Examenvragen vraag en aanbod economie havo

57 vragen over vraag en aanbod uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Vraag en aanbod komt in 18 van de 18 examens economie havo voor, met 57 vragen (11% van alle examenvragen). Het meest in 2021, tijdvak 3 (7 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over vraag en aanbod

Per examen de vragen over vraag en aanbod, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Voetbalclub in de problemen

Opgavetekst

FC Forward is een voetbalclub die de thuiswedstrijden altijd in een uitverkocht stadion speelt. Toch heeft de club financiële problemen, die de gemeente tot nu toe heeft opgelost.

FC Forward wil zelf de inkomsten verhogen. De club onderzoekt daarom twee scenario's waarbij ze de prijs van de thuiswedstrijden willen verhogen (zie tabel 2).

Tabel 2 Twee scenario's met verschillende prijselasticiteiten

Ticketprijs (gemiddeld)Gemiddeld aantal toeschouwersExtra omzet naast ticket verkoop als % van de ticketverkoop
Huidige situatie€ 2520.00015%
Scenario 1€ 3020.00015%
Scenario 2€ 3516.00010%

Gebruik tabel 2.

Vraag 17 1 punt

Toon aan dat de prijselasticiteit van de vraag 0 (= nul) is in scenario 1.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

  • In scenario 1 wordt de prijs verhoogd en verandert de gevraagde hoeveelheid niet. De prijselasticiteit van de vraag is 0.
  • De procentuele verandering van de gevraagde hoeveelheid is 0%.
  • De procentuele verandering van de prijs is (30 − 25) / 25 x 100% = 20%.
  • De prijselasticiteit van de vraag is 0% / 20% = 0.

Vraag 17 in het hele examen

Gebruik tabel 2.

Vraag 18 3 punten

Bereken de prijselasticiteit van de vraag in scenario 2 en geef een verklaring voor het verschil in prijselasticiteiten van scenario 1 en 2.

Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:

  • een juiste berekening van de procentuele veranderingen van de prijs en de vraag. (1)
  • een juiste berekening van de prijselasticiteit van de vraag. (1)
  • een juiste verklaring voor het verschil in prijselasticiteiten in scenario 1 en 2. (1)

Een voorbeeld van een juist antwoord voor de eerste en tweede deelscore is:

  • In scenario 2 geldt: de prijs verandert met (35 − 25) / 25 x 100% = 40%
  • de vraag daalt met (16.000 − 20.000) / 20.000 x 100% = -20%
  • Prijselasticiteit van de vraag = -20% / 40% = -0,5

Voorbeelden van een juist antwoord voor de derde deelscore zijn:

  • De prijsverhoging in scenario 1 vinden toeschouwers acceptabel, waardoor de gevraagde hoeveelheid niet verandert en de prijselasticiteit lager is dan in scenario 2.
  • Bij een prijs van € 25 is er sprake van een vraagoverschot / capaciteitstekort. Bij een hogere prijs worden nog steeds alle tickets verkocht.

Vraag 18 in het hele examen

Gebruik tabel 2.

FC Forward kiest het scenario dat de hoogste totale omzet oplevert.

Vraag 19 2 punten

Kiest de club voor scenario 1 of scenario 2? Verklaar je antwoord met behulp van een berekening.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

  • Omzet kaartverkoop scenario 1: (€ 30 x 20.000) = € 600.000
  • Omzet kaartverkoop scenario 2: (€ 35 x 16.000) = € 560.000
  • Totale omzet scenario 1: € 600.000 x 1,15 = € 690.000
  • Totale omzet scenario 2: € 560.000 x 1,10 = € 616.000
  • De voetbalclub kiest voor scenario 1.

indien drie elementen juist: 2 scorepunten; indien twee elementen juist: 1 scorepunt; indien minder dan twee elementen juist: 0 scorepunten.

Vraag 19 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Suikertaks

Opgavetekst

Een gezondheidsbureau in Groot-Brittannië onderzoekt een heffing op suikerhoudende voeding (de suikertaks).

Het gezondheidsbureau onderzoekt de Britse markt voor frisdranken. Figuur 3 toont de opbrengsten en kosten van een frisdrankproducent voordat de suikertaks wordt ingevoerd. Vervolgens wordt een suikertaks ingevoerd van £ 0,50 per liter frisdrank, waardoor de marginale kosten stijgen. De constante kosten worden buiten beschouwing gelaten. De producent streeft naar maximale winst.

Figuur 3 Opbrengsten en kosten van de frisdrankproducent

Gebruik figuur 3.

Vraag 28 1 punt

Arceer in figuur 3 in de uitwerkbijlage de omzet van de frisdrankproducent voordat de suikertaks wordt ingevoerd.

Lijngrafiek met de lijnen MO, MK en GO van de frisdrankproducent tegen het aantal liters frisdrank in miljoenen liters. Bekijk in Opgaven, pagina 10

Bekijk het antwoord

Een juiste arcering is:

Vraag 28 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 1 Druiven

Opgavetekst

Fruit bevat veel gezonde voedingsstoffen en vitamines. Fruit wordt steeds populairder bij consumenten. Hierdoor is er sprake van een groei van deze markt.

Vraag 1 2 punten

Maak van onderstaande tekst een economisch juiste redenering. De populariteit van fruit onder consumenten is gestegen, wat heeft geleid tot een verschuiving van de …(1)… van fruit naar …(2)....

Deze verschuiving leidt, bij een gelijk gebleven …(3)…, tot een …(4)… prijs per kilo.

Kies uit:

bij (1) aanbodlijn / vraaglijn

bij (2) links / rechts

bij (3) aanbod / vraag

bij (4) gelijkblijvende / hogere / lagere

Bekijk het antwoord

(1) vraaglijn

(2) rechts

(3) aanbod

(4) hogere

  • (1) en (2) juist (1)
  • (3) en (4) juist (1)

Vraag 1 in het hele examen

Een econoom onderzoekt de totale markt voor druiven binnen de EU. Figuur 1 toont deze markt.

Figuur 1 Druivenmarkt binnen de EU
Figuur 1 Druivenmarkt binnen de EU

De vraaglijn geeft de betalingsbereidheid van consumenten weer voor geproduceerde druiven binnen de EU.

Gebruik figuur 1.

Vraag 2 1 punt

Bereken de maximale betalingsbereidheid van de consumenten.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Maximale betalingsbereidheid van de consumenten als Qv = 0, dus als −7,4P + 80 = 0 → P = 10,81

Vraag 2 in het hele examen

Gebruik figuur 1.

Vraag 3 2 punten

Bereken de totale marktomzet van druiven binnen de EU. Bereken daarvoor eerst de evenwichtsprijs en evenwichtshoeveelheid.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Evenwichtsprijs als Qv = Qa → −7,4P + 80 = 6,6P − 4 → P = 6 Evenwichtshoeveelheid = 6,6 x 6 − 4 = 35,6 (x 1 miljoen) (1)
  • De marktomzet = 6 x 35,6 x 1 miljoen = € 213,6 miljoen (1)

Vraag 3 in het hele examen

De econoom onderzoekt de markt nadat de kwaliteitseis is ingegaan en schetst daarin een toegenomen vraag naar in de EU geproduceerde druiven (zie de uitwerkbijlage).

Gebruik de uitwerkbijlage.

Vraag 5 2 punten

Toon aan of het totale surplus is toegenomen of afgenomen door de toegenomen vraag. Doe het als volgt:

  • Arceer de verandering van het totale surplus.
  • Geef de verklaring voor de verandering van het totale surplus.
uitwerkbijlage
uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord bevat:

  • Het correct arceren van de verandering van het totale surplus bij een hogere Q en een hogere P. (1)
Antwoordfiguur bij vraag 5 (cv-p7-3-5.webp).
  • Een juiste verklaring voor de verandering van het totale surplus. Een voorbeeld van een juist antwoord is: De in de EU geproduceerde evenwichtshoeveelheid druiven is toegenomen en de evenwichtsprijs is gestegen (waardoor het totale surplus groter is). (1)

Vraag 5 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 4 Stop: verkeersbordenkartel

Opgavetekst

De overheid van Nederland doet een aanbesteding voor nieuwe verkeersborden. Hiervoor vraagt ze alle vijf ondernemingen die actief zijn op deze markt, om een bod uit te brengen. De ondernemingen weten niet van elkaar wat de hoogte is van het bod dat zij gaan uitbrengen. De overheid kiest voor het laagste bod, omdat de productie en levering bij elke onderneming hetzelfde is.

Afbeelding bij Opgave 4 Stop: verkeersbordenkartel (opgaven-p8-1.webp).

Als er sprake zou zijn van een maximumprijs van de overheid op de markt voor verkeersborden dan heeft dat invloed op deze markt.

Vraag 23 1 punt

Welke uitspraak is juist?

Een maximumprijs van de overheid op verkeersborden zorgt voor

  1. A een verschuiving van de aanbodlijn naar links.
  2. B een verschuiving van de vraaglijn naar rechts.
  3. C een lagere productie van verkeersborden dan in het evenwicht.
  4. D een hogere productie van verkeersborden dan in het evenwicht.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 23 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Fietsen op Bonaire

Opgavetekst

Fietsen op Bonaire wordt steeds populairder. Het wordt gezien als een gezond en duurzaam alternatief voor het vele autogebruik op het eiland. Toeristen maken graag gebruik van huurfietsen om het eiland te verkennen.

Op Bonaire is een beperkt aantal fietsverhuurbedrijven actief. Zij verhuren gewone fietsen voor toeristen die op de goed aangelegde wegen willen fietsen. Daarnaast verhuren de bedrijven speciale mountainbikes aan toeristen die op zandwegen of in nationale parken willen fietsen. Ook de lokale bevolking gebruikt de huurfietsen naast de eigen fiets.

Gebruik bovenstaande tekst.

