Examenvragen marktvormen economie vwo

23 vragen over marktvormen uit 8 centrale examens van 2019 tot en met 2026.

Kort antwoord

Marktvormen komt in 8 van de 18 examens economie vwo voor, met 23 vragen (5% van alle examenvragen). Het meest in 2019, tijdvak 1 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over marktvormen

Per examen de vragen over marktvormen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Kappen met kappen

Opgavetekst

In Zuid-Amerika verdwijnt door houtkap steeds meer tropisch regenwoud. Een econoom maakt een model en onderzoekt de houtkap voor een gedeelte van het tropisch regenwoud. De econoom gaat uit van een aantal aannames:

  • Al het gekapte hout is van dezelfde kwaliteit en wordt grotendeels geëxporteerd naar de Verenigde Staten en Europa.
  • Een werkend systeem van eigendomsrechten voor dit gedeelte van het tropische regenwoud ontbreekt.

Vraag 16 2 punten

Gebruik bovenstaande tekst.

Leg met behulp van twee kenmerken uit van welke marktvorm er sprake is bij kaphout.

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

  • twee marktkenmerken.
  • een correcte gevolgtrekking met de marktvorm volledige mededinging / volkomen concurrentie.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Het kaphout is homogeen / Er is vrije toetreding / Er zijn veel aanbieders.
  • Hierdoor is sprake van een volledige mededinging / volkomen concurrentie.

Vraag 16 in het hele examen

De econoom voegt een aantal aannames over de houthakkers toe aan het model:

  • De gemiddelde variabele kosten zijn voor alle houthakkers en per eenheid gekapt hout gelijk.
  • Houthakkers ontvangen nu een marktprijs die hoger is dan de variabele kosten per eenheid product.
  • Houthakkers hebben alleen de keuze om minder hout te kappen of meer hout te kappen.

Vraag 17 2 punten

De econoom concludeert: “Op basis van de aannames over de houthakkers, heeft iedere houthakker een dominante strategie waardoor op termijn een suboptimaal Nash-evenwicht ontstaat.”

Leg de conclusie van de econoom uit.

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

  • een uitleg dat de marginale winst leidt tot een dominante strategie.
  • een uitleg dat de dominante strategie op termijn suboptimaal is.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Omdat de marginale opbrengst hoger is dan de marginale kosten / de marktprijs hoger is dan de GVK zal elke aanbieder de dominante strategie hebben om meer te kappen.
  • Hierdoor stijgt het totale aanbod van kaphout, waardoor de prijs daalt en aanbieders minder winst maken. (Hierdoor ontstaat er een suboptimaal Nash-evenwicht.)

of

  • Hierdoor stijgt het totale aanbod van kaphout, waardoor op lange termijn de bossen weggekapt zijn. Dan is er geen omzet / winst meer te behalen (en ontstaat er een suboptimaal Nash-evenwicht).

Opmerking

Antwoorden dat het milieu verslechtert, levert geen tweede scorepunt op omdat de maatschappij geen speler is in deze toepassing van speltheorie.

Vraag 17 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 1 Indiase rijst

Opgavetekst

Klimaatverandering zorgt voor een daling van de productie van rijst per hectare, waardoor de prijs van rijst is gestegen. Rijst geldt als de belangrijkste bron van voedsel in India. De Indiase overheid wil voedselzekerheid voor haar burgers en stelt daarom een exportverbod in voor rijst. Voedselzekerheid wordt bepaald door te kijken naar de hoeveelheid rijst die mensen kunnen kopen.

De Indiase overheid start vanaf 2023 een programma om mensen met de laagste inkomens verder te helpen. Dit houdt in:

  • De overheid koopt rijst op tegen een garantieprijs van $ 750 per ton.
  • De overheid verkoopt de rijst in speciale winkels aan mensen met de laagste inkomens voor $ 125 per ton. De lokale overheid registreert deze mensen en zij moeten een identiteitsbewijs tonen.

Vraag 3 1 punt

Noem een voorwaarde waaraan moet worden voldaan om op een markt prijsdiscriminatie te kunnen toepassen.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

− Deelmarkten moeten gescheiden zijn.

− Er mag geen sprake zijn van onderlinge doorverkoop. − Er zijn verschillen in de maximale betalingsbereidheid van consumenten.

