: verlaging van pO2, verlaging van pH en verhoging van pCO2 (naar de 'relaxed' vorm), en verhoging van pO2 (naar de 'tight' vorm). Onderaan: hemoglobine met gebonden CO, in de 'relaxed' vorm.
Vraag 16 2 punten
Iemand vergelijkt de gevolgen van een CO-vergiftiging waarbij 50% van de zuurstof-bindingsplaatsen door koolmonoxide bezet is, met de gevolgen van een zware bloedarmoede waarbij de totale hoeveelheid hemoglobine met 50% is afgenomen.
Noteer of de zuurstofafgifte in de weefsels bij deze CO-vergiftiging hoger, lager of gelijk is in vergelijking met de zuurstofafgifte in de weefsels bij de beschreven bloedarmoede.
Verklaar je antwoord.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de zuurstofafgifte in de weefsels bij deze CO-vergiftiging lager is (1p)
- Verklaart dat bij CO-vergiftiging zuurstof aan hemoglobine gebonden blijft / dat zuurstof bij bloedarmoede (bij lage pO2) wel loskomt van hemoglobine (1p)
Afbeelding 2
Deels ingevuld stroomschema, van links naar rechts.
| moleculair niveau: verminderde ATP-productie in neuronen | cellulair niveau: …(1)… | |
|---|---|---|
| cellulair niveau: …(1)… | organisme-niveau: …(2)… | |
| organisme-niveau: …(2)… | acute verlamming |
Vraag 17 2 punten
Door inactivatie van het cytochroom-c-oxidasecomplex na een CO-vergiftiging wordt de ATP-productie in neuronen verstoord. De gevolgen hiervan op moleculair niveau leiden via gevolgen op cellulair niveau tot acute verlammingsverschijnselen op organisme-niveau. In afbeelding 2 is dit in een deels ingevuld schema weergegeven. Het schema, van links naar rechts: moleculair niveau: verminderde ATP-productie in neuronen; cellulair niveau: …(1)…; organisme-niveau: …(2)…; acute verlamming.
Schrijf de nummers 1 en 2 onder elkaar en noteer erachter welk gevolg op de betreffende plaats in afbeelding 2 moet worden ingevuld zodat een juist schema ontstaat.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist gevolg op moleculair niveau bij 1, bijvoorbeeld: minder activiteit Na-K-pompen, of: motoreiwitten die blaasjes met neurotransmitters verplaatsen werken niet meer (1p)
- Noemt een juist gevolg op cellulair niveau bij 2, dat volgt uit het gevolg bij 1, bijvoorbeeld: impulsgeleiding is geremd, of: verminderde impulsoverdracht (1p)
Afbeelding 4

Vier diagrammen (diagram 1 t/m 4). Horizontale as: tijd (sec), van 0 tot 60. Verticale as: verdeling van de CO (%), van 0 tot 100. Legenda: CO-hemoglobine (doorgetrokken lijn) en CO-neuroglobine (gestreepte lijn). Diagram 1: de curven kruisen elkaar rond 38 sec. Diagram 2: lineaire curven die elkaar rond 27 sec kruisen. Diagram 3: de CO-hemoglobine daalt snel naar nul en de CO-neuroglobine stijgt snel naar 100%, met kruising rond 10 sec. Diagram 4: beide curven lopen lineair tot 50% bij 27 sec en blijven daarna gelijk op 50%.
Vraag 19 1 punt
Door de veranderingen in het NGB-gen bindt koolmonoxide 500 keer sterker aan de gemodificeerde neuroglobine dan aan hemoglobine. In het laboratorium werd het gemodificeerde gen in E. coli-bacteriën tot expressie gebracht. Vervolgens werd het neuroglobine-eiwit geïsoleerd. Om te onderzoeken of de gemodificeerde neuroglobine de CO kan losmaken van hemoglobine, werden rode bloedcellen verzadigd met CO. Daarna werd de neuroglobine toegevoegd en werd de overdracht van CO van hemoglobine naar neuroglobine bepaald. In afbeelding 4 zijn vier diagrammen weergegeven.
De gemodificeerde neuroglobine bleek werkzaam.
Noteer welk diagram uit afbeelding 4 de resultaten van de onderzoekers juist weergeeft.
Bekijk het antwoord
- Noemt diagram 3 als het diagram dat de resultaten van de onderzoekers juist weergeeft (1p)
2019, tijdvak 1: De eerste ademteug
Opgavetekst
De eerste ademteug
De eerste ademteug na de geboorte is een spannend moment. Vooral bij een te vroeg geboren baby gaat ademhalen moeilijk en vaak moet dan worden beademd (afbeelding 1). Nieuwe behandelingen vergroten de overlevingskans van een te vroeg geboren baby.
Na de geboorte vindt er bij een baby een grote verandering in de manier van gaswisseling plaats. Vóór de geboorte werden zuurstof en koolstofdioxide via de placenta uitgewisseld. Meteen na de geboorte worden de longblaasjes voor het eerst volgezogen met lucht en gaat er meer bloed naar de longen.