Hopi Bon wil starten met een huurprijs van $ 16, om daarna deze te verhogen naar $ 24. De directeur onderzoekt of het starten met een lage prijs ervoor zorgt dat bij een prijsverhoging de omzet zal stijgen.

Gebruik bron 1.

Vraag 12 3 punten

Zal de omzet van Hopi Bon stijgen of dalen? Leg je antwoord uit door eerst de prijselasticiteit van de vraag te berekenen.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Als de prijs stijgt van $ 16 naar $ 24 zal de afzet dalen van 40 naar 30.
  • Procentuele verandering P = (24 − 16) / 16 × 100% = 50%
  • Procentuele verandering q = (30 − 40) / 40 × 100% = −25%
  • De prijselasticiteit = −25% / 50% = −0,5 (dus er is sprake van een prijsinelastische vraag).
  • Bij een prijsinelastische vraag leidt een prijsstijging tot een omzetstijging.

Opmerking: Het derde scorepunt uitsluitend toekennen als een verbale conclusie een logisch gevolg is van de eerste twee stappen.

Opmerking: Het derde scorepunt mag ook rekenkundig worden aangetoond.

Vraag 12 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Neem accijns met een korreltje suiker

Opgavetekst

Uit een krant:

De Mexicaanse overheid heeft op 1 januari 2014 een suikeraccijns ingevoerd om de negatieve externe effecten van overmatige suikerconsumptie terug te dringen. Sindsdien betalen Mexicanen een heffing in de vorm van een vast bedrag per pond¹⁾ suiker.

De invoering van een suikeraccijns heeft in Mexico het gewenste effect gehad: over heel 2014 nam de verkoop van suiker met gemiddeld 6 procent af, wat neerkomt op een verminderde consumptie van 1,5 pond per persoon. Deze lagere consumptie blijkt niet evenredig te zijn verdeeld over de verschillende inkomensgroepen, want de vraag naar suiker van mensen met een laag inkomen is prijselastischer dan die van mensen met een hoog inkomen.

noot 1 een pond = 500 gram

Gebruik bovenstaand krantenartikel en bron 1.

prijs perpond suikerprijs perpond suikerhooginkomenlaaginkomenlaaginkomenhooginkomenhoeveelheid suikerper pondhoeveelheid suikerper pondgrafiek 1grafiek 2
Bron 1 Vraaglijn naar suiker van lage en hoge inkomens in Mexico

Vraag 8 2 punten

Welke grafiek geeft de vraag naar suiker van Mexicanen met een laag inkomen het best weer? Leg je antwoord uit.

Bekijk het antwoord

grafiek 2

Een voorbeeld van een juiste uitleg is:

Bij de lage inkomens in grafiek 2 ontstaat er bij eenzelfde prijsverandering een relatief grotere hoeveelheidsverandering dan bij hoge inkomens. Dan is de vraag naar suiker prijselastischer voor de lage inkomens.

Opmerking: 0 of 2 scorepunten toekennen.

Vraag 8 in het hele examen

De Mexicaanse overheid heeft als doelstelling de totale consumptie van suiker met minimaal 25% te beperken. Dit wil ze bereiken met de ingevoerde accijns. Stel dat in Mexico de prijs van een pond suiker vóór invoering van de accijns 4,50 peso bedraagt.

Gebruik bron 2.

prijs perpond suiker (P)hoeveelheid suiker (Q) (in miljarden pond)ABCDFGEHIJKLMNQv = -0,5P + 5aanbod met accijns:Qa = 1,5P - 7aanbod zonder accijns:Qa = 1,5P - 4
Bron 2 Grafische weergave totale suikermarkt

Vraag 9 3 punten

Laat met een berekening zien dat de doelstelling van de Mexicaanse overheid wordt bereikt.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

  • berekening nieuwe evenwichtsprijs: 1,5P – 7 = -0,5P + 5 → P = 6; nieuwe evenwichtshoeveelheid: Q = 1,5 x 6 – 7 → Q = 2
  • oude evenwichtshoeveelheid: Q = 1,5 x 4,50 – 4 → Q = 2,75
  • procentuele afname: (2 – 2,75) / 2,75 x 100% = -27,3% (De doelstelling wordt dus bereikt.)

Aanvulling: volgens het erratumblad bij de opgaven moet in de bijlage, op pagina 2, bij Bron 2, de tekst bij de onderste aanbodlijn “aanbod met accijns: Qa = 1,5P - 4” vervangen worden door “aanbod zonder accijns: Qa = 1,5P - 4”. In de figuur hierboven is dat al verwerkt.

Vraag 9 in het hele examen

De invoering van de suikeraccijns heeft gevolgen voor zowel het consumentensurplus als het producentensurplus op de markt van suiker (zie bron 2).

Gebruik bron 2.

Vraag 10 3 punten

Geef met letters het oppervlak aan dat het consumenten- en producentensurplus weergeeft en het oppervlak dat de accijnsopbrengst weergeeft na het heffen van de suikeraccijns.

Neem daarvoor onderstaande tabel over op het antwoordblad en vul aan op de stippellijnen.

oppervlak consumentensurplus……….
oppervlak producentensurplus……….
oppervlak accijnsopbrengst……….
Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • oppervlak consumentensurplus: ABC
  • oppervlak producentensurplus: HIJ of BCD
  • oppervlak accijnsopbrengst: BCIH of DCIJ

Aanvulling: volgens het erratumblad bij de opgaven is de onderste aanbodlijn in bron 2 de aanbodlijn zonder accijns (Qa = 1,5P - 4).

Vraag 10 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Een nieuwe cao

Opgavetekst

Uit een krant, januari 2020

Uit een krant, januari 2020

Het gaat economisch goed in Nederland. De overgrote meerderheid van de bedrijven presenteert goede winstcijfers. De landelijke supermarktketens onderhandelen met de vakbonden over een nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst (cao). De vakbonden eisen 3,5% loonsverhoging op het jaarsalaris, met een minimale stijging van € 1.000.

Vraag 5 2 punten

Jacco Jansen reageert met uitspraak 3: En u moet zich realiseren dat de omzet bij supermarkten toch zal stijgen, aangezien is gebleken dat de vraag naar goederen uit de supermarkt prijsinelastisch is.
Gebruik uitspraak 3.
Leg uit dat de prijsstijging van de goederen uit de supermarkt leidt tot een stijging van de omzet.

Bekijk het antwoord
  • Bij een prijsinelastische vraag leidt een prijsstijging tot een procentueel/relatief/verhoudingsgewijs lagere daling van de afzet, en (1p)
  • zal de omzet (van de supermarkt) stijgen. (1p)

Dit antwoordmodel is vervangen door de aanvulling op het correctievoorschrift (2024-1). Antwoorden via een perfect prijsinelastisch verband kunnen ook maximale scorepunten opleveren: als de prijs stijgt, blijven mensen alle goederen kopen die zij voor de prijsstijging ook kochten, en dan stijgt de omzet van de supermarkt.

Vraag 5 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Speedpedelec

Vraag 7 1 punt

Een speedpedelec is een variant van de elektrische fiets die tot 45 kilometer per uur kan rijden. Bestuurders van speedpedelecs zijn verplicht om een helm te dragen.
Is een helm een substitutiegoed of een complementair goed van de speedpedelec? Geef een argument voor je keuze.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een helm een complementair goed, met als argument dat de helm en de speedpedelec tegelijkertijd worden gebruikt / dat de helm verplicht is bij gebruik van de speedpedelec. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Cashewnoten

Bron 1 Vereenvoudigde weergave cashewnotenmarkt van Tanzania

Vereenvoudigde weergave cashewnotenmarkt van Tanzania
Bron 1 Pmin minimumprijs per kilogram in Tanzaniaanse shilling. Pe evenwichtsprijs per kilogram in Tanzaniaanse shilling. Qv gevraagde hoeveelheid cashewnoten in kilogram. Qa aangeboden hoeveelheid cashewnoten in kilogram.

Grafiek met verticaal de prijs per kilogram in Tanzaniaanse shilling en horizontaal de hoeveelheid in kilogram. Op de horizontale as liggen de punten A (oorsprong), B, C en D. De vraaglijn Qv loopt van K op de verticale as naar D op de horizontale as. De aanbodlijn Qa is een verticale lijn bij C. De evenwichtsprijs Pe is 1.550 (punt E op de verticale as); de vraaglijn en de aanbodlijn snijden elkaar op die hoogte in punt G. De minimumprijs Pmin is 3.300 (punt H op de verticale as). Punt I ligt op de vraaglijn op minimumprijsniveau en punt J op de aanbodlijn op dat niveau. Een stippellijn loopt van I naar B; punt F ligt op de stippellijn op evenwichtsprijsniveau.