Vraag 3 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 4 Waarvan akte

Opgavetekst

Legenda:

MB₀ = MB-curve in uitgangssituatie (bij Y = Y*) IS₀ = IS-curve in uitgangssituatie IS₁ = IS-curve tijdens laagconjunctuur GA₀ = geaggregeerd aanbod Y = inkomen

Een notaris heeft als taak om officiële documenten op te stellen zoals een hypotheekakte. Hierin staan alle voorwaarden waaraan zowel de bank als het huishouden dat een hypotheek wil afsluiten moeten voldoen. Er zijn op de markt 1.227 notarissen actief. Bij het zoeken naar een notaris kijken mensen niet alleen naar de prijs, maar ook naar reiskosten en persoonlijk contact.

Gebruik bovenstaande tekst.

Vraag 17 2 punten

Beargumenteer aan de hand van twee kenmerken van welke marktvorm er sprake is op de markt van hypotheekakten.

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

  • Het noemen van twee marktkenmerken. (1)
  • Een logische gevolgtrekking daaruit van de marktvorm. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Er zijn veel aanbieders met een heterogeen product, (1)
  • dus er is sprake van monopolistische concurrentie. (1)

Opmerking

Het tweede scorepunt alleen toekennen als het een logisch gevolg is van het eerste scorepunt.

Vraag 17 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 5 Welkom Kroatië

Opgavetekst

Per 1 januari 2023 is Kroatië als twintigste land toegetreden tot de Economische en Monetaire Unie (EMU). Hiermee hebben zij de euro als wettig betaalmiddel ingevoerd. Als gevolg van de toetreding kan de Centrale Bank van Kroatië (KCB) geen onafhankelijk monetair beleid meer voeren.

De toetreding tot de EMU heeft voor Kroatië nog meer effecten gehad zoals de invoering van de mededingingswet. Deze wet bevat regels ten aanzien van kartels en misbruik van een economische machtspositie. De mededingingsautoriteit handhaaft de mededingingswet.

Vraag 25 2 punten

Leg uit dat de mededingingswet een collectief goed is.

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

  • een uitleg dat de mededingingswet niet rivaliserend is. (1)
  • een uitleg dat de mededingingswet niet uitsluitbaar is. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Niet rivaliserend: als de wet één persoon / onderneming beschermt, beschermt hij ook andere personen / ondernemingen. (1)
  • Niet uitsluitbaar: de wet geldt voor iedereen. Het kan niet dat bepaalde personen / ondernemingen worden uitgesloten van handhaving. (1)

Vraag 25 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Safetybell

Opgavetekst

Tabel 1 Financiële gegevens Safetybell

prijsafzetfunctieGO = -50Q + 400
gemiddelde variabele kosten (in €)GVK = 12,5Q + 100
totale constante kosten (in €)TCK = 600.000
P (=GO)verkoopprijs in €
Qafzet in tienduizenden stuks.

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 Marktsituatie van Safetybell

Assenstelsel met op de horizontale as Q (x 10.000), van 0 tot 9, en op de verticale as de prijs in €, van 0 tot 450. Lijnen: MK loopt stijgend van 100 bij Q = 0 naar 300 bij Q = 8. MO loopt dalend van 400 bij Q = 0 naar 0 bij Q = 4. GO loopt dalend van 400 bij Q = 0 naar 0 bij Q = 8. De lijnen zijn in de figuur met hun letters aangegeven.

Vraag 2 3 punten

Safetybell heeft een patent op de productie (en verkoop) van video-deurbellen en streeft naar maximale winst. Gegeven zijn de prijsafzetfunctie $GO = -50Q + 400$ (P = GO), de gemiddelde variabele kosten $GVK = 12{,}5Q + 100$ (in €) en de totale constante kosten $TCK = 600.000$ (in €), zie Tabel 1 en Figuur 1. Bereken de maximale totale winst van Safetybell.

Bekijk het antwoord
  • Leidt de functies juist af: de totale opbrengst $TO = -50Q^2 + 400Q$, de marginale opbrengst $MO = -100Q + 400$, de totale kosten $TK = 12{,}5Q^2 + 100Q + 600.000$ en de marginale kosten $MK = 25Q + 100$ (1p)
  • Stelt MO gelijk aan MK en bepaalt de afzet: $-100Q + 400 = 25Q + 100$, dus Q = 2,4 (x 10.000) en de prijs P = € 280 (1p)
  • Berekent de totale winst: TO = € 280 x 24.000 = € 6.720.000, TVK = (12,50 x 2,4 + 100) x 24.000 = € 3.120.000, TK = TCK + TVK = € 3.720.000 en TW = TO - TK = € 3.000.000 (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 2 punten

De overheid vindt dat de videodeurbellen zorgen voor een betere veiligheid en dat daardoor de maatschappelijke kosten als gevolg van criminaliteit dalen. De overheid overweegt een subsidie te geven per videodeurbel aan de laagste inkomensgroepen. Leg uit of door deze subsidie prijsdiscriminatie ontstaat.

