Examenvragen vraag en aanbod economie vwo
31 vragen over vraag en aanbod uit 12 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Vraag en aanbod komt in 12 van de 18 examens economie vwo voor, met 31 vragen (6% van alle examenvragen). Het meest in 2023, tijdvak 2 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over vraag en aanbod
Per examen de vragen over vraag en aanbod, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Solo
Opgavetekst
Monopolist Solo is een rederij die personen vervoert per boot tussen verschillende Indonesische eilanden. De directeur overweegt vanwege het milieu de vervuilende diesel te vervangen door een schonere, duurdere biobrandstof. In figuur 1 zijn de kosten en opbrengsten van Solo geschetst.
De directeur kiest vanwege sociale normen voor biobrandstof. De stijging van de marginale kosten leidt tot een nieuwe prijs. Solo streeft nog steeds naar maximale winst.
Vraag 3 3 punten
Bereken de procentuele prijsstijging van een ticket door de keuze voor biobrandstof.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:
- een afleiding van de MO-functie.
- een berekening van de afzet bij maximale winst.
- een berekening van de procentuele prijsstijging.
Een voorbeeld van een juiste berekening is:
GO = -2Q + 100 \rightarrow TO = -2Q^2 + 100Q \rightarrow MO = -4Q + 100
MO = MK_{bio} \rightarrow -4Q + 100 = 24 \rightarrow Q = 19
GO = (-2 \times 19) + 100 = 62 \ (\times 1.000)
De prijs stijgt met $(62 - 58) / 58 \times 100\% = 6{,}9\%$.
Als gevolg van de keuze voor biobrandstof verandert het totale surplus bij winstmaximalisatie.
Vraag 4 2 punten
Arceer in figuur 1 van de uitwerkbijlage de vlakken die deze verandering van het totale surplus bij winstmaximalisatie weergeven.
Figuur 1 Kosten en opbrengsten van Solo in 2025, om de vlakken van het surplus in te arceren. Bekijk in Uitwerkbijlage, pagina 1
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat:
- het arceren van de verandering als gevolg van de andere prijs.
- het arceren van de verandering als gevolg van de andere afzet.
Een voorbeeld van een juiste arcering is:
[Figuur met de juiste arcering uit het correctievoorschrift; niet overgenomen.]
2026, tijdvak 1: Kappen met kappen
Opgavetekst
In Zuid-Amerika verdwijnt door houtkap steeds meer tropisch regenwoud. Een econoom maakt een model en onderzoekt de houtkap voor een gedeelte van het tropisch regenwoud. De econoom gaat uit van een aantal aannames:
- Al het gekapte hout is van dezelfde kwaliteit en wordt grotendeels geëxporteerd naar de Verenigde Staten en Europa.
- Een werkend systeem van eigendomsrechten voor dit gedeelte van het tropische regenwoud ontbreekt.
De econoom maakt een nieuw model (zie figuur 4). De econoom stelt een collectieve aanbodlijn op bestaande uit twee segmenten: A1 en A2.
| V: Qv = 7 − 0,02P | V = vraag kaphout als % van het tropisch regenwoud |
| A1 → P = 100 | A = aanbod kaphout als % van het tropisch regenwoud bij (0% ≤ Q ≤ 6%) |
| A2 → Qa = 6% | |
| P = De gemiddelde opbrengst van kaphout per m² tropisch regenwoud in $ |
Vraag 18 1 punt
Geef een verklaring voor het horizontale verloop van de aanbodlijn van segment A1.
Figuur 4 Model kaphout in 2026: vraaglijn V en aanbodsegmenten A1 (P = 100) en A2 (Qa = 6%) tegen de gemiddelde opbrengst per m² in dollars. Bekijk in Opgaven, pagina 9
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juist antwoord zijn:
- De variabele kosten per product zijn constant, waardoor de marginale kosten constant zijn.
- Houthakkers / de aanbieders kunnen hun productie verhogen tegen dezelfde marginale kosten / variabele kosten per product.
2026, tijdvak 2: Opgave 1 Indiase rijst
Opgavetekst
Klimaatverandering zorgt voor een daling van de productie van rijst per hectare, waardoor de prijs van rijst is gestegen. Rijst geldt als de belangrijkste bron van voedsel in India. De Indiase overheid wil voedselzekerheid voor haar burgers en stelt daarom een exportverbod in voor rijst. Voedselzekerheid wordt bepaald door te kijken naar de hoeveelheid rijst die mensen kunnen kopen.
Producenten gaan er door het programma op vooruit.
Vraag 5 3 punten
Bereken de toename van het producentensurplus in dollars door het programma.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste berekening is:
− De oude evenwichtsprijs en de evenwichtshoeveelheid zijn: Qv = Qa → –0,4P + 550 = 0,8P – 100 → P = 541,67 en Q = 333,33 − PS oud = (541,67 – 125) x 333,33 x ½ = $ 69.444,31 (x 1mln) − PS nieuw = (750 – 125) x 500 x ½ = $ 156.250 (x 1mln) − Het totale producentensurplus neemt toe met 156.250 – 69.444,31 (x 1mln) = $ 86,8 miljard.
of
− De oude evenwichtsprijs en de evenwichtshoeveelheid zijn: Qv = Qa → –0,4P + 550 = 0,8P – 100 → P = 541,67 en Q = 333,33 − toename rechthoek = (750 – 541,67) x 333,33 mln = $ 69,44 mld. − toename driehoek = 0,5 x (750 – 541,67) x (500 mln – 333,33 mln) = $17,36 mld.
− totaal = $69,44 mld + $17,36 mld = $86,8 mld.
indien vier elementen juist (3)
indien drie elementen juist (2)
indien twee elementen juist (1)
indien minder dan twee elementen juist (0)
Opmerking
Als het producentensurplus in miljoenen in plaats van miljarden wordt berekend, kunnen maximaal twee scorepunten worden behaald.