Vraag 2 2 punten

Cashewnoten zijn een belangrijk exportproduct voor Tanzania en een belangrijke bron van inkomsten voor de vele cashewnotenboeren in dat land. De cashewnotenboeren bieden hun oogst aan op een veiling. De veilingklok laat een hoge startprijs zien. Daarna zakt de prijs per kilogram, totdat een koper akkoord is en de cashewnoten koopt voor de aangegeven prijs. Alle cashewnoten zijn van dezelfde soort en kwaliteit. Op de veiling is een gemiddelde marktprijs van 1.550 Tanzaniaanse shilling per kilogram tot stand gekomen. Volgens de boeren is deze marktprijs te laag om de productiekosten te dekken. Om de boeren te behoeden voor faillissement, kondigt de president van Tanzania een minimumprijs van 3.300 Tanzaniaanse shilling per kilogram aan. Het overschot dat als gevolg van de minimumprijs ontstaat, zal worden opgekocht door de overheid. De nieuwe marktsituatie is geschetst in bron 1. De prijselasticiteit van het aanbod (Ea) is gedefinieerd als: $E_a = \frac{\text{\% verandering aangeboden hoeveelheid}}{\text{\% verandering prijs}}$ Gebruik bron 1 en bovenstaande definitie van de prijselasticiteit van het aanbod. Leid de prijselasticiteit van het aanbod af uit het verloop van de aanbodlijn op de markt van cashewnoten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat uit de aanbodlijn blijkt dat de gehele oogst (de hoeveelheid C) wordt aangeboden, ongeacht de prijs. (1p)
  • Concludeert dat daardoor de prijselasticiteit van het aanbod gelijk is aan 0 (de procentuele verandering van de aangeboden hoeveelheid is nul), dus dat het aanbod (volledig) prijsinelastisch is. (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 3 punten

Cashewnoten zijn een belangrijk exportproduct voor Tanzania en een belangrijke bron van inkomsten voor de vele cashewnotenboeren in dat land. De cashewnotenboeren bieden hun oogst aan op een veiling. De veilingklok laat een hoge startprijs zien. Daarna zakt de prijs per kilogram, totdat een koper akkoord is en de cashewnoten koopt voor de aangegeven prijs. Alle cashewnoten zijn van dezelfde soort en kwaliteit. Op de veiling is een gemiddelde marktprijs van 1.550 Tanzaniaanse shilling per kilogram tot stand gekomen. Volgens de boeren is deze marktprijs te laag om de productiekosten te dekken. Om de boeren te behoeden voor faillissement, kondigt de president van Tanzania een minimumprijs van 3.300 Tanzaniaanse shilling per kilogram aan. Het overschot dat als gevolg van de minimumprijs ontstaat, zal worden opgekocht door de overheid. De nieuwe marktsituatie is geschetst in bron 1. Welk vlak geeft het geldbedrag weer van het overschot dat de overheid heeft opgekocht? Noteer de letters van de hoekpunten van het vlak en leg je keuze uit.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het vlak BIJC als het geldbedrag van de totale opkoopkosten. (1p)
  • Legt uit dat de invoering van de minimumprijs leidt tot een aanbodoverschot (BC / IJ). (1p)
  • Legt uit dat dit overschot wordt opgekocht tegen de minimumprijs Pmin (= H / I / J). (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

Cashewnoten zijn een belangrijk exportproduct voor Tanzania en een belangrijke bron van inkomsten voor de vele cashewnotenboeren in dat land. De cashewnotenboeren bieden hun oogst aan op een veiling. De veilingklok laat een hoge startprijs zien. Daarna zakt de prijs per kilogram, totdat een koper akkoord is en de cashewnoten koopt voor de aangegeven prijs. Alle cashewnoten zijn van dezelfde soort en kwaliteit. Op de veiling is een gemiddelde marktprijs van 1.550 Tanzaniaanse shilling per kilogram tot stand gekomen. Volgens de boeren is deze marktprijs te laag om de productiekosten te dekken. Om de boeren te behoeden voor faillissement, kondigt de president van Tanzania een minimumprijs van 3.300 Tanzaniaanse shilling per kilogram aan. Het overschot dat als gevolg van de minimumprijs ontstaat, zal worden opgekocht door de overheid. De nieuwe marktsituatie is geschetst in bron 1. Bij het besluit om in te grijpen in de markt, heeft de overheid een afweging gemaakt tussen de belangen van verschillende groepen in de samenleving. Een econoom stelt dat twee groepen financieel nadeel ondervinden van de ingreep: de kopers van de cashewnoten en de burgers van het land. Leg met behulp van het begrip consumentensurplus uit dat de minimumprijs financieel nadelig is voor de kopers van cashewnoten.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het consumentensurplus het verschil is tussen de betalingsbereidheid en de te betalen prijs, en dat dit verschil kleiner wordt doordat de kopers een hogere prijs dan de evenwichtsprijs moeten betalen. Of, via bron 1: het consumentensurplus verandert door de minimumprijs van vlak EKG naar vlak HKI. (1p)
  • Concludeert dat het consumentensurplus daardoor afneemt, en dat dit een nadeel is voor de kopers. (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Olieprijzenoorlog in het vat

Opgavetekst

Bron 9

De oliemarkt is een wispelturige markt, dit werd goed zichtbaar kort na de uitbraak van het coronavirus in 2020.

Uit een krant, maart 2020:

Een gigantische klap voor de olieprijs: binnen één dag met 30% gedaald naar US$ 30 per vat ruwe olie. Voor deze historische prijsdaling zijn twee belangrijke oorzaken. Ten eerste werd in China − vanwege een uitbraak van het coronavirus − een groot deel van de industrie tijdelijk stilgelegd. China is ’s werelds grootste importeur van olie. Ten tweede is tussen Rusland en Saoedi-Arabië een concurrentiestrijd om meer marktaandeel uitgebroken. Er is sprake van een beperkt aantal aanbieders die de oliemarkt domineren, namelijk Rusland, Saoedi-Arabië en de Verenigde Staten (VS).

Vraag 20 1 punt

Citeer de zin uit het krantenbericht waaruit blijkt dat de prijsdaling van ruwe olie mede wordt veroorzaakt door een verandering van de vraag.
Gebruik het krantenbericht.

Bekijk het antwoord
  • Citeert de zin: “Ten eerste werd in China − vanwege een uitbraak van het coronavirus − een groot deel van de industrie tijdelijk stilgelegd.” (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

De dalende olieprijs had ook gevolgen voor andere markten. Zo bleek de prijs voor het gebruik van olietankers voor olieopslag juist te zijn gestegen met meer dan 1.000%. Daarnaast verwachtten analisten dat de dalende olieprijs ertoe kan leiden dat investeerders in duurzame energieproductie een lagere winstgevendheid op hun investeringen behalen.

Beredeneer op welke manier de dalende olieprijs kan leiden tot een prijsstijging van het gebruik van olietankers voor olieopslag.

Bekijk het antwoord
  • Olieproducenten bieden minder olie aan terwijl deze wel is geproduceerd, of importeurs en oliehandelaren kopen nu goedkoop en slaan de olie op voor latere consumptie of doorverkoop (1p)
  • Hierdoor stijgt de vraag naar opslagcapaciteit / olietankers en stijgt de prijs van het gebruik van olietankers (bij gelijkblijvend aanbod) (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

De dalende olieprijs had ook gevolgen voor andere markten. Zo bleek de prijs voor het gebruik van olietankers voor olieopslag juist te zijn gestegen met meer dan 1.000%. Daarnaast verwachtten analisten dat de dalende olieprijs ertoe kan leiden dat investeerders in duurzame energieproductie een lagere winstgevendheid op hun investeringen behalen.

Beredeneer op welke manier de dalende olieprijs ertoe kan leiden dat investeerders in duurzame energieproductie een lagere winstgevendheid op hun investeringen behalen.

Bekijk het antwoord
  • De lage olieprijs maakt het aantrekkelijker om olieproducten als brandstof te gebruiken in plaats van duurzame energie (substitutie) (1p)
  • Hierdoor daalt de vraag naar duurzame energie en zal de prijs daarvan dalen, waardoor de winstgevendheid op de investering in duurzame energieproductie daalt (1p)

Vraag 27 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Vliegtaks

Vraag 7 3 punten

Uit een krant: De Nederlandse overheid heeft het plan om een vliegbelasting van € 7,50 per vliegticket in te voeren voor alle vluchten vanaf een Nederlandse luchthaven: de vliegtaks. De luchtvaartmaatschappijen berekenen de heffing door in de eindprijs van een vliegticket en moeten vervolgens per verkocht ticket € 7,50 afdragen aan de belastingdienst. Het doel van de vliegtaks is om het vliegen voor passagiers minder aantrekkelijk te maken en zo de uitstoot van broeikasgassen te verlagen.

Passagiers die vanaf de Nederlandse luchthaven Schiphol naar Rome vliegen, betalen bij luchtvaartmaatschappij Linea Azzurra een prijs van € 300 voor een vliegticket. De prijselasticiteit van de vraag naar deze vliegtickets van Schiphol naar Rome is −1,4.

Bereken hoeveel procent van de passagiers vanaf Schiphol naar Rome blijft vliegen indien de ticketprijs wordt verhoogd met € 7,50.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de procentuele prijsverhoging: € 7,50 / € 300 x 100% = 2,5%. (1p)
  • Berekent de procentuele verandering van de vraag: −1,4 x 2,5% = −3,5%. (1p)
  • Berekent het percentage passagiers dat blijft vliegen: 100% − 3,5% = 96,5%. (1p)

De derde scorepunt is voorwaardelijk voor een juiste uitkomst van de procentuele verandering van de vraag (tweede deelscore).

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Volgens een aantal politieke partijen kan het directe effect van de vliegtaks op het milieu worden vergroot door de hoogte van de vliegtaks af te laten hangen van de afstand van de vlucht. Twee politieke partijen gaan met elkaar in debat.
− De Gele Partij zegt: Om eenzelfde daling van de vraag te realiseren, is voor lange vluchten een andere vliegtaks op vliegtickets nodig dan voor korte vluchten, omdat de vraag naar tickets voor lange vluchten minder prijselastisch is dan die naar tickets voor korte vluchten.
− De Witte Partij zegt: Belast juist de tickets voor korte vluchten met een hogere vliegtaks. Een partijlid stelt: “Deze maatregel zal leiden tot een grotere daling van de vraag naar vliegtickets, omdat er voor kortere vluchten meer substitutiegoederen en -diensten zijn.”

De Witte Partij baseert haar standpunt op de beschikbaarheid van substitutiegoederen en -diensten.

