Examenvragen bloedsomloop biologie vwo
39 vragen over bloedsomloop uit 15 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Bloedsomloop komt in 15 van de 18 examens biologie vwo voor, met 39 vragen (6% van alle examenvragen). Het meest in 2026, tijdvak 1 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over bloedsomloop
Per examen de vragen over bloedsomloop, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Bloedplaatjes belaagd
Opgavetekst
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
Toen Rosie werd geboren, viel het de verloskundige op dat ze rode en paarse vlekjes had over haar hele lichaam.
In het ziekenhuis werd de samenstelling van Rosies bloed bekeken. Het bleek dat ze een vorm van trombocytopenie heeft, een tekort aan bloedplaatjes. De paarse vlekjes bij Rosie zijn kleine bloedingen in de huid (bloeduitstortinkjes).
Bloedplaatjes zorgen voor de instandhouding van de cell junctions: de verbindingen tussen de endotheelcellen (dekweefselcellen) van de bloedvaten.
Vraag 1 2 punten
Leg uit – aan de hand van dit gegeven – hoe de bloeduitstortinkjes in Rosies huid ontstaan.
Foto van een slapende pasgeboren baby, bij de casus over Rosie. Bekijk in Opgaven, pagina 2
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat
- door het tekort aan bloedplaatjes de hechting tussen endotheelcellen vermindert, / door het tekort aan bloedplaatjes de verbindingen tussen endotheelcellen worden afgebroken,
- (waardoor) bloed kan weglekken uit de bloedvaten/haarvaten.
Bloedplaatjes ontstaan in het rode beenmerg. Bij de differentiatie van megakaryoblasten ontstaan grote cellen die uiteindelijk uiteenvallen in kleine blaasjes zonder celkern: de bloedplaatjes. De rijping van de megakaryoblasten wordt gestimuleerd door het signaaleiwit TPO. Een terugkoppelingsmechanisme met het aantal bloedplaatjes zorgt ervoor dat in een gezonde situatie de concentratie bloedplaatjes in het bloed stabiel blijft.
Vraag 2 2 punten
Neemt door een toename van het aantal bloedplaatjes de TPO-concentratie af of toe? En is deze regulatie van de concentratie bloedplaatjes een voorbeeld van negatieve terugkoppeling of van positieve terugkoppeling?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
Om de trombocytopenie bij Rosie vast te stellen, is het aantal bloedplaatjes in het bloed bepaald. Door toevoeging van een kleurstof aan een microscopisch preparaat van bloed, worden bloedplaatjes zichtbaar als donkere vlekken.
In de afbeelding zijn een microscopisch preparaat van normaal bloed en een microscopisch preparaat van het bloed van Rosie weergegeven.
Vraag 3 2 punten
Hoeveel bloedplaatjes zijn ongeveer aanwezig in een mm³ bloed van Rosie? Gebruik je informatieboek.
Twee microscopische preparaten van bloed, normaal bloed en bloed van Rosie, met bloedplaatjes als donkere vlekken. Bekijk in Opgaven, pagina 3
Bekijk het antwoord
Antwoord: E
E
Door het tekort aan bloedplaatjes treedt bij Rosie tijdens een bloeding verminderde bloedstolling op. Interne bloedingen zouden daardoor ernstige gevolgen hebben voor Rosie.
Hieronder staan enkele stoffen die betrokken zijn bij bloedstolling.
- 1 protrombine
- 2 trombine
- 3 fibrinogeen
- 4 fibrine
Bij Rosie zal de concentratie van een aantal van deze stoffen lager zijn dan bij een gezonde persoon.
Vraag 4 2 punten
Noteer de nummers van die stoffen.
Bekijk het antwoord
2 en 4
2026, tijdvak 1: Imker door bijensteken naar de eerste hulp
Opgavetekst
Imker Bert werd bij de spoedeisende hulp van een ziekenhuis binnengebracht nadat hij meerdere keren was gestoken door zijn bijen. Dit veroorzaakte een allergische reactie waardoor zijn hele gezicht opzwol.
De allergische reactie bij Bert was het gevolg van het binden van antigenen uit het bijengif aan bepaalde witte bloedcellen, waardoor de mediator histamine vrijkomt.
De zwellingen in Berts gezicht zijn het gevolg van oedeemvorming.
Na een bijensteek kan de bloeddruk zo ver dalen dat er geen polsslag te voelen is. In de ambulance werden Berts hartslag en bloeddruk gemeten. Zijn bloeddruk was heel laag.
Vraag 22 2 punten
Welke verandering in de slagader van de pols is normaal voelbaar als de polsslag? En welke druk heerst op dat moment in die slagader?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
De arts schrijft een adrenalinepen voor. Als Bert dan nog eens gestoken wordt, kan hij zichzelf daarmee meteen adrenaline toedienen zodat er geen levensbedreigende verlaging van de bloeddruk kan optreden.
Vraag 27 2 punten
Hieronder staan enkele effecten van adrenaline.
- 1 samentrekking van glad spierweefsel in de slagadertjes
- 2 toename van de doorbloeding van skeletspieren
- 3 toename van de hartslagfrequentie
- 4 verwijding van de bronchiën
Schrijf de nummers 1 tot en met 4 onder elkaar. Noteer erachter of het bijbehorende effect wel of geen toename van de bloeddruk zal veroorzaken.
Bekijk het antwoord
- 1 wel
- 2 geen
- 3 wel
- 4 geen
2026, tijdvak 2: Vitamine D
Opgavetekst
Onderzoekers ontdekken steeds meer over de rol van vitamine D voor ons immuunsysteem. Veel mensen hebben een gebrek aan deze vitamine.
De vetoplosbare vitamines D2 en D3 zijn belangrijk voor mensen. Vitamine D2 zit in planten en schimmels, en vitamine D3 in dierlijke producten. Vitamine D3 wordt ook aangemaakt uit provitamine D3 wanneer de huid wordt blootgesteld aan ultraviolette straling. Provitamine D3 wordt gevormd uit cholesterol. In de lever worden vitamine D2 en D3 beide omgezet in calcidiol. De nieren zetten die stof vervolgens om in calcitriol. Zie afbeelding 1.

