Examenvragen bloedsomloop biologie havo
76 vragen over bloedsomloop uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Bloedsomloop komt in 17 van de 18 examens biologie havo voor, met 76 vragen (10% van alle examenvragen). Het meest in 2024, tijdvak 1 (10 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over bloedsomloop
Per examen de vragen over bloedsomloop, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Vanya in actie
Opgavetekst
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
Vanya studeert aan de Academie voor Lichamelijke Opvoeding. Voor het vak inspanningsfysiologie doet ze samen met haar studiegenoot Rachel metingen aan haar ademhaling en bloeddruk.
Vanya gaat vijf minuten fietsen op een spinningfiets (afbeelding 1). Vóór en direct na deze inspanning doet Rachel de volgende metingen bij Vanya: ademvolume, ademhalingsfrequentie, bloeddruk. De resultaten staan in tabel 1.
| tabel 1 | vóór het fietsen | direct na het fietsen |
|---|---|---|
| ademvolume (L) | 0,5 | 3,0 |
| ademhalingsfrequentie (per minuut) | 12 | 24 |
| bloeddruk bovendruk (mm Hg) | 115 | 140 |
De meetresultaten van Vanya's ademvolume en ademhalingsfrequentie worden verwerkt tot een respirogram. Afbeelding 2 toont het respirogram van haar ademhaling vóór het fietsen.
Tijdens de inspanning neemt Vanya's bloeddruk geleidelijk toe. Dit komt onder andere doordat het slagvolume van haar hart toeneemt.
Vraag 4 1 punt
Verklaar waardoor de bloeddruk stijgt als het slagvolume toeneemt.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat er (per samentrekking) een grote(re) hoeveelheid bloed de slagaders/aorta/bloedvaten ingaat (waardoor de druk op de vaatwanden stijgt).
2026, tijdvak 1: Gastric bypass
Opgavetekst
Sjoerd heeft zeer ernstig overgewicht. Ondanks intensieve begeleiding is het hem niet gelukt om af te vallen. Hij is daarom nu onder behandeling bij een specialist in het ziekenhuis. Sjoerd krijgt een operatieve maagverkleining: een gastric bypass.
Na de operatie zal Sjoerd begeleiding krijgen van een diëtist. Een van de dingen waar hij op moet gaan letten, is zijn eetpatroon. Hij moet verspreid over de dag kleine porties gaan eten. Als hij toch te grote porties eet, kan hij zich plotseling onwel gaan voelen. Dat heet het dumpingsyndroom. Dumpingsyndroom ontstaat als eten in te grote, droge brokken in de dunne darm terechtkomt. In de dunne darm wordt dan veel water aan het bloed onttrokken, zodat de voedselbrij smeuïger wordt. Dit vindt binnen een uur na de maaltijd plaats.
Vraag 32 2 punten
Neemt bij het dumpingsyndroom de bloeddruk toe of af? En neemt bij het dumpingsyndroom de osmotische waarde van het bloed toe of af?
| de bloeddruk | de osmotische waarde van het bloed | |
|---|---|---|
| A | neemt toe | neemt toe |
| B | neemt toe | neemt af |
| C | neemt af | neemt toe |
| D | neemt af | neemt af |
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
2026, tijdvak 2: Schrik voor een prik
Opgavetekst
Sinds 2020 krijgen mensen die ouder zijn dan zestig jaar een uitnodiging voor een vaccinatie tegen pneumokokkenziekte. Mevrouw Hertogs komt naar het vaccinatiespreekuur, waar doktersassistente Vicky de prikken zet.

Pneumokokkenziekte wordt veroorzaakt door de pneumokokbacterie (Streptococcus pneumoniae, zie afbeelding). Veel kinderen en volwassenen hebben pneumokokbacteriën in het slijmvlies van hun neusholte. Zolang mensen gezond zijn, hebben ze geen voordeel of nadeel van deze bacteriën. Ze kunnen de bacteriën wel verspreiden door hoesten of niezen.
Bij ouderen met een verminderde afweer kan de pneumokokbacterie de dekweefselcellen van de luchtwegen passeren. De bacterie komt dan in het inwendig milieu terecht, waar die een ernstige longontsteking kan veroorzaken.
In de neusholte bevinden zich een fysische en een (bio)chemische barrière van de aangeboren afweer tegen het binnendringen van de pneumokokbacterie.
Het bleek worden is het gevolg van het samentrekken van spiertjes van bepaalde bloedvaten in het gezicht.
Vraag 7 1 punt
In welk type bloedvaten trekken spiertjes samen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C (1)
2026, tijdvak 2: Kiezen voor vegan
Opgavetekst
Michael wil veganistisch (vegan) gaan eten, omdat dat beter is voor het milieu. Hij wil wel voldoende eiwitten binnenkrijgen.
Als je veganistisch eet, eet je geen dierlijke producten. Vlees, vis en zuivel zijn echter een belangrijke bron van eiwitten. Veganisten moeten daarom plantaardige voedingsmiddelen eten met voldoende eiwitten. Ook moeten zij er extra op letten dat ze genoeg mineralen en vitamines binnenkrijgen.

In het spijsverteringskanaal worden eiwitten afgebroken tot aminozuren. Hieronder staan delen van het spijsverteringsstelsel.
- mondholte
- maag
- twaalfvingerige darm
- dunne darm
- dikke darm
Michael leest op een forum dat vegan eten beter is voor je nieren. Een vegan dieet bevat vaak meer kalium en minder natrium. Dit heeft een bloeddrukverlagend effect. Een hoge bloeddruk is een van de oorzaken van nierproblemen.
Vraag 26 1 punt
In welk deel van de nieren is de bloeddruk het hoogst?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A (1)
2025, tijdvak 1: Fanconi-anemie
Opgavetekst
Toen Eileen zes jaar oud was, kreeg ze last van extreme vermoeidheid, infecties en bloedingen. Ze bleek Fanconi-anemie te hebben.
Door de erfelijke aandoening heeft Eileen te weinig vaste bloedbestanddelen. Daardoor is ze altijd moe en heeft ze vaak last van infecties en bloedingen. Afbeelding 2 is een microscopisch preparaat van gezond bloed. Hierin zijn verschillende vaste bloedbestanddelen met nummers aangegeven.
Op de uitwerkbijlage staat een tabel.
Vraag 12 2 punten
- Noteer in de tweede kolom in elk vakje het nummer waarmee het bijbehorende bloedbestanddeel in afbeelding 2 is aangegeven.
- Noteer in de derde kolom in elk vakje het symptoom dat ontstaat door een tekort aan het bijbehorende bloedbestanddeel.
- Kies uit: vermoeidheid – infecties – bloedingen.
| bloedbestanddeel | nummer in afbeelding 2 | symptoom bij tekort |
|---|---|---|
| bloedplaatje | ||
| rode bloedcel | ||
| witte bloedcel |
Microscopisch preparaat van gezond bloed met bloedcellen en bloedplaatjes; de bestanddelen 1, 2 en 3 zijn met lijnen aangewezen. Bekijk in Opgaven, pagina 6
Bekijk het antwoord
| bloedbestanddeel | nummer in afbeelding 2 | symptoom bij tekort |
|---|---|---|
| bloedplaatje | 2 | bloedingen |
| rode bloedcel | 3 | vermoeidheid |
| witte bloedcel | 1 | infecties |
Opmerking
Als de kandidaat meerdere symptomen heeft ingevuld in een vakje, het tweede scorepunt niet toekennen.
In het eerste jaar na de diagnose krijgt Eileen om de paar weken een bloedtransfusie met bloedplaatjes en rode bloedcellen. De toegediende rode bloedcellen zijn bij voorkeur van Eileens eigen bloedgroep. Eileen heeft bloedgroep B en is resuspositief (B+). In noodgevallen zou ze ook rode bloedcellen van andere bloedgroepen kunnen ontvangen.
Het ziekenhuis heeft de volgende andere rode bloedcellen op voorraad: A+, A−, B−, AB+, AB−, 0+ en 0−.
Vraag 13 2 punten
Noteer welke van deze rode bloedcellen veilig aan Eileen kunnen worden toegediend.
Bekijk het antwoord
B−, 0+ en 0−
Opmerking
Als de kandidaat ook B+ noteert, dit niet aanrekenen.
Eileen komt in aanmerking voor een stamceltransplantatie. Eerst ondergaat ze chemotherapie om haar eigen bloedstamcellen te vernietigen. Enkele dagen later krijgt ze gezonde stamcellen van een donor.
Om de bloedstamcellen toe te dienen, wordt bij Eileen een slangetje (katheter) door de huid in een bloedvat aangebracht (afbeelding 3).
De katheter mondt uit in een bloedvat in de buurt van het hart.
Vraag 14 1 punt
In welk bloedvat komt de katheter uit?
Tekening van de romp met een katheter die door de huid in een bloedvat loopt, in de buurt van het hart. Bekijk in Opgaven, pagina 7
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
2025, tijdvak 1: De Bajau
Opgavetekst
De Bajau (afbeelding 1) is een volk van zeenomaden in Indonesië. Ze zijn in staat om lang onder water te blijven zonder hulpmiddelen.
De milt kan rode bloedcellen opslaan en speelt een rol bij de afbraak ervan.
Vraag 28 1 punt
In welk ander orgaan worden rode bloedcellen afgebroken?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Bij de afbraak van rode bloedcellen wordt ook het eiwit afgebroken dat zuurstof transporteert.
Vraag 29 1 punt
Noteer de naam van dit eiwit.
Bekijk het antwoord
hemoglobine
De milt is onderdeel van het lymfevatenstelsel. Met echografie werd de grootte van de milt bepaald. De transductor (afbeelding 2) van het echoapparaat wordt op de plaats op de romp gezet waar zich de milt bevindt. Op een beeldscherm kan de milt dan zichtbaar worden gemaakt.
Vraag 31 1 punt
Op welke plaats op de romp (afbeelding 3) moet de transductor geplaatst worden om een beeld van de milt te kunnen krijgen?
Afbeelding 2: foto van een echo-onderzoek van de buik met een transductor. Afbeelding 3: silhouet van de romp met de plaatsen P, Q, R, S en T. Bekijk in Opgaven, pagina 13
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
2025, tijdvak 1: Gevaarlijke sporen
Opgavetekst
Jasper heeft een levensgevaarlijke infectie gehad met een schimmel die resistent is tegen medicijnen. Deze schimmel is waarschijnlijk resistent geworden door het gebruik van schimmelbestrijdingsmiddelen in de akkerbouw.
Aspergillus fumigatus is een schimmel die algemeen aanwezig is in de bodem. Je ademt dagelijks sporen van deze schimmel in (afbeelding 1). Bij gezonde mensen ruimt het immuunsysteem de sporen op. Als gevolg van een ziekte heeft Jasper echter een sterk verlaagde weerstand, waardoor de schimmel een gevaarlijke infectie veroorzaakte. Dit wordt aspergillose genoemd.
Jasper kreeg andere medicijnen toegediend die wel goed werkten tegen de schimmel, waardoor hij herstelde. Maar door de hoge dosering van de medicijnen liepen Jaspers nieren schade op. Als gevolg hiervan heeft Jasper onder andere een grotere kans op een kaliumtekort.
Vraag 43 1 punt
Welk gedeelte van een niereenheid zal zijn aangetast waardoor een kaliumtekort kan optreden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
2025, tijdvak 2: De tetralogie van Fallot
Opgavetekst
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
Britt is zestien jaar en heeft de tetralogie van Fallot, een aangeboren hartafwijking. Door deze afwijking is ze sneller moe dan haar leeftijdsgenoten. Ze heeft al twee hartoperaties gehad.
De hartafwijking van Britt is al vroeg tijdens de embryonale ontwikkeling ontstaan. Bij de tetralogie van Fallot is de doorgang naar de aorta wijd, en de doorgang naar de longslagader nauw. Ook is er een opening tussen de linkerkamer en de rechterkamer. Zie afbeelding 1.