Leidt de vliegtaks voor korte vluchten tot een verschuiving van of een verschuiving langs de vraaglijn van treintickets? Leg je keuze uit en benoem daarbij de richting van de verschuiving van/langs de vraaglijn.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat een hogere vliegtaks de prijs van vliegtickets voor korte vluchten doet stijgen, waardoor de vraag naar het substitutiegoed treintickets bij elke prijs toeneemt. (1p)
  • Concludeert dat er sprake is van een verschuiving van de vraaglijn van treintickets naar rechts (en niet langs de vraaglijn). (1p)

Vraag 9 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De prijs van medicijnen

Opgavetekst

Bron 1 Opbrengsten en kosten van Antibio

Opbrengsten en kosten van Antibio
Bron 1 GO = gemiddelde opbrengst (prijsafzetlijn) MO = marginale opbrengst GTK = gemiddelde totale kosten MK = marginale kosten

Grafiek met op de horizontale as Q: aantal doosjes Antibio x 1.000 (van 0 tot 900) en op de verticale as de prijs of kosten in dollars (van 0 tot 5.000).

Lijnen:

  • GO: een rechte, stippellijn van ongeveer $ 4.000 bij Q = 0 naar $ 0 bij Q = 800.
  • MO: een rechte, gestreepte lijn van $ 4.000 bij Q = 0 naar $ 0 bij Q = 400.
  • MK: een horizontale, doorgetrokken lijn op $ 500.
  • GTK: een doorgetrokken, dalende kromme die bij lage Q hoog begint en bij Q = 800 ongeveer $ 1.050 bereikt.

Afleesbaar: MO en MK snijden bij Q = 350. Bij Q = 350 is GO $ 2.250 en GTK $ 1.750.

Vraag 17 2 punten

De prijs van medicijnen op de Amerikaanse markt is onderwerp van discussie. Zijn de prijzen zo hoog omdat medicijnfabrikanten hoge kosten hebben of omdat ze hoge winsten willen maken?

Het Amerikaanse bedrijf Fluid heeft recent de prijs van een flesje van zijn antibioticum Antibio sterk verhoogd. Nadat Fluid een aantal andere bedrijven met patenten voor andere antibiotica heeft opgekocht, ontstond een monopolie voor het medicijn Antibio. Hierdoor ontstond een nieuwe prijsafzetfunctie voor Antibio (zie bron 1).

Fluid streeft bij het aanbod van Antibio naar maximale totale winst.

Gebruik bron 1.

Bepaal de prijs die Fluid zal vragen voor één doosje Antibio. Bepaal daartoe eerst de afzet van Antibio.

Bekijk het antwoord
  • Bepaalt de afzet door MO = MK: dat is bij Q = 350 (x 1.000 doosjes). (1p)
  • Bepaalt de prijs: bij Q = 350.000 is GO = $ 2.250, dus Fluid vraagt $ 2.250 per doosje. (1p)

De tweede scorepunt is voorwaardelijk voor een correcte toepassing van MO = MK (eerste deelscore).

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

Maak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
Kies uit:
bij (1) prijselastisch / prijsinelastisch
bij (2) noodzakelijk / inferieur

Bekijk het antwoord
  • 1. prijsinelastisch
  • 2. noodzakelijk

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Kate Miller zoekt naar opties om ervoor te zorgen dat dit medicijn betaalbaar blijft. Zij stelt de volgende maatregelen voor:
A: het vaststellen van een maximumprijs door de overheid
B: het sneller laten aflopen van het patent op het medicijn

Leg voor beide maatregelen uit hoe deze een neerwaarts effect kunnen hebben op de prijs van het medicijn Antibio.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat bij maatregel A (een maximumprijs) de prijs daalt, mits de door de overheid vastgestelde maximumprijs lager is dan de prijs bij maximale winst. (1p)
  • Legt uit dat bij maatregel B (sneller aflopen patent) andere aanbieders het medicijn kunnen aanbieden, waardoor de concurrentie toeneemt en de prijs kan dalen, omdat Fluid niet langer monopolist is en andere fabrikanten het medicijn tegen lagere kosten kunnen maken. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 2 punten

Fluid is geen voorstander van beide maatregelen. De directeur van Fluid stelt dat (te) lage winsten op nieuw te ontwikkelen medicijnen in de toekomst gevolgen kunnen hebben voor de welvaart. Fluid verwijst daarbij naar de Human Development Index.

De Human Development Index (HDI) is een welvaartsindex van de Verenigde Naties die voornamelijk armoede, analfabetisme, onderwijs en levensverwachting in een bepaald land meet.

Onderbouw de stelling van de directeur.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat bij lagere winsten medicijnfabrikanten minder kunnen en willen besteden aan de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. (1p)
  • Legt uit dat daardoor onvoldoende onderzoek naar en ontwikkeling van medicijnen voor nieuwe ziekten plaatsvindt, waardoor mensen meer, langer of ernstiger ziek zijn en de levensverwachting (en daarmee de HDI) kan dalen. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Koko ziet er brood in

Bron 2 kosten en opbrengst voor Koko voor en na kostenstijging

situatie voor kostenstijging van 10 centsituatie na volledige doorberekening van de kostenstijging van 10 cent
Prijs P per pakje (euro)1,201,30
Afzet Q (x 1 miljoen pakjes)4,03,5
Gemiddelde Variabele Kosten GVK per pakje (euro)0,400,50
Totale Omzet TO (x 1 miljoen euro)4,84,55
Totale Kosten TK (x 1 miljoen euro)3,63,75
Totale Winst TW (x 1 miljoen euro)1,20,8

Hierbij gelden de volgende functies:

TK = TCK + GVK x Q

GO = P = −0,2Q + 2,0

MO = −0,4Q + 2,0

Met

TCK = Totale Constante Kosten

GO = Gemiddelde Omzet per pakje (euro)

MO = Marginale Omzet (euro)

De variabele kosten zijn proportioneel variabel.

Vraag 8 2 punten

De supermarktketens zullen minder pakjes kokosbrood inkopen als hun inkoopprijs is gestegen. De financieel directeur van Koko heeft de verwachte financiële gevolgen uitgewerkt. Hij stelt dat de prijs van een pakje kokosbrood niet met 10 eurocent moet worden verhoogd maar met 5 eurocent.

Gebruik bron 2 bij de volgende drie vragen.

Toon met een berekening aan dat de vraag naar kokosbrood door supermarkten prijselastisch is.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de procentuele verandering van de afzet: $\frac{3{,}5 - 4{,}0}{4{,}0} \times 100\% = -12{,}5\%$ en van de prijs: $\frac{1{,}30 - 1{,}20}{1{,}20} \times 100\% = 8{,}3\%$ (1p)
  • Concludeert dat de vraag prijselastisch (elastisch) is, want de procentuele verandering van de afzet is groter dan die van de prijs: $E_v = \frac{-12{,}5}{8{,}3} \approx -1{,}5$, dus $E_v < -1$ (1p)

Voor een juist antwoord is het voldoende om óf rekenkundig óf verbaal te antwoorden (aanvulling op het correctievoorschrift).

Vraag 8 in het hele examen

2022, tijdvak 2: De reisbranche in zwaar weer

Bron 1 economische kengetallen voor binnenlandse en buitenlandse reizen

Binnenlandse reizen vorig jaarBinnenlandse reizen dit jaarBuitenlandse reizen vorig jaarBuitenlandse reizen dit jaar
aantal reizen (x 1 miljoen)13,814,112,913,3
prijsindexcijfer10096,110099,3
prijselasticiteit− 0,56− 4,4

Vraag 15 3 punten

Van Min bestudeert de prijselasticiteiten voor binnenlandse en buitenlandse reizen (zie bron 1), en leidt daaruit af:
1 dat van buitenlandse reizen meer afzetgroei te verwachten is dan van binnenlandse reizen bij dezelfde procentuele prijsverlaging
2 en dat reisbureaus die zich toeleggen op buitenlandse reizen hun omzet zullen zien stijgen ondanks de lagere prijzen, terwijl reisbureaus die zich toeleggen op binnenlandse reizen hun omzet zullen zien dalen als gevolg van de lagere prijzen.
Gebruik bron 1.
Leg voor elk van de uitspraken 1 en 2 uit of ze juist of onjuist zijn. Betrek de prijselasticiteiten in je uitleg.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat uitspraak 1 juist is: de prijselasticiteit van buitenlandse reizen (−4,4) is kleiner dan die van binnenlandse reizen (−0,56), dus de afzet van buitenlandse reizen reageert sterker op de prijs. (1p)
  • Legt uit dat de prijselasticiteit van buitenlandse reizen kleiner is dan −1 (prijselastisch) en die van binnenlandse reizen tussen 0 en −1 (prijsinelastisch). (1p)
  • Legt uit dat de omzet (prijs × afzet) bij buitenlandse reizen stijgt bij een prijsdaling en bij binnenlandse reizen daalt, zodat uitspraak 2 juist is. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Kamertje verhuren

Bron 1 markt studentenkamers Amsterdam

markt studentenkamers Amsterdam
Bron 1 Legenda: Qa = aangeboden hoeveelheid in de uitgangssituatie; Qa’ = aangeboden hoeveelheid na maatregelen; Qv = gevraagde hoeveelheid in de uitgangssituatie; Qv’ = gevraagde hoeveelheid na maatregelen.

Vier grafieken (1 t/m 4), elk met huurprijs in € op de verticale as en aantal studentenkamers op de horizontale as. In alle vier loopt Qv dalend en Qa stijgend (doorgetrokken lijnen).
Grafiek 1: Qa’ (gestippeld) ligt links van Qa.
Grafiek 2: Qv’ (gestippeld) ligt links van Qv.
Grafiek 3: Qa’ (gestippeld) ligt rechts van Qa.
Grafiek 4: Qv’ (gestippeld) ligt rechts van Qv.

