Examenvragen arbeidsmarkt economie havo
37 vragen over arbeidsmarkt uit 13 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Arbeidsmarkt komt in 13 van de 18 examens economie havo voor, met 37 vragen (7% van alle examenvragen). Het meest in 2023, tijdvak 1 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over arbeidsmarkt
Per examen de vragen over arbeidsmarkt, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Economie sturen via de rente
Opgavetekst
De Europese Centrale Bank (ECB) heeft een inflatiedoelstelling van 2%. Een te lage inflatie kan leiden tot deflatie en dat kan weer leiden tot een hogere werkloosheid. Een te hoge inflatie verslechtert de handelspositie van een land.
In de eurozone is sprake van hoge inflatie en hoge werkloosheid. De reële lonen dalen.
Vraag 25 2 punten
Leg uit dat lagere reële lonen leiden tot een hogere werkloosheid.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Door lagere reële lonen daalt de vraag naar goederen. (1)
- Dit zorgt ervoor dat de productie daalt, waardoor de vraag naar arbeid daalt. (En dit leidt tot hogere werkloosheid.) (1)
Opmerking: Voor het toekennen van het tweede scorepunt moet productie zijn verwoord.
2026, tijdvak 2: Opgave 2 Wat te doen met de poen?
Opgavetekst
Uit een krant:
De Nederlandse overheid heeft in 2018 een positief overheidssaldo. Door de hoogconjunctuur zijn de overheidsinkomsten in 2018 met 15% gestegen ten opzichte van 2017 naar € 337 miljard. De overheidsuitgaven zijn in 2018 gestegen met 6,2% ten opzichte van 2017 naar € 326 miljard.
Vraag 15 2 punten
Leg met behulp van stelling b uit dat een groter personeelstekort in de toekomst kan worden voorkomen.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Innovatieve projecten kunnen leiden tot een betere arbeidsproductiviteit / automatisering. (1)
- Daardoor is voor dezelfde productie minder personeel nodig (en wordt een groter personeelstekort in de toekomst voorkomen.) (1)
2026, tijdvak 2: Opgave 3 Venezuela
Opgavetekst
Venezuela is een land dat te maken heeft met een hoge inflatie. Daarnaast heeft Venezuela een hoge werkloosheid (zie figuur 2).

Gebruik figuur 2.
Vraag 16 1 punt
Bereken de procentuele stijging van het werkloosheidspercentage in 2022 ten opzichte van 2021.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste berekening is: 27,1 − 20,6 × 100% = 31,6% 20, 6
2026, tijdvak 2: Opgave 5 Baanpolarisatie
Opgavetekst
Een econoom onderzoekt de gevolgen van globalisering voor de arbeidsmarkt. Globalisering leidt tot meer internationale handel.
De econoom analyseert baanpolarisatie op de Nederlandse arbeidsmarkt.
Vraag 28 3 punten
Maak van onderstaande tekst een economisch juiste redenering. Als gevolg van economische …(1)… is het aantal banen voor middelbaar opgeleiden afgenomen en is er veel behoefte aan hoogopgeleide mensen. Hierdoor ontstaat een …(2)… op de arbeidsmarkt voor middelbaar opgeleiden, waardoor de gemiddelde lonen van middelbaar opgeleiden…(3)….
Op de arbeidsmarkt voor hoogopgeleiden is er sprake van een …(4)… waardoor de gemiddelde lonen van hoogopgeleiden …(5)….
Kies uit:
bij (1) conjunctuurontwikkeling / structuurontwikkeling
bij (2) tekort / overschot
bij (3) dalen / stijgen
bij (4) afgenomen aanbod / toegenomen aanbod / toegenomen vraag
bij (5) dalen / stijgen
Bekijk het antwoord
(1) structuurontwikkeling
(2) overschot
(3) dalen
(4) toegenomen vraag
(5) stijgen
- (1) juist (1)
- (2) en (3) juist (1)
- (4) en (5) juist (1)
Werknemers willen interessant blijven voor de arbeidsmarkt. Hierdoor gaan werknemers investeren in hun menselijk kapitaal.