Om vitamine D3, calcidiol en calcitriol te vervoeren via het bloed, worden deze stoffen gebonden aan het plasma-eiwit DBP.
Vraag 15 1 punt
Verklaar dat binding aan DBP noodzakelijk is voor het vervoer van vitamine D3 in het bloed.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat vitamine D3 gebonden aan een eiwit oplosbaar is in bloed. / dat vitamine D3 niet oplost in bloed. / dat vitamine D3 niet oplosbaar is in water.
De vitamine D3 die wordt aangemaakt in de huid, wordt via het bloed naar de lever vervoerd.
De vitamine D3 die wordt opgenomen in de darmen, wordt voornamelijk vervoerd in chylomicronen (vetbolletjes). Deze worden eerst via de lymfe en vervolgens via het bloed vervoerd naar de lever.
Vraag 17 2 punten
Via welk bloedvat bereikt vitamine D3 vanuit de huid de lever via de kortste weg? En via welk bloedvat bereikt vitamine D3 in chylomicronen de lever via de kortste weg?
| vanaf de huid via de | vanaf de darmen in chylomicronen via de | |
|---|---|---|
| A | leverslagader | leverslagader |
| B | leverslagader | poortader |
| C | poortader | leverslagader |
| D | poortader | poortader |
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A (2)
2026, tijdvak 2: Moleculair gereedschap tegen erfelijk oedeem
Opgavetekst
In 2022 behandelde Danny Cohn als eerste arts in Nederland een patiënt met erfelijk oedeem met crispr-cas. De patiënt kon dezelfde dag al het UMC te Amsterdam verlaten.
Hereditair angio-oedeem type 1 (HAE-1) is een zeldzame erfelijke aandoening. De aandoening veroorzaakt aanvallen van zwellingen bij stress of infectie. Deze zwellingen kunnen op allerlei plaatsen ontstaan, bijvoorbeeld in het gezicht, de handen, of de darmen.
Afbeelding 1 laat zien hoe een aanval rond de mond zich ontwikkelt. Zo’n aanval duurt gemiddeld drie dagen.

Oedeem kan ook andere oorzaken hebben. Hieronder staan drie situaties. 1 een lage bloeddruk 2 een hoge colloïd-osmotische waarde van het bloed 3 een verstopping van de lymfevaten
Vraag 23 2 punten
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende situatie wel of geen oorzaak van oedeem kan zijn.
Bekijk het antwoord
1 geen 2 geen 3 wel
indien drie nummers correct (2)
indien twee nummers correct (1)
indien minder dan twee nummers correct (0)
2025, tijdvak 1: Histamine-intoxicatie
Opgavetekst
In 2018 meldden enkele personeelsleden van een ziekenhuis zich bij de spoedeisende hulp. Een alerte arts herkende de symptomen van histamine-intoxicatie. Waarschijnlijk hadden ze dit opgelopen door het eten van een bedorven tonijnsalade in het personeelsrestaurant.
In de gladde spiercellen rond de slagadertjes is een ander type histaminereceptoren aanwezig: de H2-receptoren. Binding van histamine aan H2-receptoren laat deze gladde spiercellen ontspannen. Bij histamine-intoxicatie wordt de bloeddruk van de patiënt bepaald.
Vraag 38 1 punt
Welke bloeddruk is passend bij dit effect van histamine?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
Twee andere symptomen van histamine-intoxicatie zijn koorts en een sterker doorbloede en daardoor rode huid. Deze symptomen zijn tegenstrijdig.
Vraag 39 1 punt
Verklaar dat het effect van een sterker doorbloede huid tegengesteld is aan het ontstaan van koorts.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat bij een rode huid (er meer bloed wordt vervoerd door de huid zodat) het lichaam meer warmte kwijtraakt (en er bij koorts juist warmte wordt vastgehouden/geproduceerd).
De personeelsleden met de histamine-intoxicatie kregen clemastine-tabletten. Clemastine blokkeert de H1-receptoren. In de tabel staan enkele farmacologische eigenschappen van dit medicijn.
| maximale werking | binnen 5 tot 7 uur na inname |
| werkingsduur | tot 12 uur na inname |
| resorptie | volledig |
| tijdsduur tot maximale concentratie in het bloed | 2 tot 4 uur na inname |
| opname uit de darmen | vanaf 30 minuten na inname |
| afbraak | in sterke mate in de lever |
Vraag 40 2 punten
Is anderhalf uur na inname de clemastine-concentratie in de leverader hoger of lager dan die in de poortader? En is de clemastine-concentratie in de leverslagader dan hoger of lager dan die in de poortader?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
2025, tijdvak 2: Jakobskruiskruid uit de berm
Opgavetekst
Jakobskruiskruid uit de berm
Jakobskruiskruid is een plant die geliefd is bij bijen en vlinders. De soort wordt daarom veel gebruikt bij ecologisch bermbeheer om bermen mee in te zaaien. Veehouders zijn daar meestal niet blij mee: de plant is namelijk giftig voor runderen en paarden.
Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris, afbeelding 1) is een inheemse plant die vroeger alleen voorkwam in de duinen. De plant groeit daar op zuidhellingen waar konijnen en zandverstuiving ervoor zorgen dat er weinig begroeiing is. De plant is tweejarig. Hij vormt in het eerste jaar een bladrozet en een groot wortelstelsel. In het tweede jaar komt de plant tot bloei en produceert dan enorm veel pluizige zaden. Hierna sterft de plant af.
Afbeelding 1

Foto van jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris).
Bron 10
Jakobskruiskruid in gedroogde vorm is gevaarlijk voor vee. De plant verliest door drogen zijn bitterheid maar niet zijn giftigheid. Runderen en paarden kunnen de plant, als die gemengd is in hooi, niet onderscheiden. Ze eten de plant met de rest van het hooi. De PA's uit de plant worden dan opgenomen in het bloed en kunnen worden uitgescheiden door de nieren. De giftigheid ontstaat als levercellen de PA's omzetten in pyrrolen. Deze stoffen tasten de levercellen aan.
Dieren met vergiftiging door pyrrolen krijgen last van portale hypertensie: een hoge bloeddruk in het poortadersysteem met als gevolg dat vocht vanuit de bloedvaten van de darmen in de buikholte terechtkomt.
Vraag 9 2 punten
Noteer de naam van het proces waarbij bloedplasma de bloedvaten verlaat en weefselvloeistof wordt. Verklaar hoe de hoge bloeddruk in de poortader de afvoer van de weefselvloeistof uit de buikholte remt.
Bekijk het antwoord
- Noemt filtratie. (1p)
- Verklaart dat door de hogere bloeddruk in de poortader er een verminderde (terug)resorptie plaatsvindt in de weefsels rondom de buikholte, of dat er minder weefselvloeistof terug in het bloed kan worden opgenomen. (1p)
2024, tijdvak 1: Drop
Opgavetekst
Afbeelding 1

Drop en zoethoutthee bevatten glycyrrhizine (GL). Deze stof zorgt voor de typische dropsmaak en heeft een grote zoetkracht. GL wordt in de darmen door darmbacteriën gehydrolyseerd. Hierbij ontstaat glycyrrhetinezuur (GA), dat wordt opgenomen in het bloed. In de lever wordt een gedeelte van het GA omgezet in een aantal verschillende stoffen die via de gal worden afgevoerd. Een gedeelte daarvan wordt in de darm weer omgezet in GA en vervolgens opgenomen en getransporteerd naar de lever. Deze cyclus heet de enterohepatische circulatie (afbeelding 1).
Schema van de lever, de galblaas, de galbuis, de darm en de poortader. De galbuis loopt van de lever naar de darm en de galblaas komt uit op de galbuis. De poortader loopt van de darm naar de lever.
Vraag 24 1 punt
De toename van de osmotische waarde leidt tot een hoge bloeddruk. Dit kan oedeem veroorzaken.
Verklaar hoe een hoge bloeddruk oedeem kan veroorzaken.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat door een hoge bloeddruk meer vocht de haarvaten verlaat, dat meer filtratie plaatsvindt, of dat minder (terug)resorptie in de weefsels plaatsvindt. (1p)
2024, tijdvak 1: Bonenziekte
Opgavetekst
Afbeelding 1