Vraag 18 2 punten

De gemeente Amsterdam vindt de hoge huren ongewenst. Het adviesbureau constateert dat de huren op de meest gewilde locaties weliswaar hoog zijn, maar dat vraag en aanbod op de markt in evenwicht zijn. Er zijn geen toetredingsbarrières geconstateerd en de aanbieders hebben een verwaarloosbaar kleine invloed op de prijs. Daarom gaan ze er in de analyse van uit dat de markt voor studentenkamers zich min of meer gedraagt als een markt van volkomen concurrentie.
Het bureau stelt in een rapport de volgende drie opties voor om de hoge huren tegen te gaan:
1 De gemeente gaat zelf studentenkamers bouwen en verhuren.
2 De gemeente grijpt in op deze markt middels prijsregulering
3 De gemeente grijpt niet in omdat studenten steeds langer bij hun ouders willen blijven wonen en de huurprijzen van studentenkamers daardoor vanzelf zullen dalen.
Gebruik bron 1.
Kies uit bron 1 de figuur die optie 1 uit het rapport van het onderzoeksbureau weergeeft. Neem de figuur over op je antwoordblad en arceer het nieuwe consumentensurplus.

Bekijk het antwoord
  • Kiest grafiek 3 (benoemd en/of overgenomen). (1p)
  • Arceert het consumentensurplus juist: een driehoek boven de nieuwe prijs en onder de vraaglijn. (1p)

Grafiek 3 uit bron 1 (optie 1: meer aanbod): de vraaglijn Qv, het oorspronkelijke aanbod Qa en het nieuwe aanbod Qa’ staan juist ten opzichte van elkaar, met Qa’ rechts van Qa. Het consumentensurplus is gearceerd als driehoek: boven de nieuwe prijs, onder de vraaglijn Qv, vanaf de verticale as tot de hoeveelheid bij die prijs. Een driehoek met geheel of gedeeltelijke arcering en hoekpunten die zo liggen als in dit voorbeeld is voldoende.

Juiste grafiek overgenomen en juiste arcering: 2 punten. Juiste grafiek gekozen (grafiek 3 benoemd en/of overgenomen) met een onjuiste of ontbrekende arcering: 1 punt. Arcering bij een andere grafiek levert geen punten op. De netheid van de grafiek telt niet mee; de grafiek is voldoende juist als de lijnen Qa, Qa’ en Qv juist ten opzichte van elkaar staan.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 20 2 punten

De gemeente Amsterdam vindt de hoge huren ongewenst. Het adviesbureau constateert dat de huren op de meest gewilde locaties weliswaar hoog zijn, maar dat vraag en aanbod op de markt in evenwicht zijn. Er zijn geen toetredingsbarrières geconstateerd en de aanbieders hebben een verwaarloosbaar kleine invloed op de prijs. Daarom gaan ze er in de analyse van uit dat de markt voor studentenkamers zich min of meer gedraagt als een markt van volkomen concurrentie.
Het bureau stelt in een rapport de volgende drie opties voor om de hoge huren tegen te gaan:
1 De gemeente gaat zelf studentenkamers bouwen en verhuren.
2 De gemeente grijpt in op deze markt middels prijsregulering
3 De gemeente grijpt niet in omdat studenten steeds langer bij hun ouders willen blijven wonen en de huurprijzen van studentenkamers daardoor vanzelf zullen dalen.
Beredeneer dat prijsregulering (optie 2) kan leiden tot een verschil tussen de gevraagde en de aangeboden hoeveelheid kamers.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat bij de verlaagde prijs de gevraagde hoeveelheid groter is dan bij de evenwichtsprijs (door een verschuiving langs de vraaglijn) en de aangeboden hoeveelheid kleiner is dan bij de evenwichtsprijs (door een verschuiving langs de aanbodlijn). (1p)
  • Legt uit dat beide wijzigingen samen ertoe leiden dat de gevraagde hoeveelheid groter is dan de aangeboden hoeveelheid. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 3 punten

De gemeente Amsterdam vindt de hoge huren ongewenst. Het adviesbureau constateert dat de huren op de meest gewilde locaties weliswaar hoog zijn, maar dat vraag en aanbod op de markt in evenwicht zijn. Er zijn geen toetredingsbarrières geconstateerd en de aanbieders hebben een verwaarloosbaar kleine invloed op de prijs. Daarom gaan ze er in de analyse van uit dat de markt voor studentenkamers zich min of meer gedraagt als een markt van volkomen concurrentie.
Het bureau stelt in een rapport de volgende drie opties voor om de hoge huren tegen te gaan:
1 De gemeente gaat zelf studentenkamers bouwen en verhuren.
2 De gemeente grijpt in op deze markt middels prijsregulering
3 De gemeente grijpt niet in omdat studenten steeds langer bij hun ouders willen blijven wonen en de huurprijzen van studentenkamers daardoor vanzelf zullen dalen.
Beredeneer of de veronderstelde daling van huurprijzen bij optie 3 een gevolg is van een verschuiving van de vraaglijn, van een verschuiving langs de vraaglijn, of van allebei.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de voorkeur van consumenten verandert (studenten willen langer bij hun ouders wonen), dat wil zeggen dat er minder vraag naar studentenkamers is bij elke prijs. (1p)
  • Legt uit dat er daardoor eerst een verschuiving van de vraaglijn naar links plaatsvindt. (1p)
  • Legt uit dat de nieuwe evenwichtsprijs, als gevolg van het ontstane aanbodoverschot, tot stand komt na een verschuiving langs de vraaglijn. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Inkt, het zwarte goud?

Opgavetekst

Bron 12

Uit een tijdschrift:
In 2018 werd voor € 9,3 miljard aan inktpatronen omgezet in Europa. De omzet in 2021 is 5 procent hoger dan in 2018.
De prijzen voor inktpatronen zijn hoog. Consumenten zoeken naar een goedkopere, maar kwalitatief gelijkwaardige vervanging van originele inktpatronen, de zogenaamde ‘kloon-patronen’. De grote fabrikanten doen er alles aan om de ‘namakers’ te weren. Daarom zitten op sommige originele inktpatronen wel veertig tot vijftig patenten. Ook vervalt de garantie op de printer als er geen origineel inktpatroon is gebruikt.

Vraag 24 1 punt

Zijn printers en inktpatronen substitutiegoederen of complementaire goederen? Leg je keuze uit.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat printers en inktpatronen complementaire goederen zijn, omdat ze beide nodig zijn om te printen (1p)

Vraag 24 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Zo goud als een garnaal

Opgavetekst

Bron 1

Een garnalenkotter uit Arnemuiden vangt dagelijks duizenden kilo’s Hollandse garnalen. Op dit moment zijn ze “goud” waard. De prijzen rijzen de pan uit. “Ik heb dit nog nooit meegemaakt”, zegt schipper Rinus. “Verse garnalen zijn kort houdbaar. We brengen onze vangst altijd meteen naar de visveiling en hopen op een goede prijs. We hadden verwacht ongeveer € 3,50 per kilo te krijgen, nu stopt de veilingklok op € 8.” Rinus vermoedt dat de prijsstijging te maken heeft met de verminderde garnalenstand in de Noordzee als gevolg van ongunstige weersomstandigheden.

uit een krant

Bron 1 veranderingen vraag en aanbod Hollandse garnalen op de visveiling als gevolg van ongunstige weersomstandigheden

veranderingen vraag en aanbod Hollandse garnalen op de visveiling als gevolg van ongunstige weersomstandigheden
Bron 1

Vier grafieken (grafiek 1 t/m 4). Verticale as: prijs P (in €). Horizontale as: hoeveelheid Q (in kilogram). Lijnen: Qv (vraag), Qa (aanbod) en de verschoven lijnen Qv' en Qa'. Prijsaanduidingen: 8 en 3,50.

Vraag 2 1 punt

Welke grafiek geeft het vermoeden van Rinus weer over de oorzaak van de prijsstijging?

  1. A grafiek 1
  2. B grafiek 2
  3. C grafiek 3
  4. D grafiek 4
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 2 in het hele examen

Uitspraak 1

“De hoge prijs van Hollandse garnalen is waarschijnlijk van korte duur. Veranderingen in vraag en aanbod kunnen via het marktmechanisme zowel tot hogere als tot lagere prijzen leiden.”

uitspraak van Rinus

Vraag 4 3 punten

Hieronder staan vijf gebeurtenissen.
a Roestziekte, die vooral bij kreeften voorkomt, treft nu ook garnalen.
b Wijting, de natuurlijke vijand van de Hollandse garnaal, is gesignaleerd in de Noordzee.
c Een deel van de consumenten van Hollandse garnalen is overgestapt op de consumptie van Noorse garnalen.
d De hoge garnalenprijs trekt nieuwe garnalenvissers aan.
e Een groot aantal restaurants heeft de Hollandse garnaal van de menukaart gehaald.
Noteer bij elk van de vijf gebeurtenissen:
− of hierdoor de vraag ofwel het aanbod verandert,
− of die verandering een stijging ofwel een daling betreft,
− of de prijs van de Hollandse garnaal vervolgens stijgt ofwel daalt.
Doe het als volgt (de uitwerking van de eerste gebeurtenis is voorgedaan):
a aanbod daalt → prijs stijgt
b ……………… → …….……
c ……………… → …….……
d ……………… → …….……
e ……………… → …….……
Gebruik uitspraak 1.

Bekijk het antwoord
  • Noteert bij de gebeurtenissen b, c, d en e de juiste verandering van vraag of aanbod, de richting van die verandering en de prijsbeweging: b aanbod daalt → prijs stijgt; c vraag daalt → prijs daalt; d aanbod stijgt → prijs daalt; e vraag daalt → prijs daalt (3p)

Indien vier antwoorden juist: 3 punten. Indien drie antwoorden juist: 2 punten. Indien twee antwoorden juist: 1 punt. Indien één of geen antwoord juist: 0 punten. Juist zijn: b aanbod daalt → prijs stijgt; c vraag daalt → prijs daalt; d aanbod stijgt → prijs daalt; e vraag daalt → prijs daalt. Het voorbeeld bij a telt niet mee.