Vraag 29 2 punten
Leg uit dat er bij investeren in menselijk kapitaal sprake is van intertemporele ruil bij de werknemer.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- De investering in scholing kost de werknemer nu tijd / geld. (1)
- Dit kan de werknemer later terugverdienen door een hogere verdiencapaciteit. (1)
2025, tijdvak 1: Analyse van het minimumuurloon
Opgavetekst
Nederland heeft een wettelijk minimumuurloon voor alle werknemers van 15 jaar en ouder. In een talkshow debatteren twee economen over de gevolgen van het verhogen van dit minimumuurloon.
Econoom 1: ‘Een hoger minimumuurloon kan leiden tot meer economische groei’.
Econoom 2: ‘Een hoger minimumuurloon kan leiden tot een verslechtering van de Nederlandse internationale concurrentiepositie’.
Bron 1 Minimumuurloon 2024
| leeftijd | minimumuurloon per 31 maart 2024 |
|---|---|
| 21 jaar en ouder | € 13,27 |
| 20 jaar | € 10,62 |
| 19 jaar | € 7,96 |
| 18 jaar | € 6,64 |
| 17 jaar | € 5,24 |
| 16 jaar | € 4,58 |
| 15 jaar | € 3,98 |
Vraag 1 2 punten
Leg de uitspraak van econoom 1 uit.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Door een verhoging van het minimumuurloon stijgt het (besteedbaar) inkomen, en daarmee stijgt de consumptie.
- Waardoor de productie / het bbp stijgt (en dus de economische groei).
Vraag 2 2 punten
Leg de uitspraak van econoom 2 uit.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:
- Een correcte uitleg over het verband tussen loonkosten en loonkosten per product.
- Een correcte uitleg over het verband tussen loonkosten per product en de internationale concurrentiepositie.
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Door de hogere minimumuurlonen zullen de kosten voor bedrijven toenemen. Hierdoor zullen (bij gelijkblijvende arbeidsproductiviteit) de (loon)kosten per product stijgen.
- Deze hogere kosten worden doorberekend in de prijs, waardoor Nederland duurder wordt voor het buitenland en de internationale concurrentiepositie dus verslechtert.
Aanvulling: Antwoorden via bestedingsinflatie in combinatie met de productiecapaciteit kunnen maximale scorepunten opleveren.
Het debat gaat verder. Econoom 2 beweert: “Het minimumuurloon ligt boven het marktloon. Het verhogen van het minimumuurloon heeft een effect op de werkloosheid”.
Vraag 3 2 punten
Leg uit welk effect het verhogen van het minimumuurloon heeft op de werkloosheid.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Het minimumuurloon wordt verhoogd, waardoor de aangeboden hoeveelheid arbeid (ten opzichte van de gevraagde hoeveelheid) zal toenemen.
- Hierdoor zal de werkloosheid toenemen.
of
- Het minimumuurloon wordt verhoogd, waardoor de gevraagde hoeveelheid arbeid (ten opzichte van de aangeboden hoeveelheid) zal afnemen.
- Hierdoor zal de werkloosheid toenemen.
of
- Het minimumuurloon wordt verhoogd, waardoor de consumptie stijgt en daardoor de productie stijgt.
- Hierdoor stijgt de vraag naar arbeid en zal de werkloosheid afnemen.
of
- Het minimumuurloon wordt verhoogd, waardoor de loonkosten stijgen. De loonkosten per product stijgen, waardoor de productie daalt.
- Hierdoor daalt de vraag naar arbeid en zal de werkloosheid toenemen.
Opmerking: Het tweede scorepunt uitsluitend toekennen als het een logisch gevolg is van de eerste stap.
Bij de vragen 4 en 5 worden de belastingen buiten beschouwing gelaten.
Het minimumuurloon voor de jongeren (< 21 jaar) is afhankelijk van de leeftijd. Zo krijgt een 16-jarige voor hetzelfde werk een lager minimumuurloon dan een 20-jarige.
Gebruik bron 1.