Het duurt vaak even voordat een pasgeboren baby ademt. In die korte tijd neemt de ademprikkel steeds meer toe, waarna de ademhaling op gang komt.
Enkele spieren die betrokken zijn bij de longventilatie zijn in afbeelding 2 met een nummer aangeduid. Met pijlen is aangegeven in welke richting de ribben bewegen als deze spiergroepen samentrekken. Ook de richting waarin het middenrif beweegt als de middenrifspieren samentrekken, is met een pijl aangegeven.
Hoe goed de gaswisseling verloopt na de geboorte is afhankelijk van het ontwikkelingsstadium van de longen. In afbeelding 3 zijn de anatomische veranderingen van bronchioli (waaruit zich de longblaasjes ontwikkelen) in verschillende ontwikkelingsfasen weergegeven. Vanaf de 26e week van de embryonale ontwikkeling wordt in de bronchioli een steeds grotere hoeveelheid surfactant geproduceerd. Surfactant is een mengsel van lipiden en eiwitten dat ervoor dient om de oppervlaktespanning in de longblaasjes te verlagen. Daardoor kunnen de longblaasjes makkelijker open blijven.
Bij een vroeggeboorte zijn de overlevingskansen voor een baby waarvan de longen in de sacculaire fase verkeren groter dan wanneer de longen nog in de canaliculaire fase zijn. Een verklaring hiervoor is de verbeterde gaswisseling door veranderingen in de bouw van het longweefsel.
Een te vroeg geboren baby met ernstige ademhalingsproblemen wordt behandeld met behulp van een mechanisch beademingsapparaat. De klassieke manier van beademen is dat de longen worden volgepompt en weer leeggezogen. Bij het leegzuigen kunnen longblaasjes dichtklappen. Ook bij het volpompen kan er schade ontstaan aan de tere longblaasjes.
Mogelijke gevolgen van de klassieke mechanische beademing zijn dat longblaasjes knappen en het longvlies wordt geperforeerd. Hierdoor laat het longvlies los van het borstvlies. Er is dan een klaplong ontstaan (afbeelding 4).
Enkele longwaarden zijn:
1 restvolume
2 totale longvolume
3 vitale capaciteit
Om beschadiging van de nog niet goed ontwikkelde longen te voorkomen, wordt bij voorkeur CPAP (continuous positive airway pressure, afbeelding 1) toegepast: via een maskertje wordt continu lucht met een licht verhoogde luchtdruk naar de longen gevoerd.
CPAP-beademing vergemakkelijkt het vullen van de longblaasjes. Het belangrijkste effect heeft het inblazen van de lucht echter tijdens de uitademing: er is minder risico op beschadiging aan de longblaasjes van vroeggeborenen dan bij klassieke beademing.
Bij alle behandelingen moet zo steriel mogelijk gewerkt worden, omdat ook het immuunsysteem van een vroeggeboren baby nog niet goed ontwikkeld is.
De vroeggeborene bezit minder monocyten (voorlopers van macrofagen) dan een voldragen baby.
Afbeelding 2

Tekening van de borstkas met de spieren die betrokken zijn bij de longventilatie. De spieren zijn genummerd: 1 halsspieren, 2 buitenste tussenribspieren, 3 binnenste tussenribspieren, 4 middenrifspieren en 5 buikspieren. Met pijlen is aangegeven in welke richting de ribben en het middenrif bewegen als deze spieren samentrekken.
Vraag 2 2 punten
Welke van deze ademhalingsspieren leveren een grote inspanning bij de eerste ademteug van een pasgeboren baby? Zie afbeelding 2.
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Afbeelding 3

Drie schematische dwarsdoorsneden van een bronchiole in de canaliculaire fase (vanaf de 16e week), de sacculaire fase (vanaf de 24e week) en de alveolaire fase (vanaf de 32e week). Aangegeven zijn de bronchiole, de epitheelcellen en de haarvaten.
Vraag 3 2 punten
Vanaf de 26e week van de embryonale ontwikkeling wordt in de bronchioli een steeds grotere hoeveelheid surfactant geproduceerd. Bij een vroeggeboorte zijn de overlevingskansen voor een baby waarvan de longen in de sacculaire fase verkeren groter dan wanneer de longen nog in de canaliculaire fase zijn. Noteer twee veranderingen in de bouw van het longweefsel (afbeelding 3) die leiden tot een verbeterde gaswisseling in de sacculaire fase.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste veranderingen in de bouw van het longweefsel, bijvoorbeeld: de haarvaten liggen steeds dichter bij de longblaasjes; de epitheelcellen worden dunner; er komen meer bloedvaten; de haarvaten worden wijder; er is een oppervlaktevergroting van de longblaasjes. (2p)
Ken per juiste verandering 1 punt toe, met een maximum van 2. Beoordeel alleen de eerste twee genoemde veranderingen.