In de tekst worden drie verschillen genoemd ten opzichte van een normaal gebouwd hart. In afbeelding 1 is een vierde verschil zichtbaar.
Vraag 1 1 punt
Noteer dit vierde verschil.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de wand van de rechterkamer gespierder/dikker is (dan bij een normaal gebouwd hart).
Toen Britt zes maanden oud was, heeft ze een operatie gehad. Bij deze operatie is de doorgang naar de longslagader wijder gemaakt. De hartchirurg heeft toen de wand van de longslagader opengesneden en opgevuld met een stukje kunststof weefsel (een ‘patch’, afbeelding 2). Het nadeel van zo’n operatie is dat de longslagaderklep niet meer volledig sluit, waardoor bloed kan terugstromen naar het hart.

Vraag 2 1 punt
Stroomt het bloed bij Britt terug tijdens de systole of tijdens de diastole van de kamers? Verklaar je antwoord. Gebruik je informatieboek.
Bekijk het antwoord
Diastole, met een juiste verklaring. Voorbeelden van een juiste verklaring:
- Tijdens de diastole wordt de druk in de rechterkamer lager dan in de longslagader.
- Het bloed stroomt terug tijdens de diastole, omdat de kamer dan ontspannen is.
- Tijdens de diastole, omdat tijdens de systole de druk in de kamers hoog is.
Onlangs heeft Britt haar tweede hartoperatie gehad. De hartchirurg verving haar slecht sluitende klep door een longslagaderklep van een orgaandonor. Britt is nu minder snel moe. Tijdens de operatie werd haar hart gekoeld, zodat het nauwelijks meer samentrok. Britt lag daarom aan de hart-longmachine. Een hart-longmachine neemt de functie van het hart en de longen tijdelijk over.
Vraag 4 2 punten
Welke afbeelding geeft de aansluiting van de hart-longmachine op de bloedsomloop, en de stroomrichting van het bloed juist weer?

Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
2025, tijdvak 2: Nierfalen bij katten
Opgavetekst
Met Maureens kat Rio gaat het niet zo goed. Rio is erg vermagerd. De dierenarts heeft de urine en het bloed van Rio laten onderzoeken. Daaruit bleek dat ze aan chronisch nierfalen lijdt.
Bij chronisch nierfalen is de nierfunctie sterk verminderd, waardoor afvalstoffen zich ophopen in het bloed. Katten met chronisch nierfalen drinken daardoor veel.
In het bloed van Rio wordt een te hoog ureum-gehalte gemeten. Ureum wordt in de lever aangemaakt. Hieronder staan enkele bloedvaten.
- 1 aorta
- 2 bovenste holle ader
- 3 leverader
- 4 leverslagader
- 5 longader
- 6 longslagader
- 7 onderste holle ader
- 8 poortader
Vraag 42 2 punten
Door welke van deze bloedvaten gaat een ureum-molecuul achtereenvolgens op de kortste weg vanaf de lever naar de nieren? Noteer de bijbehorende nummers in de juiste volgorde.
Bekijk het antwoord
3-7-6-5-1. Indien alleen de vijf juiste nummers in een onjuiste volgorde: 1 punt. Indien de vijf juiste nummers in de juiste volgorde en één onjuist nummer extra op een willekeurige plaats: 1 punt. Indien vier juiste nummers in de juiste volgorde en één onjuist nummer extra op een willekeurige plaats: 1 punt. Indien vier juiste nummers in de juiste volgorde: 1 punt. In alle andere gevallen: 0 punten.
Bij een kat met chronisch nierfalen zijn afwijkingen te zien in een microscopisch preparaat van het nierweefsel. De glomerulus is vergroot, en de ruimte in het kapsel van Bowman is deels gevuld met bindweefsel. Afbeelding 1 is een schematische tekening van het kapsel van Bowman met de glomerulus.

Afbeelding 2 is een foto van een microscopisch preparaat van nierweefsel van een kat met chronisch nierfalen.

Vraag 43 2 punten
Welke letter in afbeelding 2 geeft het kapsel van Bowman aan? En op welke plaats in afbeelding 1 is de doorsnede gemaakt van de niereenheid waar P en Q bij horen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
2024, tijdvak 1: Een nieuwe hartklep, door het lichaam zelf gemaakt
Opgavetekst
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
In Nederland worden jaarlijks ongeveer vijfduizend hartkleppen vervangen door kunsthartkleppen. Bij kinderen met een kunsthartklep, moet de klep meerdere keren worden vervangen, omdat een kunsthartklep niet meegroeit. Biomedisch ingenieur Carlijn Bouten werkt aan een oplossing voor dit probleem.
In het hart zijn vier kleppen aanwezig:
- twee slagaderkleppen (afbeelding 1, Q en R)
- twee kleppen tussen de boezems en kamers (afbeelding 1, P en S)
Vraag 1 1 punt
Noteer de letter die de klep aangeeft waarlangs zuurstofarm bloed vanuit de kamer richting de longen gaat.
Schematische doorsnede van het hart met de vier hartkleppen, aangegeven met de letters P, Q, R en S. Bekijk in Opgaven, pagina 2
Bekijk het antwoord
(alleen de letter) Q
Twee mogelijke hartafwijkingen zijn:
- 1 De aortaklep is te stug en opent daardoor niet goed.
- 2 De aortaklep is te slap en sluit daardoor niet goed.
Vraag 2 2 punten
Bij welke afwijking stroomt er per minuut minder bloed door de aorta naar de organen in het lichaam, in vergelijking met een normaal functionerend hart bij een gelijke inspanning van de hartspier?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
Als er minder bloed naar de organen stroomt, ontstaat eerder vermoeidheid door een gebrek aan energie.
Vraag 3 2 punten
Leg uit waardoor energiegebrek ontstaat als er minder bloed naar de organen stroomt.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat
- er minder zuurstof/brandstof wordt getransporteerd,
- (waardoor) er minder dissimilatie/verbranding kan plaatsvinden.
Bouten heeft een slagaderklep ontwikkeld van een biologisch afbreekbare kunststof (afbeelding 2). Na de implantatie worden tussen de kunstvezels van de slagaderklep witte bloedcellen en bindweefselcellen ingevangen. Tegen de tijd dat de bindweefselcellen voldoende stevige en elastische eiwitten (collageen en elastine) hebben aangemaakt, wordt de kunststof afgebroken.
Het grote probleem bij een geïmplanteerde kunstklep is dat het materiaal bloedstolling veroorzaakt.
Vraag 4 1 punt
Noteer het vaste bloedbestanddeel dat het proces van bloedstolling in werking zet.
Foto van een slagaderklep van een biologisch afbreekbare kunststof, met een vergroting van het kunstvezelnetwerk. Bekijk in Opgaven, pagina 3
Bekijk het antwoord
(de) bloedplaatje(s)
Het functioneren van de kunstklep is in het laboratorium getest in een kunstslagader onder de omstandigheden die heersen in een longslagader. In plaats van bloed werd een zoutoplossing door de kunstklep heen gepompt.
In afbeelding 3 zijn foto’s te zien van een filmpje van het functioneren van de kunstklep als longslagaderklep. De foto’s beslaan één hartcyclus, waarvan de drie achtereenvolgende perioden zijn aangegeven met letters.
De drie fasen van de hartcyclus zijn:
- hartpauze
- samentrekken boezems
- samentrekken kamers
Vraag 5 1 punt
Schrijf de letters P, Q en R onder elkaar en noteer de bijbehorende fase erachter.
Zeven foto’s van de kunstklep tijdens één hartcyclus, gegroepeerd onder de letters P, Q en R. Bekijk in Opgaven, pagina 3
Bekijk het antwoord
- P samentrekken boezems
- Q samentrekken kamers
- R hartpauze
Na de test onder de omstandigheden die heersen in de longslagader, is de kunstklep getest onder de omstandigheden die heersen in de aorta.
Vraag 6 2 punten
Is de bloeddruk in de aorta hoger of lager dan in de longslagader? En het zuurstofgehalte?
| bloeddruk in aorta | zuurstofgehalte in aorta | |
|---|---|---|
| A | hoger | hoger |
| B | hoger | lager |
| C | lager | hoger |
| D | lager | lager |
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
Tijdens de groeifase komen verschillende stamcellen het kunstvezelnetwerk binnen vanuit het bloed en het omringende hartweefsel van het schaap. Gestimuleerd door de ontsteking gaan deze stamcellen zich delen om nieuwe cellen (bindweefsel- en endotheelcellen) te vormen. Over de groeifase worden de volgende uitspraken gedaan:
- 1 Uit één stamcel ontstaat na mitose één endotheelcel en één bindweefselcel.
- 2 Een endotheelcel krijgt zijn vorm en functie door celdifferentiatie.
- 3 Celdifferentiatie wordt bepaald door veranderingen in genexpressie.
Vraag 8 2 punten
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- 1 onjuist
- 2 juist
- 3 juist
2024, tijdvak 1: Het syndroom van Swyer
Opgavetekst
Emma is 17 jaar en heeft zich altijd een meisje gevoeld. Ze is echter nog nooit ongesteld geworden en heeft ook nauwelijks borstontwikkeling. Daarom gaat ze naar de huisarts.
Emma krijgt een echoscopie. Op de echo is te zien dat ze wel een baarmoeder en eileiders heeft, maar geen eierstokken. De doktersassistent neemt bloed af bij Emma zodat in het laboratorium een karyogram gemaakt kan worden. In afbeelding 1 zie je het karyogram van Emma.
Het karyotype beschrijft per lichaamscel het totale aantal chromosomen, de geslachtschromosomen en eventuele extra chromosomen.
Emma zou graag een vrouwelijker uiterlijk krijgen. Om haar borstontwikkeling te stimuleren krijgt ze daarom pillen met oestradiol.
De oestradiolmoleculen worden geresorbeerd in de darm en bereiken het borstweefsel via een borstslagader.
Een aantal bloedvaten zijn:
- 1 aorta
- 2 bovenste holle ader
- 3 darmslagader
- 4 leverader
- 5 leverslagader
- 6 longader
- 7 longslagader
- 8 onderste holle ader
- 9 poortader
Vraag 26 2 punten
Door welke van deze bloedvaten gaat een oestradiol-molecuul op de kortste weg vanuit de haarvaten in de darm tot aan de borstslagader? Noteer de betreffende nummers in de juiste volgorde.
Bekijk het antwoord
9 – 4 – 8 – 7 – 6 – 1
Oestradiol leidt tot genexpressie in cellen van Emma’s borstweefsel. Hierbij vinden de volgende processen plaats:
- P binding van een hormoon aan een hormoonreceptor
- Q eiwit-vouwing in het cytoplasma
- R transport naar de kern
- S vorming van een keten van aminozuren aan de ribosomen
- T vorming van RNA
Deze processen zijn met nummers weergegeven in afbeelding 3.
Vraag 27 2 punten
Schrijf de nummers 1 tot en met 5 (afbeelding 3) onder elkaar en noteer de letter van het bijbehorende proces erachter.
Schema van een borstweefselcel waarin oestradiol via een receptor naar de celkern gaat; de processen 1 tot en met 5 zijn met cijfers aangegeven. Bekijk in Opgaven, pagina 14
Bekijk het antwoord
- 1 P
- 2 R
- 3 T
- 4 S
- 5 Q
Emma moet de oestradiolpillen dagelijks slikken, omdat het grootste deel van het oestradiol binnen enkele dagen na opname wordt uitgescheiden. Oestradiol komt dan terecht in de urine en in de ontlasting.
In de nieren komt oestradiol in de voorurine terecht. Daarna wordt in het eerste gekronkelde nierbuisje een deel van het oestradiol gereabsorbeerd.
Vraag 28 2 punten
In welk deel van de nier vindt de vorming van voorurine plaats? En in welk deel van de nier vindt de reabsorptie (terugresorptie) van oestradiol plaats?
| vorming voorurine | reabsorptie oestradiol | |
|---|---|---|
| A | niermerg | niermerg |
| B | niermerg | nierschors |
| C | nierschors | niermerg |
| D | nierschors | nierschors |
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
2024, tijdvak 2: Een miss met een litteken
Opgavetekst
Afbeelding 1