2024, tijdvak 1: Duurzaamheid stimuleren
Vraag 6 2 punten
De econoom plaatst een kanttekening bij de analyse: "De subsidie op markt B heeft ook effect op markt A. De kruislingse prijselasticiteiten zijn positief voor product A en B. Als de prijs van product B daalt, zal de verwachte CO2-uitstoot van product A veranderen." Leg met behulp van de kruislingse prijselasticiteit uit of de verwachte CO2-uitstoot van product A toeneemt of afneemt bij een prijsdaling van product B.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de vraag naar product A afneemt bij een prijsdaling van product B, vanwege de positieve kruislingse prijselasticiteit (A en B zijn substituten). (1p)
- Concludeert dat hierdoor de productie van product A en daarmee de CO2-uitstoot van product A daalt. (1p)
2024, tijdvak 2: Stikstofheffing
Uitwerkbijlage Opbrengsten en kosten Archy

Lege uitwerkbijlage met dezelfde grafiek als figuur 1 bij opgave 4: de prijs (in € per ton) tegen de hoeveelheid Q (in mln. ton), met de lijnen GO, MO, GTK1, MK1 en MK2. Arceer hierin de veranderingen van het producentensurplus.
Vraag 20 3 punten
Piethaan: “Een stikstofheffing zal effect hebben op het producentensurplus van de binnenlandse staalmarkt, waardoor de doelmatigheid van de staalmarkt verder zal afnemen. Onze buurlanden hebben echter minder milieuregels, waardoor de mondiale maatschappelijke kosten juist kunnen toenemen.”
Analyseer het effect van de stikstofheffing op het producentensurplus in de binnenlandse staalmarkt. Doe het als volgt:
- Arceer in de figuur in de uitwerkbijlage de veranderingen van het producentensurplus als gevolg van de stikstofheffing.
- Geef een verklaring voor de daling van het producentensurplus.
Bekijk het antwoord
- Arceert de drie veranderingen van het producentensurplus in de figuur in de uitwerkbijlage (2p)
- Verklaart de totale verandering van het producentensurplus: het producentensurplus daalt per saldo, omdat de productie daalt en de marginale kosten (als gevolg van de heffing) meer stijgen (+40) dan de verkoopprijs (+20) (1p)
In de uitwerkbijlage bij de opbrengsten en kosten van Archy drie arceringen. Een arcering met een plusteken geeft de stijging van het producentensurplus door de hogere prijs (van 540 naar 560 per ton) aan. Twee arceringen met een minteken geven de daling aan: de hogere marginale kosten (van MK1 naar MK2) en de lagere productie (van 7,333 naar 7 mln. ton).
Drie arceringen juist: 2 punten. Twee arceringen juist: 1 punt. Een of geen arcering juist: 0 punten.
2023, tijdvak 1: Content
Opgavetekst
Bron 1
Superstream is een internationaal opererend bedrijf dat abonnementen aanbiedt waarbij klanten tegen een vast jaarbedrag onbeperkt content (films en series) kunnen kijken op telefoon, tablet en tv (streamen). Superstream koopt deze content in bij productiemaatschappijen, deels gefinancierd met nieuw afgesloten kredieten. Het aanbieden van streamingsdiensten vereist forse investeringen in content (eigen films en series) en serverparken (voor het opslaan van data / de content).
Superstream opereert op een oligopolistische markt en voert een niet-kostendekkende prijs. Onder invloed van het stijgende marktaandeel en de aanwezigheid van schaalvoordelen verwacht het bestuur de komende jaren echter wel winst te boeken.
Vraag 5 2 punten
Vierklau onderzoekt het totale surplus en kijkt uitsluitend naar figuur 1. Zij concludeert: “De verandering van een niet-kostendekkende prijs naar een monopolieprijs heeft enerzijds effect op de omvang van het surplus in deze markt en anderzijds effect op de verdeling van dat surplus.” Leg beide effecten uit op het surplus.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat door de verhoging van de verkoopprijs de afzet daalt, waardoor het totale surplus in de markt daalt. (1p)
- Legt uit dat het consumentensurplus daalt door de hogere prijs (lagere vraag), en dat het producentensurplus als deel van het totale surplus toeneemt. (1p)
2023, tijdvak 2: Kostenpost
Vraag 14 2 punten
De overheid van een land vindt het belangrijk dat brievenpost dagelijks wordt bezorgd tegen een voor iedereen betaalbare prijs en heeft PostNV een tijdelijk wettelijk monopolie gegeven. PostNV streeft naar maximale totale winst. Bureau Economisch Onderzoek (BEO) hanteert het model: $Q_{v0} = -500P + 1.225$, $Q_{v1} = -500P + 1.125$, $TK = 0,66Q + 300$, waarbij Qv0 = aantal bezorgde brieven in miljoenen in de uitgangssituatie, Qv1 = aantal bezorgde brieven in miljoenen bij afgenomen behoefte, TK = totale kosten in miljoenen euro’s en P = prijs per brief in euro’s. Econoom Van Gorkum reageert: “Uit marktonderzoek blijkt dat in de nieuwe situatie, consumenten en bedrijven prijselastisch reageren bij een verhoging van het posttarief en prijsinelastisch bij een verlaging van het tarief.” Leg uit of het mogelijk is om de omzet te verhogen door een aanpassing van het posttarief.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat bij een prijselastische reactie op een verhoging van het posttarief de procentuele daling van de vraag groter is dan de procentuele tariefstijging, waardoor de omzet daalt (1p)
- Noemt dat bij een prijsinelastische reactie op een verlaging van het posttarief de vraag procentueel minder stijgt dan het tarief daalt, waardoor de omzet ook daalt (1p)
2023, tijdvak 2: De woningmarkt in de knel
Opgavetekst
Tabel 1 Huidige financiële gegevens VastWonen
| maximumhuur | € 850 per woning per maand |
| woningvoorraad | 6.800 woningen |
| totale kosten (per maand) in euro’s | TK = 450Q + 1.400.000 |
| gemiddelde huuropbrengst per woning per maand in euro’s | GO = −0,125Q + 2.150 |
| Q | aantal sociale huurwoningen |
Vraag 26 1 punt
In de gemeente Reder is er sprake van een enorme krapte op de woningmarkt, bijvoorbeeld bij de deelmarkt sociale huurwoningen. Sociale huurwoningen zijn woningen die aangeboden worden aan de lagere inkomensgroepen. Daarbij geldt een maximumhuur (door de gemeente ingesteld) van € 850 per maand. Woningbouwvereniging VastWonen is de enige aanbieder van sociale huurwoningen in de gemeente Reder. VastWonen is genoodzaakt om met wachtlijsten te werken voor deze huurwoningen. Econoom Mark Knopper onderzoekt de woningmarkt in Reder en neemt aan dat sociale huurwoningen homogene goederen zijn. Gegeven zijn de financiële gegevens van VastWonen (zie tabel 1): de gemiddelde huuropbrengst is GO = $-0,125Q + 2.150$, met Q het aantal sociale huurwoningen. Bereken hoeveel huishoudens op de wachtlijst staan.