Vraag 4 2 punten
Mogelijke gevolgen van de klassieke mechanische beademing zijn dat longblaasjes knappen en het longvlies wordt geperforeerd. Hierdoor laat het longvlies los van het borstvlies. Er is dan een klaplong ontstaan. Enkele longwaarden zijn: 1 restvolume, 2 totale longvolume, 3 vitale capaciteit. Welke waarde is of welke waarden zijn bij een klaplong verminderd?
Bekijk het antwoord
Antwoord: F
Vraag 5 1 punt
Om beschadiging van de nog niet goed ontwikkelde longen te voorkomen, wordt bij voorkeur CPAP (continuous positive airway pressure) toegepast: via een maskertje wordt continu lucht met een licht verhoogde luchtdruk naar de longen gevoerd. Het belangrijkste effect heeft het inblazen van de lucht tijdens de uitademing. Waardoor voorkomt CPAP-beademing met name tijdens de uitademing schade?
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de licht verhoogde druk het dichtklappen van de longblaasjes (tijdens de uitademing) voorkomt. (1p)
2019, tijdvak 2: Leven met cystic fibrosis
Opgavetekst
Leven met cystic fibrosis
Taaislijmziekte of cystic fibrosis (CF) is een ernstige en veelvoorkomende erfelijke aandoening. Doordat de ziekte complex is, wordt de behandeling in Nederlandse CF-centra multidisciplinair aangepakt. Zo ook bij Bram, een CF-patiënt van 16 jaar. Minimaal een keer in de drie maanden bezoekt Bram het CF-centrum voor controle, en jaarlijks vindt een uitgebreid onderzoek plaats.
De basis van CF ligt in een defect in het gen voor het eiwit CFTR. Dit eiwit vormt normaliter een chloridekanaal in het celmembraan van epitheelcellen. Door het gendefect worden geen of slecht werkende chloridekanalen gemaakt. Daardoor is ook het transport van water in alle weefsels met epitheelcellen verstoord. Slijm dat op diverse plaatsen in het lichaam, zoals in de longen, wordt afgescheiden is door deze aandoening abnormaal taai. De defecte chloridekanaaltjes hebben gevolgen voor het functioneren van verschillende organen. Door het taaie slijm raken afvoergangen van organen verstopt, onder andere in het spijsverteringsstelsel.
CF-patiënten hebben een verhoogd risico op infecties. Bram heeft hierdoor al een paar keer in het ziekenhuis gelegen met een longontsteking.
Bij een bezoek aan het CF-centrum mag Bram niet in contact komen met andere CF-patiënten. Dit segregatiebeleid voorkomt dat Bram een bacterie oploopt van een andere CF-patiënt.
Bacteriën die algemeen voorkomen in bijvoorbeeld tuinaarde, zoals Pseudomonas aeruginosa, veroorzaken bij gezonde mensen zelden problemen, maar kunnen bij CF-patiënten chronische infecties veroorzaken, die met antibiotica behandeld worden.
Doordat ook de alvleessapafgifte belemmerd is bij CF-patiënten, is de omzetting van bepaalde bestanddelen in de voeding beperkt. Bram slikt daarom enzymsupplementen, zodat deze omzettingen wel goed kunnen plaatsvinden.
Drie omzettingen in het darmkanaal van een gezond persoon zijn:
1 glycogeen → maltose
2 dipeptiden → aminozuren
3 triglyceriden → monoglyceriden
De enzymsupplementen die Bram bij elke maaltijd slikt werken goed maar toch is zijn vetvertering niet optimaal: hij heeft een vettige ontlasting.
Bram moet zijn best doen om niet af te vallen. Net als veel andere CF-patiënten heeft hij een verhoogde ruststofwisseling.
De ruststofwisseling kan worden afgeleid uit de meting van het CO2-gehalte én het O2-gehalte van de lucht die in- en uitgeademd wordt tijdens rust.
Gegevens met betrekking tot de dissimilatie zijn:
1 In spieren kan anaerobe dissimilatie optreden, waarbij melkzuur wordt gevormd maar geen CO2.
2 Bij de dissimilatie van eiwitten en vetten wordt meer O2 verbruikt dan er aan CO2 wordt gevormd.
De lichamelijke conditie van Bram wordt goed gecontroleerd. Een maat voor de conditie is de VO2-max: het maximale volume zuurstof dat bij maximale lichamelijke inspanning per tijdseenheid getransporteerd en verbruikt wordt. Hoe hoger de VO2-max is, hoe beter de conditie is.
Drie orgaanstelsels beïnvloeden de VO2-max. In afbeelding 1 is de samenhang tussen deze drie orgaanstelsels schematisch weergegeven.
De VO2-max kan ook afgeleid worden uit een inspanningstest. Bram moet dan zo hard mogelijk fietsen op een hometrainer terwijl de samenstelling van de lucht die hij in- en uitademt voortdurend geregistreerd wordt. De VO2-max is bereikt als de hoeveelheid zuurstof die Bram opneemt niet meer toeneemt, ondanks een toenemende inspanning.
