Examenvragen voortplanting biologie vwo

23 vragen over voortplanting uit 9 centrale examens van 2021 tot en met 2026.

Kort antwoord

Voortplanting komt in 9 van de 18 examens biologie vwo voor, met 23 vragen (3% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 2 (7 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over voortplanting

Per examen de vragen over voortplanting, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Bloedplaatjes belaagd

Opgavetekst

Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

Toen Rosie werd geboren, viel het de verloskundige op dat ze rode en paarse vlekjes had over haar hele lichaam.

In het ziekenhuis werd de samenstelling van Rosies bloed bekeken. Het bleek dat ze een vorm van trombocytopenie heeft, een tekort aan bloedplaatjes. De paarse vlekjes bij Rosie zijn kleine bloedingen in de huid (bloeduitstortinkjes).

Bloedplaatjes zorgen voor de instandhouding van de cell junctions: de verbindingen tussen de endotheelcellen (dekweefselcellen) van de bloedvaten.

Als de antigenen op de bloedplaatjes van het kind verschillen van die van de moeder, en er – bijvoorbeeld tijdens de bevalling – bloedplaatjes van het kind in het bloed van de moeder terechtkomen, ontstaat er bij de moeder een afweerreactie waarbij antistoffen worden gevormd. Hierdoor kan trombocytopenie optreden bij een volgend kind.

Vraag 7 1 punt

Verklaar waardoor bloedplaatjes van de foetus normaal gesproken niet terecht kunnen komen in het bloed van de moeder.

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat de placenta bloedplaatjes niet doorlaat. / dat de bloedstromen (van moeder en foetus) van elkaar gescheiden zijn.

Vraag 7 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Flamingo’s op Bonaire

Opgavetekst

De inwoners van Bonaire vinden vaak verdwaalde, zieke en dode flamingokuikens. Wetenschappers onderzochten of de flamingo-populatie (Caraïbische flamingo, Phoenicopterus ruber) op Bonaire in gevaar is.

Caraïbische flamingo’s filteren afbeelding 1 onder andere kleine garnaaltjes en schelpdiertjes uit het water en de modderige bodem. Dit voedsel bevat de carotenoïden die hun veren de roze kleur geven. Flamingo’s nestelen op open moddervlaktes in de buurt van de zee. Ze bouwen verhoogde nesten van modder (afbeelding 1).

afbeelding 1
afbeelding 1

afbeelding 2

Flamingo’s kruipen als witte, pluizige

afbeelding 2
afbeelding 2

kuikens uit het ei (afbeelding 2). Na twee jaar ontwikkelen de jongvolwassen flamingo’s hun karakteristieke roze kleur.

Het verhoogde nest beschermt het ei tegen overstroming, en de vochtige modder koelt het ei af. Dat is gunstig voor de ontwikkeling van het embryo.

Vraag 33 2 punten

Licht op molecuulniveau toe dat het belangrijk is

  • dat het embryo niet te warm wordt;
  • dat het embryo niet te koud wordt.
Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat

  • (bij te hoge temperaturen) enzymen/eiwitten denatureren/stukgaan. (1)
  • (bij te lage temperaturen) stofwisselingsprocessen traag verlopen / enzymen langzamer werken (waardoor er te weinig energie wordt vrijgemaakt). (1)

Vraag 33 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Verouderende eicellen

Opgavetekst

Verouderende eicellen

De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen in Nederland hun eerste kind krijgen, is in de afgelopen vijftig jaar gestegen van 24 naar 31 jaar. Met de leeftijd neemt de kans op chromosomale afwijkingen in eicellen toe. Wetenschappers hebben onderzocht of het mogelijk is om dit leeftijdseffect te vertragen.

Bij vrouwen boven de 40 jaar is de kans op het ontstaan van een trisomie (een chromosoom extra) bij de bevruchting 30%. Een trisomie bij het embryo leidt meestal tot een miskraam. Trisomie ontstaat in de meeste gevallen door een fout tijdens de meiose bij de moeder.

In afbeelding 1 zijn de verschillende stadia tijdens de oögenese en na de bevruchting met cijfers aangegeven.

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1

Schema van de oögenese en de bevruchting. Stadia: 1 oogonium en 2 primaire oöcyt (voor de geboorte), 3 primaire oöcyt (vanaf de puberteit), 4 secundaire oöcyt, 6 bevruchte eicel. De stadia 5 en 7 zijn kleine cellen.

Vraag 14 1 punt

Noteer de nummers van de stadia in afbeelding 1 die haploïd zijn.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de nummers 4, 5 en 7. (1p)

Alleen de nummers zijn nodig.