Twee ecg’s onder elkaar. Boven: gezonde persoon. Onder: persoon met LQTS. Horizontale as: tijd in seconden, van 0 tot 2,0. De letters P, Q, R, S en T zijn bij de golven aangegeven.
Vraag 8 2 punten
De Amerikaanse atlete Michaela Gagne raakte als 17-jarige tijdens een wedstrijd hordenlopen buiten bewustzijn. Ze bleek het lange-QT-syndroom te hebben, een erfelijke hartritmestoornis. Haar leven nam toen een onverwachte wending.
Bij mensen met het lange-QT-syndroom (LQTS) is de impulsgeleiding van het hart verstoord. Dat is zichtbaar op een ecg (elektrocardiogram, afbeelding 1). Het QT-interval is bij hen langer dan normaal. Het hartritme kan daardoor bij inspanning ontregeld raken. De hartkamers kunnen dan abnormaal gaan samentrekken, wat kan leiden tot duizeligheid, bewusteloosheid of zelfs een acute hartstilstand.
Over de ecg’s in afbeelding 1 worden de volgende uitspraken gedaan:
1 Tijdens het QRS-complex trekken de boezems samen.
2 Bij de gezonde persoon is tijdens de top van de T-golf de aortaklep open.
3 De persoon met LQTS heeft een lagere hartslagfrequentie dan de gezonde persoon.
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is. Gebruik je informatieboek.
Bekijk het antwoord
- Noteert bij 1 onjuist, bij 2 juist en bij 3 onjuist. (2p)
Drie nummers correct: 2 punten. Twee nummers correct: 1 punt. Minder dan twee nummers correct: 0 punten.
Vraag 9 2 punten
Het slagvolume van het hart van de persoon met LQTS (afbeelding 1) is 70 mL.
Bereken hoeveel liter bloed per minuut het hart van deze persoon rondpompt tijdens deze ecg-meting. Rond je antwoord af op één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Leest af dat een volledige hartslag 0,7 seconde duurt (of twee volledige hartslagen 1,4 seconde, of drie volledige hartslagen 2,1 seconde), of nauwkeuriger. (1p)
- Berekent het hartminuutvolume juist, afgerond op één decimaal: 6,0 liter per minuut. Voorbeeld: 60 : 0,7 = 85,7 hartslagen per minuut; 85,7 × 0,07 L = 6,0 L per minuut. (1p)
Afbeelding 2

Foto van een ICD (implanteerbare cardioverter defibrillator) met elektrode en modem.
Afbeelding 3

Röntgenfoto van de borstkas met een ICD en de elektrode in het hart.
Vraag 11 2 punten
Bij Gagne werd een ICD (implanteerbare cardioverter defibrillator, afbeelding 2) onder de huid geplaatst. Vanuit de ICD is een elektrode via een bloedvat tot onder in de punt van een hartkamer geschoven. Het apparaatje monitort de hartslag. Wanneer het hartritme verstoord raakt, geeft het uiteinde van de elektrode een schokje aan de hartwand. Zo kan het hartritme zich herstellen. Met een röntgenfoto (afbeelding 3) werd gecontroleerd of de elektrode juist was geplaatst. Uit de röntgenfoto is af te leiden via welke ader de elektrode in het hart wordt gebracht en in welke hartkamer de elektrode zich bevindt.
Via welke ader gaat de elektrode het hart in? En in welke hartkamer bevindt de elektrode zich?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2024, tijdvak 2: Levertransplantatie
Bron 14

Afbeelding van de lever met drie bloedvaten die met de letters P, Q en R zijn aangegeven.
Vraag 35 2 punten
Marco’s lever blijkt gezond en twee weken later vindt de transplantatie plaats. De lever van Jan wordt verwijderd en gelijktijdig wordt twee derde deel van Marco’s lever verwijderd. Dit gedeelte wordt in het lichaam van Jan aangesloten op de galbuis en de bloedvaten van de lever. In twee tot drie maanden groeien de levers van Marco en Jan weer uit tot een normale grootte.
In de afbeelding van de lever zijn drie bloedvaten met letters aangegeven. Schrijf de letters P, Q en R onder elkaar en noteer de naam van het betreffende bloedvat erachter.
Bekijk het antwoord
- Noteert bij P de leverader, bij Q de poortader en bij R de (onderste) holle ader. (2p)
Drie letters correct: 2 punten. Twee letters correct: 1 punt. Minder dan twee letters correct: 0 punten.
Vraag 36 1 punt
Jan moet vanwege de transplantatie de rest van zijn leven bepaalde medicijnen blijven slikken.
Noteer de belangrijkste functie van deze medicijnen.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat de afweer onderdrukt moet worden, of dat afstoting (van de getransplanteerde lever) voorkomen moet worden. (1p)
2024, tijdvak 2: Gamma Knife
Vraag 48 2 punten
Enkele dagen na de behandeling kan de patiënt last krijgen van duizeligheid. Jana kan de patiënt dan geruststellen: de duizeligheid wordt meestal veroorzaakt door oedeemvorming. Oedeem is een tijdelijke ophoping van weefselvloeistof en is ontstaan door weefselschade. Bij de regeling van de hoeveelheid weefselvloeistof zijn de volgende processen betrokken:
1 afvoer van vocht via de lymfevaten
2 filtratie van vocht uit de bloedvaten
3 resorptie van vocht naar de bloedvaten
Welk proces leidt ertoe dat het oedeem weer afneemt?
Bekijk het antwoord
Antwoord: E
2023, tijdvak 1: Spoedkeizersnede
Opgavetekst
Spoedkeizersnede
Layla is verloskundige. Ze begeleidt de zwangere Monique vanaf de prille zwangerschap tot en met de bevalling.
Monique kocht een zwangerschapstest bij de drogist nadat haar menstruatie uitbleef. Zo’n test toont het hormoon HCG in de urine aan. Het embryonaal deel van de placenta produceert gedurende het begin van de zwangerschap steeds meer HCG, dat in het bloed van de moeder terechtkomt.
Bij elk bezoek controleert Layla Moniques bloeddruk. Bij sommige zwangere vrouwen komt namelijk een afwijkende bloeddruk voor die ongunstig kan zijn voor de foetus.
De afwijkende bloeddruk ontstaat doordat stoffen uit de placenta de slagadertjes in het lichaam van de moeder laten vernauwen.
Layla legt uit aan Monique hoe ze de weeën (samentrekkingen van de baarmoederwand) tijdens de bevalling zo goed mogelijk kan opvangen: “In het begin is zuchten (rustige buikademhaling) gunstig voor de voortgang van de bevalling. Wanneer een wee te heftig wordt, kan je overgaan op puffen (snelle borstademhaling) zodat er nog niet te veel druk op de baarmoeder gezet wordt.”
Layla wordt gebeld als de weeën bij Monique zijn begonnen. Als na een paar uur de bevalling niet snel genoeg vordert, stuurt Layla Monique naar het ziekenhuis. Daar draagt Layla de bevalling over aan de gynaecoloog.
De gynaecoloog legt twee banden met meetapparatuur om Moniques buik om via een cardiotocograaf de hartactiviteit van de baby en de weeënactiviteit van de baarmoeder te registreren (afbeelding 1). De registratie is te zien op een monitor en wordt geprint op een rol papier: het cardiotocogram (CTG). In afbeelding 2 is een deel van een CTG afgebeeld. Aan de bovenste lijn is te zien dat de hartslagfrequentie van de baby ligt tussen 110 en 150 slagen per minuut. De onderste lijn geeft de druk op de buikwand weer, die tijdens een wee ongeveer verdubbeld is.
De frequentie waarmee weeën optreden, kan worden uitgedrukt in het aantal weeën per 10 minuten.
De hartslagfrequentie van een ongeboren baby ligt normaal tussen 110 en 150 slagen per minuut. De gynaecoloog leest het CTG regelmatig af. Ze let daarbij onder andere op versnellingen en vertragingen van de hartslagfrequentie in combinatie met de weeënactiviteit.
Aan de hand van het CTG kan de gynaecoloog bepalen hoe het met de baby gaat.
Het CTG van Monique wijst erop dat de bloedstroom naar haar baby verstoord is. De gynaecoloog voert daarom een bloedonderzoek uit. Via de vagina van Monique neemt zij een druppeltje bloed af uit de hoofdhuid van de baby. Hiervan wordt de pH bepaald. Wanneer de pH van dit bloed lager is dan 7,2 moet de baby snel geboren worden.
Een lage pH van bloed wijst op zuurstofgebrek. Een lage pH wordt namelijk veroorzaakt door een veel te hoge $CO_2$-concentratie in het bloed.
De pH van het bloed van de baby is 7,1. Omdat de bevalling niet vordert, besluit de gynaecoloog in overleg met Monique tot een keizersnede. Monique krijgt eerst een ruggenprik. Hierbij wordt een verdovend middel gespoten in het vocht rondom het ruggenmerg. Dit middel blokkeert daar de impulsgeleiding over de uitlopers van bepaalde cellen van het perifeer zenuwstelsel. Pijn in het onderlichaam wordt hierdoor niet door de hersenen waargenomen.
Nadat de baby is geboren, wordt de navelstreng doorgeknipt. Monique krijgt een hormoon toegediend om de baarmoeder te laten samentrekken, waardoor overmatig bloedverlies wordt voorkomen. Dit is hetzelfde hormoon dat aan het begin van de bevalling de weeën opwekte.
Monique kijkt mee hoe haar baby gecontroleerd wordt. De kleur, hartslag, ademhaling en spierspanning zijn goed. Ook de reflexen zoals de pupilreflex zijn in orde.
Vraag 15 2 punten
Neemt door het vernauwen de bovendruk af of toe? En de onderdruk?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2023, tijdvak 1: Bèta-thalassemie genezen met stamceltransplantatie
Opgavetekst
Bèta-thalassemie genezen met stamceltransplantatie
Bij zijn geboorte leek Ryan gezond. Als het jongetje een half jaar oud is, blijkt hij echter onvoldoende gegroeid te zijn en ziet hij erg bleek.
Na bloedonderzoek blijkt Ryan de ziekte bèta-thalassemie te hebben, een erfelijke ziekte als gevolg van een mutatie in een gen voor hemoglobine. De mutatie veroorzaakt een verhoogde afbraak van rode bloedcellen. De ziekte kan worden behandeld met stamcellen uit het beenmerg van een donor.
Stamcellen uit het beenmerg doorlopen verschillende stadia voordat ze als reticulocyten in de bloedbaan komen (afbeelding 1). Vervolgens ontwikkelen ze zich daar in 24 uur tot erytrocyten: rijpe rode bloedcellen.
Rijpe rode bloedcellen leven gemiddeld drie maanden, maar bij Ryan worden ze al na enkele dagen afgebroken. Om het tekort aan rode bloedcellen gedeeltelijk te compenseren, is de activiteit van het rode beenmerg verhoogd.
Een medisch laborant maakt een preparaat van een druppel bloed van Ryan en bepaalt met de microscoop de verhouding tussen de reticulocyten en de rijpe rode bloedcellen. In afbeelding 2 zijn twee bloedbeelden te zien, een ervan is dat van Ryan, het andere is een normaal bloedbeeld.
Door het tekort aan rode bloedcellen in zijn bloed heeft Ryan een verhoogde hartslagfrequentie.
De verhoogde activiteit van het beenmerg wordt veroorzaakt door een verhoogde afgifte van een bepaald hormoon.
Ryan krijgt elke drie weken een bloedtransfusie via een infuus in een bloedvat in zijn arm. Afbeelding 3 is een schematische tekening van de bloedsomloop.
Er is geen medicijn voor bèta-thalassemie. Alleen een stamceltransplantatie kan Ryan genezen. Er bestaan twee typen stamceltransplantaties: één waarbij stamcellen van de patiënt zelf gebruikt worden, en één waarbij stamcellen afkomstig zijn van een donor.
Bij een stamceltransplantatie voor een bèta-thalassemiepatiënt worden de stamcellen van de patiënt gedood en vervangen door stamcellen van een donor. Een deel van deze stamcellen zal zich ontwikkelen tot rode bloedcellen, een ander deel tot afweercellen. Het is belangrijk dat bepaalde membraaneiwitten (HLA-eiwitten) van de donorcellen zo veel mogelijk overeenkomen met die van de patiënt om een immuunreactie te voorkómen. Deze immuunreactie ontstaat als de gedoneerde stamcellen die zich tot afweercellen hebben ontwikkeld, de HLA-eiwitten van de patiënt als lichaamsvreemd herkennen.
Bèta-thalassemie erft autosomaal recessief over. Ryans ouders zijn beiden drager van het gemuteerde gen, maar hebben geen verschijnselen van bèta-thalassemie.
Afbeelding 1