Om het resultaat van de VO2-max-meting te beoordelen en te vergelijken met dat van andere personen, wordt er doorgaans gecorrigeerd voor het lichaamsgewicht. De uitkomst wordt dan uitgedrukt in het maximale aantal milliliters opgenomen zuurstof per kilogram lichaamsgewicht per minuut. CF-kinderen hebben echter een lager lichaamsgewicht dan normaal door een relatief lage vetmassa. Er moet dus een extra correctie plaatsvinden om de VO2-max van Bram te kunnen vergelijken met die van gezonde leeftijdsgenoten. Anders geeft de VO2-max een verkeerde indruk van zijn conditie.
Herhaalde longinfecties leiden tot schade aan de luchtwegwand. Dit geeft problemen doordat lucht wel makkelijk de longen inkomt, maar er door obstructie niet makkelijk uitgaat. Hierdoor wordt er telkens iets meer lucht ingeademd dan uitgeademd. Het gevolg is ‘hyperinflatie’.
Bij elk bezoek aan het CF-centrum wordt de longfunctie van Bram onderzocht en worden de longparameters vergeleken met die van het vorige bezoek. Twee longparameters zijn:
− het restvolume
− de vitale capaciteit
Genezing van CF zou op termijn wellicht mogelijk zijn met behulp van gentherapie. Een methode die is onderzocht, is het inbrengen van een intact CFTR-gen in de epitheelcellen van de luchtwegen van CF-patiënten. Die epitheelcellen gingen vervolgens het juiste CFTR-eiwit produceren. Hoewel de patiënten hierdoor een verbeterde longfunctie kregen, was er geen sprake van genezing van CF.
Vraag 20 2 punten
Leven met cystic fibrosis. Net als veel andere CF-patiënten heeft Bram een verhoogde ruststofwisseling. De ruststofwisseling kan worden afgeleid uit de meting van het CO2-gehalte én het O2-gehalte van de lucht die in- en uitgeademd wordt tijdens rust. Gegevens met betrekking tot de dissimilatie zijn: 1 In spieren kan anaerobe dissimilatie optreden, waarbij melkzuur wordt gevormd maar geen CO2. 2 Bij de dissimilatie van eiwitten en vetten wordt meer O2 verbruikt dan er aan CO2 wordt gevormd. Welk van deze gegevens verklaart dat de meting van het CO2-gehalte in de uitademingslucht alleen niet voldoende is om de ruststofwisseling te bepalen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Afbeelding 1

Drie in elkaar grijpende tandwielen, genummerd 1, 2 en 3. Onder tandwiel 1 staat het woord mitochondriën, bij een symbool in dat tandwiel. Rechts van tandwiel 3 is een pijl met het label lucht, met O2 erboven en CO2 eronder.
Vraag 21 2 punten
Leven met cystic fibrosis. Drie orgaanstelsels beïnvloeden de VO2-max. In afbeelding 1 is de samenhang tussen deze drie orgaanstelsels schematisch weergegeven. Welke orgaanstelsels zijn in afbeelding 1 als tandwielen voorgesteld? Zet de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar op je antwoordblad en noteer de namen van de betreffende orgaanstelsels erachter.
Bekijk het antwoord
- Ten minste twee van de drie orgaanstelsels juist genoemd (1 spierstelsel, 2 bloedvatenstelsel, 3 ademhalingsstelsel). (1p)
- Alle drie orgaanstelsels juist genoemd (1 spierstelsel, 2 bloedvatenstelsel, 3 ademhalingsstelsel). (1p)
Drie nummers juist 2 punten, twee nummers juist 1 punt, minder dan twee juist 0 punten. Het juiste antwoord is 1 spierstelsel (bewegingsstelsel), 2 bloedvatenstelsel (bloedsomloop), 3 ademhalingsstelsel (luchtwegstelsel).
Vraag 22 2 punten
Leven met cystic fibrosis. De VO2-max kan worden berekend met de volgende waarden: r het O2-gehalte in aders; s het O2-gehalte in slagaders; t de hartslagfrequentie; u het slagvolume van het hart. Met behulp van welke formule kan de VO2-max dan berekend worden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 23 2 punten
Leven met cystic fibrosis. CF-kinderen hebben een lager lichaamsgewicht dan normaal door een relatief lage vetmassa. Er moet dus een extra correctie plaatsvinden om de VO2-max van Bram te kunnen vergelijken met die van gezonde leeftijdsgenoten. Als de VO2-max zonder extra correctie berekend wordt per kilogram lichaamsgewicht, is het resultaat dan een onderschatting of een overschatting van de conditie van Bram? En moet, om dit te corrigeren, de uitkomst van de VO2-max-meting worden berekend per kilogram vetmassa, of per kilogram vetvrije massa?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 24 2 punten
Leven met cystic fibrosis. Herhaalde longinfecties leiden tot schade aan de luchtwegwand. Hierdoor wordt er telkens iets meer lucht ingeademd dan uitgeademd. Het gevolg is ‘hyperinflatie’. Bij elk bezoek aan het CF-centrum wordt de longfunctie van Bram onderzocht. Twee longparameters zijn het restvolume en de vitale capaciteit. Welke uitkomst van het onderzoek duidt op toegenomen hyperinflatie?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2018, tijdvak 1: Hoogteziekte
Vraag 1 2 punten
Wanneer je overnacht op grote hoogte, kan je ademhaling tijdens de slaap een abnormaal patroon vertonen: de ademhaling houdt zo nu en dan op, gevolgd door een periode van versneld ademen. Het ademcentrum reageert onder andere op de pCO2 en de pO2 in het bloed. Welke verandering in de pO2 of de pCO2 is mogelijk de oorzaak van het zo nu en dan stoppen van de ademhaling op grote hoogte?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Uitwerkbijlage

Lege regelkring op de uitwerkbijlage. Boven staan de labels lage pO2 (links) en hoge pO2 (midden). Er zijn vier lege vakjes: een rechthoek links, een afgeronde vorm midden links, een rechthoek onder het midden en een rechthoek rechts boven. Een pijl van rechts naar hoge pO2 heeft al een +. Drie lege cirkels staan bij pijlen en moeten met + of - worden ingevuld.