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

In rustende eicellen kunnen chromosomale afwijkingen worden veroorzaakt door reactieve zuurstofverbindingen. Deze verbindingen ontstaan als gevolg van de weefselschade die optreedt tijdens de ovulatie. Licht toe hoe bij ovulatie weefselschade ontstaat.

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord blijkt dat tijdens de ovulatie de (wand van de) follikel of eierstok openbarst. (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Bron 17

De wetenschappers stelden de volgende hypothese op: de ovulatiefrequentie bepaalt het aantal chromosomale afwijkingen in eicellen. Zij toetsten dit bij drie groepen vrouwtjesmuizen:

1 muizen die voortdurend zwanger waren, doordat er mannetjes aanwezig waren
2 muizen waarbij de ovulaties onderdrukt werden met een hormoonimplantaat
3 muizen waarbij de puberteit geblokkeerd werd met behulp van een crispr-cas-behandeling

De muizen in groep 2 kregen een implantaat met een hormoon dat ovulaties onderdrukt.

Vraag 17 1 punt

De muizen in groep 2 kregen een implantaat met een hormoon dat ovulaties onderdrukt. Welk hormoon is in het implantaat aanwezig?

  1. A FSH
  2. B LH
  3. C progesteron
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 17 in het hele examen

Bron 18

De puberteit van de muizen in groep 3 werd geblokkeerd door het gen Gpr54 knock-out te maken. Normaal zorgt dit gen ervoor dat de muizen geslachtsrijp worden. Met behulp van de crispr-cas-techniek werd midden in exon 1 een stuk van 67 baseparen ‘weggeknipt’, waardoor het gevormde eiwit niet functioneel is. Het bewerkte allel noteren we als Gpr54–, het normale allel als Gpr54+. In afbeelding 2 is het gen Gpr54 met daarin de vijf exons weergegeven.

Afbeelding 2

Afbeelding 2
Afbeelding 2

Schematische weergave van het gen Gpr54 met vijf exons, genummerd 1 tot en met 5. De exons staan als zwarte blokken op een lijn; het gen is aan beide kanten onderbroken weergegeven.

Vraag 18 2 punten

Hieronder staan uitspraken over het gevolg van de modificatie van Gpr54. 1 In exon 1 treedt een frameshift-mutatie op. 2 Na translatie is het gevormde eiwit minstens 67 aminozuren korter. 3 De tertiaire structuur van het gevormde eiwit is veranderd. Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Noteert per uitspraak of die juist of onjuist is: 1 juist, 2 onjuist, 3 juist. (2p)

Drie nummers correct: 2 punten. Twee nummers correct: 1 punt. Minder dan twee nummers correct: 0 punten.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

Bij de crispr-behandeling (stap 2) ontstonden ook enkele bevruchte eicellen met het genotype Gpr54– Gpr54–. Licht toe waarom deze niet gebruikt konden worden voor stap 3 en 4.

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord blijkt dat de muizen die hieruit zouden ontstaan niet voor nageslacht kunnen zorgen. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Afbeelding 3

Afbeelding 3
Afbeelding 3

Schema van de drie groepen vrouwtjesmuizen, elk met een controle en een behandeling, van 2 m tot 14 m. Een streepje is een ovulatie, een ovaaltje is een implantaat. Groep 1: de controle heeft veel ovulaties; bij de behandeling zijn mannetjes aanwezig en zijn er weinig ovulaties. Groep 2: de controle heeft een implantaat en ovulaties; de behandeling heeft een implantaat met hormoon en geen ovulaties. Groep 3: de controle heeft ovulaties; bij de behandeling is de Gpr54-knock-out aanwezig en zijn er geen ovulaties.

Vraag 21 2 punten

Afbeelding 3 toont de behandeling van de drie groepen vrouwtjesmuizen gedurende 14 maanden. Om het aantal chromosomale afwijkingen te bepalen, werden na twee maanden (2 m) en na veertien maanden (14 m) eicellen uit de eierstokken afgenomen bij alle vrouwtjesmuizen. In elke groep was een controle aanwezig (afbeelding 3). Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter wat het verschil was van de bijbehorende controle ten opzichte van de behandeling.

Bekijk het antwoord
  • Noteert per groep het verschil van de controle ten opzichte van de behandeling: bij 1 leven de vrouwtjes van de controlegroep zonder mannetjes (of met onvruchtbare mannetjes, of worden ze niet zwanger gemaakt); bij 2 kregen de vrouwtjes van de controlegroep een implantaat zonder hormoon; bij 3 zijn de vrouwtjes van de controlegroep Gpr54+Gpr54+ of Gpr54+Gpr54– (zij hebben de crispr-mutatie niet). (2p)

Drie controlegroepen correct: 2 punten. Twee correct: 1 punt. Minder dan twee correct: 0 punten.