Schema met van links naar rechts: pluripotente stamcel, pro-erytroblast, erytroblast, reticulocyt en erytrocyt. Pijlen geven de volgorde aan.
Afbeelding 2

Twee microscopische bloedpreparaten naast elkaar: links bloedbeeld 1, rechts bloedbeeld 2. In bloedbeeld 2 zijn meer cellen met donkere korrels te zien (de reticulocyten).
Vraag 31 2 punten
In afbeelding 2 zijn twee bloedbeelden te zien, een ervan is dat van Ryan, het andere is een normaal bloedbeeld. Welk bloedbeeld is van Ryan? En wat is daarin afwijkend?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 32 2 punten
Leg uit dat de hartslagfrequentie bij bèta-thalassemiepatiënten hoger moet zijn dan normaal.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat er bij minder rode bloedcellen minder zuurstoftransport is. (1p)
- Uit het antwoord blijkt dat het hart meer bloed per tijdseenheid moet rondpompen, of het bloed sneller moet laten rondgaan, om het lichaam van voldoende zuurstof te voorzien. (1p)
Afbeelding 3

Schematische tekening van de bloedsomloop, met het hart in het midden. De vaten zijn aangegeven met de letters P, Q, R en S. Pijlen geven de stroomrichting aan.
Vraag 34 1 punt
Welke letter geeft het bloedvat aan waarin het infuus wordt aangelegd?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2023, tijdvak 1: Nierstenen in de bocht
Opgavetekst
Nierstenen in de bocht
De vader van Sem heeft last van nierstenen. Daarom zoekt Sem naar informatie over het voorkómen en behandelen ervan. Hierbij komt hij een artikel tegen van Amerikaanse wetenschappers die onderzochten of een ritje in de achtbaan helpt om nierstenen uit te plassen.
Nierstenen (afbeelding 1) ontstaan wanneer calciumzouten in de urine slecht oplossen en vervolgens kristallen vormen die steeds groter worden. Kleine nierstenen worden gewoon uitgeplast, maar grotere kunnen vast blijven zitten.
De Amerikaanse wetenschappers maakten een siliconen model van de nier van iemand met nierstenen (afbeelding 2). In dit model werden nierstenen op die posities geplaatst die overeenkomen met de plaatsen waar ze zaten in de echte nier (aangegeven met zwarte stippen). Hierna werd het model gevuld met urine en vervolgens verpakt in een rugzak. De rugzak werd rechtop vastgezet op een stoel van een achtbaan-wagentje. Na een ritje werd gecontroleerd waar de nierstenen zich bevonden. Nierstenen die zich in het reservoir onder in het model bevonden, werden beschouwd als uitgeplast.
In tabel 1 staan de resultaten van het experiment. Aangegeven is hoeveel van het aantal geteste nierstenen na een rit in de achtbaan in het opvangreservoir terecht zijn gekomen (‘uitgeplast’). Er zijn verschillende formaten nierstenen getest.
Afbeelding 1

Foto van nierstenen: een groep kleine brokstukken en stenen van verschillende grootte, op een wit vlak naast een liniaal.
Vraag 45 1 punt
Calcium-ionen worden via de nieren uitgescheiden. Een aantal delen van het uitscheidingsstelsel die door een calcium-ion gepasseerd worden zijn:
1 blaas
2 glomerulus
3 nierbuisje
4 urinebuis
5 urineleider
6 verzamelbuisje
In welke volgorde passeert het calcium-ion deze delen op de kortste weg van de nierslagader tot en met het uitplassen? Noteer de nummers in de juiste volgorde.
Bekijk het antwoord
- Noemt de volgorde 2, 3, 6, 5, 1, 4. (1p)
Afbeelding 2

Foto van een siliconen model van de nier in een bak. Aangegeven zijn P (een vertakking boven) en Q (de hoofdstam), de plaatsen hoog, midden en laag met de stenen, en het reservoir onderin.
Vraag 46 2 punten
Met welk deel van de nier komt plaats P overeen? En plaats Q?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 48 2 punten
Over de resultaten van het onderzoek worden de volgende uitspraken gedaan:
1 Hoe groter een niersteen, hoe kleinere de kans dat hij wordt uitgeplast.
2 Hoe hoger een niersteen zich bevindt, hoe groter de kans dat hij wordt uitgeplast.
Welke uitspraak is juist?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2022, tijdvak 1: Vaccinatie tegen mazelen
Opgavetekst
Vaccinatie tegen mazelen
Irene heeft een dochtertje van één jaar, Kiki. Kiki is tegen een aantal ziekten gevaccineerd, waaronder polio. Afgelopen week heeft Irene de uitnodiging gekregen om Kiki te laten vaccineren tegen de bof, mazelen en rodehond. Irene twijfelt. Is het echt nodig om Kiki in te enten tegen mazelen? Ze zoekt op internet naar informatie en raadpleegt haar huisarts.
Het vaccin tegen polio bevat virusfragmenten, het vaccin tegen mazelen bevat verzwakte virussen.
Irene leest dat mazelen een zeer besmettelijke ziekte is. Het virus wordt overgedragen door de lucht via druppeltjes vocht die een mazelenpatiënt verspreidt bij het uitademen, hoesten en vooral bij het niezen (afbeelding 1).
Een nies is een reflex die ontstaat door prikkeling van het neusslijmvlies.
Door de reflex worden ademhalingsspieren, waaronder de binnenste tussenribspieren, krachtig samengetrokken. Hierdoor wordt lucht met druppeltjes vocht uitgestoten.
Vraag 35 1 punt
Een geïnfecteerde lymfocyt komt vanuit het lymfevatensysteem bij de sleutelbeenader in de bloedsomloop. Een aantal bloedvaten zijn: 1 aorta; 2 bovenste holle ader; 3 longader; 4 longslagader; 5 miltader; 6 miltslagader; 7 onderste holle ader. Door welke van deze bloedvaten gaat de geïnfecteerde lymfocyt op de kortste weg vanuit de sleutelbeenader tot aan de milt? Noteer de betreffende nummers in de juiste volgorde.
Bekijk het antwoord
- Noteert de nummers in de juiste volgorde: 2, 4, 3, 1, 6. (1p)
2022, tijdvak 1: Gieren in gevaar
Opgavetekst
Gieren in gevaar
In Afrika is de populatiegrootte van de meeste gierensoorten in vijftig jaar met meer dan tachtig procent afgenomen. Belangrijkste oorzaak is de mens, die de vogels bejaagt en vergiftigt. De afname heeft gevolgen voor de ecosystemen waarvan de vogels deel uitmaken.
Gieren zoals de witruggier (afbeelding 1) zijn aaseters. Ze scheuren het lichaam van een dood dier (kadaver) open, steken hun kop in het lichaam en vreten de ingewanden, spieren, pezen, huid en zelfs de botten op. Het eten van kadavers is riskant. Kadavers zijn broedplaatsen van bacteriën die infectieziekten kunnen veroorzaken.
Gieren en bacteriën die van het kadaver leven, spelen een rol in de kringloop van stoffen. In afbeelding 2 is een kringloop van stoffen vereenvoudigd weergegeven.
In de genummerde vakken van afbeelding 2 ontbreken de woorden consumenten, producenten en reducenten.
afbeelding 2