Schema van de pentose-fosfaatweg. Glucose wordt via glucose-6-fosfaat omgezet in 6-fosfaatgluconaat; het enzym G6PD zet hierbij NADP+ om in NADPH. Uit 6-fosfaatgluconaat ontstaan CO2 en pentose, waarbij NADP+ wordt omgezet in NADPH. Glutathion en GSSG zetten H2O2 om in H2O; O2⁻ wordt omgezet in H2O2. Met acetyl-CoA ontstaan vetzuren, waarbij NADPH wordt omgezet in NADP+.
Vraag 29 2 punten
Doordat de rode bloedcellen van Fabio openbarsten (hemolyse), ontstaat bloedarmoede. Symptomen die Fabio kan krijgen na het eten van tuinbonen, zijn een gele huid en geelverkleuring van zijn oogwit.
Leg uit hoe hemolyse leidt tot deze geelverkleuring.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat hemoglobine uit de beschadigde rode bloedcellen wordt afgebroken. (1p)
- Uit het antwoord blijkt dat het daarbij gevormde bilirubine zich ophoopt, of in de huid of in het oogwit terechtkomt. (1p)
Als de kandidaat galkleurstof noemt in plaats van bilirubine, dit niet aanrekenen.
2024, tijdvak 1: PFAS in groentetuintjes
Opgavetekst
Afbeelding 1

Structuurformule van PFOA (perfluoroctaanzuur): een keten van acht koolstofatomen waarbij alle waterstofatomen zijn vervangen door fluoratomen (F), met aan het uiteinde een carboxylgroep (C=O en OH).
Vraag 39 1 punt
PFOA wordt nauwelijks uitgescheiden doordat veel PFOA-moleculen binden aan plasma-eiwitten in het bloed. De PFOA-moleculen die niet gebonden zijn, kunnen wel worden uitgescheiden.
Verklaar waardoor de binding van PFOA aan plasma-eiwitten de uitscheiding van PFOA belemmert.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat eiwitten bij ultrafiltratie in het bloed blijven, of dat eiwitten niet of nauwelijks worden uitgescheiden of in de (voor)urine terechtkomen. (1p)
2024, tijdvak 2: Gentherapie nagemaakt
Opgavetekst
Gentherapie nagemaakt
De gentherapie Glybera was effectief bij mensen met lipoproteïnelipase-deficiëntie, een zeldzame stofwisselingsziekte waarbij de stofwisseling van vetten is verstoord. Maar vanwege de hoge kosten is Glybera van de markt gehaald. Een groep onafhankelijke biologen maakt nu een alternatief voor deze gentherapie.
Het vervoer van vetten in de bloedbaan vindt onder andere plaats door chylomicronen. Chylomicronen zijn lipoproteïnen die worden gemaakt door de darmepitheelcellen. Voor de productie van chylomicronen worden de verteringsproducten van vetten gebruikt. In afbeelding 1 is de vorming van chylomicronen door een darmepitheelcel weergegeven. Daarin zijn proces P en de onderdelen Q, R en S aangegeven.
Afbeelding 1

Schema van de vorming van chylomicronen door een darmepitheelcel. Links een vetdruppel die via proces P tot vetdruppeltjes wordt en door vertering wordt afgebroken. In de darmepitheelcel zijn glad en ruw ER, een organel aangegeven met Q, en chylomicronen te zien. Rechts twee vaten, aangegeven met R en S.
Bron 23
Bij mensen met LPL-deficiëntie veroorzaakt een normaal dieet een veel te hoog triglyceridegehalte in het bloed. Een hoog triglyceridegehalte van het bloed is zichtbaar na centrifugeren. De fractie waarin de chylomicronen zich bevinden, is dan anders van kleur dan normaal. In afbeelding 3 is een buisje normaal bloed voor en na centrifugeren weergegeven. De fracties na centrifugeren zijn aangegeven met P en Q. Bloed bevat onder andere plasma, rode bloedcellen en witte bloedcellen.
Afbeelding 3

Een buisje normaal bloed voor en na centrifugeren. Na centrifugeren is de bovenste, lichte fractie aangegeven met P en de onderste, donkere fractie met Q.
Vraag 22 2 punten
Bij mensen met LPL-deficiëntie veroorzaakt een normaal dieet een veel te hoog triglyceridegehalte in het bloed. In afbeelding 3 is een buisje normaal bloed voor en na centrifugeren weergegeven. De fracties na centrifugeren zijn aangegeven met P en Q. Bloed bevat onder andere plasma, rode bloedcellen en witte bloedcellen. Schrijf de letters P en Q onder elkaar en noteer erachter welk of welke van de bovenstaande bloedbestanddelen in de betreffende fractie aanwezig is of zijn. Noteer ook in welke fractie de chylomicronen zich zullen bevinden.
Bekijk het antwoord
- Noemt de juiste bloedbestanddelen per fractie: P (bloed)plasma en chylomicronen; Q witte bloedcellen en rode bloedcellen. (1p)
- Noemt dat de chylomicronen zich bevinden in fractie P, de fractie met het bloedplasma. (1p)
2023, tijdvak 1: Maarten van der Weijden zwemt de Elfstedentocht
Opgavetekst
Maarten van der Weijden zwemt de Elfstedentocht
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
In 2018 deed olympisch zwemkampioen Maarten van der Weijden zijn eerste poging om de 200 kilometer lange Elfstedentocht te zwemmen om geld in te zamelen voor onderzoek naar de behandeling van kanker (afbeelding 1). Deze poging slaagde net niet, maar een jaar later lukte het wel.
Gedurende een intensieve trainingsperiode heeft Maarten zijn lichaam voorbereid op deze uitzonderlijke inspanning. Door de training is zijn maximale zuurstofopname vergroot. Dit is op weefselniveau te verklaren doordat de concentratie van rode bloedcellen in het bloed verhoogd is. Ook op andere organisatieniveaus zijn als gevolg van training veranderingen opgetreden die leiden tot een vergroting van de maximale zuurstofopname uit de lucht.
Door de training is ook het aantal haarvaten in Maartens skeletspieren toegenomen. Hierdoor kan in de skeletspieren meer aerobe dissimilatie plaatsvinden.
Vraag 1 1 punt
Ook op andere organisatieniveaus zijn als gevolg van training veranderingen opgetreden die leiden tot een vergroting van de maximale zuurstofopname uit de lucht. Noteer zo’n verandering op orgaanniveau.
Bekijk het antwoord
- Noemt een verandering op orgaanniveau die de maximale zuurstofopname vergroot, bijvoorbeeld: het hart is sterker geworden; toename van de doorbloeding van de longen; een grotere vitale capaciteit; groter longvolume; het aantal longblaasjes is toegenomen; het diffusie-oppervlak van de longen neemt toe; de ademhalingsspieren worden sterker; toename van het hartminuutvolume. (1p)
Opmerkingen van het correctievoorschrift: het antwoord ‘De longen worden groter’ telt goed, het antwoord ‘Het hart wordt groter’ telt goed. Het antwoord ‘grotere spiermassa’ telt niet, het antwoord ‘De ademhalingsfrequentie neemt toe’ telt niet.
Bron 3
Bij zijn eerste poging moest Maarten van zijn arts enkele kilometers voor Dokkum het water verlaten. In de media verschenen al gauw de foto’s van zijn handen en voeten, die een bizar uiterlijk hadden gekregen (afbeelding 2).
De rimpels zijn het resultaat van een reactie van het zenuwstelsel die ervoor zorgt dat de hoeveelheid weefselvloeistof in de huid afneemt.
In afbeelding 3 is een haarvatennetwerk in de huid van een teen schematisch weergegeven. Twee bloedvaten zijn met P en Q aangegeven.
De afname van de hoeveelheid weefselvloeistof in de huid wordt veroorzaakt door een verandering van de filtratie in het weefsel. Deze veranderde filtratie wordt veroorzaakt door een toename van de spierspanning in een van de bloedvaten (P of Q).
Afbeelding 3