Bekijk het antwoord
  • Geeft drie juiste elementen: een juiste uitleg dat deelmarkten kunnen worden onderscheiden, een juiste uitleg dat onderlinge doorverkoop nog steeds mogelijk is, en een correcte conclusie dat prijsdiscriminatie niet ontstaat (2p)

Drie elementen juist: 2 punten. Twee elementen juist: 1 punt. Een of geen element juist: 0 punten.

Vraag 3 in het hele examen

Figuur 1 Uitwerkbijlage

Uitwerkbijlage
Figuur 1

Uitwerkbijlage, om in te tekenen bij vraag 4. Dezelfde marktsituatie als figuur 1 uit de opgaven, zonder subsidie. Op de horizontale as Q (x 10.000), van 0 tot 9; op de verticale as de prijs in €, van 0 tot 450. Getekend zijn MK, van 100 bij Q = 0 naar 300 bij Q = 8, MO, van 400 bij Q = 0 naar 0 bij Q = 4, en GO, van 400 bij Q = 0 naar 0 bij Q = 8.

Vraag 4 2 punten

Stel dat de overheid een subsidie van € 50 per videodeurbel geeft aan alle consumenten. Hierdoor verschuift de GO- en MO-lijn. Teken de GO- en MO-lijn inclusief subsidie in figuur 1 van de uitwerkbijlage.

Bekijk het antwoord
  • De GO-lijn inclusief subsidie is juist getekend: 50 omhoog verschoven, van 450 bij Q = 0 naar 0 bij Q = 9 (1p)
  • De MO-lijn inclusief subsidie is juist getekend: 50 omhoog verschoven, van 450 bij Q = 0 naar 0 bij Q = 4,5 (1p)

In figuur 1 van de uitwerkbijlage zijn de GO-lijn en de MO-lijn beide 50 omhoog verschoven ten opzichte van de lijnen zonder subsidie. GO' loopt van 450 bij Q = 0 naar 0 bij Q = 9 (P = -50Q + 450). MO' loopt van 450 bij Q = 0 naar 0 bij Q = 4,5 (MO = -100Q + 450). De MK-lijn blijft gelijk, van 100 bij Q = 0 naar 300 bij Q = 8. Horizontale as: Q (x 10.000). Verticale as: in €.

Vraag 4 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Vissen naar winst

Opgavetekst

Figuur 1 Dagelijkse vismarkt in de middeleeuwen

Dagelijkse vismarkt in de middeleeuwen
Figuur 1

Lijngrafiek met de prijs van vis (in koperstukken) op de verticale as en het aantal vissen (in miljoenen) op de horizontale as, van 0 tot 13. De aanbodlijn stijgt en de vraaglijn daalt. Het evenwicht ligt bij 7 miljoen vissen en een prijs van 2 koperstukken; stippellijnen lopen naar de assen.

Vraag 22 3 punten

Een econoom analyseert de ontwikkeling van de vismarkt in een regio. De vismarkt in de middeleeuwen (zie figuur 1) wordt gekenmerkt door veel kleine aanbieders; de individuele consumenten kijken vanwege armoede enkel naar de prijs. Alle individuele vissers hebben de kostenfunctie TK = 0,005q^2 + 0,25q + 153,12, met TK = totale kosten in koperstukken en q = het aantal vissen. De econoom gaat er in het model vanuit dat elke individuele visser streeft naar maximale winst. Bereken hoeveel vissers er actief zijn op de middeleeuwse vismarkt.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de opbrengst per vis gelijk aan de marginale opbrengst: de vissers zijn prijsnemers, dus P = GO = MO = 2 koperstukken, en leidt de marginale kosten af: MK = TK' = 0,01q + 0,25. (1p)
  • Berekent de verkochte hoeveelheid per visser door MO = MK: 2 = 0,01q + 0,25, dus q = 175. (1p)
  • Berekent het aantal vissers: 7.000.000 / 175 = 40.000. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

In de late middeleeuwen worden de consumenten welvarender en kopen ze meer vis. De econoom beweert: i. Door de toegenomen welvaart verandert de prijselasticiteit van de vraag naar vis. ii. Door de toegenomen welvaart ontstaat een markt van monopolistische concurrentie. Leg beide beweringen van de econoom uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat door de toegenomen welvaart de totale vraag naar vis stijgt (bij iedere prijs) en de vraag minder prijselastisch (prijsinelastischer) wordt. (1p)
  • Legt uit dat door de welvaart productdifferentiatie mogelijk wordt, waardoor vis heterogener wordt en er een markt van monopolistische concurrentie ontstaat; of: dat producenten door de welvaart meer winstkansen krijgen, zich onderscheiden door op het product te concurreren, waardoor vis heterogener wordt. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Duopolis