Vraag 21 in het hele examen

Bron 21

De onderzoeksresultaten wijzen erop dat een verminderd aantal ovulaties bij de muizenmoeder het aantal chromosomale afwijkingen in de eicellen vermindert. Als dit bij mensen ook geldt, zou dat voor vrouwen die op latere leeftijd kinderen willen, een reden kunnen zijn om hun ovulaties te onderdrukken.

Hieronder zijn drie vrouwen van 38 jaar beschreven.

  • Azra, gebruikt sinds haar puberteit een anticonceptiepil.
  • Bernadien, heeft zes kinderen gekregen en gebruikte nooit een anticonceptiepil.
  • Claire, heeft een verstopping van de eileiders, is voor het eerst zwanger na een ivf-behandeling en gebruikte nooit een anticonceptiepil.

Vraag 22 2 punten

Welke vrouw zal de meeste ovulaties gehad hebben? En welke vrouw de minste?

  1. A meeste ovulaties: Azra; minste ovulaties: Bernadien
  2. B meeste ovulaties: Azra; minste ovulaties: Claire
  3. C meeste ovulaties: Bernadien; minste ovulaties: Azra
  4. D meeste ovulaties: Bernadien; minste ovulaties: Claire
  5. E meeste ovulaties: Claire; minste ovulaties: Azra
  6. F meeste ovulaties: Claire; minste ovulaties: Bernadien
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 22 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Nicotine tijdens de vroege embryonale ontwikkeling

Opgavetekst

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Schema van een synaps in het beloningscentrum. Links een zenuwuitloper met blaasjes en dopamine, een acetylcholinereceptor waarop nicotine bindt, en dopaminekanalen in het membraan. In de synapsspleet zit dopamine. Rechts het postsynaptisch neuron met dopaminereceptoren. Een pijl wijst naar het beloningscentrum.

Vraag 1 2 punten

In het beloningscentrum van de grote hersenen bindt nicotine aan acetylcholinereceptoren die zich bevinden op de axonen van dopamine-producerende neuronen. Zowel na binding van acetylcholine als na binding van nicotine neemt de dopamine-afgifte in de synaps toe, waardoor het beloningscentrum actiever wordt. Dopamine wordt heropgenomen in het presynaptisch neuron (afbeelding 1).

Over afbeelding 1 worden de volgende uitspraken gedaan:
1 Nicotine is een antagonist van acetylcholine.
2 Dopamine komt via endocytose in de synapsspleet terecht.
3 Heropname van dopamine vindt plaats door dopaminereceptoren.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Noteert bij 1 onjuist, bij 2 onjuist en bij 3 onjuist. (2p)

Drie juiste antwoorden: 2 punten. Twee juiste antwoorden: 1 punt. Minder dan twee juiste antwoorden: 0 punten.

Vraag 1 in het hele examen

Afbeelding 3

Afbeelding 3
Afbeelding 3 Aangepast naar: Hongchao Guo et al. Single-Cell RNA Sequencing of Human Embryonic Stem Cell Differentiation Delineates Adverse Effects of Nicotine on Embryonic Development; Stem Cell Reports; Vol. 12; 772–786; April 9, 2019; CC BY-NC-ND 4.0

Microscopisch beeld van EB’s. Boven de controle-EB’s, onder de EB’s die aan nicotine zijn blootgesteld. De schaalbalk is 100 µm. De EB’s zijn als donkere, ronde bolletjes zichtbaar.

Afbeelding 4

Afbeelding 4
Afbeelding 4 Aangepast naar: Hongchao Guo et al. Single-Cell RNA Sequencing of Human Embryonic Stem Cell Differentiation Delineates Adverse Effects of Nicotine on Embryonic Development; Stem Cell Reports; Vol. 12; 772–786; April 9, 2019; CC BY-NC-ND 4.0

Puntenwolk van de EB-diameter in micrometer (verticale as, 0 tot 250 µm). Twee groepen: controle (grijze bolletjes) en nicotine (zwarte vierkantjes). Bij de controle liggen de meeste punten tussen ongeveer 90 en 170 µm. Bij nicotine liggen de meeste punten tussen ongeveer 60 en 130 µm, met enkele punten tot ongeveer 190 µm. Het sterretje (*) boven de groepen geeft een significant verschil in gemiddelde diameter aan.

Vraag 6 2 punten

De concentratie nicotine van het kweekmedium was gelijk aan de gemiddelde concentratie in het bloed van embryo’s waarvan de moeder rookt. Na 21 dagen incubatie werd de diameter van de EB’s bepaald. De diameter is een maat voor het aantal cellen in de EB’s. Afbeelding 3 toont een microscopisch beeld van EB’s die aan nicotine zijn blootgesteld en van controle-EB’s. In afbeelding 4 zijn de metingen van de diameter van de EB’s in de twee groepen weergegeven.