Vraag 4 in het hele examen

Uitspraak 2

“Als John zijn investering realiseert, mag de prijs van de Hollandse garnaal niet onder de € ... per kilo komen, anders wordt zijn maximale totale winst in de nieuwe situatie lager dan in de oude situatie.”

uitspraak van Rinus

Vraag 5 2 punten

Bereken welke prijs bij uitspraak 2 moet worden ingevuld.
Gebruik uitspraak 2 en bron 2.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de opbrengst gelijk aan de totale kosten plus de winst van € 245.000 in de nieuwe situatie (TO − TK = TW, met 175.000 kilogram, variabele kosten van € 2,75 per kilogram en constante kosten van € 530.000) (1p)
  • Berekent de prijs: P = € 7,18 per kilogram (1p)

Het antwoord is € 7,18 per kilo. Bij doorwerkfouten uit vraag 3 geen scorepunt in mindering brengen.

Vraag 5 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Lenen voor je studie

Opgavetekst

Bron 1 de vraag naar studieleningen

de vraag naar studieleningen
Bron 1 uit een onderzoek

De verwachte collectieve vraag naar studieleningen (leningen aan hbo- en wo-studenten door de overheid) in 2022 kan worden weergegeven door de onderstaande vergelijking: Qv = −2,0 r + 3,0. Hierin is Qv het collectief gevraagde bedrag aan studieleningen in miljarden euro’s per jaar en r het jaarlijkse rentepercentage in %. Daarbij geldt dat de vraagfunctie gedefinieerd is voor waarden van r tussen 0% en 0,5%. Voor het jaar 2022 wordt een rentepercentage van 0,3% verwacht. In de grafiek is de collectieve vraag naar studieleningen bij onder meer dit rentepercentage weergegeven.

In de grafiek: verticale as rente (%) van 0 tot 0,6, horizontale as Qv (x € 1 mld) van 0 tot 3,5. De vraaglijn loopt van (Qv 2,0; r 0,5%) naar (Qv 3,0; r 0%), met een stip bij (Qv 2,4; r 0,3%).

Vraag 22 2 punten

Studenten die een vervolgopleiding in het hoger onderwijs gaan doen, kunnen daarvoor geld lenen van de overheid. De collectieve vraag naar studieleningen (gevraagd bedrag per jaar, zie bron 1) is onder andere afhankelijk van het aantal studenten en van het te betalen rentepercentage. Noem een andere economische factor dan het aantal studenten en het rentepercentage die de collectieve vraag naar studieleningen beïnvloedt. Leg je antwoord uit.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juist voorbeeld van een economische factor: arbeidsinkomen van studenten, leenaversie bij studenten, of studiekosten. (1p)
  • Geeft een passende en volledige oorzaak-gevolgredenering, bijvoorbeeld: als het arbeidsinkomen van studenten stijgt of de arbeidsmarkt verbetert, dalen de vraag naar studieleningen en de vraaglijn verschuift naar links; als de leenaversie toeneemt, daalt de vraag naar studieleningen; als de studiekosten stijgen, stijgt de vraag en verschuift de vraaglijn naar rechts. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

Onderzoek naar de verwachte collectieve vraag naar studieleningen in 2022 leidt tot twee conclusies: a De vraag naar studieleningen is rente-inelastisch bij een rente tussen 0,5% en 0,3%. b Bij een lagere rente zou het totale rentebedrag over het in 2022 collectief geleende bedrag dalen. noot 1 Rente-elasticiteit is de prijselasticiteit van het collectief gevraagde bedrag aan studieleningen. Gebruik bron 1. Toon met een berekening aan dat de rente-elasticiteit gelijk is aan −0,5 bij een renteverandering van 0,5% naar 0,3%.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de procentuele veranderingen: de rente daalt van 0,5% naar 0,3%, een daling van 40%; de collectief gevraagde hoeveelheid stijgt van € 2,0 mld naar € 2,4 mld, een toename van 20% (Qv = −2,0 × 0,5 + 3,0 = 2,0 en Qv = −2,0 × 0,3 + 3,0 = 2,4; ook aflezen uit de grafiek mag). (1p)
  • Berekent de rente-elasticiteit: 20% / −40% = −0,5. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

Onderzoek naar de verwachte collectieve vraag naar studieleningen in 2022 leidt tot twee conclusies: a De vraag naar studieleningen is rente-inelastisch bij een rente tussen 0,5% en 0,3%. b Bij een lagere rente zou het totale rentebedrag over het in 2022 collectief geleende bedrag dalen. noot 1 Rente-elasticiteit is de prijselasticiteit van het collectief gevraagde bedrag aan studieleningen. Leg met behulp van de rente-elasticiteit uit dat conclusie b juist is bij een renteverandering van 0,5% naar 0,3%.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit met een van de twee redeneringen die elk volledig juist zijn: (1) de rente-elasticiteit is −0,5, dat is groter dan −1, dus de relatieve verandering van de hoeveelheid is kleiner dan de relatieve verandering van de rente; doordat het effect van de rentedaling groter is dan de hoeveelheidstijging, daalt het totale rentebedrag (r × Q). Of (2) de rente daalt met 40% en bij een elasticiteit van −0,5 neemt het leenbedrag toe met +20% (−40% × −0,5); doordat het effect van de rentedaling groter is dan de hoeveelheidstijging, daalt het totale rentebedrag (r × Q). (2p)

Vraag 24 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Zoek de zon op

Bron 1 vraagfunctie naar zonnepanelen

vraagfunctie naar zonnepanelen
Bron 1

Grafiek met op de verticale as de prijs per zonnepaneel (in €), van 0 tot 700, en op de horizontale as Qv (x 10.000 panelen), van 0 tot 30. De vraaglijn loopt van linksboven naar rechtsonder en snijdt de horizontale as bij Qv ongeveer 26. Met stippellijnen zijn de prijs van € 500 (bij Qv 6) en de prijs van € 425 (bij Qv 9) aangegeven. De letters a tot en met e staan in de figuur bij de vlakken.

De huidige prijs van zonnepanelen is € 500 per stuk. Bij herinvoering van de subsidieregeling zal de prijs per zonnepaneel dalen naar € 425.

Vraag 27 1 punt

Voorzitter Carlein Solis stelt: “Het herinvoeren van de subsidieregeling zal leiden tot een sterke stijging van de omzet voor producenten van zonnepanelen. De subsidie wordt verstrekt aan de producent. Zeker is ook dat het consumentensurplus zal toenemen doordat de subsidie wordt doorgegeven aan de consument. Bovendien heeft het positieve gevolgen voor de werkgelegenheid in andere sectoren van de economie.” Gebruik bron 1. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst. Kies uit: bij (1) 0,3 / −0,3 / 3,3 / −3,3; bij (2) elastisch / inelastisch.

Bekijk het antwoord
  • 1. −3,3 / -3,3
  • 2. elastisch

Vraag 27 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Boter van buiten

Opgavetekst

Bron 1

In Noorwegen is een botercrisis ontstaan, waarbij de prijs van roomboter uitzonderlijk hoog is geworden. Het aanbod is in handen van één producent, de zuivelondernemer Tine. De productiekosten van Tine zijn gestegen, doordat er na de recente natte zomer minder veevoer van goede kwaliteit was, en dus minder aanbod van melk en een hogere melkprijs.

De prijsstijging van roomboter is nog versterkt doordat de Noren tijdens kerst en de jaarwisseling veel lekkernijen bereiden met roomboter. Het importeren van roomboter is geen echt alternatief, omdat Noorwegen de invoer van roomboter met een hoog tarief belast.

Uit een krant, december

Vraag 1 1 punt

Citeer de zin uit het krantenbericht waaruit blijkt dat de vraagzijde van de roombotermarkt van invloed is op de prijsstijging van roomboter.

Bekijk het antwoord
  • Citeert de zin: “De prijsstijging van roomboter is nog versterkt doordat de Noren tijdens kerst en de jaarwisseling veel lekkernijen bereiden met roomboter.” (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 1 punt

In welke richting verschuift de vraaglijn in december ten opzichte van de periode daarvoor? Geef ook de reden waarom de vraaglijn in die richting verschuift.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de vraaglijn naar rechts (rechtsboven) verschuift, met een juiste reden: bij elke prijs is meer vraag, of de betalingsbereidheid bij elke gevraagde hoeveelheid is hoger. (1p)

Vraag 2 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Eigen energiecentrale

Bron 10

Figuur uit het examen

Woningbezitters kunnen met een energielabel laten zien hoe energiezuinig hun woning is. Bij verkoop van een woning is een geldig energielabel verplicht. De labelklassen voor woningen lopen van A tot en met G. Woningen met een A-label zijn het energiezuinigst, woningen met een G-label zijn het minst energiezuinig. Het plaatsen van windturbines heeft een gunstig effect op het energielabel van de woning.

Afbeelding: de labelklassen G tot en met A als een trap van linksboven naar rechtsonder, met de letter in elke trede. Naast klasse A staat een huis.

Vraag 15 2 punten

Leg uit hoe het energielabel de waarde van een woning beïnvloedt. Betrek de vraagkant en de aanbodkant van de woningmarkt in je uitleg.

Bekijk het antwoord
  • Vraagkant: door een hoger energielabel stijgt de betalingsbereidheid van kopers, zij zijn bereid een hogere prijs te betalen. (1p)
  • Aanbodkant: door een hoger energielabel bieden verkopers hun woning aan tegen een hogere prijs. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Een keur aan keurmerken

Opgavetekst

Bron 16

De markt voor kleding kent steeds meer keurmerken. Keurmerken zijn ontstaan om asymmetrische informatie over de kwaliteitsaspecten van kleding op te heffen. De wildgroei die vervolgens is ontstaan, zorgt weer voor meer onduidelijkheid. De diversiteit aan keurmerken maakt de markt met aanbod uit alle delen van de wereld minder transparant. De keurmerken gaan bijvoorbeeld over eerlijke handel of over mens- en milieuvriendelijke productie. Voor de klant is het lastig om al deze keurmerken met elkaar te vergelijken, en dus is het lastig om te kiezen tussen kleding met verschillende keurmerken.