Vraag 1 1 punt

In het afgelegen stadje Duopolis zijn twee supermarkten gevestigd: Lucrum en Civitas. Beiden verkopen hun boodschappen alleen door middel van boodschappenpakketten. De twee bedrijven bieden allebei identieke boodschappenpakketten aan. Lucrum streeft naar maximale winst. Civitas hanteert als bedrijfsdoel een sociale norm: ten minste 80% van de huishoudens moet hun boodschappen doen in Duopolis, zodat mensen niet ver hoeven te reizen. Ze bieden elk het aantal pakketten aan zodat zij aan hun bedrijfsdoel voldoen. Marktonderzoek heeft het volgende model opgeleverd:

  • aantal huishoudens: 30.000
  • vraag naar boodschappen: $Q_v = 30.000 - 100P$
  • omzet Lucrum: $TO_{Lucrum} = P x q_{Lucrum}$
  • omzet Civitas: $TO_{Civitas} = P x q_{Civitas}$
  • afzet boodschappen Duopolis: $Q_v = q_{Lucrum} + q_{Civitas}$
  • kosten Lucrum: $TK_{Lucrum} = 30q_{Lucrum} + 100.000$
  • kosten Civitas: $TK_{Civitas} = 30q_{Civitas} + 100.000$

Qv = wekelijkse afzet boodschappenpakketten in Duopolis; P = prijs van een boodschappenpakket in euro's. Huishoudens kopen 0 of 1 pakket per week. De betalingsbereidheid van een huishouden is afhankelijk van het inkomen.

Bereken de prijs van een boodschappenpakket als Civitas monopolist is en de sociale norm hanteert.

Bekijk het antwoord
  • Berekent dat Civitas als monopolist 80% van de 30.000 huishoudens wil bedienen (Qv = 24.000) en daaruit met 24.000 = 30.000 - 100P de prijs P = € 60 afleidt (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

In het afgelegen stadje Duopolis zijn twee supermarkten gevestigd: Lucrum en Civitas. Beiden verkopen hun boodschappen alleen door middel van boodschappenpakketten. De twee bedrijven bieden allebei identieke boodschappenpakketten aan. Lucrum streeft naar maximale winst. Civitas hanteert als bedrijfsdoel een sociale norm: ten minste 80% van de huishoudens moet hun boodschappen doen in Duopolis, zodat mensen niet ver hoeven te reizen. Ze bieden elk het aantal pakketten aan zodat zij aan hun bedrijfsdoel voldoen. Marktonderzoek heeft het volgende model opgeleverd:

  • aantal huishoudens: 30.000
  • vraag naar boodschappen: $Q_v = 30.000 - 100P$
  • omzet Lucrum: $TO_{Lucrum} = P x q_{Lucrum}$
  • omzet Civitas: $TO_{Civitas} = P x q_{Civitas}$
  • afzet boodschappen Duopolis: $Q_v = q_{Lucrum} + q_{Civitas}$
  • kosten Lucrum: $TK_{Lucrum} = 30q_{Lucrum} + 100.000$
  • kosten Civitas: $TK_{Civitas} = 30q_{Civitas} + 100.000$

Qv = wekelijkse afzet boodschappenpakketten in Duopolis; P = prijs van een boodschappenpakket in euro's. Huishoudens kopen 0 of 1 pakket per week. De betalingsbereidheid van een huishouden is afhankelijk van het inkomen.

De directeur van Civitas wil prijsdiscriminatie toepassen voor mensen met een betalingsbereidheid onder de huidige verkoopprijs. De gemeente kan de huishoudens opdelen in vijf even grote inkomensgroepen, en geeft per week een kortingscode op naam aan uitsluitend de armste groep.

Beargumenteer of het plan van de directeur voldoet aan de twee voorwaarden van prijsdiscriminatie.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat er wordt voldaan aan het scheiden van deelmarkten, doordat de kortingscode op naam deelmarkten onderscheidt (1p)
  • Legt uit of er wordt voldaan aan het vermijden van onderlinge doorverkoop, met een juiste onderbouwing (1p)

De kandidaat moet beide voorwaarden behandelen. Bij de tweede voorwaarde zijn beide uitkomsten goed, zolang de uitleg klopt: doorverkoop is mogelijk (dan is de voorwaarde niet voldaan), of er wordt niet doorverkocht omdat huishoudens hiervan afhankelijk zijn en elders niet of lastig aan boodschappen kunnen komen (dan is de voorwaarde wel voldaan). Een kortingscode op naam die deelmarkten onderscheidt, telt als uitleg voor de eerste voorwaarde.