Bekijk het antwoord
- Berekent het aantal huishoudens op de wachtlijst: uit 850 = −0,125Q + 2.150 volgt Q = 10.400 (de vraag), en het vraagoverschot is 10.400 − 6.800 = 3.600 huishoudens (1p)
Vraag 27 2 punten
In de gemeente Reder is er sprake van een enorme krapte op de woningmarkt. VastWonen is de enige aanbieder van sociale huurwoningen in de gemeente Reder en is genoodzaakt om met wachtlijsten te werken. Gegeven zijn de financiële gegevens van VastWonen (zie tabel 1): de gemiddelde huuropbrengst is GO = $-0,125Q + 2.150$, met Q het aantal sociale huurwoningen, en er zijn 6.800 woningen. VastWonen stelt dat bij afschaffing van de maximumhuur de wachtlijst verdwijnt als VastWonen maximale omzet als doelstelling hanteert. Toon met een berekening aan of de stelling juist is.
Bekijk het antwoord
- Leidt uit de totale opbrengst TO = −0,125Q² + 2.150Q af dat de marginale opbrengst MO = −0,25Q + 2.150 is (1p)
- Stelt MO = 0, vindt Q = 8.600 en GO = € 1.075; bij die huur is de vraag groter dan de capaciteit (6.800 woningen), dus de stelling is niet juist (1p)
Vraag 28 2 punten
De gemeente houdt vast aan de maximumhuur. Om de krapte aan te pakken wil de directeur van VastWonen oude kantoorpanden opkopen van de gemeente en deze ombouwen tot sociale huurwoningen. De aankoop- en verbouwingsplannen moeten worden gefinancierd door middel van hypothecaire leningen (lening met onderpand). Econoom Knopper vindt het een goed plan en onderbouwt het als volgt: “De huidige lage hypotheekrente in combinatie met de huidige situatie op de sociale huurwoningmarkt zorgen voor een laag risico voor VastWonen, waardoor de schulden voor de woningbouwvereniging geen financieel probleem vormen.” Leg de onderbouwing van econoom Knopper uit.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de lage hypotheekrente de rentekosten laag houdt, en dat door het grote tekort aan woningen (de grote vraag) stabiele huurinkomsten worden verwacht (1p)
- Legt uit dat daardoor het risico op een verlies of op het niet kunnen afbetalen van de schuld laag is (1p)
Tabel 2 Gegevens particuliere huurwoningen in Reder
| Ontwikkeling ten opzichte van jaar eerder | |
|---|---|
| aantal vrijgekomen huurwoningen | −9,9% |
| gemiddelde huur | +6% |
| hoogte van de middeninkomens | +3% |
Vraag 29 2 punten
In de gemeente Reder zijn er naast sociale huurwoningen ook particuliere huurwoningen. Een particuliere huurwoning is een woning in de vrije sector (zonder overheidsregulering) en de huur wordt bepaald door vraag en aanbod. Ook deze markt wordt krapper (zie tabel 2). Uit onderzoek blijkt dat de inkomenselasticiteit van particuliere huurwoningen van de middeninkomens gelijk is aan +0,4. Een makelaar verklaart de grote prijsstijging van particuliere huurwoningen: “Ontwikkelingen aan zowel de vraagkant als de aanbodkant van de particuliere huurwoningmarkt zorgen voor stijgende huren.” Leg de verklaring van de makelaar uit aan de hand van gegevens uit tabel 2 én de inkomenselasticiteit.
Bekijk het antwoord
- Vraagkant: de inkomensstijging van de middeninkomens (+3%) leidt door de positieve inkomenselasticiteit (+0,4) tot een toename van de vraag naar particuliere huurwoningen, en dus tot stijgende huren (1p)
- Aanbodkant: het aantal vrijgekomen huurwoningen daalt met 9,9%, waardoor het aanbod daalt en bij gelijkblijvende vraag de huren stijgen (1p)
2022, tijdvak 1: Sociaal gamen
Vraag 1 2 punten
Uitgeverij Amador gaat in januari 2020 de concurrentie aan met monopolist Badlands op de markt voor computerspellen. Amador wordt aangeboden als persoonsgebonden maandabonnement. Badlands biedt het gelijknamige spel aan voor een abonnementsprijs van € 13 per maand. Uitgeverij Amador overweegt om een prijs vast te stellen van € 12 om een marktaandeel van de afzet te bereiken van minstens 45%. Marktonderzoek resulteert in de vraagvergelijkingen $q_{va} = 400 - 30p_a + 15p_b$ en $q_{vb} = 600 + 20p_a - 40p_b$, waarin qva en qvb de vraag in duizenden maandabonnementen zijn van Amador respectievelijk Badlands, en pa en pb de abonnementsprijs in euro's van Amador respectievelijk Badlands. Bepaal met behulp van een berekening of het doel van uitgeverij Amador wordt bereikt.