Anderzijds concluderen onderzoekers dat consumenten in Nederland maar beperkt bereid zijn meer te betalen voor een beter geproduceerd kledingstuk dan voor een kledingstuk dat minder verantwoord is geproduceerd, maar in eenzelfde behoefte kan voorzien.

Vraag 27 2 punten

Gebruik bovenstaande tekst bij de volgende twee vragen.

Leg uit of kledingstukken met keurmerk en kledingstukken zonder keurmerk worden gezien als complementaire of als substitueerbare goederen.

Bekijk het antwoord
  • Kiest voor substitueerbare goederen. (1p)
  • Legt uit dat kledingstukken met en zonder keurmerk elkaar (gedeeltelijk of volledig) kunnen vervangen, vanuit het oogpunt van de consument. (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Bron 1 index betalingsbereidheid per type keurmerk

index betalingsbereidheid per type keurmerk
Bron 1 Noot 1: prijs van een product zonder keurmerk = 100. Noot 2: de index geeft aan hoeveel procent de consument gemiddeld méér/minder wil betalen voor een gelijkwaardig product met keurmerk.

Staafdiagram met de index van de betalingsbereidheid. Verticale as van 85 tot 115.

Type keurmerkIndex
zonder keurmerk100
milieuvriendelijk geproduceerd110
mensvriendelijk geproduceerd106
eerlijke handel105

Vraag 28 2 punten

Gebruik bron 1.

Bereken hoeveel procent de consument gemiddeld meer wil betalen voor producten met een keurmerk voor milieuvriendelijke productie dan voor producten met een keurmerk voor eerlijke handel. Geef de uitkomst in hele procenten.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het verschil: 110 − 105 (of 110 / 105 × 100 − 100). (1p)
  • Geeft de uitkomst in hele procenten: 5%. (1p)

Via de tweede manier (110 / 105 × 100 − 100 = 4,76%, afgerond 5%) krijgt de leerling dezelfde punten.

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 2 punten

De onderzoekers vatten hun bevindingen samen in twee beweringen:

  • 1. Als het gaat om milieuvriendelijk geproduceerde kleding is er sprake van informatieasymmetrie tussen de producenten en de consumenten.
  • 2. Een keurmerk kan helpen de informatieasymmetrie te verminderen, maar kan ook juist de informatieasymmetrie in stand houden als er te veel keurmerken bestaan.

Leg bewering 1 van de onderzoekers uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de aanbieder van het product wel weet of er is gewerkt op basis van milieuvriendelijke productie. (1p)
  • Legt uit dat de consument dat niet kan weten of controleren. (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 2 punten

De onderzoekers vatten hun bevindingen samen in twee beweringen:

  • 1. Als het gaat om milieuvriendelijk geproduceerde kleding is er sprake van informatieasymmetrie tussen de producenten en de consumenten.
  • 2. Een keurmerk kan helpen de informatieasymmetrie te verminderen, maar kan ook juist de informatieasymmetrie in stand houden als er te veel keurmerken bestaan.

Leg bewering 2 van de onderzoekers uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat een keurmerk een waarborg kan bieden voor de juistheid van de claim (de claim wordt controleerbaar) en de consument de informatie geeft. (1p)
  • Legt uit dat er bij te veel keurmerken minder controle mogelijk is: het kost de consument te veel moeite om te controleren, waardoor de informatieasymmetrie weer toeneemt. (1p)

Vraag 30 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Papier hier!

Opgavetekst

Bron 1

Het aantal papieren krantenabonnementen is in de periode 2005-2012 enorm gedaald. Dat is onder andere het gevolg van een toenemend aantal alternatieve nieuwsbronnen zoals televisie, internet en gratis papieren kranten. De compensatie voor deze daling wordt door de dagbladaanbieders voornamelijk gezocht in het aanbieden van digitale kranten. Hierdoor kan de lezer sinds 2012 bij veel dagbladaanbieders kiezen tussen twee typen abonnementen:
− een papierplus-abonnement (papieren + digitale krant)
− een digitaal abonnement (alleen digitale krant).

uit Nieuwsvoornop.nl, december 2014

Vraag 1 2 punten

Gebruik bovenstaand krantenbericht. Zijn de genoemde “alternatieve nieuwsbronnen zoals televisie, internet en gratis papieren kranten” substitutiegoederen of complementaire goederen van het papieren krantenabonnement? Maak een keuze en licht deze toe.

Bekijk het antwoord
  • Kiest substitutiegoederen en licht toe dat de alternatieve nieuwsbronnen de papieren krantenabonnementen kunnen vervangen. (2p)

Keuze en toelichting samen zijn 2 punten. Het correctievoorschrift geeft geen aparte splitsing.

Vraag 1 in het hele examen

Bron 3 gegevens van het digitale jaarabonnement van de Krant van Vandaag (periode 2012-2014)

gegevens van het digitale jaarabonnement van de Krant van Vandaag (periode 2012-2014)
Bron 3 Verticale as: prijs digitaal jaarabonnement (€). Horizontale as: aantal digitale jaarabonnementen (x100), van 0 tot 10.000.

Grafiek met een horizontale lijn prijs (digitaal) bij 150, en twee vraaglijnen, v2012 en v2014. Punt I ligt op de prijsas boven 250, punt J op de prijsas tussen 200 en 250, en punt K op de prijsas bij 150.
Vraaglijn v2012 loopt van J naar de horizontale as en gaat door L (2.500; 150) en N (4.000; 100).
Vraaglijn v2014 loopt van I naar de horizontale as en gaat door M (4.000; 150).
O en P liggen op de horizontale as, bij 2.500 en 4.000. De stippellijnen gaan vanuit L naar O en vanuit M naar P.

Vraag 4 1 punt

Vanaf 2012 verkoopt de Krant van Vandaag zowel een papierplus-abonnement als een digitaal abonnement. Door stijgende papierprijzen en toenemende distributiekosten is het papierplus-abonnement in de periode 2012-2014 duurder geworden (zie bron 2), terwijl de prijs van een digitaal abonnement gelijk is gebleven (zie bron 3). Een marketingmedewerker van de Krant van Vandaag doet de volgende uitspraak: “De vraaglijn van een digitaal abonnement is in de periode 2012-2014 verschoven, omdat de prijs van een papierplus-abonnement is gestegen.” Gebruik uitspraak 1 en bron 3. Geef een andere oorzaak dan genoemd in uitspraak 1 waarom de vraaglijn van het digitale abonnement verschoven kan zijn.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een andere oorzaak dan de hogere prijs van het papierplus-abonnement, bijvoorbeeld: nieuwe abonnees die eerder geen abonnement op een dagblad hadden of die een papierplus-abonnement op een ander dagblad hadden, of de opkomst van datadragers als mobiel en tablet. (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord zijn: er zijn nieuwe abonnees op de digitale variant bij gekomen, die eerder geen abonnement op een dagblad hadden of die een papierplus-abonnement op een ander dagblad hadden, of door de opkomst van diverse datadragers als mobiel en tablet. Er wordt maar één antwoord gevraagd: alleen het eerstgegeven antwoord wordt beoordeeld.

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 2 punten

Vanaf 2012 verkoopt de Krant van Vandaag zowel een papierplus-abonnement als een digitaal abonnement. Door stijgende papierprijzen en toenemende distributiekosten is het papierplus-abonnement in de periode 2012-2014 duurder geworden (zie bron 2), terwijl de prijs van een digitaal abonnement gelijk is gebleven (zie bron 3). Een marketingmedewerker van de Krant van Vandaag doet de volgende uitspraak: “Hierdoor is het consumentensurplus op de markt van digitale abonnementen toegenomen.” Gebruik uitspraak 2 en bron 3. Geef met letters de toename aan van het consumentensurplus van het digitale abonnement, zoals bedoeld in uitspraak 2.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de letters I, J, L en M als toename van het consumentensurplus. (2p)

Uitsluitend 2 of 0 scorepunten toekennen. Het juiste antwoord is de letters IJLM, in welke volgorde ook.

Vraag 5 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Dat kost energie

Vraag 22 2 punten

Alex Veenstra wil een energiecontract voor zowel stroom als gas afsluiten bij energieleverancier EnerGas, met vaste tarieven voor de komende drie jaar (zie bron 1). Gebruik bron 1 bij vraag 21 en 22. Stijgt de komende jaren de prijs van stroom of die van gas volgens de verwachting van leverancier EnerGas? Maak een keuze en licht deze toe.

Bekijk het antwoord
  • Kiest gas en licht toe dat het gastarief bij het driejarig vaste contract (Zekur) hoger is dan bij het variabele contract (Free), zodat de energieleverancier blijkbaar anticipeert op een tariefsverhoging. (2p)

Vraag 22 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Vlees belast

Opgavetekst

Uit een krant, 2017

Vleesconsumptie heeft grote gevolgen voor de gezondheid en het milieu. Zo is de productie van vlees wereldwijd verantwoordelijk voor bijna een kwart van de uitstoot van CO2. In Nederland wordt veel vlees gegeten. Daarom pleit het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) voor een belastingheffing op vlees: de vleestaks. Duurder vlees betekent minder consumptie van vlees, is de overtuiging. “In de winkel letten consumenten alleen op de prijs. Bedrijven willen op hun beurt de consument dienen én winst maken, wat dan vaak ten koste gaat van milieubewust produceren”, aldus het RIVM.