Vraag 2 3 punten
De gaswisseling verbetert na een verblijf van enige weken op grote hoogte: door de invloed van een bepaald hormoon neemt de zuurstofopname geleidelijk toe. In de uitwerkbijlage is een aanzet gegeven van de regelkring waarbij dit hormoon betrokken is. Maak de regelkring af zodat duidelijk wordt hoe deze leidt tot een betere zuurstofopname na een lang verblijf op grote hoogte. Vul de naam in van het hormoon, van een celtype, van een orgaan en van een specifiek onderdeel of weefsel in een orgaan. Geef bij drie pijlen aan of het stimulering (+) of remming (-) betreft.
Bekijk het antwoord
- Vier termen juist op de juiste plaats: EPO (hormoon), nier(en) of hormoonproducerend nierweefsel (orgaan), (rood) beenmerg of bot(ten) (specifiek onderdeel of weefsel in een orgaan), en rode bloedcel(len) (celtype). Is een van de termen niet of verkeerd geplaatst, dan 1 punt; zijn twee of meer termen niet of verkeerd geplaatst, dan 0 punten. (2p)
- Stimulering (+) en remming (-) op de drie aangegeven plaatsen juist, in combinatie met de juist geplaatste nier(en) of nierweefsel en EPO. (1p)
Lage pO2 stimuleert (+) de nieren. De nieren maken het hormoon EPO. EPO stimuleert (+) het rood beenmerg of de botten, die rode bloedcellen maken. De rode bloedcellen zorgen voor een hogere pO2 (+, al gegeven), en een hoge pO2 remt (-) de nieren. Vakjes: de linker rechthoek is de nier(en) of het hormoonproducerende nierweefsel, de afgeronde vorm is EPO, de onderste rechthoek is het (rode) beenmerg of de bot(ten), de rechter rechthoek zijn de rode bloedcel(len). Plaatsing van de drie pijlen: lage pO2 naar nieren +, hoge pO2 naar nieren -, EPO naar rood beenmerg of bot +.
Diagram A Afbeelding 3

Zuurstofverzadigingscurve van hemoglobine. Horizontale as: pO2 (kPa), van 0 tot 16. Verticale as: % verzadigd Hb, van 0 tot 100. De grijze curve is de curve uit afbeelding 2, met hulplijnen. In diagram A wijst een zwarte pijl bij ongeveer 7 kPa de verzadiging aan die bij deze zuurstofspanning hoort.
Diagram B Afbeelding 3

Zuurstofverzadigingscurve van hemoglobine, met dezelfde assen als diagram A. De grijze curve is de curve uit afbeelding 2. De zwarte curve ligt lager en vlakt af op ongeveer 50 % verzadigd Hb. Een zwarte pijl bij 14 kPa laat het verschil met de grijze curve zien.
Diagram C Afbeelding 3

Zuurstofverzadigingscurve van hemoglobine, met dezelfde assen als diagram A. De grijze curve is de curve uit afbeelding 2. Een zwarte pijl bij ongeveer 4 kPa geeft de verzadiging bij die zuurstofspanning aan, die lager ligt dan op de grijze curve.