Vraag 4 1 punt
Bereken hoeveel procent het minimumuurloon van een 20-jarige hoger is dan dat van een 16-jarige.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste berekening is:
\frac{10{,}62 - 4{,}58}{4{,}58} \times 100\% = 131{,}9\%
2025, tijdvak 2: Economisch beleid
Opgavetekst
De stemming op markten wordt vaak aangeduid als het marktsentiment. Dit sentiment wordt onder meer beïnvloed door politieke gebeurtenissen, economische cijfers en verwachtingen.
In een land kondigde de zojuist gekozen president haar nieuwe beleid aan. Zij heeft onder andere belastingverlagingen en omvangrijke investeringen in infrastructuur aangekondigd. De verwachting is dat door dit beleid het consumentenvertrouwen en het producentenvertrouwen zullen veranderen. Deze politieke aankondiging had grote invloed op het marktsentiment in het land.
Vraag 27 2 punten
Leg uit dat de vraag naar arbeid kan stijgen als gevolg van de belastingverlaging.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Door de belastingverlaging stijgt het besteedbaar inkomen, waardoor de effectieve vraag stijgt.
- Door de stijgende vraag zal de productie gaan stijgen en neemt de vraag naar arbeid toe.
2024, tijdvak 1: Een nieuwe cao
Opgavetekst
Uit een krant, januari 2020

Het gaat economisch goed in Nederland. De overgrote meerderheid van de bedrijven presenteert goede winstcijfers. De landelijke supermarktketens onderhandelen met de vakbonden over een nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst (cao). De vakbonden eisen 3,5% loonsverhoging op het jaarsalaris, met een minimale stijging van € 1.000.
Vraag 1 2 punten
Uit het krantenbericht: De vakbonden eisen 3,5% loonsverhoging op het jaarsalaris, met een minimale stijging van € 1.000.
Leg uit dat er sprake is van nivelleren, als de looneis van de vakbond wordt ingewilligd.
Bekijk het antwoord
- Door het bodembedrag van € 1.000 bij de loonstijging krijgen lagere inkomens een procentueel hogere inkomensstijging dan 3,5%. Of: supermarktmedewerkers hebben een relatief laag inkomen (ten opzichte van medewerkers andere sectoren) en gaan er dus minimaal € 1.000 op vooruit. (1p)
- De hogere inkomens krijgen 3,5%, dus worden de (relatieve) inkomensverschillen kleiner (en dus heeft de looneis een nivellerend effect). (1p)
Voor het toekennen van de eerste deelscore moet de relatieve inkomensstijging zijn verwoord.
Bron 2 Percentage werknemers dat georganiseerd is via een vakbond

| Jaar | Organisatiegraad |
|---|---|
| 1980 | 35 |
| 1990 | 26 |
| 2000 | 25 |
| 2010 | 21 |
| 2020 | 20 |
Vraag 6 2 punten
Na intensieve onderhandelingen gaan de supermarktketens akkoord met de looneis van de vakbond. De nieuwe cao geldt voor alle werknemers.
Gebruik bron 2.
Leg uit dat er in toenemende mate sprake is van meeliftgedrag bij de cao-onderhandelingen.
Bekijk het antwoord
- Het deel (percentage) van de werknemers dat lid is van een vakbond neemt af, van ongeveer 35% in 1980 naar ongeveer 20% in 2020. (1p)
- Supermarktwerknemers die geen lid zijn van een vakbond profiteren van de onderhandelingen door de vakbond / van de inspanning van een ander, zonder zelf (financieel) bij te dragen (omdat de cao voor iedere werknemer geldt / algemeen verbindend is, en dus is er sprake van meeliftgedrag). (1p)
Voor het toekennen van de eerste deelscore moet de organisatiegraad in procenten worden verwoord.
2024, tijdvak 1: Toerisme
Bron 1 Werkgelegenheid in de sector toerisme 2014 - 2017

| Jaar | Werkgelegenheid in personen | Werkgelegenheid in arbeidsjaren *) |
|---|---|---|
| 2014 | 703 | 413 |
| 2015 | 718 | 423 |
| 2016 | 732 | 435 |
| 2017 | 761 | 455 |
Vraag 28 2 punten
Bron 1 laat de werkgelegenheid in de sector toerisme zien, zowel in aantal personen als in arbeidsjaren. Beide indicatoren zijn toegenomen als gevolg van de toegenomen bestedingen in de sector. Ook wordt er minder in deeltijd gewerkt.