Bekijk het antwoord
- Berekent met beide prijzen (pa = 12, pb = 13) de vraag naar beide spellen (qva = 235.000 en qvb = 320.000, totale afzet 555.000) en het marktaandeel van Amador (235.000 / 555.000 = 42,3%). (1p)
- Concludeert dat het marktaandeel van 42,3% lager is dan het doel van minstens 45%, dus de doelstelling wordt niet bereikt. (1p)
Vraag 2 1 punt
Uitgeverij Amador en Badlands hebben de vraagvergelijkingen $q_{va} = 400 - 30p_a + 15p_b$ en $q_{vb} = 600 + 20p_a - 40p_b$, met qva en qvb de vraag in duizenden maandabonnementen van Amador respectievelijk Badlands, en pa en pb de abonnementsprijs in euro's van Amador respectievelijk Badlands. Verklaar op basis van de vraagvergelijking(en) of beide spellen complementaire of substitueerbare goederen zijn.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat de prijscoëfficiënt van pb in de vraagfunctie van Amador positief is (+15): een lagere prijs van Badlands leidt tot een lagere vraag naar Amador, dus de spellen zijn substitueerbaar. (1p)
Figuur 1 Indexcijfers omzet (afgerond) van Amador en Badlands

Beslisboom (kansboom) van de analist, met eerst Amador en daarna Badlands. Amador kiest: behoudt prijs van € 12, of verlaagt prijs met 10%. Badlands kiest daarna: behoudt prijs van € 13, of verlaagt prijs met 10%. De uitkomsten zijn indexcijfers van de omzet, in de volgorde Amador ; Badlands:
- Amador behoudt prijs, Badlands behoudt prijs: 100 ; 100
- Amador behoudt prijs, Badlands verlaagt prijs: 91,7 ; 104,6
- Amador verlaagt prijs, Badlands behoudt prijs: x ; 92,5
- Amador verlaagt prijs, Badlands verlaagt prijs: 96,3 ; 97,9
Vraag 3 2 punten
Uitgeverij Amador overweegt een agressievere aanpak door de introductieprijs met 10% te verlagen, dus naar € 10,80. Badlands dreigt te reageren met eenzelfde prijsverlaging. De analist brengt de gevolgen in kaart (figuur 1). Gegeven is de vraagvergelijking $q_{va} = 400 - 30p_a + 15p_b$. Toon met een berekening aan dat het getal bij x in figuur 1 gelijk is aan afgerond 103,8.
Bekijk het antwoord
- Berekent de nieuwe omzet van Amador bij pa = 10,80 en pb = 13: qva = 271.000 en de omzet is 271.000 x € 10,80 = € 2.926.800. (1p)
- Berekent de verandering van de omzet ten opzichte van de oude omzet van € 2.820.000 (235.000 x € 12), dat is 3,79%, en komt daarmee op een indexcijfer van 103,8. (1p)
Vraag 4 2 punten
De analist stelt op basis van figuur 1 het volgende: 'De dreiging van Badlands is geloofwaardig, waardoor er een suboptimale situatie ontstaat en Amador dus hoe dan ook een lagere omzet kan verwachten dan in de uitgangssituatie.' Leg de stelling van de analist uit. Motiveer het antwoord met behulp van relevante getallen uit figuur 1.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat Badlands een dominante strategie heeft om de prijs te verlagen, want 104,6 > 100 en 97,9 > 92,5; de dreiging is dus geloofwaardig. (1p)
- Legt uit dat Amador daardoor de prijs verlaagt, omdat 96,3 > 91,7, waardoor een evenwicht ontstaat met een suboptimale uitkomst: beide spelers hebben een lagere omzet dan in de uitgangssituatie. (1p)
Tabel 1 Prijselasticiteit bij een prijs van € 12 naar maanden spelen
| aantal maanden spelen | prijselasticiteit van de vraag bij € 12 op de verschillende vraaglijnen van Amador |
|---|---|
| 0 | -1,53 |
| 2 | -1,32 |
| 6* | -1,18 |
| 12 | -1,00 |
| 24 | -0,92 |
| 36 | -0,89 |
* Voorbeeld: de groep spelers die 6 maanden het spel hebben gespeeld.