Vraag 3 2 punten
Een klimmer op weg naar de top van de Mount Everest verblijft enige tijd in kamp 1, waar veel minder zuurstof in de lucht aanwezig is dan op zeeniveau. Hierdoor is de zuurstofspanning in het bloed van de lichaamsslagaders ongeveer de helft van normaal. In afbeelding 3 zijn drie diagrammen A, B en C getekend met daarin in grijs opgenomen het diagram met hulplijnen van afbeelding 2. Ga ervan uit dat alle andere factoren (zoals hematocrietwaarde, pH, hartminuutvolume, ademfrequentie) gelijk blijven. Welk diagram (in afbeelding 3) laat op een juiste manier zien wat de zuurstofspanning van het aderlijk bloed van deze klimmer zou zijn?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 4 3 punten
Een laag zuurstofgehalte in de longblaasjes beïnvloedt de doorbloeding van de longen. In longdelen met een lage pO2 vernauwen de slagadertjes. Hierdoor wordt de bloedstroom verlegd naar zuurstofrijkere longblaasjes. Als gevolg van deze veranderde doorbloeding kan echter longoedeem ontstaan. De situatie verslechtert dan snel. Leg uit hoe vaatvernauwing in longslagadertjes kan leiden tot longoedeem, en hoe als gevolg daarvan de zuurstofverzadiging van het bloed in de longen verder verslechtert.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat als gevolg van de vaatvernauwing de bloeddruk stijgt. (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat waardoor er meer vocht (dan normaal) uit de haarvaten treedt. (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat als gevolg van de vochtophoping in het longweefsel de diffusie vermindert, de diffusieafstand toeneemt, de diffusiecoëfficiënt verandert of het diffusieoppervlak afneemt. (1p)
Afbeelding 4

Schema van een cel uit een nierbuisje. Links de voorurine, rechts de weefselvloeistof. In de cel zijn de tussenproducten 1 en 2 aangegeven met die nummers. Labels in het schema: HCO3- (links en rechts), H+, H2O en geresorbeerd HCO3-. Legenda: E = koolzuuranhydrase.
Vraag 6 1 punt
Een veel gebruikt medicijn om een snellere aanpassing aan hoogte mogelijk te maken is acetazolamide. Acetazolamide remt het enzym koolzuuranhydrase, dat in de epitheelcellen van de nierbuisjes betrokken is bij de regulatie van de pH van het inwendig milieu (zie afbeelding 4). In dit schema zijn twee tussenproducten met respectievelijk nummer 1 en nummer 2 aangegeven. Noteer de formules van deze twee tussenproducten.
Bekijk het antwoord
- Noteert (1) CO2 en (2) OH-. De schrijfwijzen OH, HO en HO- zijn hier ook goed; de termen koolstofdioxide en hydroxide niet. (1p)
Vraag 7 2 punten
Door het gebruik van acetazolamide daalt de pH van het bloed. Leg dit uit aan de hand van de gegevens in afbeelding 4.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat door acetazolamide er minder koolzuuranhydrase-activiteit is, en dus minder resorptie van HCO3- . (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat daardoor in het bloed minder H+ gebonden wordt, waardoor het bloed minder zuur kan neutraliseren en de pH daalt. (1p)
Vraag 8 2 punten
Een klimmer neemt even pauze en slikt een acetazolamidetablet. Door de verlaagde pH van zijn bloed gaat hij dieper ademhalen en verbetert de zuurstofverzadiging van het slagaderlijk bloed. Welk te meten longvolume van de klimmer wordt dan vergroot?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2018, tijdvak 1: Bruin vet
Opgavetekst
Afbeelding 1 Witte vetcel

Tekening van een witte vetcel: een grote vetdruppel die bijna de hele cel vult, een kern aan de rand en weinig mitochondria.
Afbeelding 1 Bruine vetcel

Tekening van een bruine vetcel: meerdere kleinere vetdruppels, een kern, en veel mitochondria (ovale, gestreepte organellen) verspreid door de cel.
Vraag 20 2 punten
Wij hebben twee soorten vetweefsel. Wit vetweefsel met witte vetcellen dient vooral voor het aanleggen van een reservevoorraad brandstof. Bruin vetweefsel met bruine vetcellen slaat ook vet op, maar dat is bedoeld om actief te verbranden en zo extra warmte op te wekken. De bouw van witte en bruine vetcellen is schematisch weergegeven in afbeelding 1. Leg uit, aan de hand van twee typische kenmerken van de bruine vetcel (afbeelding 1), hoe deze is aangepast aan de beschreven functie.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de bruine vetcel meer of veel mitochondria bezit, waardoor snellere of meer verbranding kan plaatsvinden en dus een grotere warmteproductie. (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat de bruine vetcel meerdere kleine vetdruppels bezit, waardoor door het grotere oppervlak het vet snel beschikbaar is voor verbranding. (1p)
Worden alleen de twee typische kenmerken genoemd, zonder uitleg waarom dat past bij de functie, dan wordt 1 scorepunt toegekend.
Uitwerkbijlage

Schema van het mitochondrium: bovenaan het buitenmembraan en de intermembraanregio, onderaan het binnenmembraan met van links naar rechts thermogenine, eiwitcomplex I, III, IV en ATP-synthetase. Onder het binnenmembraan ligt de mitochondriale matrix.
Vraag 21 2 punten
In de uitwerkbijlage is schematisch het dubbele membraan van een mitochondrium weergegeven, met een aantal eiwitcomplexen van de ademhalingsketen, ATP-synthetase en het thermogenine. Bij de versnelde aerobe dissimilatie waarbij zowel extra warmte als ATP wordt opgewekt, passeren grote hoeveelheden protonen het mitochondriale binnenmembraan. Geef in de uitwerkbijlage met vijf pijlen de richting aan waarin de protonenstromen zich dan door de vijf eiwitcomplexen verplaatsen.