| Van | Naar | Proces |
|---|---|---|
| 1 | 2 | organische stoffen |
| 2 | 3 | organische stoffen |
| 1 | 3 | organische stoffen |
| 2 | 1 | anorganische stoffen |
| 3 | 1 | anorganische stoffen |
Vraag 41 2 punten
Andere biologen denken dat de kale kop dient voor temperatuurregulatie. Gieren kunnen namelijk niet zweten, waardoor de temperatuur van de romp te hoog zou kunnen worden. Beschrijf hoe de warmte van de romp kan worden afgevoerd via de kop.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de warmte van de romp met het bloed wordt getransporteerd naar de (huid van de) kop. (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat daar de warmteafgifte groot is, doordat er (door afwezigheid van veren) weinig isolatie is. (1p)
2022, tijdvak 2: IJzertekort in de topsport
Opgavetekst
IJzertekort in de topsport
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
Arthur is een getalenteerde marathonschaatser en traint iedere dag. Zijn prestaties zijn de laatste tijd echter iets teruggelopen. Zijn trainer denkt dat dit veroorzaakt wordt door ijzertekort.
IJzertekort kan leiden tot een verlaagd hemoglobinegehalte in het bloed.
IJzer is een essentiële, maar ook giftige voedingsstof. Vrije ijzer-ionen (Fe2+ of Fe3+) veroorzaken namelijk schade aan weefsels. Vrijwel al het ijzer in het lichaam is gebonden aan eiwitten en de ijzeropname vanuit de darmen wordt nauwkeurig gereguleerd.
Ferritine is een eiwit dat ijzer kan opslaan door het te binden. Vrijwel alle ferritine bevindt zich in cellen, maar er is ook een kleine hoeveelheid aanwezig in bloedplasma. Met behulp van de volgende formule kan de totale hoeveelheid ijzer die in het lichaam aan ferritine gebonden is (Y) worden bepaald:
Y = 120 \times m \times FB
Y: aan ferritine gebonden ijzer in het lichaam (in µg)
m: lichaamsgewicht (in kg)
FB: ferritinegehalte bloedplasma (in µg/L)
De trainer stuurt Arthur naar de sportarts. Zij onderzoekt hoeveel procent van het bloedvolume wordt ingenomen door rode bloedcellen: de hematocrietwaarde. Verder onderzoekt zij het hemoglobinegehalte en het ferritinegehalte in het bloed van Arthur.
De resultaten van het bloedonderzoek van Arthur worden vergeleken met de gemiddelde waarden van mannen (tabel 1).
Vraag 1 2 punten
Leg uit hoe een verlaagd hemoglobinegehalte leidt tot verminderde prestaties.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat er door het verlaagde hemoglobinegehalte minder transport van zuurstof is, of dat er minder zuurstof beschikbaar is. (1p)
- Noemt dat er daardoor minder verbranding (aerobe dissimilatie) mogelijk is, waardoor er minder energie beschikbaar komt in de spieren en de prestaties afnemen. (1p)
Tabel 1
| Arthur | gemiddelde waarde mannen | |
|---|---|---|
| hematocrietwaarde bloed (in %) | 41 | 47 |
| hemoglobinegehalte bloed (in mmol/L) | 9,2 | 9,8 |
| ferritinegehalte bloedplasma (in µg/L) | 17 | 150 |
| lichaamsgewicht (in kg) | 68 | 85 |
Vraag 2 2 punten
Naar aanleiding van het bloedonderzoek worden de volgende uitspraken gedaan:
1 Het volumepercentage rode bloedcellen in het bloed van Arthur is lager dan gemiddeld.
2 De hoeveelheid hemoglobine per rode bloedcel is bij Arthur lager dan gemiddeld.
3 De totale hoeveelheid aan ferritine gebonden ijzer is bij Arthur ongeveer 1,4 gram lager dan gemiddeld.
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- Noteert per uitspraak juist of onjuist: 1 juist, 2 onjuist, 3 juist. (2p)
Puntentabel uit het correctievoorschrift: drie nummers correct geeft 2 punten; twee nummers correct geeft 1 punt; minder dan twee nummers correct geeft 0 punten.
2022, tijdvak 2: Avocado
Opgavetekst
Avocado
Naomi is gek op avocado’s. Deze vruchten staan bekend als een gezonde keuze in het dieet van de mens.
Avocado’s zijn rijk aan onverzadigde vetten, vitamine B en kalium. De onverzadigde vetten en kalium hebben een gunstig effect op de bloeddruk. Onverzadigde vetten beïnvloeden de wanden van de bloedvaten en kalium-ionen bevorderen de uitscheiding van natrium-ionen door de nieren.
Na het eten van voedingsmiddelen met veel natrium-ionen stijgt de bloeddruk. Doordat vervolgens vaatverwijding optreedt, zal de bloeddruk weer dalen.
Bij de regulatie van de bloeddruk op langere termijn is de uitscheiding van natrium-ionen in de nieren van belang.
Naomi wil nu zelf een avocadoplant gaan kweken. Op een website leest zij:
“Voor een goede groei van de avocadoplant mag de temperatuur niet onder de 10 °C komen en moet de bodem niet te droog zijn. Avocadoplanten wortelen voornamelijk in de bovenste laag van de bodem en bezitten weinig wortelhaartjes. Maar als de grond rondom de wortels continu nat is, gaan de wortels rotten. Een belangrijke veroorzaker van wortelrot is fytoftora (Phytophthora cinnamomi).”
Naomi gebruikt de pit van een avocado die zij in de supermarkt heeft gekocht om een avocadoplant te kweken. Nadat de pit is gekiemd, doet ze hem in een pot met luchtige grond. Naomi plaatst de pot in een helder verlichte ruimte met een constante temperatuur van 11 °C. Ze geeft de gekiemde pit weinig water.
De beweeglijke sporen (zoösporen) van fytoftora verplaatsen zich door het water in de grond en dringen plantenwortels binnen. In de wortel ontwikkelt de zoöspore zich tot een meercellige zwamvlok die sporendoosjes produceert waarin nieuwe sporen worden gevormd.
Als het lang en hard regent op een avocadoplantage kan de grond verzadigd raken met water waardoor de wortels van de avocadoplanten verzwakt raken. Dit maakt het voor de zoösporen gemakkelijker om de plantenwortels binnen te dringen. Een belangrijke oorzaak van de verzwakking van de wortels is een afname van de stofwisseling in de wortelcellen.
Naomi weet dat avocadoplanten op plantages vaak zijn geënt. De rassen die de hoogste opbrengst geven, hebben namelijk een wortelstelsel dat gevoeliger is voor fytoftora-infecties dan rassen die minder en kleinere vruchten dragen. Bij het enten wordt een stengel van een ras met een hoge opbrengst geplaatst op een wortelstelsel van een ras dat resistent is tegen fytoftora-infecties in het wortelstelsel. Na het enten vergroeien de vaatstelsels van wortelstelsel en stengel op zo’n manier dat transport van stengel naar bladeren en van bladeren naar stengel kan plaatsvinden en de avocadoplant kan groeien.
In afbeelding 1 zijn doorsnedes van een wortel en de stengel van een jonge plant weergegeven. Met de letters P, Q, R en S zijn vaten aangegeven. In twee van deze vaten vindt de anorganische sapstroom plaats.
Op een avocadoplantage bestuiven de bloemen van de geënte avocadobomen elkaar. Uit een bloem ontwikkelt zich na bevruchting een avocado (vrucht) met een pit (zaad).
Vraag 4 3 punten
Leg uit hoe een verhoogde inname van natrium-ionen eerst leidt tot een hogere bloeddruk.
En verklaar hoe vaatverwijding de bloeddruk daarna laat dalen.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat door de inname van natrium-ionen de osmotische waarde van het bloed stijgt, of dat het bloed een hogere concentratie (natrium-)ionen bevat. (1p)
- Legt uit dat daardoor meer water wordt vastgehouden, waardoor de bloeddruk stijgt. (1p)
- Verklaart dat door vaatverwijding de weerstand van de vaten daalt, of dat er meer ruimte ontstaat voor het bloed, waardoor de bloeddruk daalt. (1p)
Opmerking uit het correctievoorschrift: als de kandidaat antwoordt dat door vaatverwijding het bloed makkelijker kan doorstromen, het derde scorepunt toekennen.
Vraag 5 2 punten
Welk proces in de nieren regelt de hoeveelheid natrium-ionen die met de urine wordt uitgescheiden? En waar vindt dit proces plaats?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 6 2 punten
Onverzadigde vetten dragen bij aan een gezonde bloeddruk doordat ze de wanden van de bloedvaten gunstig beïnvloeden.
Hoe beïnvloeden onverzadigde vetten de bloedvatwanden? En in welke bloedvaten is dit het meest van belang?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2022, tijdvak 3: IJskoud de beste?
Opgavetekst
afbeelding 2 IJskoud de beste?

Close-up van een hand met een capsule met medicijn: de meetpil.
Vraag 1 2 punten
Brandon traint voor het lopen van halve marathons. Tijdens een halve marathon gebruikt Brandon een meetpil en een smartwatch om informatie te verzamelen over de werking van zijn lichaam. Hij heeft de meetpil voor de wedstrijd ingeslikt, zodat de pil zich tijdens de wedstrijd in zijn darmen bevindt. De meetpil (afbeelding 2) bevat een sensor die voortdurend de lichaamstemperatuur meet en doorgeeft aan de smartwatch. Na de wedstrijd verlaat de meetpil het lichaam met de ontlasting.
Het verteringsstelsel bestaat uit onder andere de volgende organen: 1 alvleesklier, 2 dikke darm, 3 dunne darm, 4 endeldarm, 5 lever, 6 maag, 7 slokdarm.
Door welke organen is de meetpil achtereenvolgens gegaan? Noteer de nummers van die organen in de juiste volgorde.
Bekijk het antwoord
- Noemt de organen in de volgorde 7, 6, 3, 2, 4 (slokdarm, maag, dunne darm, dikke darm, endeldarm) (2p)
Puntentoekenning uit het correctievoorschrift: indien alleen de vijf juiste nummers in de juiste volgorde 2 punten; indien alleen de vijf juiste nummers in een onjuiste volgorde 1 punt; indien de vijf juiste nummers in de juiste volgorde en een of twee onjuiste nummers 1 punt; indien alleen vier juiste nummers in de juiste volgorde 1 punt; in alle andere gevallen 0 punten. De juiste volgorde is 7 (slokdarm), 6 (maag), 3 (dunne darm), 2 (dikke darm), 4 (endeldarm).
afbeelding 3 IJskoud de beste?

Spreidingsdiagram met een getrokken trendlijn die van linksonder naar rechtsboven loopt. De horizontale as heeft waarden van 38,0 tot 40,0; de verticale as heeft waarden van 150 tot 180 (met een as-onderbreking bij 0). Op de assen staan geen grootheid en geen eenheid. De punten liggen dicht langs de trendlijn.
Vraag 2 2 punten
De meetresultaten tijdens het lopen zijn weergegeven in afbeelding 3. Op de assen ontbreekt de aanduiding van de grootheden en de eenheden.
Welke grootheid en eenheid horen bij de y-as? Noteer je antwoord als volgt:
grootheid: ...
eenheid: ...
Bekijk het antwoord
- Grootheid: hartslag(frequentie) (1p)
- Eenheid: (aantal slagen) per minuut / BPM (1p)
Bij een verwisseling van de grootheid en de eenheid in totaal 1 punt toekennen. Aan het antwoord 'grootheid: temperatuur; eenheid: graden Celsius' 1 punt toekennen. Aan een andere tijdsaanduiding dan per minuut het tweede punt niet toekennen.
Vraag 5 1 punt
Er zijn mensen die na het eten van een liter geschaafd ijs korte tijd last krijgen van een hartritmestoornis. De koude vloeistof in de slokdarm veroorzaakt afkoeling van een deel van het hart en daarmee wordt de elektrische geleiding van de boezems beïnvloed. De impulsgeleiding verloopt dan chaotisch en ongecontroleerd, waardoor de boezems niet meer effectief samentrekken (boezemfibrilleren). De kamers trekken bij boezemfibrilleren nog wel gecoördineerd samen.
Noteer de naam van de groep cellen die de impulsen in het hart opwekt.
Bekijk het antwoord
- Noemt de sinusknoop / (natuurlijke) pacemaker(cellen) (1p)
Aan het antwoord 'cellen van het autonome zenuwstelsel' geen scorepunt toekennen.
Vraag 6 2 punten
Een symptoom van boezemfibrilleren is een daling van de bloeddruk.
Beredeneer hoe boezemfibrilleren kan leiden tot een daling van de bloeddruk.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat de boezems minder effectief samentrekken, waardoor de kamers minder worden gevuld / minder bloed van de boezems naar de kamers stroomt (1p)
- Uit het antwoord blijkt dat er per samentrekking minder bloed wordt rondgepompt / minder bloed in de slagader (aorta) wordt gepompt, waardoor de bloeddruk daalt (1p)
afbeelding 5 IJskoud de beste?