Gebruik bron 1.
Toon met een berekening aan dat werknemers in de sector toerisme tussen 2014 en 2017 gemiddeld minder in deeltijd zijn gaan werken.
Bekijk het antwoord
- Berekent de groei in personen: (761 − 703) / 703 x 100% = 8,3%, en in arbeidsjaren: (455 − 413) / 413 x 100% = 10,2%. Of berekent de verhouding personen/arbeidsjaren: 2014: 703 / 413 = 1,70 en 2017: 761 / 455 = 1,67. (1p)
- Concludeert dat de werkgelegenheid in arbeidsjaren harder is gestegen dan in personen (dus zijn mensen gemiddeld minder in deeltijd gaan werken). Of concludeert dat de verhouding personen/arbeidsjaren is afgenomen (dus zijn minder mensen in deeltijd gaan werken). (1p)
2024, tijdvak 2: Cashewnoten
Bron 5

Schema met vier vakjes en vier pijlen die de effecten van investeringen in arbeidsproductiviteit verhogende technologieën weergeven. Linksboven staat “Investeringen in arbeidsproductiviteit verhogende technologieën”, rechtsboven “werkgelegenheid” en linksonder “internationale concurrentiepositie”. Pijl 1 loopt van het vakje linksboven naar het vakje “werkgelegenheid” en heeft het teken “–” (negatief verband). Pijl 2 loopt van het vakje linksboven naar het vakje “internationale concurrentiepositie” en heeft het teken “+” (positief verband). Pijl 3 loopt van het vakje “internationale concurrentiepositie” naar het vakje “werkgelegenheid” en heeft het teken “+” (positief verband).
Vraag 6 1 punt
Een econoom stelt: “Om te kunnen concurreren met andere landen waar cashewnoten worden geproduceerd, zijn economische structuurontwikkelingen nodig. Bijvoorbeeld investeringen in nieuwe technologieën die leiden tot een toename van de arbeidsproductiviteit. Op de korte-termijn kunnen deze investeringen leiden tot een vermindering van de werkgelegenheid op de cashewnotenmarkt, maar op de lange-termijn zijn ze noodzakelijk voor het herstel ervan.” Het korte-termijn effect is in de figuur weergegeven door pijl 1. Het lange-termijn effect is in de figuur weergegeven door pijl 2 en pijl 3. Toelichting: een “–” betekent een negatief verband, een “+” betekent een positief verband. Gebruik pijl 1 uit de figuur. Geef een argument voor het korte-termijn effect dat investeringen in arbeidsproductiviteit-verhogende technologieën kunnen leiden tot een vermindering van de werkgelegenheid.
Bekijk het antwoord
- Noemt een argument dat door de gestegen arbeidsproductiviteit minder mensen nodig zijn voor dezelfde productie, of dat mensen door machines worden vervangen, waardoor de werkgelegenheid afneemt (bij gelijkblijvende productie). (1p)
Vraag 7 2 punten
Een econoom stelt: “Om te kunnen concurreren met andere landen waar cashewnoten worden geproduceerd, zijn economische structuurontwikkelingen nodig. Bijvoorbeeld investeringen in nieuwe technologieën die leiden tot een toename van de arbeidsproductiviteit. Op de korte-termijn kunnen deze investeringen leiden tot een vermindering van de werkgelegenheid op de cashewnotenmarkt, maar op de lange-termijn zijn ze noodzakelijk voor het herstel ervan.” Het korte-termijn effect is in de figuur weergegeven door pijl 1. Het lange-termijn effect is in de figuur weergegeven door pijl 2 en pijl 3. Toelichting: een “–” betekent een negatief verband, een “+” betekent een positief verband. Gebruik pijl 2 en 3 uit de figuur. Leg het lange-termijn effect uit dat investeringen in arbeidsproductiviteit-verhogende technologieën kunnen leiden tot een toename van werkgelegenheid.