Schematische tekening van een haarvatennetwerk in de huid van een teen. Het netwerk van haarvaten (grijs, met witte kamers) ligt in het midden tussen twee bloedvaten. Het bloedvat links is aangegeven met P, het bloedvat rechts met Q. De stroomrichting loopt van links naar rechts, van P naar Q.
Vraag 7 2 punten
In afbeelding 3 is een haarvatennetwerk in de huid van een teen schematisch weergegeven. Twee bloedvaten zijn met P en Q aangegeven. Is de filtratie in het weefsel toegenomen of afgenomen? En in welk bloedvat heeft de toename van de spierspanning plaatsgevonden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2023, tijdvak 2: Onderzoek naar medicijnen tegen ebola
Opgavetekst
Bron 6
Tussen 2010 en 2020 vonden in Afrika twee uitbraken plaats van de zeer besmettelijke virusziekte ebola. Onderzoekers hebben een aantal medicijnen getest om de uitbraken in te dammen en toekomstige ebola-epidemieën te voorkomen.
Ebola is een van de meest dodelijke virusziekten bij mensen. Het ebolavirus is een enkelstrengs RNA-virus dat van mens op mens kan worden overgedragen via lichaamsvloeistoffen.
Enkelstrengs RNA-virussen worden verdeeld in twee categorieën: positief-sense en negatief-sense. Positief-sense betekent dat de virale RNA-streng de coderende basenvolgorde bevat. Negatief-sense betekent dat de virale RNA-streng een basenvolgorde heeft die complementair is aan de coderende basenvolgorde. Het ebolavirus is negatief-sense.
In afbeelding 1 is de infectie en de daarop volgende stappen van de vermenigvuldiging van het ebolavirus in een menselijke cel schematisch weergegeven. Hierin is het negatief-sense RNA aangegeven met – en positief-sense met +.
Afbeelding 1

Schema van een menselijke cel. Bovenaan binden ebolavirussen zich aan de celmembraan en worden opgenomen. In de cel is het virale RNA negatief-sense (-); met de virale RNA-polymerase wordt daarvan positief-sense RNA (+) gemaakt. Het positief-sense RNA dient als mRNA voor translatie: bij een membraansysteem in de cel worden virale eiwitten gemaakt. Ook ontstaat weer negatief-sense RNA, dat met de virale eiwitten nieuwe virusdeeltjes vormt die via de celmembraan vrijkomen.
Vraag 9 2 punten
Als virusdeeltjes vrijkomen uit de geïnfecteerde afweercellen, verspreiden ze zich naar andere organen zoals de lever. Als gevolg hiervan raakt de lever beschadigd, waardoor de productie van stollingseiwitten afneemt. Dit veroorzaakt hevige bloedingen.
Een ander symptoom is de vorming van stolsels in de bloedbaan. Die ontstaan als gevolg van een ontstekingsreactie van de bloedvatwand waarbij een bepaald eiwit wordt afgegeven.
Drie eiwitten zijn: collageen, fibrinogeen en de stollingsfactor tromboplastine.
- Van welk eiwit neemt de concentratie in bloedplasma af waardoor hevige bloedingen optreden?
- Van welk eiwit neemt de concentratie in bloedplasma toe waardoor stolsels ontstaan?
Noteer je antwoord als volgt:
neemt af: ...
neemt toe: ...
Bekijk het antwoord
- Noemt fibrinogeen als eiwit waarvan de concentratie afneemt. (1p)
- Noemt de stollingsfactor tromboplastine als eiwit waarvan de concentratie toeneemt. (1p)
2023, tijdvak 2: Nieuwe behandelmethodes voor sikkelcelanemie
Opgavetekst
Bron 17
Sikkelcelanemie is een erfelijke bloedziekte, waarbij afwijkend hemoglobine wordt aangemaakt. De normale vorm van rode bloedcellen kan daardoor veranderen in een sikkelvorm. Wereldwijd wordt onderzoek gedaan naar nieuwe behandelingen voor deze ziekte.
Afbeelding 1