Vraag 5 2 punten
De analist adviseert om de startprijs met 10% te verlagen en na een jaar spelen deze verlaging voor het vervolgabonnement af te schaffen. Door het langdurig spelen verandert de betalingsbereidheid voor het spel, waardoor ook de vraaglijnen en prijselasticiteiten bij een prijs van € 12 veranderen. Hierdoor zal de omzet van Amador toenemen. Leg uit dat de waarden van de prijselasticiteiten uit tabel 1 het advies van de analist ondersteunen.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de vraag in de eerste twaalf maanden prijselastisch is (Ev < -1) bij een prijs van € 12, zodat een prijsverlaging de afzet proportioneel meer doet stijgen dan de prijs daalt en de omzet toeneemt. (1p)
- Legt uit dat na een jaar spelen de vraag bij een prijs van € 12 inelastischer wordt (Ev > -1), zodat het verhogen van de prijs / het afschaffen van de korting leidt tot een toename van de omzet. (1p)
2022, tijdvak 2: Strijd om startups
Vraag 21 2 punten
De wethouder van Berndonk verkoopt de bedrijfsruimte via een veiling waarin bedrijven hun maximale betalingsbereidheid bieden. De veiling verloopt succesvol en geheel naar de verwachting van de wethouder. Leg de gevolgen uit van de veiling voor het consumentensurplus van de startups.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat door perfecte prijsdiscriminatie elke startup precies de prijs betaalt die hij maximaal bereid is te betalen, waardoor het consumentensurplus nul is geworden (2p)
2022, tijdvak 2: Zoet gedronken zuur betaald
Figuur 1 Vraaglijnen van kwintiel 1 en kwintiel 5

Assenstelsel met op de verticale as P (prijs) en op de horizontale as Qv (vraag naar suikerhoudende frisdrank). Twee dalende vraaglijnen: Qv A links en Qv B rechts. Een stippellijn loopt horizontaal bij P = 45. Bij dezelfde prijs ligt Qv B rechts van Qv A.
Vraag 29 2 punten
De onderzoekers bekijken het verschil in de prijselasticiteiten tussen kwintiel 1 en kwintiel 5 van suikerhoudende frisdrank en tonen figuur 1 met de vraaglijnen van kwintiel 1 en kwintiel 5 (zie de bronnen). De prijselasticiteiten en de dagelijkse consumptie per kwintiel staan in tabel 1. Welke vraaglijn hoort bij kwintiel 1 en welke vraaglijn bij kwintiel 5? Geef twee argumenten en betrek de prijselasticiteit in je antwoord.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat bij de prijs van 45 peso’s Qv B rechts van Qv A ligt, dus kwintiel 5 bij dezelfde prijs meer vraag heeft; QvA hoort bij kwintiel 1 en QvB bij kwintiel 5, omdat kwintiel 5 een hogere dagelijkse consumptie heeft (1p)
- Legt uit dat bij een prijs van 45 peso’s de prijs bij QvA in het prijselastische deel van de vraaglijn valt (overeenkomend met de elasticiteit van kwintiel 1) en bij QvB in het prijsinelastische deel (overeenkomend met de elasticiteit van kwintiel 5) (1p)
2021, tijdvak 1: AnyWay van de grond
Opgavetekst
Tabel 1 marktontwikkeling vluchten in Europa, 2012 − 2016
| 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | |
|---|---|---|---|---|---|
| **marktaandeel** | |||||
| standaardvluchten | 75% | 70% | 68% | 62% | 59% |
| waarvan vluchten EAC | 10,0%* | 10,4% | 10,3% | 9,0% | 8,9% |
| budgetvluchten | 25% | 30% | 32% | 38% | 41% |
| **jaarlijkse groei** alle vluchten (% t.o.v. het voorgaande jaar) | 2,75% | 3,33% | 3,87% | 1,86% | 3,05% |
*Toelichting: 10% van alle standaardvluchten wordt uitgevoerd door EAC.
Figuur 1 organogram van de voorgestelde bedrijfsstructuur

Organogram. Bovenaan staat Combined Air Services (CAS). Daaronder staan twee bedrijven die met lijnen aan CAS zijn verbonden: links EAC en rechts AnyWay.
Vraag 1 2 punten
European Air Company (EAC) verzorgt vluchten in Europa. De directie zegt: “De laatste vier jaar is de afzet met meer dan 20% gedaald.” De directie onderbouwt haar uitspraken met gegevens uit tabel 1. Toon met een berekening aan dat de afzet van EAC in 2016 ten opzichte van 2012 met meer dan 20% is gedaald.
Bekijk het antwoord
- Berekent de totale groei van alle vluchten: 100 × 1,0333 × 1,0387 × 1,0186 × 1,0305 = 112,66 (1p)
- Berekent het aandeel van EAC in de standaardvluchten: 2012: 100 × 0,75 × 0,1 = 7,5; 2016: 112,66 × 0,59 × 0,089 = 5,9; de daling is (5,9 − 7,5) / 7,5 × 100% = −21,3%, dus meer dan 20% (1p)
2021, tijdvak 1: Prijsbeleid in de verf gezet
Vraag 15 3 punten
Het verfbedrijf International Colors (IC) produceert een verfsoort voor roestend metaal. IC heeft op deze markt alleen concurrentie van Farbo, die een vergelijkbare verfsoort op de markt brengt. Farbo streeft net als IC naar maximale totale winst en hanteert een prijs van 12 euro per liter verf. De prijsafzetfunctie van IC luidt: qic = −2 pic + 2 pfb + 4, waarbij qic de hoeveelheid verkochte liters verf is (× 100.000), pic de prijs van IC verf per liter in euro's en pfb de prijs van Farbo verf per liter in euro's. Verder geldt voor IC: MK (marginale kosten) = 8 euro. Toon met behulp van een berekening aan dat IC 11 euro vraagt voor een liter verf bij de gegeven prijs van Farbo.