Bekijk het antwoord
- Legt uit (pijl 2) dat deze investeringen de loonkosten per product doen dalen, waardoor de prijzen van exportgoederen kunnen dalen en de internationale concurrentiepositie verbetert. (1p)
- Legt uit (pijl 3) dat hierdoor de export van cashewnoten kan toenemen, waardoor de binnenlandse productie en de vraag naar arbeid, en daarmee de werkgelegenheid, kan toenemen. (1p)
2024, tijdvak 2: Zorgen om morgen
Opgavetekst
Bron 1 Grijze druk

Lijndiagram van de grijze druk in procenten (verticale as, van 0 tot 50%) tegen de jaren (horizontale as, van ongeveer 1950 tot 2060). De lijn stijgt van ongeveer 14% rond 1950 naar ongeveer 20% rond 1980. Daarna stijgt hij sterker naar ongeveer 35% rond 2020 en bereikt rond 2040 ongeveer 50%. Na 2040 daalt de lijn licht tot ongeveer 48% in 2060. Legenda: grijze druk.
Vraag 23 2 punten
De recente verhoging van de pensioenleeftijd lost het houdbaarheidstekort gedeeltelijk op. Om de betaalbaarheid van overheidsvoorzieningen verder te verbeteren, stelt een econoom een aantal beleidsopties voor aan de Nederlandse regering: 1 Verhoog het tarief van alle belastingschijven in het progressieve belastingstelsel met 1 procentpunt. 2 Verlaag de uitkeringen, inclusief de AOW. Een van de twee beleidsopties kan leiden tot een daling van het arbeidsaanbod. Leg uit welke van de twee beleidsopties kan leiden tot een daling van het arbeidsaanbod.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat bij beleidsoptie 1 (verhoging van het tarief van de belastingschijven) het besteedbaar inkomen of nettoloon daalt. (1p)
- Legt uit dat daardoor de prikkel om (meer) te gaan werken kan afnemen, waardoor het arbeidsaanbod daalt. (1p)
2023, tijdvak 1: Wokakkoord
Vraag 8 1 punt
Als gevolg van het tekort aan specialiteitenkoks dreigen de loonkosten van Aziatische restaurants hoog op te lopen. Om dit te voorkomen willen de Aziatische restaurants koks uit Azië laten overkomen. Dit wordt echter bemoeilijkt door de Wet arbeid vreemdelingen (WAV). In de WAV staan strenge voorwaarden voor het laten werken van werknemers uit landen waarmee Nederland geen vrij verkeer van arbeid heeft afgesproken. Een gevolg van de WAV is dat de opwaartse druk op de lonen van specialiteitenkoks blijft bestaan.
Verklaar dit gevolg van de WAV op de loonontwikkeling van specialiteitenkoks.
Bekijk het antwoord
- De WAV beperkt de toename van het aanbod van specialiteitenkoks; het tekort blijft daardoor bestaan, waardoor de lonen zullen stijgen (1p)
Bron 1 Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt van specialiteitenkoks voor Aziatische restaurants in Nederland

Grafiek: verticale as het loon (in euro’s), horizontale as Q (aantal specialiteitenkoks). De vraaglijn Qv0 is doorgetrokken en de vraaglijn Qv1 is gestippeld; Qv1 ligt boven en rechts van Qv0. De aanbodlijn Qa stijgt tot Q = 10.500 en is daarna een verticale lijn (Qa0). Het loon van € 25.000 hoort bij het snijpunt van Qv0 en Qa bij Q = 10.500.
Qv0 = –1,2L + 40.500
Qv1 = –1,2L + 44.640
Qa = 1,8L – 34.500 voor (0 ≤ Qa ≤ 10.500)
Qv0 = aantal gevraagde specialiteitenkoks voor Aziatische restaurants vóór de toegenomen vraag
Qv1 = aantal gevraagde specialiteitenkoks voor Aziatische restaurants na de toegenomen vraag
Qa0 = aantal aangeboden specialiteitenkoks voor Aziatische restaurants vóór arbeidsmigratie uit Azië
L = bruto jaarloon in euro’s
Vraag 9 1 punt
De Vereniging Chinese-Aziatische Horeca Ondernemers (VCHO) onderzoekt de arbeidsmarkt van specialiteitenkoks voor Aziatische restaurants met behulp van een model (zie bron 1) om een aantal mogelijke oplossingen te analyseren.