Drie ecg's onder elkaar, aangeduid met A, B en C. A: een onregelmatige, golvende lijn zonder duidelijke, regelmatige pieken. B: regelmatige hoge pieken met een onrustige, golvende lijn ertussen. C: hoge pieken die in groepjes en op ongelijke afstand op elkaar volgen.
Vraag 7 1 punt
Op de universiteit experimenteert Brandon op een loopband met voorkoelen terwijl zijn hartcyclus wordt gemonitord. Hij volgt zijn ecg (elektrocardiogram) op een monitor terwijl hij rustig loopt.
Welk van de onderstaande ecg's (A, B of C in afbeelding 5) zou hij kunnen hebben als er sprake is van boezemfibrilleren?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 8 2 punten
Brandon is goed getraind: zijn hart heeft daardoor een groter slagvolume gekregen. Hierdoor is de periode dat de kamers ontspannen zijn (kamerdiastole) langer. Dit leidt tot een betere doorbloeding van de hartspier.
Drie beweringen over het hart zijn:
1 Bij een langere kamerdiastole is er een lagere hartslagfrequentie in rust.
2 Bij een langere kamerdiastole staan de slagaderkleppen langer open.
3 Door de betere doorbloeding van de hartspier krijgt de hartspier meer zuurstof.
Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende bewering juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- Nummer 1 juist, nummer 2 onjuist, nummer 3 juist (2p)
Indien drie nummers correct 2 punten; indien twee nummers correct 1 punt; indien minder dan twee nummers correct 0 punten. De juiste beoordelingen zijn: 1 juist; 2 onjuist; 3 juist.
2022, tijdvak 3: Leven zonder milt
Vraag 35 1 punt
Tessa is drie jaar geleden van haar paard gevallen. Als gevolg van deze val moest haar milt worden verwijderd. De milt is een bloedrijk orgaan. Vroeger werd gedacht dat de milt niet zo'n belangrijk orgaan was, omdat veel functies van de milt, zoals de afbraak van rode bloedcellen, ook door andere organen kunnen worden overgenomen.
Noteer een ander orgaan dat betrokken is bij de afbraak van rode bloedcellen.
Bekijk het antwoord
- Noemt de lever / (rood) beenmerg (1p)
Aan het antwoord 'bot' of 'botten' het scorepunt toekennen.
Vraag 36 1 punt
Na de operatie kreeg Tessa tijdelijk een bloedverdunner (antistollingsmiddel) voorgeschreven, omdat er een vergrote kans was op het ontstaan van bloedstolseltjes. Als de milt ontbreekt, is er namelijk minder afbraak van bloeddeeltjes die bloedstolling in gang zetten.
Noteer om welke bloeddeeltjes het hier gaat.
Bekijk het antwoord
- Noemt bloedplaatjes (1p)
afbeelding 2a en 2b Leven zonder milt

Links (afbeelding 2a): de wand van een sinus met ringvormige vezels, een rode bloedcel en endotheelcellen. Een legenda-pijl geeft de richting van de verplaatsing van rode bloedcellen aan. Rechts (afbeelding 2b): een vergroting van endotheelcellen met een stress-vezel.
Vraag 37 1 punt
In de open circulatie van de milt worden oude rode bloedcellen verwijderd dankzij de speciale bouw van de sinussen. In afbeelding 2 is de wand van een sinus schematisch weergegeven.
Naarmate rode bloedcellen ouder worden, wordt hun celmembraan stugger.
Licht aan de hand van afbeelding 2a toe, dat door deze eigenschap oude rode bloedcellen uit het bloed worden verwijderd.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat oude rode bloedcellen (doordat ze stugger zijn) in de rode pulpa of het weefsel achterblijven, en niet (via de spleetjes in de wand) in de sinus terechtkomen (1p)
2021, tijdvak 1: Galstenen
Opgavetekst
Afbeelding 1 Scan van de buik

Dwarsdoorsnede van de buik op een scan. Links op het beeld staat rechts en rechts op het beeld staat links, zoals de patiënt ligt. Op de scan zijn vier witte plekken met de letters P, Q, R en S aangegeven. Q wijst naar een witte plek op de lever, die links op het beeld ligt.
Vraag 16 2 punten
Als de galgang geblokkeerd is, kan bilirubine niet worden uitgescheiden door de lever. Als gevolg hiervan komt de stof in een hoge concentratie in het bloed en in de huid terecht waardoor de patiënt een gele gelaatskleur krijgt.
Een aantal bloedvaten zijn:
1 aorta
2 bovenste holle ader
3 haarvaten van de longen
4 haarvaten van het hart
5 leverader
6 leverslagader
7 longader
8 longslagader
9 onderste holle ader
10 poortader
Door welke van deze bloedvaten gaat een bilirubinemolecuul op de kortste weg vanuit de lever naar de huid van het gezicht? Noteer die nummers in de juiste volgorde.
Bekijk het antwoord
- Noemt de nummers 5, 9, 8, 3, 7 en 1 in deze volgorde: leverader, onderste holle ader, longslagader, haarvaten van de longen, longader en aorta. (2p)
Scoring uit het correctievoorschrift: alle zes juiste nummers in de juiste volgorde (5, 9, 8, 3, 7, 1): 2 punten. Alle zes juiste nummers in een onjuiste volgorde: 1 punt. Zes juiste nummers in de juiste volgorde met één onjuist nummer erbij: 1 punt. Alleen vijf juiste nummers in de juiste volgorde: 1 punt. In alle andere gevallen 0 punten.
Vraag 17 1 punt
De urine van de patiënt was donkergekleurd. Dit duidt op de aanwezigheid van bilirubine.
Door welk proces in de nieren komt bilirubine uit het bloed in de urine terecht?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2021, tijdvak 1: 18p-tetrasomie
Opgavetekst
Afbeelding 1 Chromosoom 18 en het extra chromosoom i(18p)

Links een chromosoom 18 met de korte arm (p-arm), het centromeer en de lange arm (q-arm). Rechts het extra chromosoom i(18p), dat uit twee korte armen bestaat.
Vraag 35 2 punten
Maranja heeft, net als veel andere mensen met 18p-tetrasomie, een opening tussen de twee hartkamers. Hierdoor stroomt bloed van de ene hartkamer naar de andere.
In welke richting stroomt het bloed? En wordt hierdoor de bloeddruk in de longen hoger of lager?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2021, tijdvak 2: Zwemmersjeuk
Opgavetekst
Afbeelding 1

Levenscyclus van Trichobilharzia in stappen. Een volwassen worm in een watervogel (1) legt eitjes; daaruit komen larven (2), die in een waterslak (3) uitgroeien tot cercariën. De cercariën verlaten de slak (4). Vanaf de cercariën lopen pijlen naar de watervogel (1) en naar de mens (5).
Vraag 28 2 punten
Een van deze soorten, Trichobilharzia ocellata, ontwikkelt zich in de longen van watervogels tot een volwassen platworm (afbeelding 1). Via de bloedsomloop gaat de platworm naar het weefsel van de dunne darm om eitjes te leggen. Cercariën gaan in het water op zoek naar een watervogel. Ze dringen door de huid van de poten naar binnen, komen in de bloedsomloop en bereiken zo het longweefsel. Vogels hebben een dubbele bloedsomloop met dezelfde bouw als bij de mens. Bereikt de cercarie de longen van de watervogel via de linkerharthelft of via de rechterharthelft? Bereikt de volwassen platworm vanuit de longen het darmweefsel via de darmslagader of via de poortader?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2021, tijdvak 3: Stamcellen als behandeling voor diabetes
Opgavetekst
Stamcellen als behandeling voor diabetes
Wekenlang was Sarah zo vermoeid dat zij ’s middags een dutje moest doen. Ook dronk ze enorme hoeveelheden water, maar had dan daarna nog steeds dorst. Omdat ze veel moest plassen, ging ze vaak wel drie keer per nacht haar bed uit. Na een zoektocht op internet las ze dat deze symptomen karakteristiek zijn voor diabetes.
Veel drinken en veel plassen zijn bij diabetes een gevolg van de verhoogde concentratie glucose in de voorurine en daardoor ook in de urine.
Bij Sarah werd diabetes type 1 geconstateerd. Afbeelding 2 geeft drie modellen weer bij een verhoogde glucoseconcentratie.
Vier onderdelen van de nieren zijn: gekronkelde nierbuisje, glomerulus, haarvat, verzamelbuisje.
Vraag 17 2 punten
Veel drinken en veel plassen zijn bij diabetes een gevolg van de verhoogde concentratie glucose in de voorurine en daardoor ook in de urine.
Leg uit hoe de hoge glucoseconcentratie van de voorurine leidt tot een grotere hoeveelheid urine.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de osmotische waarde van de voorurine verhoogd is (1p)
- Noemt dat (waardoor) minder (terug)resorptie van water kan optreden (1p)
2021, tijdvak 3: Dubbele bypass
Opgavetekst
Dubbele bypass
Bij een bypassoperatie maakt hartchirurg Layla Faysal een omleiding bij een vernauwde of verstopte kransslagader. Als op twee plaatsen op het hart een kransslagader is vernauwd, maakt ze een dubbele bypass (afbeelding 1).
Voor een bypass gebruikt zij meestal een stukje bloedvat van de patiënt zelf.
Dokter Faysal gebruikt voor het maken van een bypass bij voorkeur een slagader uit de borstkas.
Een hartoperatie is complexer dan een blindedarmoperatie. Dit komt niet alleen doordat het hart een vitaal orgaan is, maar ook omdat de chirurg meer moeite moet doen om het hart te bereiken.
afbeelding 1

Afbeelding van het hart met de bypasses. De letters P, Q, R en S wijzen de mogelijke plaatsen van vernauwing in de kransslagaders aan. De cijfers 1 en 2 en de cijfers 3 en 4 wijzen de stroomrichtingen van het bloed in de bypasses aan.
Vraag 27 2 punten
In afbeelding 1 zijn met P, Q, R en S mogelijke plaatsen aangegeven waar vernauwing kan optreden in kransslagaders. Met 1, 2, 3 en 4 zijn stroomrichtingen in de bypasses aangegeven.
Noteer welke twee letters de juiste plaatsen van de vernauwingen in de kransslagaders aangeven die met deze bypasses worden behandeld.
Noteer welke twee cijfers de stroomrichtingen van het bloed in de bypasses juist weergeven.
Bekijk het antwoord
- Noemt de twee juiste letters: P en R (1p)
- Noemt de twee juiste cijfers: 1 en 3 (1p)
Vraag 28 1 punt
Voor een bypass gebruikt zij meestal een stukje bloedvat van de patiënt zelf.
Verklaar waardoor een bloedvat van de patiënt zelf geschikter is voor deze operatie dan een bloedvat van een donor.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat (bij gebruik van een bloedvat van de patiënt) geen afweerreactie / afstotingsreactie (tegen het bloedvat) zal optreden, of dat de kans daarop kleiner is (1p)
Vraag 29 2 punten
Dokter Faysal gebruikt voor het maken van een bypass bij voorkeur een slagader uit de borstkas.
Waarom heeft een slagader de voorkeur boven een ader?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 30 1 punt
Een hartoperatie is complexer dan een blindedarmoperatie. Dit komt niet alleen doordat het hart een vitaal orgaan is, maar ook omdat de chirurg meer moeite moet doen om het hart te bereiken.
Verklaar dat door de ligging van het hart de chirurg meer moeite moet doen het hart te bereiken.
Bekijk het antwoord
- Noemt een van de voorbeelden: het hart ligt in de borstkas waardoor de chirurg door botten zal moeten zagen / het hart ligt tussen de longen waardoor de kans groot is dat kwetsbare weefsels worden beschadigd (1p)
2019, tijdvak 1: Bungeejumpen
Opgavetekst
Bungeejumpen
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
Je staat op een platform op een hoogte van 70 meter en laat je voorover de diepte in vallen (afbeelding 1). Hierbij gaat je lichaam over op de stress-stand.
Bij het overschakelen van het lichaam naar de stress-stand wordt het hormoon adrenaline afgegeven.
In afbeelding 2 is een aantal klieren met letters aangegeven.
Tijdens een bungeejump neemt de bloeddruk toe, vooral in het hoofd. Op het moment dat het laagste punt wordt bereikt, is de bovendruk (systolische druk) in het hoofd enorm hoog. Als gevolg hiervan kunnen haarvaatjes beschadigd raken. Het Engelse meisje Cathy verloor hierdoor tijdelijk een gedeelte van haar gezichtsvermogen.
In afbeelding 3 is de verdeling van de bovendruk weergegeven bij een staande houding.
Het opwekken van stress door bungeejumpen wordt door artsen van het Academisch Medisch Centrum gebruikt om de invloed van stress op het immuunsysteem te onderzoeken. Bekend is dat mensen die gestrest zijn sneller last hebben van infecties en eerder ziek worden. Voor dit onderzoek maakten 20 vrijwilligers een bungeejump vanaf 70 meter hoogte. Bij de proefpersonen werd op vier tijdstippen bloed afgenomen:
1 bij aankomst op het terrein
2 vlak voor de sprong, op het springplatform (ongeveer 2 uur na aankomst)
3 direct na de sprong
4 twee uur na de sprong
In het bloed werd de hoeveelheid bloedcellen die betrokken zijn bij de afweer geteld en werd de ontstekingsremmende activiteit van de afweercellen bepaald. Een aantal proefpersonen kreeg voorafgaand aan de eerste bloedafname een behandeling die de werking van adrenaline remt.
In afbeelding 5 zijn met nummers verschillende vaste bloedbestanddelen aangegeven in een microscopisch preparaat van bloed.
De resultaten uit het onderzoek zijn weergegeven in afbeelding 6.
Afbeelding 2