Over het resultaat worden de volgende uitspraken gedaan:
1 Het aantal cellen in een controle-EB is gemiddeld groter dan in een EB die aan nicotine is blootgesteld.
2 Het verschil in gemiddelde diameter tussen de twee groepen EB’s berust op toeval.

Welke uitspraak wordt ondersteund door de gegevens?

  1. A geen van beide
  2. B alleen 1
  3. C alleen 2
  4. D zowel 1 als 2
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 6 in het hele examen

Afbeelding 5

Afbeelding 5
Afbeelding 5 https://en.wikipedia.org/wiki/RNA-Seq; Yijyechern; CC BY-SA 3.0

Stappen van links naar rechts en daarna omlaag: een EB, een cel uit de EB, RNA, cDNA, PCR (met de tekst PCR bij de pijl), de vermenigvuldigde DNA-moleculen, sequencing (een reeks letters die een DNA-volgorde voorstelt), het bepalen van het expressieprofiel en de indeling in celtypen.

Vraag 7 2 punten

Om de genexpressie te bepalen werd, op basis van al het RNA, cDNA gemaakt, dat vervolgens werd vermenigvuldigd met de PCR-techniek. Afbeelding 5 toont de stappen van dit deel van het onderzoek.

Over de stappen in afbeelding 5 worden de volgende uitspraken gedaan:
1 Om cDNA te maken, zijn andere enzymen nodig dan bij de PCR.
2 Om cDNA te maken, zijn andere nucleotiden nodig dan bij de PCR.
3 Bij de PCR in dit onderzoek wordt in totaal één kenmerkend gen vermenigvuldigd.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Noteert bij 1 juist, bij 2 onjuist en bij 3 onjuist. (2p)

Drie juiste antwoorden: 2 punten. Twee juiste antwoorden: 1 punt. Minder dan twee juiste antwoorden: 0 punten.

Vraag 7 in het hele examen

2024, tijdvak 2: De herintroductie van het przewalskipaard

Opgavetekst

De herintroductie van het przewalskipaard

Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

In 1969 stierven przewalskipaarden uit in het wild. Vanaf 1992 worden przewalskipaarden uit dierentuinen geherintroduceerd in hun natuurlijke habitat. In 2020 maakte San Diego Zoo Global bekend dat het eerste gekloonde przewalskipaard was geboren in hun dierentuin.

Het przewalskipaard behoort tot de familie van de paardachtigen. Over de wetenschappelijke naam zijn taxonomen het nog steeds niet eens. Het przewalskipaard (afbeelding 1) wordt aangeduid als Equus przewalskii of als Equus ferus przewalskii. Het 'gewone' paard, dat door de mens tam is gemaakt (gedomesticeerd), heeft de naam Equus ferus caballus.

Het genoom van deze dieren is verschillend: het przewalskipaard heeft 66 chromosomen; het gewone paard heeft 64 chromosomen. Een kruising van een gewoon paard met een przewalskipaard levert vruchtbare nakomelingen (F1) op met 65 chromosomen.

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1

Foto van een przewalskipaard.

Vraag 7 2 punten

In afbeelding 3 zijn cellen aangegeven met P, Q en R. Schrijf de letters P, Q en R onder elkaar en noteer erachter of de betreffende cel haploïd of diploïd is.

Bekijk het antwoord
  • Noteert bij elke letter de juiste ploïdie: P diploïd, Q haploïd, R diploïd. (2p)

Drie letters correct: 2 punten. Twee letters correct: 1 punt. Minder dan twee: 0 punten.

Vraag 7 in het hele examen

2023, tijdvak 1: De kip als draagmoeder

Opgavetekst

De kip als draagmoeder

Onderzoekers van het Roslin-instituut in Edinburgh zijn erin geslaagd haantjes zo te modificeren dat zij dochters krijgen die onvruchtbaar zijn. Deze hennen kunnen daardoor als ‘draagmoeder’ fungeren voor zeldzame kippenrassen zoals Rumpless Game (afbeelding 1).

Het transgeen maken van vogels is erg moeilijk. Genetisch gemodificeerde embryo’s kunnen bijvoorbeeld niet geïmplanteerd worden in een ei. Daarom wordt nu onderzoek gedaan naar het genetisch modificeren van de embryonale stamcellen van vogels.