Gebruik bron 1.
Bereken het evenwichtsloon op de markt van specialiteitenkoks voor Aziatische restaurants na de toegenomen vraag.
Bekijk het antwoord
- Na de toegenomen vraag is de vraag gelijk aan het aanbod: Qa0 = 10.500 = Qv1 = –1,2L + 44.640, dus L = € 28.450 (1p)
Vraag 10 2 punten
De Nederlandse regering en de VCHO sluiten uiteindelijk het zogenoemde Wokakkoord om het vraagoverschot naar specialiteitenkoks te verminderen. In dit Wokakkoord is bepaald dat maximaal 900 nieuwe specialiteitenkoks mogen overkomen uit Azië om in Nederlandse Aziatische restaurants te komen werken. De voorwaarden voor werkvergunningen zijn voor deze koks versoepeld. Een woordvoerder van de VCHO stelt: “We zijn blij met het overeengekomen quotum, maar het is niet voldoende om het tekort aan specialiteitenkoks volledig weg te werken.”
Gebruik bron 1.
Bereken met hoeveel specialiteitenkoks het quotum van 900 koks moet worden verhoogd om het tekort aan koks volledig op te heffen bij een loon van € 25.000.
Bekijk het antwoord
- Qv1 = Qa bij het loon van € 25.000: Qv1 = –1,2 x 25.000 + 44.640 = 14.640 specialiteitenkoks (1p)
- Het arbeidsaanbod inclusief quotum is 10.500 + 900 = 11.400, dus het quotum moet met 14.640 – 11.400 = 3.240 specialiteitenkoks worden verhoogd (1p)
Vraag 11 2 punten
De VCHO stelt dat het verhogen van een quotum kan leiden tot een daling van de gemiddelde loonkosten waardoor de totale omzet van de Aziatische restaurants kan toenemen.
Leg uit dat een daling van de gemiddelde loonkosten kan leiden tot een toename van de totale omzet van de restaurants.
Bekijk het antwoord
- Lagere gemiddelde loonkosten kunnen leiden tot een verlaging van de prijs van de gerechten (1p)
- Als de afzetstijging als gevolg van de prijsdaling relatief groter is dan de prijsverlaging, neemt de totale omzet per saldo toe (1p)
Vraag 12 2 punten
Ook de sterke economische groei in Azië zorgt ervoor dat niet aan de totale vraag naar specialiteitenkoks in Nederland kan worden voldaan.
Gebruik bron 1.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste redenering.
De sterke economische groei in Azië zorgt ervoor dat de vraag naar koks in Azië …(1)…. In de grafiek van bron 1 verschuift daardoor de …(2)… naar …(3)…. Dit leidt tot een …(4)… van het totale surplus op deze markt.
Kies uit:
bij (1) daalt / stijgt
bij (2) aanbodlijn / vraaglijn
bij (3) links / rechts
bij (4) afname / toename
Bekijk het antwoord
- Vier juiste invullingen: (1) stijgt, (2) aanbodlijn, (3) links, (4) afname (2p)
Drie van de vier invullingen juist: 1 punt. Minder dan drie juist: 0 punten.
2022, tijdvak 3: Van drie naar twee schijven!
Opgavetekst
Bron 1
In 2020 is een nieuw belastingstelsel ingevoerd in Nederland. Het belangrijkste doel van de hervorming is om werken meer lonend te maken. Daarom is de belasting op arbeid verlaagd en de belasting op consumptie verhoogd. Het nieuwe stelsel bevat de volgende maatregelen:
1 Het aantal belastingschijven is teruggebracht van drie naar twee met aanpassing van de marginale belastingtarieven (zie bron 1).