Tekening van het menselijk lichaam, van hoofd tot bekken, met een aantal klieren die met letters zijn aangegeven. De letter R wijst naar de bijnier, bij de nier.
Afbeelding 5

Microscopisch preparaat van bloed met veel rode bloedcellen en één grote witte bloedcel met een donkere, gelobde kern in het midden. Lijnen met de cijfers 1, 2 en 3 wijzen naar drie vaste bloedbestanddelen aan de rechterkant van de foto.
Vraag 4 2 punten
Welk van de aangegeven delen uit het bloed is of welke zijn voor dit onderzoek in de telling meegenomen? (afbeelding 5)
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2019, tijdvak 1: Nierdonor bij leven
Opgavetekst
Nierdonor bij leven
Marja is geboren met slechts één nier. Eén goede nier is genoeg om het bloed te zuiveren, maar Marja's nier is tijdens de twintig jaar van haar leven steeds slechter gaan functioneren, waardoor ze nu regelmatig moet dialyseren.
Een niertransplantatie zou een oplossing zijn. Marja's tweelingbroer Arno wil graag een van zijn nieren doneren. Bij het transplanteren van een nier moet met verschillende factoren rekening worden gehouden. De nier is een bloedrijk orgaan, waardoor bij een niertransplantatie veel bloedcellen mee worden getransplanteerd.
Bij transplantatie mag geen klontering van de bloedcellen van Arno optreden in de bloedbaan van Marja. Marja heeft bloedgroep B.
Een tweede factor waarmee rekening moet worden gehouden bij een niertransplantatie zijn de HLA-eiwitten die zich op alle lichaamscellen bevinden. Deze eiwitten worden gecodeerd door een set genen op chromosoom 6. In deze genen is heel veel variatie, waardoor de kans klein is dat twee personen dezelfde combinatie van HLA-eiwitten bezitten. Tegen niet-lichaamseigen HLA-eiwitten treden immuunreacties op die tot afstoting van getransplanteerde organen kunnen leiden.
Omdat de verschillende genen voor de HLA-eiwitten heel dicht bij elkaar liggen, kun je stellen dat ze gekoppeld overerven en dat kinderen dus van elke ouder een van de twee sets HLA-genen krijgen. In afbeelding 1 zijn van Marja en haar ouders de chromosomen 6 met verschillende sets allelen voor HLA weergegeven.
Bij de afweerreactie tegen bloedgroepeiwitten spelen antistoffen uit het bloed een rol. Cellen van een donornier met lichaamsvreemde HLA-eiwitten worden aangevallen door bloedcellen van het specifieke afweersysteem.
Na onderzoek blijkt Arno een geschikte bloedgroep te hebben. Zijn HLA-eiwitten komen niet geheel overeen met die van Marja, maar de match is voldoende om als donor in aanmerking te komen.
Tijdens een operatie wordt Arno's rechternier naar de buikholte van Marja getransplanteerd. De chirurg maakt drie aansluitingen (met P, Q en R, afbeelding 2) om de aan- en afvoer van vloeistoffen naar en vanaf de donornier mogelijk te maken. In afbeelding 2 is met pijlen de richting van de vloeistofstromen aangegeven.
Afbeelding 2

Schematische tekening van een rechternier met de bloedvaten en de urineleider. Bij P een aansluiting bovenop de nier, met een pijl naar de nier toe (aanvoer). Bij Q een aansluiting in het midden, met een pijl naar buiten (afvoer). R is de urineleider die naar beneden loopt, met een pijl naar beneden.
Vraag 14 2 punten
Noteer de letters P, Q en R onder elkaar op je antwoordblad. Noteer achter elke letter aan welk bloedvat, of aan welk orgaan in het lichaam van Marja de chirurg dit onderdeel bevestigt. (afbeelding 2)
Bekijk het antwoord
- Noemt bij P een juist bloedvat én bij Q een juist bloedvat. Bij P: een grote slagader in de buikholte (zoals de heupslagader, aorta, darmslagader, nierslagader of beenslagader). Bij Q: een grote ader in de buikholte (zoals de heupader, onderste holle ader, poortader, nierader of beenader). (1p)
- Noemt bij R de blaas of de urineleider. (1p)
2019, tijdvak 1: Rijst doneert menselijk bloedeiwit
Opgavetekst
Rijst doneert menselijk bloedeiwit
Carla is verpleegkundige bij een bloedafnamepost. Ze prikt een ader aan bij Lorenzo, die bloedplasma gaat doneren. Lorenzo's bloed stroomt via een slangetje naar een plasmaferese-machine, waarin het bloedplasma wordt gescheiden van de vaste bloedbestanddelen. De plasmaferese-machine slaat het plasma op in een plasmazak (afbeelding 1). Lorenzo krijgt zijn eigen bloedcellen weer terug in een vervangende kunstmatige oplossing. Dit gaat via hetzelfde slangetje en dezelfde naald. Carla adviseert Lorenzo afwisselend in een balletje te knijpen en te ontspannen. Hierdoor kan de afname sneller verlopen, omdat de bloedstroom uit de hand naar de aders gestimuleerd wordt.
Vorig jaar was Lorenzo volbloeddonor. Bij volbloeddonatie worden alle bloedbestanddelen gedoneerd. Bij plasmadonatie en bij volbloeddonatie wordt per keer ongeveer een halve liter afgestaan. Plasma doneren mag één keer per twee weken, donatie van volbloed slechts drie tot vijf keer per jaar. Lorenzo vraagt aan Carla waarom hij nu vaker mag doneren.
Uit bloedplasma worden eiwitten gewonnen. Het meest voorkomende eiwit in bloedplasma is HSA (Humaan Serum Albumine). Dit HSA wordt toegediend aan patiënten met brandwonden of zeer groot bloedverlies.
In Azië is een rijstras genetisch gemodificeerd zodat het grote hoeveelheden HSA kan produceren. Eerder werden bacteriën en gisten al gemodificeerd, zodat ze HSA gingen produceren. Echter, HSA van de bacteriën was niet werkzaam en HSA uit de gistcellen bleek moeilijk te zuiveren. De productie en verwerking van HSA uit rijstzaden is makkelijker en goedkoper.
In menselijke levercellen wordt HSA gemaakt op basis van de informatie van een gen. Het eiwit wordt gevormd door de ribosomen, waarna het in het endoplasmatisch reticulum en het golgi-systeem wordt gevouwen en getransporteerd naar buiten de cel. Voor de productie van HSA maken bacteriën, gistcellen en rijstplanten gebruik van het menselijk gen.
Bij de genetische modificatie van de rijstplanten is gebruikgemaakt van een bacterie (Agrobacterium tumefaciens). De bacterie wordt gebruikt om een menselijk gen over te dragen naar een plant, in dit geval de rijstplanten.
HSA wordt ook bij de behandeling van patiënten met levercirrose gebruikt. Levercirrose is een ernstige aantasting van de lever. Bij ratten met levercirrose bleek een behandeling met HSA uit rijst (GM-HSA) net zo succesvol als een behandeling met HSA uit menselijk donorbloed. Onderzoekers willen nu weten wat het effect is van de behandeling van mensen met levercirrose met GM-HSA. Ook zijn ze benieuwd of dit effect overeenkomt met dat van een behandeling met HSA uit donorbloed. Om beide vragen te onderzoeken, hebben de onderzoekers 36 patiënten met levercirrose geselecteerd. Deze patiënten hebben een overeenkomstig ziektebeeld en krijgen dezelfde medische verzorging. De patiënten werden ingedeeld in groepen die een verschillend infuus toegediend kregen.
Voor het uitvoeren van veldproeven met de gemodificeerde rijstrassen schrijven de onderzoekers een aanvraag om toestemming te krijgen. Hierin geven ze argumenten voor het gebruik van GM-HSA. Een van deze argumenten is dat door de ontwikkeling van GM-HSA veel minder plasmadonoren nodig zullen zijn.
Toch zullen er, als GM-HSA succesvol ingezet gaat worden, nog steeds plasmadonoren nodig blijven.
Vraag 24 2 punten
Carla adviseert Lorenzo afwisselend in een balletje te knijpen en te ontspannen. Hierover worden twee uitspraken gedaan:
1 Door het knijpen en loslaten wordt de dissimilatie in de spieren in de hand en onderarm gestimuleerd, waardoor meer bloed wordt aangevoerd.
2 Door het knijpen neemt de druk in de aders in de hand en onderarm toe, waardoor het bloed sneller wordt afgevoerd.
Welke van deze uitspraken kan de toename van de snelheid van de bloedstroom in de armader verklaren?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 25 2 punten
Lorenzo ontvangt zijn eigen bloedcellen terug in een kunstmatige oplossing (fysiologische zoutoplossing). Leg uit dat de rode bloedcellen niet in gedestilleerd water kunnen worden teruggegeven.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de osmotische waarde van gedestilleerd water (te) laag is. (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat bloedcellen door osmose te veel water opnemen en knappen. (1p)
Vraag 26 2 punten
Schrijf een biologisch juist antwoord op dat Carla hem kan geven om uit te leggen waarom Lorenzo nu al na twee weken weer mag doneren en vorig jaar pas na minimaal twee maanden.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat bij volbloeddonatie de aanmaak van voldoende nieuwe bloedcellen veel of meer tijd kost. (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat bij plasmadonatie bloedplasma of plasma-eiwitten sneller, binnen enkele dagen, worden aangemaakt. (1p)
Vraag 27 2 punten
Enkele functies van verschillende typen eiwitten in het bloed zijn:
1 zuurstoftransport
2 (terug)resorptie van weefselvocht
3 antistof
4 hormoon
Welke van deze functies heeft HSA?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 31 1 punt
Toch zullen er, als GM-HSA succesvol ingezet gaat worden, nog steeds plasmadonoren nodig blijven. Geef aan waarom plasmadonatie noodzakelijk blijft.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat uit bloedplasma andere stoffen gewonnen worden. (1p)
Een juist voorbeeld van een andere stof uit bloedplasma, zoals stollingseiwitten, antistoffen of hormonen, telt ook als juist.
2019, tijdvak 2: NIPT
Afbeelding 1