Vroeg in de embryonale ontwikkeling zijn bij vogels twee typen embryonale stamcellen aanwezig. Het ene type kan zich differentiëren tot alle celtypen behalve geslachtscellen. Het andere type, de primordiale geslachtscel (PGC), kan zich juist alleen ontwikkelen tot geslachtscellen. Beide typen stamcellen kunnen in een vroeg stadium uit kippenembryo’s gehaald worden en genetisch gemodificeerd worden.

De Schotse onderzoekers wilden genetisch gemodificeerde embryonale stamcellen inbrengen bij kippenembryo’s, om deze kippen – als ze volwassen zijn – transgeen nageslacht te laten produceren. De Schotse onderzoekers kozen ervoor om PGC’s te modificeren, en niet het andere type embryonale stamcellen.

Vraag 8 1 punt

Licht toe waarom in dit onderzoek is gekozen voor embryonale stamcellen die zich kunnen ontwikkelen tot geslachtscellen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat (alleen) hiermee de (genetische) aanpassing aan een volgende generatie kan worden doorgegeven, of dat hiermee genetisch gemodificeerd nageslacht kan ontstaan. (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Een TALEN-eiwit bindt op dezelfde manier aan DNA als de transcriptiefactor die bindt aan de TATA-box. Over de binding van deze transcriptiefactor worden de volgende uitspraken gedaan: 1 De transcriptiefactor bindt aan het DNA door middel van basenparing. 2 De transcriptiefactor bindt aan de promotor van een gen. 3 De transcriptiefactor bindt aan een stukje niet-coderend DNA. Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Noteert bij elk van de nummers 1, 2 en 3 of de uitspraak juist of onjuist is: 1 onjuist, 2 juist, 3 juist. (2p)

Puntentabel van het correctievoorschrift: indien drie nummers correct 2 punten; indien twee nummers correct 1 punt; indien minder dan twee nummers correct 0 punten.

Vraag 9 in het hele examen

Bron 6

Om haantjes te verkrijgen die onvruchtbare dochters krijgen, probeerden de onderzoekers in PGC’s het DDX4-gen uit te schakelen. Het DDX4-gen codeert voor een eiwit dat noodzakelijk is voor de ontwikkeling van PGC’s tot geslachtscellen.

Het DDX4-gen ligt op het Z-chromosoom. Het Z-chromosoom is een van de twee geslachtschromosomen bij vogels. Vrouwtjes hebben een Z-chromosoom en een W-chromosoom. Mannetjes hebben twee Z-chromosomen.

Vrouwtjes waarbij het DDX4-gen is uitgeschakeld, zijn onvruchtbaar. Mannetjes waarbij slechts één allel is uitgeschakeld, zijn nog wel vruchtbaar.

De onderzoekers bouwden met behulp van TALEN-eiwitten in het DDX4-gen een genconstruct in. Het genconstruct (afbeelding 3) codeert voor twee eiwitten: voor het groen fluorescerende eiwit GFP en voor een eiwit dat resistentie geeft tegen de gifstof puromycine (Pu). Het construct eindigt met een sequentie (PA) waardoor de transcriptie stopt.

In afbeelding 4 zijn het normale DDX4-gen en het gemodificeerde DDX4-gen schematisch weergegeven, met daarin de exons aangegeven als blokjes (E1, E2 enzovoorts).

Afbeelding 4

Afbeelding 4
Afbeelding 4 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Twee schematische weergaven van het DDX4-gen, de exons als zwarte blokjes. Bovenaan het normale DDX4-gen met de exons E1 tot en met E19 achter elkaar; een pijl boven E1 geeft het begin van de transcriptie aan; een breukteken geeft een deel van het gen weg. Onderaan het gemodificeerde DDX4-gen: na E1 en E2 staat het construct (GFP, Pu, PA) en daarna volgen E4, E5, E6, E7 en E19. In het gemodificeerde gen is E3 niet getekend.

Vraag 10 2 punten

Over het gemodificeerde DDX4-gen worden de volgende uitspraken gedaan: 1 De transcriptie stopt na E4 (exon 4). 2 Exon 3 ontbreekt in het mRNA. 3 Er treedt geen splicing op van het pre-mRNA. Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Noteert bij elk van de nummers 1, 2 en 3 of de uitspraak juist of onjuist is: 1 onjuist, 2 juist, 3 onjuist. (2p)

Puntentabel van het correctievoorschrift: indien drie nummers correct 2 punten; indien twee nummers correct 1 punt; indien minder dan twee nummers correct 0 punten.

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 14 2 punten

De onvruchtbare hennen kunnen dienen als ‘draagmoeder’ voor kuikens die genetisch niet van hen zijn. Om dit te bereiken moeten PGC’s van Rumpless Game-embryo’s worden ingebracht bij een vrouwelijk barnevelder embryo. Zullen de PGC’s van Rumpless Game-embryo’s transgeen of niet-transgeen zijn? En het vrouwelijke barnevelder embryo?