Vraag 4 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Content

Opgavetekst

Bron 1

Superstream is een internationaal opererend bedrijf dat abonnementen aanbiedt waarbij klanten tegen een vast jaarbedrag onbeperkt content (films en series) kunnen kijken op telefoon, tablet en tv (streamen). Superstream koopt deze content in bij productiemaatschappijen, deels gefinancierd met nieuw afgesloten kredieten. Het aanbieden van streamingsdiensten vereist forse investeringen in content (eigen films en series) en serverparken (voor het opslaan van data / de content).

Superstream opereert op een oligopolistische markt en voert een niet-kostendekkende prijs. Onder invloed van het stijgende marktaandeel en de aanwezigheid van schaalvoordelen verwacht het bestuur de komende jaren echter wel winst te boeken.

Vraag 2 2 punten

Leg uit dat de niet-kostendekkende prijs de opkomst van concurrenten heeft afgeremd.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Superstream door een niet-kostendekkende prijs bedrijven ontmoedigt om toe te treden, omdat andere bedrijven de (forse) investeringen niet kunnen terugverdienen. Ook goed: als (potentiële) concurrenten meegaan in de niet-kostendekkende prijs, maken zij geen winst en is er minder prikkel om tot de markt toe te treden. Een van beide uitleggen is volledig goed. (2p)

Vraag 2 in het hele examen

Bron 2

Bedrijfsanalist Vera Vierklau ziet in haar onderzoek dat er bij de huidige prijs sprake is van een prijsinelastische vraag als door het gevoerde prijsbeleid de concurrentie verdwijnt. Ze constateert het volgende:

i. “Door het verdwijnen van de concurrentie verandert de marktvorm. Hierdoor verschuift de prijsafzetfunctie (GO-curve).”

ii. “Door deze verschuiving verandert (bij iedere prijs) de prijselasticiteit van de vraag naar abonnementen.”

iii. “Als Superstream de prijs (matig) verhoogt, zal de omzet stijgen.”

Vraag 3 3 punten

Leg elk van de drie constateringen van bedrijfsanalist Vierklau uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de marktvorm verandert in een monopolie doordat de concurrentie verdwijnt, en dat de GO-curve (prijsafzetfunctie) daardoor naar rechts verschuift (constatering i). (1p)
  • Legt uit dat de vraag prijsinelastischer wordt (de prijselasticiteit verandert bij iedere prijs), zodat een prijsverhoging leidt tot een relatief lagere afzetdaling en de omzet stijgt (constateringen ii en iii). (2p)

Vraag 3 in het hele examen

Figuur 1 opbrengsten en kosten Superstream bij een monopolie

opbrengsten en kosten Superstream bij een monopolie
Figuur 1

Grafiek met P (opbrengsten en kosten) op de verticale as, met 200 bovenaan en 2 bij de MK-lijn, en Q op de horizontale as, met 10 en 20 aangegeven. Lijn GO loopt van 200 bij Q = 0 naar 0 bij Q = 20. Lijn MO loopt van 200 bij Q = 0 naar 0 bij Q = 10. De horizontale lijn MK ligt op 2.

Bij de figuur staat:

GO = 200 – 10Q

MK = 2

GO (=P) = de jaarlijkse abonnementsprijs in euro’s

Q = het aantal abonnementen in miljoenen

Vraag 4 2 punten

Door de toegenomen marktmacht wordt Superstream een monopolist en streeft naar maximale winst. GO = 200 – 10Q, MK = 2, waarbij GO (=P) de jaarlijkse abonnementsprijs in euro’s is en Q het aantal abonnementen in miljoenen. Bereken de prijs waarbij Superstream maximale winst behaalt.

Bekijk het antwoord
  • Leidt af dat MO = MK moet gelden: TO = 200Q – 10Q², dus MO = 200 – 20Q. Uit 200 – 20Q = 2 volgt Q = 9,9 (miljoen). (1p)
  • Vult Q = 9,9 in de GO-lijn in: GO = 200 – (10 x 9,9) = € 101. (1p)

Als bij de eerste deelscore Q in de figuur wordt afgelezen in plaats van berekend, geen scorepunt toekennen voor de eerste deelscore.