2 Tegelijkertijd veranderde de hoogte van de arbeidskorting en de algemene heffingskorting (zie bron 2).
3 De hypotheekrenteaftrek1) wordt verlaagd naar het tarief in de eerste schijf.
4 Het lage btw-tarief2) is verhoogd van 6 naar 9 procent. De overige btw-tarieven blijven ongewijzigd.
noot 1 Hypotheekrenteaftrek is een aftrekpost voor de inkomstenbelasting: de betaalde hypotheekrente voor de eigen woning mag onder voorwaarden afgetrokken worden van het bruto-inkomen om het belastbaar inkomen te bepalen.
noot 2 Het lage btw-tarief is het tarief dat geheven wordt op de eerste levensbehoeften en op arbeidsintensieve diensten zoals die van de kapper, schilder en fietsenmaker.
Bron 1 schijvenstelsels van het oude en het nieuwe belastingsysteem
| Oud: schijf | Oud: belastbaar inkomen | Oud: percentage | Nieuw: schijf | Nieuw: belastbaar inkomen | Nieuw: percentage |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | € 0 − € 20.142 | 36,55% | 1 | € 0 − € 68.600 | 36,93% |
| 2 | € 20.143 − € 68.600 | 40,85% | 2 | € 68.601 en hoger | 49,50% |
| 3 | € 68.601 en hoger | 51,95% |
Vrij naar belastingdienst.nl - Heffingskortingen, boxen en tarieven
Vraag 3 2 punten
Uit de doorrekening van het nieuwe belastingstelsel door het Centraal Planbureau (CPB) blijkt dat de maatregelen zorgen voor:
- een gemiddelde stijging van het reëel arbeidsinkomen;
- een stijging van de werkgelegenheid;
- een daling van de werkloosheid.
Leg uit dat de vraag naar arbeid kan stijgen als gevolg van de invoering van het nieuwe belastingstelsel.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat het gemiddelde besteedbaar inkomen toeneemt, waardoor de vraag naar producten stijgt, of dat er lagere looneisen worden gesteld (ten behoeve van koopkrachtstijging) (1p)
- Noemt dat de productie stijgt (en daardoor de vraag naar arbeid kan stijgen), of dat de concurrentiepositie verbetert, waardoor de vraag en productie stijgen (en daardoor de vraag naar arbeid kan stijgen) (1p)
2021, tijdvak 2: Zelfstandigen niet solidair?
Opgavetekst
Bron 13
Op de Nederlandse arbeidsmarkt zijn steeds meer zelfstandige ondernemers zonder personeel (zzp’ers) actief. Deze groep Nederlanders werkt niet in loondienst bij een werkgever maar werkt voor eigen rekening voor opdrachtgevers. Je komt zzp’ers in alle sectoren tegen: van de bouwsector en de zorg tot de advocatuur. In 2008 waren er 810 duizend zzp’ers, wat overeenkwam met 9% van de werkzame beroepsbevolking. Dat aantal is in tien jaar tijd, zowel in economisch slechte tijden als in economisch goede tijden, sterk gegroeid.
De solidariteit binnen het stelsel van sociale zekerheid in Nederland komt onder druk te staan door de groei van het aandeel zzp’ers binnen de werkzame beroepsbevolking. In de eerste plaats gelden voor zzp’ers geen verplichte collectieve verzekeringen tegen arbeidsongeschiktheid en ziekte, zoals die er wel zijn voor werknemers. Particuliere verzekeringen zijn duur, en daarom verzekert een grote groep zzp’ers zich niet. In de tweede plaats gelden er belastingvoordelen voor zzp’ers, waardoor zij minder bijdragen aan collectieve regelingen zoals de bijstandsuitkering en het basispensioen voor ouderen (AOW).
uit een krant
Bron 1 indexcijfers zzp’ers en werkzame beroepsbevolking

Staafdiagram per jaar, 2008 tot en met 2017, met indexcijfers (2008 = 100). Legenda: zzp’ers (lichte staven) en werkzame beroepsbevolking (donkere staven). Afleesbaar: in 2008 zijn beide reeksen 100; in 2017 is het indexcijfer van de zzp’ers 130,2 en dat van de werkzame beroepsbevolking 102,1. De zzp’ers stijgen van jaar tot jaar; de werkzame beroepsbevolking schommelt rond 100.
Vraag 16 2 punten
Gebruik het krantenartikel en bron 1. Leg aan de hand van de grafiek uit dat het aandeel van de zzp’ers binnen de werkzame beroepsbevolking is gegroeid in 2017 ten opzichte van 2008.