  1. A PGC’s: transgeen, embryo: transgeen
  2. B PGC’s: transgeen, embryo: niet-transgeen
  3. C PGC’s: niet-transgeen, embryo: transgeen
  4. D PGC’s: niet-transgeen, embryo: niet-transgeen
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 14 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Evolutie van de menstruatie

Opgavetekst

Bron 23

De mens is een van de weinige zoogdieren die menstrueert. Evolutiebiologen onderzoeken hoe dit in de evolutie is ontstaan.

Bij zoogdieren wordt tijdens de rijping van eicellen in de eierstokken het baarmoederslijmvlies dikker door de invloed van oestrogeen. Het gereedmaken van het verdikte baarmoederslijmvlies voor de innesteling van een embryo wordt bij niet-menstruerende zoogdieren pas in gang gezet als een embryo in de baarmoeder aanwezig is. De baarmoederslijmvliescellen van de moeder worden dan aangezet tot decidualisatie. Dit is het vormen van een cellaag (de decidua) waarin het embryo zich kan innestelen. Als de innesteling uitblijft, wordt dit verdikte baarmoederslijmvlies niet afgestoten maar geabsorbeerd. Er volgt dus geen menstruatie.

Bij menstruerende zoogdieren begint de vorming van de decidua ‘vanzelf’: het progesteron dat door het geel lichaam wordt afgegeven, veroorzaakt de celdifferentiatie in het baarmoederslijmvlies. Dit wordt spontane decidualisatie genoemd. Bij de menstruatie wordt de decidua afgescheiden.

Menstruatie is relatief recent in de evolutie ontstaan. In afbeelding 1 is in een fylogenetische stamboom van een groot aantal zoogdieren aangegeven of ze wel of niet menstrueren of dat dat niet bekend is.

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1

Fylogenetische stamboom van een groot aantal zoogdieren, met de namen van de soorten aan het uiteinde van de takken. De primaten staan bovenaan, de vleermuizen in het midden, en daaronder andere soorten. Legenda: menstruerende soorten (lichte lijn), niet-menstruerende soorten (zwarte lijn), soorten waarvan niet bekend is of ze menstrueren (stippellijn).

Bron 25

Huismuizen menstrueren niet (afbeelding 1). Het is onderzoekers echter wel gelukt een menstruatie bij huismuizen op te wekken. Hiervoor lieten ze een huismuisvrouwtje paren met een onvruchtbaar huismuismannetje. Hierdoor ontstond een schijnzwangerschap: het geel lichaam geeft progesteron af, waardoor kenmerken van een zwangerschap ontstaan. Tijdens deze schijnzwangerschap werd het oppervlak van het baarmoederslijmvlies heel voorzichtig bekrast, waardoor decidualisatie optrad. Na tien dagen eindigde de schijnzwangerschap en trad er bij het huismuisvrouwtje een bloeding uit de baarmoeder op.

De bloeding bij dit huismuisvrouwtje en de maandelijkse menstruatie bij de mens worden op dezelfde manier in gang gezet.

Sommige wetenschappers zien een evolutionair verband tussen de bloeding na een schijnzwangerschap bij de huismuis, en de menstruatie bij primaten. De eigenschap menstruatie zou dan zijn ontstaan uit de eigenschap bloeden na schijnzwangerschap.

Vraag 22 2 punten

Leg uit hoe bij de mens afwezigheid van een embryo leidt tot de menstruatie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door gebrek aan HCG of LH het geel lichaam verdwijnt (1p)
  • Noemt dat hierdoor de progesteronproductie van het geel lichaam wegvalt, waardoor de decidua wordt afgestoten (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Bron 26

Een evolutionaire verklaring voor het ontstaan van spontane decidualisatie is dat de moeder zich hiermee beschermt tegen het embryo. Doordat moeder en foetus geen identiek genenpakket hebben, zijn hun belangen evolutionair gezien verschillend. De foetus probeert via de placenta zo veel mogelijk voedingsstoffen aan de moeder te onttrekken. Het belang van de moeder is investeren in de groeiende foetus, maar ook in toekomstige kinderen.

Op verschillende organisatieniveaus komt het evolutionaire moeder-foetus-conflict naar voren. Twee veranderingen tijdens innesteling en vroege zwangerschap zijn:
1 De slagadertjes in de decidua van de moeder verliezen hun spierweefsel.
2 Placentahormonen maken de moeder minder gevoelig voor insuline.