Vraag 4 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Markt voor hoger onderwijs

Vraag 10 2 punten

In een land binnen de eurozone zijn twee private instellingen voor hoger beroepsonderwijs actief: business school A (BSA) en business school B (BSB). Daarnaast bestaan er publieke instellingen voor hoger onderwijs, gefinancierd door de overheid. Studenten aan de publieke onderwijsinstellingen hoeven vooralsnog geen lesgeld of collegegeld te betalen en de studieduur is onbeperkt. BSA en BSB streven elk op korte termijn naar een zo groot mogelijke omzet. Voor het lopende collegejaar is het collegegeld van BSA € 15.000 en van BSB € 20.000 per student. De directies gaan uit van de volgende functies: $Q_{va} = -0{,}2\,P_a + 0{,}1\,P_b + 0{,}05\,P_o + 4.500$ $Q_{vb} = 0{,}25\,P_a - 0{,}3\,P_b + 0{,}04\,P_o + 8.000$ Qva = aantal studenten van BSA, Qvb = aantal studenten van BSB, Pa = collegegeld per jaar van BSA, Pb = collegegeld per jaar van BSB, Po = collegegeld publieke onderwijsinstellingen (vooralsnog: Po = nul). BSA en BSB hebben geen andere inkomsten dan collegegeld. Ondervinden de private onderwijsinstellingen de sterkste concurrentie van elkaar of juist van de publieke onderwijsinstellingen? Licht het antwoord toe aan de hand van de relevante coëfficiënten in beide functies.

Bekijk het antwoord
  • Kiest: de private onderwijsinstellingen ondervinden de sterkste concurrentie van elkaar (1p)
  • Licht toe dat uit de coëfficiënten (0,1 en 0,25 groter dan respectievelijk 0,05 en 0,04) blijkt dat de afzet van zowel BSA als BSB sterker wordt beïnvloed door de prijs van de ander dan door de prijs van de publieke onderwijsinstellingen (1p)

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

In een land binnen de eurozone zijn twee private instellingen voor hoger beroepsonderwijs actief: business school A (BSA) en business school B (BSB). Daarnaast bestaan er publieke instellingen voor hoger onderwijs, gefinancierd door de overheid. Studenten aan de publieke onderwijsinstellingen hoeven vooralsnog geen lesgeld of collegegeld te betalen en de studieduur is onbeperkt. BSA en BSB streven elk op korte termijn naar een zo groot mogelijke omzet. Voor het lopende collegejaar is het collegegeld van BSA € 15.000 en van BSB € 20.000 per student. De directies gaan uit van de volgende functies: $Q_{va} = -0{,}2\,P_a + 0{,}1\,P_b + 0{,}05\,P_o + 4.500$ $Q_{vb} = 0{,}25\,P_a - 0{,}3\,P_b + 0{,}04\,P_o + 8.000$ Qva = aantal studenten van BSA, Qvb = aantal studenten van BSB, Pa = collegegeld per jaar van BSA, Pb = collegegeld per jaar van BSB, Po = collegegeld publieke onderwijsinstellingen (vooralsnog: Po = nul). BSA en BSB hebben geen andere inkomsten dan collegegeld. Bereken met behulp van bovenstaande vergelijking de bovengrens van de betalingsbereidheid die een student kan tonen voor een opleiding aan BSA, gegeven de beschikbare alternatieven.

Bekijk het antwoord
  • Berekent met Pb = € 20.000 en Po = 0: Qva = −0,2 Pa + 0,1 ⋅ 20.000 + 0 + 4.500 = 0, zodat 0,2 Pa = 6.500 en de maximale betalingsbereidheid Pa = € 32.500 (2p)

Vraag 11 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Wie krijgt de opslag?

Opgavetekst

Matrix 1 prijscombinaties en verwachte omzet (× 1.000 euro’s)

OBX: 5,30OBX: 5,83
WOP: 5182,5; 146,3195,8; 136,2
WOP: 5,50173,3; 156,9187,8; 147,9

* prijzen per m2 opslagruimte

Vraag 21 1 punt

Twee bedrijven, Westeropslag (WOP) en Oostbox (OBX), verhuren containeropslagruimte aan particulieren in een land. Er is sprake van een heterogeen duopolie. Het land bestaat uit de regio’s Oost en West. De afzet van de bedrijven wordt gemeten naar het aantal vierkante meter opslagruimte dat ze verhuren. OBX realiseert zestig procent van de totale eigen afzet in regio Oost, WOP 60% van de totale eigen afzet in regio West. Met het oog op stijging van de kosten overweegt WOP om de verkoopprijs met tien procent te verhogen. WOP onderzoekt de marktverhoudingen en de effecten op de omzet van een verandering van de prijs (matrix 1). In de uitgangssituatie verhuurt WOP 36.500 m2 opslagruimte. Bereken het marktaandeel van WOP, gemeten in afzet, in de uitgangssituatie.