Bekijk het antwoord
- Drie pijlen door de complexen I, III en IV in de richting van de intermembraanregio. (1p)
- Twee pijlen door thermogenine en door ATP-synthetase in de richting van de matrix. (1p)
Protonen worden door de complexen I, III en IV van de matrix naar de intermembraanregio gepompt: de pijlen door I, III en IV wijzen naar de intermembraanregio. Via thermogenine en ATP-synthetase stromen de protonen terug naar de matrix: de pijlen door thermogenine en ATP-synthetase wijzen naar de matrix.
Aanvulling op het correctievoorschrift: een schema met alle pijlen de verkeerde kant op (verwisseling van intermembraanregio en mitochondriale matrix) krijgt 1 scorepunt.
2018, tijdvak 2: De lauwbloedige koningsvis
Vraag 1 2 punten
Endothermie komt alleen bij grote vissoorten voor. Leg uit dat het voor kleine vissoorten, door hun grotere oppervlakte-inhoudverhouding, ongunstig is om endotherm te zijn.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat kleine vissen (door hun relatief grotere lichaamsoppervlak) meer warmteverlies hebben dan grote vissen (1p)
- Noemt dat er (naar verhouding) meer voedsel of energie nodig is voor endothermie (1p)
Vraag 2 2 punten
De koningsvis is extreem gespierd en zijn spieren zijn opvallend donkerrood, door een grote hoeveelheid myoglobine. Leg uit hoe de aanwezigheid van myoglobine in de spieren bijdraagt aan het jachtsucces van de koningsvis.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat er extra O2 in het myoglobine is opgeslagen, die vrijkomt als de pO2 te laag wordt (1p)
- Noemt dat de zwemspieren daardoor meer energie kunnen vrijmaken, of langer aeroob kunnen dissimileren, zodat de vis sneller of langer kan jagen (1p)
tabel 1
| Lichaamsgebied | Gem. temperatuur (°C) ± standaardafwijking | Temperatuurverschil t.o.v. zeewater (°C) ± standaardafwijking | Aantal onderzochte vissen |
|---|---|---|---|
| Aan dek gemeten koningsvissen | |||
| borstvinspier | 13,8 ± 1,5 | 3,8 ± 0,8 | 22 |
| hart | 13,2 ± 1,7 | 3,2 ± 0,7 | 21 |
| schedel | 16,1 ± 3,9 | 6,0 ± 3,0 | 22 |
| buikholte | 13,5 ± 1,6 | 3,5 ± 1,0 | 19 |
| Vrij zwemmende koningsvissen met datarecorder | |||
| borstvinspier | 14,4 ± 0,4 | 4,8 ± 1,2 | 4 |
Vraag 3 1 punt
Volgens de onderzoekers is de samentrekking van de borstvinspieren de grootste bron van warmteproductie. In de buikholte wordt veel minder warmte geproduceerd. Verklaar waardoor de buikholte toch vrijwel dezelfde temperatuur heeft als de borstvinspier.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de door de borstvinspieren opgewekte warmte door de bloedsomloop naar de buikholte wordt vervoerd, of dat de warmte die de organen in de buikholte opwekken door het grote volume goed wordt vastgehouden (1p)
Vraag 4 2 punten
Twee uitspraken over de gegevens in tabel 1 zijn: 1 Naast de borstvinspier is er nog een ander gebied waar veel warmte wordt geproduceerd. 2 Uit de grote spreiding in de gemeten temperaturen van de schedel blijkt dat deze metingen niet valide zijn. Welke van deze uitspraken wordt of worden ondersteund door de gegevens in tabel 1?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
afbeelding 2

Lijndiagram van een meetperiode van ruim drie uur (19:00 tot 22:20) bij een vrij zwemmende koningsvis met datarecorder. Horizontale as: tijd van de dag. Linker verticale as: temperatuur (°C), van 2 tot 18. Rechter verticale as: diepte (m), van 0 bovenaan tot 100 onderaan. De drie genummerde lijnen: lijn 1 (stippellijn) ligt rond 13 tot 14 °C; lijn 2 (streeplijn) ligt rond 10 tot 11 °C; lijn 3 (doorgetrokken lijn) hoort bij de diepte op de rechter as. Lijn 3 zakt rond 20:20 naar ongeveer 90 tot 100 m en ligt daarna tussen ongeveer 60 en 80 m.
Vraag 5 1 punt
In afbeelding 2 staan de resultaten van een meetperiode van ruim drie uur bij één van de vrij zwemmende koningsvissen, uitgerust met een datarecorder. De drie genummerde lijnen in het diagram hebben betrekking op metingen van de zwemdiepte, de watertemperatuur op die diepte en de temperatuur van de borstvinspier. Noteer de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en schrijf erachter welke gemeten grootheid bij de betreffende lijn hoort.