Vraag 24 2 punten

Licht toe dat zowel verandering 1 als verandering 2 gunstig is voor de foetus.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door verandering 1 er meer bloed richting de placenta stroomt, waardoor meer voedingsstoffen en zuurstof beschikbaar komen voor de foetus (1p)
  • Noemt dat door verandering 2 het bloedsuikergehalte in het bloed van de moeder verhoogd is, waardoor er meer glucose beschikbaar is voor de foetus (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Bron 27

Een andere verklaring voor het ontstaan van spontane decidualisatie is dat de cellen van de decidua de kwaliteit van het embryo ‘beoordelen’. De innesteling van embryo’s met grote chromosomale afwijkingen wordt geremd, waarna de decidua kan worden afgestoten: een miskraam. Dit gebeurt naar schatting met 30 tot 60% van de embryo’s.

Vraag 25 1 punt

Licht toe wat het evolutionaire voordeel is van zo’n miskraam.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een evolutionair voordeel, bijvoorbeeld dat het moederdier na de miskraam meteen weer zwanger kan worden met de kans op gezonde nakomelingen, of dat de miskraam zorgt dat het moederdier energie overhoudt voor andere jongen. Ook goed: dat door de miskraam (ernstige) chromosomale afwijkingen in de populatie niet toenemen (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

Drie uitspraken die de werking van progesteron bij menstruerende zoogdieren in verband brengen met een toename van cAMP in baarmoederslijmvliescellen zijn:
1 Progesteron vormt met de membraanreceptor een complex dat aan het DNA bindt en zo de expressie van cAMP verhoogt.
2 Progesteron zet bepaalde cellen aan tot de afgifte van een signaalstof die bindt aan de membraanreceptor op baarmoederslijmvliescellen.
3 Progesteron veroorzaakt in baarmoederslijmvliescellen verminderde expressie van het enzym adenylcyclase.
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak wel of niet juist kan zijn.

Bekijk het antwoord
  • Noemt per uitspraak of die wel of niet juist kan zijn: 1 niet, 2 wel, 3 niet (2p)

Drie nummers correct: 2 punten. Twee nummers correct: 1 punt. Minder dan twee nummers correct: 0 punten.

Vraag 27 in het hele examen

2022, tijdvak 2: NIPT

Opgavetekst

NIPT

Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

De NIPT, de niet-invasieve prenatale test, is sinds 2017 voor alle zwangere vrouwen in Nederland beschikbaar. Na bloedafname bij de vrouw wordt met deze test het risico op afwijkingen van het aantal chromosomen bij het ongeboren kind vastgesteld.

Bij de NIPT worden DNA-fragmenten onderzocht die in het bloedplasma van de moeder aanwezig zijn (ccfDNA). Dit ccfDNA is afkomstig van afgestorven cellen van zowel de moeder als de foetus. Het ccfDNA van de moeder is voornamelijk afkomstig van afgestorven witte bloedcellen. Het ccfDNA van de foetus komt via de placenta in de bloedbaan van de moeder terecht. Het DNA wordt door lichaamseigen enzymen in het bloedplasma van de moeder geknipt tot fragmenten.

In afbeelding 1 is de baarmoeder met foetus en een gedeelte van de placenta rond 10 weken zwangerschap weergegeven. In afbeelding 1 zijn drie plaatsen met een nummer aangegeven.

Rond de elfde week van de zwangerschap is ongeveer 10% van het ccfDNA afkomstig van de foetus (foetale fractie). Daarmee is er genoeg foetaal ccfDNA om de NIPT te kunnen uitvoeren.

Na bloedafname bij de moeder worden de DNA-fragmenten uit het bloedplasma geïsoleerd en gezuiverd. Na vermeerdering van de fragmenten wordt van elk fragment vastgesteld van welk chromosoom het afkomstig is. Zo kan van elk chromosoom worden bepaald hoeveel fragmenten aanwezig zijn en welk percentage van het totaal deze fragmenten vormen. Als het percentage fragmenten van een bepaald chromosoom groter is dan normaal kan dit wijzen op een extra kopie van dit chromosoom bij de foetus.

In Nederland wordt alleen gerapporteerd of er een verhoogde kans is op een trisomie van chromosoom 13 (syndroom van Patau), van chromosoom 18 (syndroom van Edwards) of van chromosoom 21 (syndroom van Down). Het risico op deze vormen van trisomie is namelijk het grootst. Trisomie ontstaat doordat bij een van de ouders een fout is opgetreden tijdens de meiose bij de vorming van de geslachtscellen.

Het is in Nederland wettelijk verboden het biologisch geslacht van het kind mee te delen bij de uitslag van de NIPT.

Als uit de NIPT blijkt dat er een verhoogde kans is op een chromosomale afwijking, wordt verder onderzoek gedaan. Vaak wordt er dan gekozen voor een vlokkentest.