Bekijk het antwoord
  • Berekent: afzet OBX = 146.300 / 5,30 = 27.604 m2; marktaandeel WOP = 36.500 / (36.500 + 27.604) ⋅ 100% = 56,9% (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 2 punten

Twee bedrijven, Westeropslag (WOP) en Oostbox (OBX), verhuren containeropslagruimte aan particulieren in een land. OBX realiseert zestig procent van de totale eigen afzet in regio Oost, WOP 60% van de totale eigen afzet in regio West. In de uitgangssituatie verhuurt WOP 36.500 m2 opslagruimte (zie matrix 1). WOP stelt aan OBX voor om een prijsafspraak te maken waarbij beide de prijs verhogen met 10%. OBX doet een tegenvoorstel om per regio een prijsafspraak te maken. OBX zou in regio West de prijs verhogen met 100% waardoor WOP hier als monopolist kan optreden. Door eenzelfde prijsverhoging van WOP in regio Oost zal OBX daar ook geen concurrentie meer ondervinden. WOP wil alleen akkoord gaan met het voorstel van OBX als de verwachte totale omzet van WOP daarbij minstens gelijk is aan die bij het eigen voorstel. Een medewerker van WOP stelt op basis van een analyse: “Om bij het voorstel van OBX eenzelfde omzet te behalen als bij ons eigen voorstel, zal WOP een prijs per vierkante meter moeten rekenen van 6 euro. Er is dan van uitgegaan dat de totale afzet in regio West hierbij daalt met 5% ten opzichte van de uitgangssituatie.” Laat met een berekening zien dat, gegeven de genoemde daling van de afzet in regio West, WOP bij het voorstel van OBX een prijs van 6 euro moet rekenen om eenzelfde omzet te behalen als bij het eigen voorstel.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de totale afzet in regio West in de uitgangssituatie: 36.500 ⋅ 0,6 + 27.604 ⋅ 0,4 = 32.942 m2, en bij een daling van 5% voor WOP: 32.942 ⋅ 0,95 = 31.295 m2 (1p)
  • Berekent de omzet van WOP bij het eigen voorstel (€ 187.800) en de prijs bij het voorstel van OBX: € 187.800 / 31.295 = € 6,00 (1p)

Opmerking uit het correctievoorschrift: voor een andere juiste wijze van afronden kunnen ook scorepunten worden toegekend.

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

De directrice van WOP stelt: “Gegeven het Nash-evenwicht in de spelboom, stel ik voor om zo snel mogelijk te melden. Anders is straks de stijging van onze omzet geheel tenietgedaan door de boete van de LMA.” Leg de gedachtegang van de directrice uit.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat OBX op basis van de spelboom een dominante strategie heeft om te melden (0% of 100% boete is beter dan 400% resp. 300%), zodat WOP kiest tussen melden (0% boete) en niet melden (400% boete), en WOP kiest dan om te melden (1p)
  • Noemt dat de directrice OBX voor wil zijn, zodat WOP als eerste melder geen boete krijgt en de boete van 100% van de extra omzet als tweede melder ontloopt (1p)

Vraag 24 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Zorgen om bezorgen

Opgavetekst

Fragment 2

De HHI wordt berekend door de gekwadrateerde marktaandelen (in procenten) van alle spelers in de markt bij elkaar op te tellen. Deze kan liggen tussen 0 (volledige concurrentie) en 10.000 (monopolie).

HHI = \alpha_1^2 + \alpha_2^2 + \alpha_3^2 + \ldots + \alpha_n^2

HHI = Herfindahl-Hirschman Index

α 1, 2, 3, n = marktaandeel bedrijf 1, 2, 3, ...n (in procenten)

Figuur 1 marktaandelen pakketbezorging in 2015, % van totale marktafzet

marktaandelen pakketbezorging in 2015, % van totale marktafzet
Figuur 1
BedrijfMarktaandeel
Rapservice60
OBAR25
ThuisBest8
VDTD7

Vraag 16 2 punten

De Nationale Concurrentie Autoriteit (NCA) in een land vraagt zich af of er op de snel groeiende markt van pakketbezorging voor bedrijven aan consumenten voldoende concurrentie is en de tarieven niet te hoog zijn. De NCA heeft daarom onderzoek gedaan naar de marktverhoudingen op deze markt. De fragmenten en figuren komen uit het onderzoeksrapport. Om de mate van concurrentie vast te stellen bepaalt de NCA de concentratiegraad op de markt met behulp van de Herfindahl-Hirschman Index (HHI, fragment 2). Als de HHI boven de 2.000 ligt, kent de betreffende markt volgens de NCA onvoldoende concurrentie.