Schematische weergave van de placenta met het bloed van de foetus en het bloed van de moeder, met hun bloedvaten. Legenda: DNA-fragment foetus en DNA-fragment moeder.
Vraag 32 2 punten
Met de NIPT kan door onderzoek van het bloed van de moeder onderzocht worden of de foetus mogelijk een afwijkend chromosomenaantal heeft. DNA-fragmenten van de foetus komen vrij uit afgestorven cellen van de placenta (afbeelding 1) en worden in het bloed van de moeder opgenomen. Het bloed met DNA-fragmenten van de foetus wordt bij een zwangere vrouw vanuit de rechterarmader afgenomen. Bloedvaten in het lichaam van deze vrouw zijn: 1 aorta, 2 armader, 3 armslagader, 4 baarmoederader, 5 baarmoederslagader, 6 bovenste holle ader, 7 longader, 8 longslagader, 9 onderste holle ader. Door welk van deze bloedvaten gaan de DNA-fragmenten van de foetus achtereenvolgens op de kortste weg vanaf de placenta naar de plaats van afname in de rechterarmader? Noteer die nummers in de juiste volgorde.
Bekijk het antwoord
- Noemt de nummers van de bloedvaten in de juiste volgorde: 4, 9, 8, 7, 1, 3, 2 (2p)
Juiste volgorde: 4, 9, 8, 7, 1, 3, 2. Alleen de zeven juiste nummers in de juiste volgorde: 2 punten. Alleen zes juiste nummers in de juiste volgorde, of alleen de zeven juiste nummers met maximaal een fout in de volgorde, of de zeven juiste nummers in de juiste volgorde met maximaal een onjuist nummer: 1 punt. In alle andere gevallen 0 punten.
2019, tijdvak 2: Energiedrankjes
Opgavetekst
Afbeelding 1

Lengtedoorsnede van de hersenen en een deel van het ruggenmerg met de letters P, Q, R, S en T. P wijst naar het bovenste deel van de hersenen. Q wijst naar het gestreepte deel achter in de hersenen. R, S en T wijzen naar delen van de hersenstam en het ruggenmerg.
Vraag 43 2 punten
Een half uur na het drinken van een energiedrankje zijn vrijwel alle cafeïnemoleculen opgenomen in Mario's bloed. In de lever wordt een deel van de cafeïne afgebroken. Mario merkt anderhalf uur na het drinken dat hij zich weer minder goed kan concentreren. Is één uur na het drinken de concentratie cafeïne in de aorta gelijk aan of verschillend van de concentratie cafeïne in de leverslagader? Is één uur na het drinken de concentratie cafeïne in de leverader gelijk aan of verschillend van de concentratie cafeïne in de onderste holle ader?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2018, tijdvak 1: Meeroken?
Opgavetekst
Meeroken?
Ondanks het rookverbod in openbare ruimten en de horeca zijn er nog veel plaatsen waar mensen min of meer gedwongen worden om mee te roken. Dit levert voor veel mensen nadelige gezondheidseffecten op.
Iemand met astma is extra gevoelig voor verblijf in rokerige ruimtes. Astma is een aandoening, waarbij de longen te heftig reageren op bepaalde prikkels, zoals sigarettenrook. Door deze prikkels kan een astma-aanval ontstaan. De luchtwegen worden tijdens zo’n aanval nauwer en dit leidt ertoe dat ademen moeilijker wordt. De patiënt krijgt het benauwd en kan gaan hoesten.
Een astmapatiënt ademt bij een astma-aanval tot 80% minder lucht in en uit dan normaal.
Sigarettenrook bevat naast nicotine een paar duizend andere giftige stoffen, waarvan er ongeveer 40 mutageen zijn.
Bron 26
Nicotine kan op verschillende manieren in het lichaam terechtkomen:
− via de huid door een nicotinepleister
− via de longen door (mee) te roken
− via de slijmvliezen van de neus door tabak te snuiven
Als nicotine in het lichaam terechtkomt, wordt het snel verspreid door de bloedsomloop. Het duurt gemiddeld zeven seconden voordat de stof in de hersenen terechtkomt.
Ook mensen met een hoge bloeddruk kunnen meeroken beter vermijden.
In de hersenen veroorzaakt nicotine verschillende processen. Een daarvan is het stimuleren van het orthosympatisch zenuwstelsel, waardoor de bijnieren meer van een bepaald hormoon afgeven.
Nicotine verlaat het lichaam voor een deel direct via de nieren. Het grootste deel wordt echter afgebroken in de lever, waar nicotine wordt omgezet in cotinine. Deze stof wordt ook door de nieren uitgescheiden.
Vraag 26 2 punten
Bij welke manier van opname kan een nicotinemolecuul het snelst via het bloed in de hersenen terechtkomen? Hoeveel keer gaat het nicotinemolecuul hierbij door het hart?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 28 2 punten
In de nieren vinden verschillende processen plaats:
1 osmose
2 passief transport door de cellen van de nierkanaaltjes
3 reabsorptie (terugresorptie) door actief transport
4 ultrafiltratie in de kapsels van Bowman
Door welk van deze processen komt cotinine in de urine terecht?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2018, tijdvak 2: Kunst-alvleesklier
Opgavetekst
Kunst-alvleesklier
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
Een Nederlands bedrijf is erin geslaagd een kunst-alvleesklier te ontwikkelen op zakformaat. De 29-jarige Rien is een van de proefpersonen die de kunst-alvleesklier mag testen.
Rien heeft diabetes type 1. Door deze aandoening geeft zijn alvleesklier te weinig insuline af waardoor zijn lichaam het bloedsuikergehalte niet goed kan reguleren.
De kunst-alvleesklier (afbeelding 1) heeft een glucose-sensor en twee pompjes die, afhankelijk van het bloedsuikergehalte, het hormoon insuline of het hormoon glucagon in de juiste dosis aan het bloed toedienen.
Op 14-jarige leeftijd werd bij Rien diabetes type 1 geconstateerd. Vanaf dat moment moest hij vier keer per dag insuline gaan spuiten. Hij leerde om hypers (te hoge bloedsuikergehaltes) en hypo’s (te lage bloedsuikergehaltes) te vermijden door de hoeveelheid insuline die hij toediende, af te stemmen op de hoeveelheid koolhydraten die hij at. Ook moest hij rekening houden met zijn lichamelijke activiteit. Rien vertelt: “Ik moest vooral leren om bij sportactiviteiten niet te enthousiast van start te gaan. Anders voelde ik me na één uur al zo slap als een vaatdoek.”
Voor het feit dat Rien zich na één uur sporten zo slap voelde, wordt de volgende verklaring gegeven:
Door een sterke toename van de ...(1)… ontwikkelde Rien een …(2)…
Toen bij Rien de kunst-alvleesklier werd aangebracht, is de glucose-sensor op een bloedvat in zijn buik aangesloten. Hierbij werd, om twee redenen, niet voor de poortader gekozen. Eén reden is de diepe ligging van de poortader.
Rien gaat op zaterdag één uur na het ontbijt een voetbalwedstrijd spelen. Na de wedstrijd luncht hij. Meteen hierna kijkt hij naar een film. Zowel zijn ontbijt als lunch zijn koolhydraatrijke maaltijden.
Drie tijdstippen waarop mogelijk insuline wordt toegediend, zijn:
1 een half uur na het ontbijt,
2 tijdens de tweede helft van de voetbalwedstrijd,
3 tijdens het filmkijken, na de lunch.
Op een bepaald moment geeft de kunst-alvleesklier van Rien glucagon af in een ader in de buikwand. Dit hormoon heeft de lever als doelwitorgaan.
Niet alle functies van de alvleesklier worden door de kunst-alvleesklier overgenomen.
Afbeelding 1

Foto van de kunst-alvleesklier op zakformaat.
Vraag 4 1 punt
Op een bepaald moment geeft de kunst-alvleesklier van Rien glucagon af in een ader in de buikwand. Dit hormoon heeft de lever als doelwitorgaan. Minimaal hoeveel keer gaat een molecuul glucagon uit de kunst-alvleesklier door het hart voordat het de lever van Rien bereikt?
Bekijk het antwoord
- Geeft als antwoord: 2 keer. (1p)
Hoe vaak bloedsomloop in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 4, 32 | 2 | 5% |
| 2026, tijdvak 2 | 7, 26 | 2 | 4% |
| 2025, tijdvak 1 | 12-14, 28-29, 31, 43 | 7 | 15% |
| 2025, tijdvak 2 | 1-2, 4, 42-43 | 5 | 11% |
| 2024, tijdvak 1 | 1-6, 8, 26-28 | 10 | 22% |
| 2024, tijdvak 2 | 8-9, 11, 35-36, 48 | 6 | 13% |
| 2023, tijdvak 1 | 15, 31-32, 34, 45-46, 48 | 7 | 16% |
| 2022, tijdvak 1 | 35, 41 | 2 | 5% |
| 2022, tijdvak 2 | 1-2, 4-6 | 5 | 12% |
| 2022, tijdvak 3 | 1-2, 5-8, 35-37 | 9 | 21% |
| 2021, tijdvak 1 | 16-17, 35 | 3 | 7% |
| 2021, tijdvak 2 | 28 | 1 | 2% |
| 2021, tijdvak 3 | 17, 27-30 | 5 | 13% |
| 2019, tijdvak 1 | 4, 14, 24-27, 31 | 7 | 17% |
| 2019, tijdvak 2 | 32, 43 | 2 | 4% |
| 2018, tijdvak 1 | 26, 28 | 2 | 4% |
| 2018, tijdvak 2 | 4 | 1 | 2% |
In 17 van de 18 ingedeelde examens biologie havo staat een vraag over bloedsomloop, samen 76 vragen (10% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2024, tijdvak 1: 10 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 12% van de vragen over bloedsomloop, daarvoor 9%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.
Oefenen met bloedsomloop
Maak de 15 nieuwste examenvragen over bloedsomloop online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over bloedsomloop
Andere onderwerpen biologie havo
- Ecologie
- Zenuwstelsel en hormonen
- Afweer
- Voeding en vertering
- Erfelijkheid
- Evolutie
- Planten en fotosynthese
- DNA en eiwitsynthese
- Ademhaling
- Cellen
- Voortplanting
Bloedsomloop op andere niveaus
- Examenvragen bloedsomloop biologie vmbo-bb
- Examenvragen bloedsomloop biologie vmbo-gl/tl
- Examenvragen bloedsomloop biologie vmbo-kb
- Examenvragen bloedsomloop biologie vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen biologie havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker biologie per vraagtype nakijkt, lees je op biologie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op biologie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt bloedsomloop voor in het eindexamen biologie havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 76 vragen over bloedsomloop, 10% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.
In welk examen biologie havo stonden de meeste vragen over bloedsomloop?
In het examen van 2024, tijdvak 1, met 10 vragen: 1-6, 8, 26-28.
Hoe oefen ik examenvragen over bloedsomloop?
Op deze pagina staan alle vragen over bloedsomloop met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.