Vraag 7 3 punten

Maak het vervolg van het advies economisch correct.
De financieel directeur schrijft in het advies aan zijn algemeen directeur: “Als de voorgestelde vleestaks wordt ingevoerd, heeft dat behoorlijke gevolgen voor onze winst. Mijn advies is een reclamecampagne te starten met de boodschap dat vlees boordevol goede bouwstoffen zit.…”
“Consumenten zullen dan minder snel overstappen op …(1)… goederen van vlees. Dat betekent dat de vraag naar ons product …(2)… wordt. Het gevolg is dat onze prijs-afzetlijn …(3)… zal verlopen waardoor we een hoger percentage van de vleestaks kunnen doorberekenen aan de consument. De keerzijde is wel dat de reclamecampagne zal leiden tot hogere …(4)… kosten.”
Kies uit:
bij (1) complementaire / inferieure / substitutie
bij (2) prijselastischer / prijsinelastischer
bij (3) minder steil / steiler
bij (4) constante / variabele

Bekijk het antwoord
  • Kiest bij (1) substitutie (1p)
  • Kiest bij (2) prijsinelastischer en bij (3) steiler (1p)
  • Kiest bij (4) constante (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Huis en hypotheek

Opgavetekst

Uit een krant, 2017

Door de krapte op de Nederlandse huizenmarkt worden woningen niet alleen sneller verkocht, maar zijn ze ook veel duurder. Woningmarkt-econoom Pieter Hut: “Er moeten per jaar ongeveer 75.000 huizen worden gebouwd om de toename van het aantal huishoudens bij te houden, maar daadwerkelijk worden er jaarlijks maar 45.000 huizen gebouwd.” De voorzitter van de Nederlandse Makelaarsvereniging (NMV) vult aan: “De krapte wordt nog erger, omdat het rentepercentage momenteel historisch laag is.”

Vraag 19 2 punten

Gebruik het krantenbericht.
Leg uit of de voorzitter van de NMV redeneert vanuit de aanbodkant of de vraagkant van de woningmarkt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het historisch lage rentepercentage lenen goedkoper maakt (1p)
  • Noemt dat daardoor meer mensen een hypothecaire lening kunnen afsluiten, zodat de vraag naar woningen zal toenemen (1p)

Het juiste antwoord is de vraagkant.

Vraag 19 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Slapend rijk worden?

Vraag 5 2 punten

Nog voordat Metolani wordt geïntroduceerd, blijkt volgens Europese richtlijnen dat de hoeveelheid werkzame stof per pil Metolani te hoog is om de pillen vrij te mogen verkopen bij drogisterijen. Er wordt besloten dat Metolani zowel in Nederland als in Duitsland uitsluitend op doktersrecept bij apotheken mag worden verkocht.
Gebruik bron 3.
Zal de vraaglijn van apotheken naar Metolani ten opzichte van de vraaglijn van drogisterijen naar Metolani meer naar links of meer naar rechts liggen? Licht je keuze toe.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Duitse consumenten minder vraag uitoefenen, nu Metolani niet meer vrij verkrijgbaar is bij drogisterijen (1p)
  • Noemt dat de vraag van Duitse apothekers bij elke prijs lager is dan de vraag van Duitse drogisterijen (1p)

Het juiste antwoord is meer naar links. Een voorbeeld van een juiste toelichting: Duitse consumenten zullen minder vraag uitoefenen nu Metolani niet meer vrij verkrijgbaar is bij drogisterijen, waardoor de vraag van Duitse apothekers bij elke prijs lager zal zijn dan de vraag van Duitse drogisterijen.

Vraag 5 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Zekerheidszoekers in de zorg

Vraag 23 2 punten

Gebruik het voorstel van de econoom en bron 3.
Past een prijselasticiteitscoëfficiënt van −0,1 of van −0,2 (bij (a) in bron 3) beter bij het voorstel van de econoom? Licht je keuze toe.

Bekijk het antwoord
  • Kiest voor de prijselasticiteit −0,2 (1p)
  • Geeft een juiste toelichting: verzekerden reageren bij het startpunt van € 300 prijsgevoeliger, waardoor hun vraag naar zorg elastischer is dan bij het startpunt van € 0 (1p)

De juiste keuze is −0,2. Een voorbeeld van een juiste toelichting: verzekerden reageren bij het startpunt van € 300 prijsgevoeliger, waardoor hun vraag naar zorg elastischer is dan bij het startpunt van € 0.

Vraag 23 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Brabantse nachten zijn lang

Opgavetekst

Bron 1 verwachte opbrengsten en kosten van de Brabantse Avond

verwachte opbrengsten en kosten van de Brabantse Avond
Bron 1

Grafiek met op de horizontale as het aantal kaartjes (x 1.000), van 0 tot 13, en op de verticale as euro, van 0 tot 100. De lijn GO (gemiddelde opbrengst per kaartje) en de lijn MO (marginale opbrengst) beginnen allebei bij 80 euro bij 0 kaartjes. GO loopt af tot 0 bij 12 (x 1.000 kaartjes), MO tot 0 bij 6 (x 1.000 kaartjes). De horizontale lijn MK = GVK ligt op 10 euro.

Hierbij geldt:

GrootheidFormule
verwachte vraag naar kaartjesQv = −150P + 12.000
capaciteit locatie6.000 bezoekers
verwachte totale kostenTK = 10Q + 123.750

P = prijs van een kaartje in euro's
GO = gemiddelde opbrengst per kaartje
Q = aantal kaartjes
MO = marginale opbrengst
MK = marginale kosten
GVK = gemiddelde variabele kosten

Vraag 6 3 punten

Voetbalvereniging Z8G uit de Brabantse Kempen viert binnenkort haar 60-jarig jubileum. De feestcommissie is van plan een spectaculaire Brabantse Avond te organiseren met een optreden van Guus Meeuwis als hoofdact. De locatie hiervoor is het sportpark en de naastgelegen weilanden die worden gehuurd. De penningmeester heeft een inschatting gemaakt van de opbrengsten en kosten (zie bron 1).

Gebruik bron 1. De voorzitter: “Wij hebben te maken met een tegenvaller. De verwachte vraag naar onze toegangskaartjes is bepaald vóórdat de datum van de finale van het Europees Kampioenschap (EK) voetbal bekend werd.” De voorzitter vervolgt zijn betoog.

Maak van het verdere betoog van de voorzitter een economisch juiste redenering.

“Nu blijkt dat de finale van het EK voetbal samenvalt met de Brabantse Avond zal de …(1)… voor de Brabantse Avond afnemen omdat de EK-finale een …(2)… goed is van onze Brabantse Avond. We moeten de vraagvergelijking dus aanpassen naar …(3)…. Dat betekent dat bij elke prijs het …(4)… surplus zal afnemen.”

Kies uit:
bij (1) betalingsbereidheid / inkomenselasticiteit
bij (2) complementair / inferieur / substitutie
bij (3) Qv = −150P + 11.000 / Qv = −150P + 13.000
bij (4) consumenten- / producenten- / totale

Bekijk het antwoord
  • Kiest bij (1) betalingsbereidheid, bij (2) substitutie, bij (3) Qv = −150P + 11.000 en bij (4) totale. (3p)

Vier juiste keuzes: 3 punten. Drie juist: 2 punten. Twee juist: 1 punt. Minder dan twee juist: 0 punten.

Vraag 6 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Prijzenoorlog

Opgavetekst

Prijzenoorlog

Er is een parkeertarievenoorlog uitgebroken tussen de twee parkeergelegenheden bij vliegveld Aeroport. Vorige week opende prijsvechter Budget Parking (BP) de slagbomen van haar gloednieuwe parkeergelegenheid, een kilometer verwijderd van het vliegveld. Nog geen week later heeft BP haar parkeertarieven al verlaagd. Victor Valet, eigenaar van BP: “Bij ons leidt een prijsverlaging tot meer omzet. Onze parkeergelegenheid ligt iets verder van het vliegveld af dan die van onze concurrent Central Parking (CP), maar de consument let bij parkeren uitsluitend op de prijs en zal daarom massaal kiezen voor BP. En massa is kassa. Acht uur parkeren is bij BP bijna 80% goedkoper dan bij CP.”

De woordvoerder van CP kondigt aan dat CP zal reageren met een tariefsverlaging.

Uit een krant, februari 2017

Vraag 26 2 punten

Gaat Victor Valet uit van een prijselastische of prijsinelastische vraag naar parkeren bij hun parkeergelegenheid? Licht je keuze toe.

Bekijk het antwoord
  • Kiest voor een prijselastische vraag en licht toe dat een prijsverlaging volgens Victor Valet tot meer omzet leidt. (1p)
  • Licht toe dat hij er kennelijk van uitgaat dat een prijsverlaging tot een meer dan evenredige stijging van de afzet leidt. (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Hoe vaak vraag en aanbod in het examen komt

Vragen over vraag en aanbod per centraal examen economie havo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 117-19, 28415%
2026, tijdvak 21-3, 5, 23517%
2025, tijdvak 11214%
2025, tijdvak 28-10311%
2024, tijdvak 15, 727%
2024, tijdvak 22-4311%
2023, tijdvak 120, 26-27310%
2023, tijdvak 27, 9, 17, 20-22623%
2022, tijdvak 1813%
2022, tijdvak 215, 18, 20-21413%
2022, tijdvak 32414%
2021, tijdvak 12, 4-5310%
2021, tijdvak 222-24, 27414%
2021, tijdvak 31-2, 15, 27-30723%
2019, tijdvak 11, 4-5, 22414%
2019, tijdvak 27, 1927%
2018, tijdvak 15, 2327%
2018, tijdvak 26, 2627%

In 18 van de 18 ingedeelde examens economie havo staat een vraag over vraag en aanbod, samen 57 vragen (11% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2021, tijdvak 3: 7 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 11% van de vragen over vraag en aanbod, daarvoor 11%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met vraag en aanbod

Maak de 15 nieuwste examenvragen over vraag en aanbod online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over vraag en aanbod

Andere onderwerpen economie havo

Vraag en aanbod op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen economie havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker economie per vraagtype nakijkt, lees je op economie toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op economie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt vraag en aanbod voor in het eindexamen economie havo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 57 vragen over vraag en aanbod, 11% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen economie havo stonden de meeste vragen over vraag en aanbod?

In het examen van 2021, tijdvak 3, met 7 vragen: 1-2, 15, 27-30.

Hoe oefen ik examenvragen over vraag en aanbod?

Op deze pagina staan alle vragen over vraag en aanbod met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.