De NCA concludeert: “De markt van pakketbezorging voor bedrijven aan consumenten kende in het jaar 2015 onvoldoende concurrentie.” Gebruik figuur 1 bij vraag 16 op de volgende pagina.

Toon de conclusie van de NCA aan met een berekening.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de HHI: 60² + 25² + 8² + 7² = 4.338. (1p)
  • Concludeert dat de HHI (4.338) hoger is dan 2.000, dus volgens het criterium van de NCA kent deze markt onvoldoende concurrentie. (1p)

Een alternatieve juiste berekening moet ook goedgekeurd worden, bijvoorbeeld HHI > 60² > 2.000.

Vraag 16 in het hele examen

Figuur 2 gemiddeld tarief in euro’s per pakket

BedrijfTarief
Rapservice6,95
OBAR6,75
ThuisBest6,53
VDTD6,25

Vraag 17 3 punten

Rapservice reageert op de conclusie van de NCA: “NetShop, de grootste webwinkel van het land, laat pakketten bezorgen door Rapservice. In totaal draagt dit voor 75% bij aan de totale afzet van Rapservice. NetShop heeft zo een sterke onderhandelingspositie en de tarieven die Rapservice aan dit bedrijf rekent zijn relatief laag. De leveringen voor dit bedrijf bedragen zodoende slechts 50% van onze omzet.”

Bereken hoeveel procent het gemiddelde tarief dat NetShop betaalt bij Rapservice lager is dan het gemiddelde tarief bij Rapservice.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het tarief dat NetShop betaalt: de totale opbrengst van Rapservice bij q = 100 is 6,95 × 100 = € 695. NetShop betaalt 695 × 50% = € 347,50 voor 75% van de afzet (75 van q = 100), dus P NetShop = 347,50 / 75 = € 4,63. (2p)
  • Berekent het verschil: (4,63 − 6,95) / 6,95 × 100% = -33,38%, en concludeert dat het tarief voor NetShop 33,38% lager is dan het gemiddelde tarief bij Rapservice. (1p)

Een alternatieve juiste berekening moet ook goedgekeurd worden.

Vraag 17 in het hele examen

Fragment 1

Op de markt van pakketbezorging voor bedrijven aan consumenten zijn vier koeriersbedrijven actief: Rapservice, OBAR, ThuisBest en VDTD. Hun klanten zijn met name webwinkels die de bezorging van pakketten laten uitvoeren. Het aantal bezorgde pakketten groeit jaarlijks sterk, alleen in het jaar 2015 al met maar liefst 11,3%.

Vraag 18 2 punten

Een tevredenheidsonderzoek wijst uit dat de klanten ook voor Rapservice kiezen vanwege het meest fijnmazige bezorgnetwerk en de beste kwaliteit van bezorgen. De NCA toont zich hierdoor extra bezorgd over de dominante positie van Rapservice op deze markt.

Verklaar deze bezorgdheid van de NCA. Maak hierbij gebruik van fragment 1.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat klanten die de kwaliteit van Rapservice beter vinden een hogere betalingsbereidheid hebben, en een voorkeur voor bezorging door Rapservice. De snelle groei van de markt (fragment 1) kan daardoor vooral ten goede komen aan Rapservice, waardoor de mate van concurrentie afneemt. (2p)

Vraag 18 in het hele examen

Hoe vaak marktvormen in het examen komt

Vragen over marktvormen per centraal examen economie vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 116-1727%
2026, tijdvak 23, 17, 25312%
2025, tijdvak 22-4311%
2024, tijdvak 122-2327%
2024, tijdvak 21, 427%
2023, tijdvak 12-4312%
2019, tijdvak 110-11, 21-22, 24517%
2019, tijdvak 216-18312%

In 8 van de 18 ingedeelde examens economie vwo staat een vraag over marktvormen, samen 23 vragen (5% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2019, tijdvak 1: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 7% van de vragen over marktvormen, daarvoor 3%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.

Oefenen met marktvormen

Maak de 15 nieuwste examenvragen over marktvormen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023 en 2019). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over marktvormen

Andere onderwerpen economie vwo

Marktvormen op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen economie vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker economie per vraagtype nakijkt, lees je op economie toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op economie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt marktvormen voor in het eindexamen economie vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 23 vragen over marktvormen, 5% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 8 van die examens.

In welk examen economie vwo stonden de meeste vragen over marktvormen?

In het examen van 2019, tijdvak 1, met 5 vragen: 10-11, 21-22, 24.

Hoe oefen ik examenvragen over marktvormen?

Op deze pagina staan alle vragen over marktvormen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.