Bij een vlokkentest wordt via de vagina een kleine hoeveelheid placentaweefsel afgenomen. Tijdens deze ingreep wordt met een echoapparaat bepaald hoe de placenta en de foetus liggen. De echo wordt gemaakt vanaf de buikzijde.

Omdat de geluidsgolven uit het echoapparaat niet door botweefsel heen kunnen, wordt aan de vrouw gevraagd om te zorgen dat zij tijdens het onderzoek een volle blaas heeft (afbeelding 2).

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 Bron: rechtenvrije stockillustratie; Placenta; door Alila Medical Media

Links de baarmoeder met de foetus en een deel van de placenta rond 10 weken zwangerschap. Rechts een vergroting van de placenta met de aanwijzingen 1, 2 en 3. Aanwijzing 1 wijst naar het bovenste gebied van de placenta, aanwijzing 2 naar de golvende uitlopers met pijlen eronder en aanwijzing 3 naar de vlokken van de placenta.

Afbeelding 2

Afbeelding 2
Afbeelding 2 Bron: rechtenvrije stockvector-ID: 149006000; Illustratie van het vrouwelijke voortplantingssysteem; door BlueRingMedia

Zijaanzicht van het vrouwelijke bekken met de blaas, de baarmoeder en de endeldarm. Het schaambeen is met een label aangegeven.

Vraag 7 1 punt

Omdat de geluidsgolven uit het echoapparaat niet door botweefsel heen kunnen, wordt aan de vrouw gevraagd om te zorgen dat zij tijdens het onderzoek een volle blaas heeft (afbeelding 2). Licht toe hoe bij een lege blaas de baarmoeder minder goed in beeld kan komen.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat bij een lege blaas de baarmoeder (gedeeltelijk) achter het schaambeen komt te liggen, waardoor deze minder goed zichtbaar is op de echo (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Alternatieven voor ‘de pil’

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1

Schema van de ontwikkeling van een follikel, van links naar rechts: een primordiale follikel met de primaire oöcyt, een primaire follikel met granulosacellen, een graafse follikel met in het midden de secundaire oöcyt, en rechts de eicel net na de ovulatie.

Vraag 3 2 punten

Onderzoekers van een aantal academische ziekenhuizen in Massachusetts doen onderzoek naar een manier om de rijping van eicellen te voorkómen zonder gebruik te maken van oestrogenen of progestagenen. Zij testen het effect van het eiwithormoon MIS (Müllerian Inhibiting Substance) op de vruchtbaarheid. MIS wordt afgegeven door de granulosacellen van een rijpende follikel en remt de ontwikkeling van andere follikels, de primordiale follikels, in het ovarium.
Afbeelding 1 geeft de ontwikkeling van een follikel weer.
Vier cellen zijn:
1 de primaire oöcyt
2 de granulosacel
3 de secundaire oöcyt
4 de eicel, net na de ovulatie
Schrijf de nummers 1 tot en met 4 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende cel haploïd of diploïd is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt bij elk van de vier cellen of die haploïd of diploïd is: 1 diploïd, 2 diploïd, 3 haploïd, 4 haploïd (2p)

Indien vier nummers correct: 2 punten. Indien drie nummers correct: 1 punt. Indien minder dan drie nummers correct: 0 punten.

Vraag 3 in het hele examen

Hoe vaak voortplanting in het examen komt

Vragen over voortplanting per centraal examen biologie vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 1713%
2026, tijdvak 23313%
2025, tijdvak 214, 16-18, 20-22717%
2024, tijdvak 11, 6-737%
2024, tijdvak 2712%
2023, tijdvak 18-10, 14410%
2022, tijdvak 122, 24-25, 27410%
2022, tijdvak 2713%
2021, tijdvak 2313%

In 9 van de 18 ingedeelde examens biologie vwo staat een vraag over voortplanting, samen 23 vragen (3% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 2: 7 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 5% van de vragen over voortplanting, daarvoor 2%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.

Oefenen met voortplanting

Maak de 15 nieuwste examenvragen over voortplanting online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025, 2024, 2023, 2022 en 2021). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over voortplanting

Andere onderwerpen biologie vwo

Voortplanting op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen biologie vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker biologie per vraagtype nakijkt, lees je op biologie toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op biologie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt voortplanting voor in het eindexamen biologie vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 23 vragen over voortplanting, 3% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 9 van die examens.

In welk examen biologie vwo stonden de meeste vragen over voortplanting?

In het examen van 2025, tijdvak 2, met 7 vragen: 14, 16-18, 20-22.

Hoe oefen ik examenvragen over voortplanting?

Op deze pagina staan alle vragen over voortplanting met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.