Ruimtelijk model van normaal hemoglobine met vier globineketens. Bovenaan links en rechts twee β-globineketens (1 en 2); onderaan links en rechts twee α-globineketens (2 en 1). Tussen de ketens zitten de heemgroepen met ijzer, die met lijnen zijn aangewezen.
Vraag 25 2 punten
Hemoglobine bestaat uit twee α- en twee β-globineketens. Sikkelcelanemie wordt veroorzaakt door een puntmutatie in het gen dat codeert voor de β-globineketen. In een van de tripletten is een A vervangen door een T, en als gevolg hiervan is in de β-globine-keten glutaminezuur vervangen door valine. De ziekte ontstaat alleen als deze mutatie in beide allelen voor β-globine aanwezig is.
In afbeelding 1 is normaal hemoglobine weergegeven.
Over de mutatie in het β-globine-gen en gevolgen ervan worden de volgende uitspraken gedaan:
1 De mutatie kan in een intron hebben plaatsgevonden.
2 De mutatie veroorzaakt een verschuiving van het leesraam.
3 Van de β-globineketen is de primaire structuur veranderd.
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- Noteert per uitspraak juist of onjuist: 1 onjuist, 2 onjuist, 3 juist. (2p)
Drie nummers juist: 2 punten. Twee nummers juist: 1 punt. Minder dan twee nummers juist: 0 punten.
Bron 19
Bij sikkelcelanemie vormen de afwijkende β-globineketens – na afgifte van zuurstof – lange vezels die zich hechten aan de celmembraan van de rode bloedcel. Dit veroorzaakt de typische sikkelvorm. Door deze vormverandering gaat de rode bloedcel sneller kapot (hemolyse). Bij mensen met sikkelcelanemie is de gemiddelde levensduur van een rode bloedcel daardoor slechts 20 dagen in plaats van 120 dagen.
Ook is er een verhoogde activiteit van witte bloedcellen en worden er bloedplaatjes geactiveerd. Daardoor ontstaat een ontstekingsreactie in het endotheel van de bloedvaten. De verstoppingen die hierdoor kunnen ontstaan, veroorzaken zuurstofgebrek in botten en organen. Dit leidt tot pijn en beschadiging van organen.
In de bloedvaten van de longen kan ook door een lage zuurstofspanning vaatverstopping optreden, waardoor de bloeddruk in die vaten stijgt. Dit kan leiden tot verwijding van één van de hartkamers.
Vraag 26 2 punten
In welk type vaten in de longen vindt deze blokkade plaats? En welke hartkamer wordt verwijd door de hoge bloeddruk in de longen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 28 2 punten
De behandeling van sikkelcelanemie bestaat voornamelijk uit pijnbestrijding en herhaaldelijke bloedtransfusies. Over het effect van bloedtransfusies worden de volgende uitspraken gedaan:
1 De bloedtransfusie gaat tijdelijk een tekort aan rode bloedcellen tegen.
2 Het aandeel sikkelcellen neemt in de weken na een bloedtransfusie geleidelijk af.
Welke uitspraak is juist?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 29 2 punten
Een van de medicijnen tegen sikkelcelanemie is hydroxycarbamide. Dit medicijn remt de productie van de witte bloedcellen en bloedplaatjes, en verhoogt de productie van foetaal hemoglobine. Foetaal hemoglobine heeft een grotere affiniteit voor zuurstof dan adult hemoglobine en heeft twee γ-globineketens in plaats van twee β-globineketens. Normaal neemt de expressie van het gen voor γ-globine na de geboorte af.
Over hydroxycarbamide worden de volgende uitspraken gedaan:
1 Het is werkzaam in het rode beenmerg.
2 Door gebruik ervan treedt minder sikkelcelvorming op.
3 Door gebruik ervan wordt het ontstaan van ontstekingen in het endotheel van bloedvaten onderdrukt.
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- Noteert per uitspraak juist of onjuist: 1 juist, 2 juist, 3 juist. (2p)
Drie nummers juist: 2 punten. Twee nummers juist: 1 punt. Minder dan twee nummers juist: 0 punten.
2022, tijdvak 1: Gevaarlijk afslankmiddel
Opgavetekst
Bron 1
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
In tegenstelling tot wat veel mensen denken, zijn natuurgeneesmiddelen niet altijd veilig. Zo kunnen sommige Chinese kruidenpreparaten met Aristolochia ernstige nierschade veroorzaken. Ruim honderd Belgische vrouwen die in de jaren 90 een bepaald afslankmiddel op basis van kruiden hadden gebruikt, ontwikkelden ernstig nierfalen. De oorzaak was aristolochiazuur, afkomstig van de Aristolochia-plant die in het middel verwerkt was. Bij sommige vrouwen was de nierschade zo groot dat een niertransplantatie nodig was. Bij anderen werden jaren later tumoren in de urinewegen aangetroffen.
De toepassing van Aristolochia in afslankmiddelen berust op de diuretische (vochtafdrijvende) werking van aristolochiazuur.
Het werkingsmechanisme van aristolochiazuur is nog niet helemaal bekend. Aanvankelijk werd aangenomen dat het vochtafdrijvend werkt door de afgifte van een bepaald hypofysehormoon te beïnvloeden.
Inmiddels neemt men aan dat aristolochiazuur diuretisch werkt doordat deze stof de permeabiliteit van de verzamelbuisjes voor ureum verlaagt.
De nierschade bij de Belgische vrouwen werd meestal toevallig ontdekt na een routine-bloedonderzoek. Het bloedonderzoek toonde bij deze vrouwen vaak ernstige bloedarmoede aan. Bij nader onderzoek bleken de nieren gekrompen en vervormd te zijn.
Vraag 1 2 punten
Beredeneer in hoeverre je van een diuretisch afslankmiddel echt zal afslanken.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat er door zo’n middel wel gewichtsafname is, doordat je meer water verliest (1p)
- Noemt dat er geen verlies is van lichaamsvet of van organische stoffen, of dat het water op langere termijn weer wordt opgenomen (1p)
Vraag 3 2 punten
Beredeneer hoe een verlaagde permeabiliteit voor ureum leidt tot meer waterverlies via de urine.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat er minder ureum wordt gereabsorbeerd uit de verzamelbuisjes, of dat meer ureum in de (voor)urine achterblijft (1p)
- Noemt dat de osmotische waarde in het nierweefsel lager is, of in de (voor)urine hoger, waardoor meer water dan normaal in de urine achterblijft (1p)
Vraag 4 1 punt
Verklaar het optreden van het tekort aan rode bloedcellen.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat er bij nierschade minder EPO wordt geproduceerd, waardoor het rode beenmerg minder wordt aangezet tot de productie van rode bloedcellen (1p)
2022, tijdvak 2: Gene drive voor malariabestrijding
Opgavetekst
Gene drive voor malariabestrijding
Jaarlijks krijgen meer dan 200 miljoen mensen malaria en sterven er bijna een miljoen mensen aan. Onderzoekers proberen vanuit verschillende invalshoeken methoden te ontwikkelen om deze ziekte uit te bannen. Een nieuwe techniek is het genetisch veranderen van de malariamug.
Malaria bij de mens wordt veroorzaakt door vijf verschillende soorten van het geslacht Plasmodium. Dit zijn eencellige eukaryoten die worden overgedragen door geïnfecteerde vrouwelijke muggen, vooral van het geslacht Anopheles. De muggen hebben geen voordeel of nadeel van een infectie met Plasmodium.
De levenscyclus van Plasmodium vindt gedeeltelijk plaats in de malariamug en gedeeltelijk in de mens (afbeelding 1).
In de afgelopen miljoenen jaren heeft zowel de mug als Plasmodium veranderingen ondergaan.
Tussen de organismen die bij malaria zijn betrokken, zijn symbiotische relaties te onderscheiden.
In zeldzame gevallen kan Plasmodium ook van mens tot mens overgedragen worden.
Een persoon is in zijn rechterhand geprikt door een malariamug en is daardoor besmet geraakt met Plasmodium. Binnen een paar minuten zijn er sporozoïeten aanwezig in de lever.
Plasmodium heeft verschillende strategieën ontwikkeld om de effectiviteit van de menselijke immuunrespons te verminderen. Twee voorbeelden hiervan zijn:
De afweer tegen Plasmodium wordt verder bemoeilijkt doordat geïnfecteerde levercellen meestal niet worden herkend door cytotoxische T-cellen. Sporozoïeten in levercellen onderdrukken namelijk de aanmaak van MHC-I-moleculen.
De belangrijkste symptomen na een Plasmodium-infectie zijn griepachtige verschijnselen en koorts, soms gevolgd door ernstige complicaties. De koorts heeft vaak een periodiek optredend verloop. Afhankelijk van de soort Plasmodium kan koorts eens in de twee dagen, eens in de drie dagen of eens in de vier dagen optreden. In de periode tussen twee koortsaanvallen vermenigvuldigt Plasmodium zich.
Een verhoogde afbraak van rode bloedcellen kan leiden tot een gele gelaatskleur (geelzucht). Bij malariapatiënten speelt er een andere factor die, in combinatie met de verhoogde afbraak van rode bloedcellen, het optreden van geelzucht verergert.
Wetenschappers van het Imperial College in Londen wilden met behulp van genetische modificatie vrouwtjesmuggen (Anopheles gambiae) onvruchtbaar maken door het DSX-gen uit te schakelen. Het autosomale DSX-gen bepaalt samen met de geslachtschromosomen het geslacht bij malariamuggen.
De wetenschappers construeerden een genconstruct en brachten dit in bij muggenembryo’s in het DSX-gen. In afbeelding 2 is het pre-mRNA van het DSX-gen bij mannetjes en bij vrouwtjes weergegeven. Met een pijl is de plaats aangegeven waar het genconstruct is ingebracht.
Het DSX-gen bepaalt de geslachtelijke ontwikkeling van de mug tot mannetje of tot vrouwtje. Het DSX-eiwit bij mannetjes is anders dan het DSX-eiwit bij vrouwtjes.
Het ingebouwde genconstruct bevat onder andere het GFP-gen. Dit codeert voor een eiwit (green fluorescent protein) dat in uv-licht groen oplicht.
Toen de gemodificeerde muggen volwassen waren, werden ze onderling gekruist om homozygote en heterozygote nakomelingen te verkrijgen. De vrouwtjes die homozygoot waren voor het gemodificeerde DSX-gen hadden veranderde monddelen en geslachtsdelen zodat zij niet meer konden steken en geen eitjes meer konden leggen. De heterozygote vrouwtjes waren nog wel vruchtbaar.
Van de nakomelingen werd het genotype voor dit gen vastgesteld met behulp van gel-elektroforese. Hiervoor werd een stuk DNA van het DSX-gen gebruikt waarbinnen de insertie-plaats van het genconstruct ligt. Voorafgaand aan de gel-elektroforese werd dit stuk DNA vermeerderd. Bij gel-elektroforese migreren kleine fragmenten sneller door een gel dan grote. In afbeelding 3 is het resultaat van de gel-elektroforese weergegeven.
Om ervoor te zorgen dat onvruchtbaarheid zich snel kan verspreiden in de muggenpopulatie, werd in een vervolgexperiment het genconstruct in het DSX-gen uitgebreid met een ‘gene drive’. De gene drive zorgt ervoor dat het construct (gene-drive-construct) zichzelf kan kopiëren naar het homologe chromosoom (afbeelding 4).
Bij de modificatie van de muggenembryo’s kwam het gene-drive-construct meestal alleen terecht op een van de twee homologe chromosomen. Toen de muggen volwassen werden, kopieerde het gene-drive-construct zich – in de cellen waaruit de geslachtscellen ontstaan – naar het homologe chromosoom.
Als de genetisch veranderde muggen in het milieu losgelaten worden, hebben zij invloed op de wildtype-populatie. In afbeelding 5 zijn de diagrammen 1 en 2 weergeven, die de mogelijke ontwikkeling van de muggenpopulatie na toepassen van een gene drive laten zien.
Afbeelding 1