Bekijk het antwoord
- Herleidt de prijsafzetfunctie tot pic = −0,5 qic + 14 (qic = −2 pic + 2 × 12 + 4 → qic = −2 pic + 28) (1p)
- Leidt de marginale opbrengst af uit de totale opbrengst TO = (−0,5 qic + 14) × qic = −0,5 qic² + 14 qic, met MO = −qic + 14 (1p)
- Stelt MO gelijk aan MK: −qic + 14 = 8, dus qic = 6 en pic = 11 (1p)
Vraag 18 2 punten
Havermans stelt: “Bij onveranderd prijsbeleid kan IC zich meer richten op een marketingcampagne met nadruk op de goede reputatie van de verfsoort die IC sinds zijn oprichting verkoopt. De campagne moet gericht zijn op zowel klantenbinding als op het aantrekken van klanten van Farbo en van nieuwe kopers van deze verfsoort. Als gevolg van de campagne zou de prijsafzetfunctie van IC veranderen, onder de veronderstelling dat Farbo niet ook een marketingcampagne gaat voeren.” Slechts één van de volgende vier prijsafzetfuncties combineert alle drie de gewenste effecten. a qic = −1,5 pic + 2,0 pfb + 3; b qic = −2,5 pic + 2,0 pfb + 4; c qic = −1,5 pic + 2,5 pfb + 5; d qic = −2,5 pic + 1,5 pfb + 6. Welke van de vier prijsafzetfuncties laat zien dat de bedoelde effecten van de marketingcampagne kunnen zijn bereikt? Beargumenteer je keuze en betrek daarbij alle drie de gewenste effecten.
Bekijk het antwoord
- Kiest prijsafzetfunctie c en toelicht met de drie gewenste effecten: klanten reageren minder sterk op de prijs van IC (klantenbinding, −1,5 < −2), klanten reageren sterker op de prijs van Farbo (aantrekken van klanten van Farbo, 2,5 > 2) en er komen onafhankelijk van de prijzen meer nieuwe kopers (5 > 4) (2p)
Vier elementen juist (de drie effecten en de keuze voor functie c): 2 punten. Drie elementen juist: 1 punt. Minder dan drie: 0 punten. De effecten bij functie c: klantenbinding (−1,5 < −2), klanten sterker reageren op de prijs van Farbo (2,5 > 2), en meer nieuwe kopers (5 > 4).
2021, tijdvak 2: Een gewenste prijsstijging van friet?
Opgavetekst
Opgave 1 Een gewenste prijsstijging van friet?
De centrale overheid in een land probeert de volksgezondheid te verbeteren door een heffing op tabak en alcohol. Per 1-1-2021 wordt ook een heffing ingevoerd op friet: 20% van de verkoopprijs.
De gemeente Sanuscha bestudeert de gevolgen van de invoering van de heffing op friet voor twee cafetaria's: die van Jan en die van Willem. Beide cafetaria's zijn eenmanszaken en beide eigenaar-ondernemers betalen inkomstenbelasting. De wethouder van Economische Zaken heeft enkele onderzoekers de opdracht gegeven een pay-off matrix op te stellen om de gevolgen van de heffing te voorspellen.
Matrix 1 de verwachte omzetten van twee cafetaria's in Sanuscha
| Willem verandert zijn frietprijs op 1-1-2021 niet | Willem verhoogt zijn frietprijs op 1-1-2021 met 20% | |
|---|---|---|
| Jan verandert zijn frietprijs op 1-1-2021 niet | (10.000 + 5.000), (9.000 + 4.000) | (10.500 + 5.250), (8.000 + 3.600) |
| Jan verhoogt zijn frietprijs op 1-1-2021 met 20% | (9.000 + 4.500), (9.300 + 4.120) | (9.700 + 4.650), (8.500 + 3.850) |
Toelichting bij de matrix:
- de omzetten zijn maandgemiddelden en luiden in euro's. Alle omzetten zijn na afdracht van indirecte belastingen.
- per cafetaria staat eerst de totale omzet aan friet en vervolgens de totale omzet aan andere producten uit het assortiment
- de prijs van een zakje friet bedraagt bij beide cafetaria's vlak voor invoering van de heffing € 2
- overige prijzen blijven gelijk
- beide eigenaren-ondernemers streven naar een zo hoog mogelijke totale omzet van het gehele assortiment.
Vraag 1 2 punten
Zijn de andere producten uit het assortiment van Jan en Willem gemiddeld genomen vooral complementaire goederen of vooral substitutiegoederen van friet? Leg uit met behulp van de matrix.
Bekijk het antwoord
- Kiest complementaire goederen. (1p)
- Legt uit met de matrix: als de verkoopprijs van friet met de heffing stijgt, daalt de afzet van friet en de totale omzet aan andere goederen uit het assortiment; het zijn dus complementaire goederen bij friet. (1p)
Vraag 2 3 punten
Uit de gegevens uit de matrix is af te leiden dat de vraag naar friet van Willem's cafetaria prijselastisch is. Toon dit aan door middel van een berekening van de prijselasticiteit van de vraag naar friet van Willem's cafetaria.
Bekijk het antwoord
- Berekent de afzet van Willem zonder doorberekening van de heffing: nettoprijs € 1,67 (2 / 1,20), bij TO = € 9.000 een afzet van 5.390 stuks (afgerond); met doorberekening van de heffing (nettoprijs € 2) een afzet van 4.000 stuks (8.000 / 2). (1p)
- Berekent de procentuele afname van de vraag: (4.000 − 5.390) / 5.390 × 100% = −25,8%, en de prijselasticiteit: −25,77 / 20 = −1,29. (1p)
- Concludeert dat de elasticiteit kleiner is dan −1, dus dat de vraag naar friet elastisch is. (1p)
2019, tijdvak 2: Drukte in de spits
Vraag 14 2 punten
In het prijsvoorstel van de directie van Trains worden reizen tijdens de spitsuren 10% duurder en reizen tijdens de daluren 10% goedkoper. De directeur van Trains verwacht dat met het prijsvoorstel de totale kosten ongeveer gelijk blijven en de kosten per reiziger dalen.