Bekijk het antwoord
- Lijn 1 is de temperatuur van de borstvinspier, lijn 2 de watertemperatuur en lijn 3 de zwemdiepte (1p)
afbeelding 4

Cladogram met vijf afstammingslijnen (1 tot en met 5) van de koningsvis Lampris guttatus en de verwante soort Lampris immaculatus. Lampris immaculatus staat onderaan. Afstammingslijnen 1 en 2 zitten het dichtst bij Lampris immaculatus. Afstammingslijn 3 is de grootste tak. Afstammingslijnen 4 en 5 zitten hoger in het cladogram.
Vraag 7 2 punten
Op basis van dit cladogram worden drie beweringen gedaan: 1 Lampris immaculatus is de gemeenschappelijke voorouder van alle koningsvissen. 2 Afstammingslijn 2 is meer verwant met 4 dan met 1. 3 Afstammingslijn 3 is meer verwant met 4 dan met 5. Noteer de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar op je antwoordblad en schrijf erachter of de betreffende bewering wel of niet juist is.
Bekijk het antwoord
- Per bewering het juiste oordeel: 1 niet juist, 2 wel juist, 3 niet juist (2p)
Puntentabel uit het correctievoorschrift: alle drie juist = 2 punten; twee juist = 1 punt; minder dan twee juist = 0 punten.
Vraag 8 2 punten
Donald reageert op een bericht over de warmbloedige koningsvis: 'Ik geloof dit niet! Als deze vis warmbloedig is, is hij dan geëvolueerd uit een zoogdier?' Op school bespreken leerlingen het idee van Donald. Drie reacties zijn: 1 Als lauwbloedige vissen, net zoals walvissen, uit zoogdieren zouden zijn geëvolueerd, dan zouden ze longen hebben en geen kieuwen. 2 Er heeft co-evolutie plaatsgevonden, waardoor zowel de koningsvissen als de zeezoogdieren endotherm werden en hierin op elkaar lijken. 3 Koningsvissen zijn de lauwbloedige evolutionaire schakel tussen de koudbloedige vissen en de warmbloedige zoogdieren. Noteer de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar op je antwoordblad en schrijf erachter of de betreffende reactie wel of niet juist is.
Bekijk het antwoord
- Per reactie het juiste oordeel: 1 wel juist, 2 niet juist, 3 niet juist (2p)
Puntentabel uit het correctievoorschrift: alle drie juist = 2 punten; twee juist = 1 punt; minder dan twee juist = 0 punten.
Hoe vaak ademhaling in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 28 | 1 | 3% |
| 2026, tijdvak 2 | 10-13 | 4 | 10% |
| 2025, tijdvak 1 | 37 | 1 | 3% |
| 2024, tijdvak 1 | 8, 30 | 2 | 5% |
| 2024, tijdvak 2 | 13, 31 | 2 | 5% |
| 2023, tijdvak 1 | 2, 5 | 2 | 5% |
| 2023, tijdvak 2 | 30 | 1 | 3% |
| 2022, tijdvak 1 | 30-32 | 3 | 8% |
| 2022, tijdvak 3 | 3, 35-36 | 3 | 8% |
| 2021, tijdvak 2 | 14-17, 19 | 5 | 13% |
| 2019, tijdvak 1 | 2-5 | 4 | 11% |
| 2019, tijdvak 2 | 20-24 | 5 | 13% |
| 2018, tijdvak 1 | 1-4, 6-8, 20-21 | 9 | 24% |
| 2018, tijdvak 2 | 1-5, 7-8 | 7 | 18% |
In 14 van de 18 ingedeelde examens biologie vwo staat een vraag over ademhaling, samen 49 vragen (7% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2018, tijdvak 1: 9 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 4% van de vragen over ademhaling, daarvoor 9%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.
Oefenen met ademhaling
Maak de 15 nieuwste examenvragen over ademhaling online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over ademhaling
Andere onderwerpen biologie vwo
- Ecologie
- DNA en eiwitsynthese
- Erfelijkheid
- Zenuwstelsel en hormonen
- Afweer
- Planten en fotosynthese
- Voeding en vertering
- Bloedsomloop
- Evolutie
- Cellen
- Voortplanting
Ademhaling op andere niveaus
- Examenvragen ademhaling biologie havo
- Examenvragen ademhaling biologie vmbo-bb
- Examenvragen ademhaling biologie vmbo-gl/tl
- Examenvragen ademhaling biologie vmbo-kb
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen biologie vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker biologie per vraagtype nakijkt, lees je op biologie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op biologie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt ademhaling voor in het eindexamen biologie vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 49 vragen over ademhaling, 7% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 14 van die examens.
In welk examen biologie vwo stonden de meeste vragen over ademhaling?
In het examen van 2018, tijdvak 1, met 9 vragen: 1-4, 6-8, 20-21.
Hoe oefen ik examenvragen over ademhaling?
Op deze pagina staan alle vragen over ademhaling met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.