De levenscyclus van Plasmodium. Links een mug met in de darm gameten, zygoten en sporozoïeten, en sporozoïeten in de speekselklier. Rechts de mens: 1 sporozoïeten vermenigvuldigen zich in levercellen tot merozoïeten; 2 merozoïeten komen vrij en infecteren rode bloedcellen; 3 merozoïeten vermenigvuldigen zich in rode bloedcellen; 4 een deel ontwikkelt zich tot gametocyten (mannelijk en vrouwelijk); 5 gametocyten komen in de muggendarm; 6 in de mug versmelten gameten tot zygoten die zich ontwikkelen tot sporozoïeten, die naar de speekselklier migreren.
Vraag 30 2 punten
Een persoon is in zijn rechterhand geprikt door een malariamug en is daardoor besmet geraakt met Plasmodium. Binnen een paar minuten zijn er sporozoïeten aanwezig in de lever. Kunnen er dan sporozoïeten aanwezig zijn in de darmslagader van deze persoon? En hoeveel keer zijn de sporozoïeten minimaal door het hart gegaan voordat ze in de lever terechtkwamen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2022, tijdvak 3: Meldonium
Opgavetekst
Afbeelding 1

Schematische tekening van een epitheelcel van het nierbuisje, met links de voorurine en rechts het bloed. Na+ en carnitine komen via het transportenzym OCTN2 de cel in. De Na-K-pomp (ovaal) pompt K+ de cel in en Na+ de cel uit. Carnitine verlaat de cel via een ander transportenzym (ovaal, rechts) naar de bloedzijde.
Vraag 4 1 punt
Doordat meldonium de opname van carnitine in skeletspiercellen en hartspiercellen remt, wordt de concentratie carnitine in deze spiercellen lager. Hierdoor gaan de spiercellen voornamelijk glucose gebruiken als brandstof. Dit is een deel van de verklaring voor het positieve effect van het medicijn bij vaatvernauwingen in de hartspier. Dissimilatie van glucose levert per zuurstofmolecuul namelijk meer ATP op dan dissimilatie van vetzuren. Verklaar dat de grotere ATP-opbrengst per zuurstofmolecuul ertoe leidt dat bij vaatvernauwing minder snel hartklachten ontstaan.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat er minder snel een tekort aan zuurstof/ATP/energie zal ontstaan. (1p)
2021, tijdvak 1: Ledlampjes voorkomen hartritmestoornis
Vraag 1 2 punten
Bij boezemfibrilleren kunnen bloedstolsels ontstaan als gevolg van de beperkte doorstroming in het hart. Daardoor is er een verhoogd risico op een beroerte (herseninfarct).
Kan een herseninfarct veroorzaakt worden door een stolsel gevormd in de linkerboezem, in de rechterboezem of zijn beide mogelijk?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Afbeelding 2