Verklaar deze verwachting.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat een toenemend aantal reizigers in de daluren nauwelijks tot meer totale kosten leidt, omdat de toename binnen de bestaande capaciteit kan worden gerealiseerd (met enkel een hogere bezettingsgraad). (1p)
- Noemt dat de gemiddelde totale kosten afnemen, omdat de totale constante kosten over meer treinreizigers verdeeld kunnen worden. (1p)
Vraag 15 2 punten
De Vereniging voor Beter Openbaar Vervoer vindt dat de belangen van consumenten worden geschaad door een verhoging van de tarieven voor het reizen tijdens de spits. Een woordvoerder van Trains antwoordt: “Vooral voor recreatieve gebruikers van het spoor kan dit prijsvoorstel het consumentensurplus juist laten toenemen.”
Verklaar de stelling van de woordvoerder.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat recreatieve gebruikers die tot nu toe onvoldoende betalingsbereidheid hadden om met het openbaar vervoer te reizen, nu met het lage daltarief wel voor het spoor kunnen kiezen, zodat het consumentensurplus voor deze groep toeneemt. Of: door de verlaging van de daluprijs wordt het verschil tussen de betalingsbereidheid en de prijs groter, en neemt het consumentensurplus toe voor de gebruikers van het daltarief. (2p)
2018, tijdvak 2: Huizenmarkt als financiële zeepbel
Opgavetekst
Tabel 1 verdeling eigen huizen en huurhuizen in het land Mantano
| jaar (per 31 december) | 2004 | 2009 | 2014 | 2016 |
|---|---|---|---|---|
| aantal woonhuizen | 5.400.000 | 5.700.000 | 5.925.000 | 6.000.000 |
| % eigen huizen | 35 | 40 | 42 | 44 |
| % huurhuizen | 65 | 60 | 58 | 56 |
Tabel 2 gebruik van hypothecaire lening bij aankoop eigen huis
| jaar (per 31 december) | 2004 | 2009 | 2014 | 2016 |
|---|---|---|---|---|
| percentage bezitters van een eigen huis met een uitstaande hypothecaire lening | 70 | 81 | 90 | 92 |
Tabel 3 omvang van hypothecaire lening en aankoopprijs van een eigen huis
| jaar (per 31 december) | 2004 | 2009 | 2014 | 2016 |
|---|---|---|---|---|
| omvang hypothecaire lening | 110.000 | 130.000 | 169.000 | 190.000 |
| aankoopprijs eigen huis | 150.000 | 165.000 | 180.000 | 200.000 |
gemiddelden omgerekend in euro’s
Vraag 12 2 punten
Het land Mantano kende in 2015 en 2016 een neergaande conjunctuur. Opmerkelijk is dat desondanks steeds meer mensen een eigen huis bleken te kopen, gefinancierd met een hypothecaire lening. De regering vraagt aan econoom Ron Estate om te onderzoeken of dit mogelijk procyclisch kan uitwerken. Estate verzamelt gegevens over de huizenmarkt en de hypothecaire leningen in Mantano en presenteert de onderstaande tabellen.
Estate komt tot de volgende bevindingen:
a In een neergaande conjunctuur daalt gewoonlijk het percentage ‘eigen huizen’ binnen het totale aantal woonhuizen.
b Mogelijk veroorzaakte de neergaande conjunctuur een verandering op de vermogensmarkt waardoor het percentage ‘eigen huizen’ per saldo toch steeg.
c De totale hypothecaire schuld van bezitters van een eigen huis was aan het eind van 2016 hoger dan het bruto binnenlands product (bbp), dat in datzelfde jaar € 450 miljard bedroeg.
d Een te grote verhouding tussen de totale hypothecaire leenschuld van eigen huizenbezitters en het bbp kan procyclisch uitwerken.
Leg bevinding b van Estate uit.
Bekijk het antwoord
- Legt uit via de bestedingen of via de besparingen, en in beide gevallen dat de daling van de rente die het gevolg is van de neergaande conjunctuur ertoe kan leiden dat de vraag naar eigen huizen (met hypothecaire leningen) stijgt. Via de bestedingen: in een neergaande conjunctuur neemt de vraag naar leningen door gezinnen en bedrijven (voor consumptieve bestedingen respectievelijk investeringen) af. Via de besparingen: in een neergaande conjunctuur neemt de baanzekerheid af, waardoor gezinnen meer willen sparen om financiële tegenvallers te kunnen opvangen. (2p)
Vraag 13 1 punt
Het land Mantano kende in 2015 en 2016 een neergaande conjunctuur. Opmerkelijk is dat desondanks steeds meer mensen een eigen huis bleken te kopen, gefinancierd met een hypothecaire lening. De regering vraagt aan econoom Ron Estate om te onderzoeken of dit mogelijk procyclisch kan uitwerken. Estate verzamelt gegevens over de huizenmarkt en de hypothecaire leningen in Mantano en presenteert de onderstaande tabellen.
Estate komt tot de volgende bevindingen:
a In een neergaande conjunctuur daalt gewoonlijk het percentage ‘eigen huizen’ binnen het totale aantal woonhuizen.
b Mogelijk veroorzaakte de neergaande conjunctuur een verandering op de vermogensmarkt waardoor het percentage ‘eigen huizen’ per saldo toch steeg.
c De totale hypothecaire schuld van bezitters van een eigen huis was aan het eind van 2016 hoger dan het bruto binnenlands product (bbp), dat in datzelfde jaar € 450 miljard bedroeg.
d Een te grote verhouding tussen de totale hypothecaire leenschuld van eigen huizenbezitters en het bbp kan procyclisch uitwerken.
Toon met een berekening aan dat bevinding c juist is.