Bovenaanzicht van een hart waarvan de boezems niet getekend zijn. Te zien zijn twee kamers met het donkere spierweefsel en de restanten van de boezems bovenaan. Het lichtgekleurde bindweefsel loopt tussen de boezemresten en de kamers; het is met een lijn aangewezen als bindweefsel. Ook de AV-knoop is met een lijn aangewezen, in het weefsel tussen de kamers.
Vraag 2 2 punten
Het spierweefsel van de boezems wordt door een bindweefseltussenschot gescheiden van het spierweefsel van de kamers. Bindweefsel is een slechte geleider van elektrische impulsen. In het bovenaanzicht van een hart waarvan de boezems niet getekend zijn (afbeelding 2), is het lichtgekleurde bindweefsel te zien.
Drie momenten in de hartcyclus zijn:
1 het einde van de hartpauze
2 het midden van de boezemsystole
3 het midden van de kamersystole
Op welk van deze momenten komt de stand van de kleppen overeen met die in afbeelding 2?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 3 2 punten
Het spierweefsel van de boezems wordt door een bindweefseltussenschot gescheiden van het spierweefsel van de kamers. Bindweefsel is een slechte geleider van elektrische impulsen. Dankzij het bindweefseltussenschot en de AV-knoop daarin blijft de pompfunctie van de hartkamers tijdens boezemfibrilleren grotendeels behouden.
Beschrijf hoe dankzij het bindweefseltussenschot en de AV-knoop de pompfunctie van de hartkamers tijdens boezemfibrilleren behouden blijft.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat dankzij het tussenschot alleen impulsen worden doorgegeven aan de kamers via de AV-knoop, of dat door het bindweefsel wordt voorkomen dat alle impulsen van de boezems aan de kamers worden doorgegeven (1p)
- Noemt dat de kamerspier samentrekt door impulsen vanuit de AV-knoop, en dat dit systeem intact is (1p)
Vraag 4 1 punt
In transgene hartspiercellen met dit lichtgevoelige eiwit kunnen door een lichtflits impulsen opgewekt worden. De onderzoeksgroep van Daniël Pijnappels gebruikte een virus om een gen uit de algen over te brengen in gekweekte hartspiercellen om ze lichtgevoelig te maken.
Bij gebruik van een virus als vector komt het transgen op een willekeurige plaats in het DNA van de hartspiercel terecht.
Beschrijf op moleculair niveau een mogelijk nadelig gevolg hiervan voor deze cel.
Bekijk het antwoord
- Noemt een mogelijk nadelig gevolg op moleculair niveau, bijvoorbeeld: de expressie van een ander gen kan verstoord worden, of de hartspiercel kan een bepaald eiwit niet meer maken (1p)
Als de kandidaat antwoordt dat het transgen mogelijk niet tot expressie komt, geen scorepunt toekennen.
Vraag 5 1 punt
Om ervoor te zorgen dat de ledlampjes op het juiste moment een lichtflits afgeven, moeten ze verbonden zijn aan sensoren. Enkele sensoren zijn:
1 bewegingssensor
2 lichtsensor
3 spanningssensor
Welke twee van deze sensoren zouden geschikt zijn om de inwendige pacemaker aan te sturen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 6 1 punt
Twee variabelen voor de ledlampjes rondom het hart, met de te gebruiken instellingen zijn:
1 de duur van de lichtflits: relatief kort of lang
2 het te belichten gebied: relatief klein of groot
Neem de volgende tabel over op je antwoordblad. Vul de tabel in voor variabele 1 en 2: welke instelling maakt de ledlampjes geschikt voor de defibrillatorfunctie en welke instelling maakt ze geschikt voor de pacemakerfunctie? Kies elk vetgedrukt woord een keer (lang, kort, groot, klein).
| als defibrillator | als pacemaker | |
|---|---|---|
| 1 (duur lichtflits) | ||
| 2 (te belichten gebied) |
Bekijk het antwoord
- Vult de tabel juist in: als defibrillator lang en groot, als pacemaker kort en klein (1p)
Juist: als defibrillator lang (duur lichtflits) en groot (te belichten gebied); als pacemaker kort (duur lichtflits) en klein (te belichten gebied). Elk van de vier woorden wordt één keer gebruikt.
2021, tijdvak 3: Antivrieseiwitten
Opgavetekst
Antivrieseiwitten
De Amerikaanse onderzoeker Arthur DeVries ontdekte dat poolvissen aanpassingen hebben die voorkómen dat ze bevriezen in het ijskoude water. In afbeelding 1 is een antarctisch baarsje omringd door ijskristallen weergegeven.
Rond Antarctica, waar de watertemperatuur gemiddeld -1,9 ºC is, vormen zich ijskristallen in het water. In dit ijskoude water zijn aangepaste vissen te vinden, met antivrieseiwitten in hun lichaam. Zonder deze antivrieseiwitten zouden in het lichaam van deze koudbloedige vissen ijskristallen ontstaan die schade aanrichten doordat ze membranen van cellen kapot prikken.
IJsvorming in het bloedplasma kan leiden tot osmotische problemen voor de bloedcellen, omdat ijskristallen veel minder zout bevatten dan vloeibaar water.
IJskristallen in de bloedsomloop blijven klein dankzij antivrieseiwitten. De kristalletjes accumuleren in de milt van de vis, waardoor schade aan de haarvaten beperkt wordt.
In afbeelding 2 is de enkelvoudige bloedsomloop van een vis vereenvoudigd weergegeven. IJskristallen in het bloed ontstaan vooral in de haarvaten van het darmkanaal.
Een ijskristal ontstaat meestal uit een zoutdeeltje en een paar watermoleculen. Het ijskristal groeit daarna doordat er steeds meer watermoleculen aan vasthechten. Antivrieseiwitten binden vermoedelijk aan de ijskristallen door de vorming van waterstofbruggen en verhinderen vervolgens de groei van het ijskristal. De mogelijke werking van antivrieseiwitten is schematisch weergegeven in afbeelding 3.
De werking van het antivrieseiwit in afbeelding 3 kan worden verklaard door de moleculaire eigenschappen van dit eiwit.
Antivrieseiwitten (AFGP’s, van ‘antifreeze glycoprotein’) komen veel voor in poolvissen. AFGP’s worden gemaakt door de alvleesklier en worden afgegeven aan de darminhoud, waarna het ongebruikte deel van deze AFGP’s vanuit de darm wordt opgenomen in het bloed. Biologen uit de onderzoeksgroep van DeVries vermoeden dat het gen voor het antivrieseiwit stapsgewijs is ontstaan uit het trypsinogeen-gen. Een kopie van het trypsinogeen-gen heeft eerst een aantal exonen verloren en vervolgens zijn de basen die coderen voor het aminozuurstukje Thr-Ala-Ala vele malen ingevoegd. Door deze veranderingen is in het nieuw gevormde AFGP-gen op een nieuwe plek een stopcodon ontstaan.
Een klein deel van de coderende streng van het AFGP-gen met daarin het stopcodon is weergegeven in afbeelding 4. Daaronder is het homologe (overeenkomstige) deel van het trypsinogeen-gen afgebeeld.
Het AFGP-gen bevat ook de code voor een signaalpeptide. Een signaalpeptide bevindt zich aan het begin van de eiwitketen. Als de synthese van het eiwit aan de ribosomen is voltooid, bepaalt het signaalpeptide waar het eiwit terechtkomt. AFGP wordt uiteindelijk via exocytose uitgescheiden.
Zowel trypsinogeen als AFGP komt in het darmkanaal van de Antarctische vissen terecht. Trypsinogeen wordt in het darmkanaal omgezet in trypsine.
Antivrieseiwitten worden gevonden in vissen rondom de Zuidpool, maar ook bij vissen in de noordelijke ijszeeën. Onderzoekers nemen aan dat dit een analoge ontwikkeling is.
Afbeelding 1 Antivrieseiwitten

Foto van een vis tussen ijskristallen in het water. De vis ligt rechts in het beeld, links staat een donkere vlek.
Vraag 10 2 punten
Wordt het bloedplasma bij ijsvorming hyper- of hypotoon ten opzichte van het cytoplasma van de bloedcellen? En wat is het gevolg van deze osmotische verandering voor de bloedcellen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Afbeelding 2 Antivrieseiwitten

Tekening van een vis met de enkelvoudige bloedsomloop. Pijlen in de tekening geven de stroomrichting van het bloed aan (legenda: stroomrichting bloed). De tekening heeft geen labels van de organen en bloedvaten.
Vraag 11 2 punten
Vier bloedvaten van de vis zijn: 1 haarvaten van de kieuwen 2 leverslagader 3 miltslagader 4 poortader. Welke van deze bloedvaten passeert een ijskristal achtereenvolgens op de kortste route van de darmhaarvaten tot de milt? Noteer die nummers in de juiste volgorde.
Bekijk het antwoord
- Noteert de drie juiste nummers in de juiste volgorde: 4, 1, 3 (2p)
Puntentabel uit het correctievoorschrift: alleen de drie juiste nummers in de juiste volgorde (4, 1, 3) 2 punten; alleen de drie juiste nummers in een onjuiste volgorde 1 punt; alleen de drie juiste nummers in de juiste volgorde met nummer 2 op een willekeurige plaats 1 punt; alleen twee juiste nummers in de juiste volgorde 1 punt; in alle andere gevallen 0 punten.
2018, tijdvak 1: Bruin vet
Opgavetekst
Afbeelding 1 Witte vetcel

Tekening van een witte vetcel: een grote vetdruppel die bijna de hele cel vult, een kern aan de rand en weinig mitochondria.
Afbeelding 1 Bruine vetcel

Tekening van een bruine vetcel: meerdere kleinere vetdruppels, een kern, en veel mitochondria (ovale, gestreepte organellen) verspreid door de cel.
Vraag 23 2 punten
Bruin vetweefsel is beter doorbloed dan wit vetweefsel. Dat is onder andere van belang voor de aanvoer van zuurstof en glucose. Geef twee andere redenen waarom voor de specifieke functie van bruin vetweefsel een goede doorbloeding van belang is.
Bekijk het antwoord
- Per juiste reden 1 scorepunt, voor twee redenen samen dus 2 punten. Juiste redenen, bijvoorbeeld: de warmte kan beter worden afgevoerd naar de koudere lichaamsdelen; er kunnen meer vetzuren worden aangevoerd om als brandstof te worden opgeslagen; er kan meer CO2 met het bloed worden afgevoerd; er is een betere aanvoer van (nor)adrenaline of T4. (2p)
Opmerking van het CvTE: voor het antwoord dat er meer afvoer van afvalstoffen, of meer aanvoer van voedingsstoffen of hormonen vanuit het bloed nodig is, wordt geen scorepunt toegekend.
2018, tijdvak 2: De lauwbloedige koningsvis
afbeelding 3

Links een koningsvis in zijaanzicht. Rechts een uitvergrote kieuw: aan de kieuwbogen zitten de kieuwplaatjes. In de kieuwboog zijn het wondernet en het vetweefsel aangegeven.
Vraag 6 3 punten
De onderzoekers vonden bij koningsvissen twee aanpassingen die het warmteverlies in de kieuwen beperken. 1 In de kieuwbogen ligt een 'wondernet': een kluwen van verstrengelde bloedvaatjes waarin het bloed dat naar de kieuwplaatjes gaat steeds vlak naast het bloed stroomt dat vanaf de kieuwplaatjes terug naar het lichaam gaat. 2 Rond de kieuwbogen zit een laagje vetweefsel. Leg uit hoe de tegengestelde stromingsrichtingen van het bloed in de bloedvaatjes van het wondernet het warmteverlies bij de koningsvis beperkt. Wat is de toegevoegde waarde van het vetweefsel op die plaats?
Bekijk het antwoord
- Beschrijft het temperatuurverschil tussen de bloedstromen van en naar de kieuwplaatjes: het bloed dat naar de kieuwplaatjes gaat is warm, het bloed dat terugstroomt is koud (1p)
- Beschrijft de warmtewisseling in het wondernet: warmte gaat van het aangevoerde bloed over naar het bloed dat terugstroomt (1p)
- Noemt de isolerende functie van het vetweefsel, of het beperken van warmteverlies door het vetweefsel (1p)
Hoe vaak bloedsomloop in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 1-4, 22, 27 | 6 | 15% |
| 2026, tijdvak 2 | 15, 17, 23 | 3 | 8% |
| 2025, tijdvak 1 | 38-40 | 3 | 8% |
| 2025, tijdvak 2 | 9 | 1 | 2% |
| 2024, tijdvak 1 | 24, 29, 39 | 3 | 7% |
| 2024, tijdvak 2 | 22 | 1 | 2% |
| 2023, tijdvak 1 | 1, 7 | 2 | 5% |
| 2023, tijdvak 2 | 9, 25-26, 28-29 | 5 | 13% |
| 2022, tijdvak 1 | 1, 3-4 | 3 | 8% |
| 2022, tijdvak 2 | 30 | 1 | 3% |
| 2022, tijdvak 3 | 4 | 1 | 3% |
| 2021, tijdvak 1 | 1-6 | 6 | 16% |
| 2021, tijdvak 3 | 10-11 | 2 | 6% |
| 2018, tijdvak 1 | 23 | 1 | 3% |
| 2018, tijdvak 2 | 6 | 1 | 3% |
In 15 van de 18 ingedeelde examens biologie vwo staat een vraag over bloedsomloop, samen 39 vragen (6% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2026, tijdvak 1: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 7% van de vragen over bloedsomloop, daarvoor 5%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met bloedsomloop
Maak de 15 nieuwste examenvragen over bloedsomloop online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025, 2024, 2023, 2022, 2021 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over bloedsomloop
Andere onderwerpen biologie vwo
- Ecologie
- DNA en eiwitsynthese
- Erfelijkheid
- Zenuwstelsel en hormonen
- Afweer
- Planten en fotosynthese
- Ademhaling
- Voeding en vertering
- Evolutie
- Cellen
- Voortplanting
Bloedsomloop op andere niveaus
- Examenvragen bloedsomloop biologie havo
- Examenvragen bloedsomloop biologie vmbo-bb
- Examenvragen bloedsomloop biologie vmbo-gl/tl
- Examenvragen bloedsomloop biologie vmbo-kb
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen biologie vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker biologie per vraagtype nakijkt, lees je op biologie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op biologie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt bloedsomloop voor in het eindexamen biologie vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 39 vragen over bloedsomloop, 6% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 15 van die examens.
In welk examen biologie vwo stonden de meeste vragen over bloedsomloop?
In het examen van 2026, tijdvak 1, met 6 vragen: 1-4, 22, 27.
Hoe oefen ik examenvragen over bloedsomloop?
Op deze pagina staan alle vragen over bloedsomloop met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.