Bekijk het antwoord
- Berekent de totale hypothecaire leenschuld per 1 januari 2017 als 6 mln. × 0,44 × 0,92 × 190.000 = 461 mld. euro (afgerond), en concludeert dat dit meer is dan het bbp van 450 mld. euro. (1p)
Vraag 15 2 punten
Het land Mantano kende in 2015 en 2016 een neergaande conjunctuur. Opmerkelijk is dat desondanks steeds meer mensen een eigen huis bleken te kopen, gefinancierd met een hypothecaire lening. De regering vraagt aan econoom Ron Estate om te onderzoeken of dit mogelijk procyclisch kan uitwerken. Estate verzamelt gegevens over de huizenmarkt en de hypothecaire leningen in Mantano en presenteert de onderstaande tabellen.
Estate ziet in tabel 3 een aanwijzing dat huizenbezitters met een hypotheekschuld in de periode 2004-2016 zich minder zorgen zijn gaan maken om financiële risico’s.
Laat met een berekening zien dat gegevens uit tabel 3 deze bevinding ondersteunen. Licht het antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Berekent de gemiddelde verhouding tussen uitstaande schuld en waarde van het huis: in 2004 110.000 / 150.000 × 100% = 73,33% en in 2016 190.000 / 200.000 × 100% = 95,0%. (1p)
- Concludeert dat dit een aanwijzing kan zijn dat huiseigenaren met een uitstaande hypotheekschuld zich minder zorgen maken dat voor hen bij financiële tegenvallers een relatief hoge restschuld ontstaat, of dat zij om hun woonlasten te verminderen moeten gaan verhuizen. (1p)
Vraag 16 2 punten
In Mantano kunnen huizenbezitters de door hen betaalde hypotheekrente volledig aftrekken voor de bepaling van hun belastbaar inkomen. Op basis van zijn eerdere bevindingen adviseert Estate de regering om (potentiële) huizenkopers minder gebruik te laten maken van hypothecair krediet door aan de hypotheekrenteaftrek een maximum te stellen van omgerekend tienduizend euro per jaar.
Leg uit dat door deze maatregel mensen ertoe worden aangezet om minder hypothecair krediet aan te gaan bij aankoop van een huis.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat doordat een maximum wordt gesteld aan de hypotheekrente als aftrekpost, voor een groep mensen het fiscaal rentevoordeel bij het aangaan van een lening minder wordt, zodat zij te maken krijgen met hogere nettorentelasten bij het kopen van een huis, wat voor hen een prikkel vormt om minder hypothecair krediet te gebruiken. (2p)
2018, tijdvak 2: Inperken van de uitstoot
Bron 11
| productiewijze in 2016 (bestaand) | alternatieve productiewijze | |
|---|---|---|
| constante kosten in euro’s | 1,2 mln. | 1,6 mln. |
| variabele kosten in euro’s per product (exclusief kosten van emissierechten) | 0,6 | 0,7 |
| emissie van CO2 per product | 0,1 ton | 0,02 ton |
Vraag 30 2 punten
De econoom illustreert het effect van de prijs van een emissierecht op de keuze van productietechnieken met een voorbeeld. Een onderneming produceert 400.000 producten. De verwachting is dat deze productie niet zal veranderen. De onderneming kan kiezen uit twee productiewijzen (de gegevens staan in de tabel bij deze vraag).
Bereken vanaf welke hoogte van de prijs van een emissierecht de onderneming zal overstappen op de alternatieve productiewijze.
Bekijk het antwoord
- Berekent de prijs P waarbij de totale kosten van beide productiewijzen gelijk zijn: 1,2 mln + 0,6 × 400.000 + 0,1P × 400.000 = 1,6 mln + 0,7 × 400.000 + 0,02P × 400.000, wat leidt tot 32.000P = 440.000 en P = € 13,75. (2p)
Hoe vaak vraag en aanbod in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 3-4, 18 | 3 | 11% |
| 2026, tijdvak 2 | 5 | 1 | 4% |
| 2024, tijdvak 1 | 6 | 1 | 4% |
| 2024, tijdvak 2 | 20 | 1 | 3% |
| 2023, tijdvak 1 | 5 | 1 | 4% |
| 2023, tijdvak 2 | 14, 26-29 | 5 | 18% |
| 2022, tijdvak 1 | 1-5 | 5 | 18% |
| 2022, tijdvak 2 | 21, 29 | 2 | 7% |
| 2021, tijdvak 1 | 1, 15, 18 | 3 | 10% |
| 2021, tijdvak 2 | 1-2 | 2 | 7% |
| 2019, tijdvak 2 | 14-15 | 2 | 8% |
| 2018, tijdvak 2 | 12-13, 15-16, 30 | 5 | 18% |
In 12 van de 18 ingedeelde examens economie vwo staat een vraag over vraag en aanbod, samen 31 vragen (6% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2023, tijdvak 2: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 4% van de vragen over vraag en aanbod, daarvoor 7%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.
Oefenen met vraag en aanbod
Maak de 15 nieuwste examenvragen over vraag en aanbod online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over vraag en aanbod
Andere onderwerpen economie vwo
- Overheid en belastingen
- Geld en inflatie
- Internationale handel
- Conjunctuur
- Inkomen en consumptie
- Productie en kosten
- Risico en verzekeren
- Arbeidsmarkt
- Speltheorie
- Marktvormen
Vraag en aanbod op andere niveaus
- Examenvragen vraag en aanbod economie havo
- Examenvragen vraag en aanbod economie vmbo-gl/tl
- Examenvragen vraag en aanbod economie vmbo-kb
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen economie vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker economie per vraagtype nakijkt, lees je op economie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op economie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt vraag en aanbod voor in het eindexamen economie vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 31 vragen over vraag en aanbod, 6% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 12 van die examens.
In welk examen economie vwo stonden de meeste vragen over vraag en aanbod?
In het examen van 2023, tijdvak 2, met 5 vragen: 14, 26-29.
Hoe oefen ik examenvragen over vraag en aanbod?
Op deze pagina staan alle vragen over vraag en aanbod met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.