Bekijk het antwoord
- Een van de twee redeneringen is volledig juist: (a) het aantal zzp’ers stijgt van indexcijfer 100 naar 130,2 (+30,2%), terwijl de werkzame beroepsbevolking stijgt van 100 naar 102,1 (+2,1%); de groei van de zzp’ers is dus naar verhouding groter, waardoor het aandeel is gestegen. Of (b) het aandeel van de zzp’ers is in 2008 9%, in 2017 is dat 9% × 1,302 / 1,021 = 11,5%, en 11,5% > 9%, dus het aandeel is gegroeid. (2p)
Beide manieren zijn volledig goed: met de indexcijfers uit de grafiek (130,2 en 102,1) of met de berekening van het aandeel. Een berekening van het aandeel (9% in 2008, 11,5% in 2017) levert hetzelfde op.
Vraag 17 1 punt
In economisch goede tijden komt het vaak voor dat werknemers hun baan in loondienst verruilen voor het zelfstandig ondernemerschap. Ook in laagconjunctuur zijn er werknemers die deze stap zetten. Leg uit waarom werknemers in een laagconjunctuur zouden kiezen voor zelfstandig ondernemerschap.
Bekijk het antwoord
- Een van de volgende uitleggen is juist: in laagconjunctuur loopt de werkloosheid op, en een werknemer die ontslagen wordt of is, heeft alsnog kans op werk als zelfstandige of kan als zelfstandige mogelijk meer verdienen dan het bedrag van de (werkloosheids)uitkering. (1p)
Bron 15
De buurmannen Zacharia (53 jaar) en Willem (50 jaar) werken allebei in de bouwsector. In 2018 was er een sterke productiegroei in deze sector en gaf Zacharia zijn baan in loondienst op. Hij werd zzp’er in de bouw, terwijl Willem ervoor koos werknemer te blijven. De bouw kent een cao met een bedrijfspensioen.
Zacharia en Willem hebben het krantenartikel gelezen en zijn met elkaar daarover in discussie geraakt.
- Uitspraak 1 – Zacharia: “Ik begrijp niet dat jij werknemer blijft. Mijn inkomen is dankzij de groei in de bouwsector hoger dan dat van jou. Mijn inkomen past zich snel aan de marktsituatie aan. En dan heb ik ook nog belastingvoordelen die jij niet hebt.”
- Uitspraak 2 – Willem: “Ik blijf liever werknemer. Dan weet ik beter waar ik financieel aan toe ben en bovendien ben ik verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en ziekte. Jij mag dat zelf regelen, wat je trouwens nog steeds niet hebt gedaan. En dat terwijl het werken in de bouw niet zonder gevaren is….”
- Uitspraak 3 – Zacharia: “Particuliere verzekeringsmaatschappijen werken met risicogroepen waar ze de premies op afstemmen. Dan is de zelfstandige advocaat beter af dan ik. Er zijn overheidsplannen om te komen tot een verplichte collectieve verzekering tegen arbeidsongeschiktheid en ziekte voor alle zzp’ers in Nederland. Daar wacht ik op, omdat dat veel gunstiger is voor mij. Leve de verplichte solidariteit!”
- Uitspraak 4 – Willem: “Solidair? Jij hebt over enkele jaren net zoveel pensioen als ik, zonder dat je daarvoor betaalt. Dat noem ik geen solidariteit.”
- Uitspraak 5 – Zacharia: “Wat je nu zegt over pensioen klopt niet. Je vergist je!”
Vraag 18 2 punten
Gebruik uitspraak 1. Leg uit waarom de beloning van de zzp’er zich sneller aan de marktsituatie aanpast dan het loon van de werknemer.
Bekijk het antwoord
- Zzp’ers kunnen hun tarief flexibel aanpassen (verhogen) als de vraag naar hun diensten verandert of groeit. (1p)
- Terwijl voor werknemers (in de bouwsector) sprake is van loonstarheid, doordat zij een vast salaris hebben of (cao-)contractafspraken die op korte termijn niet aangepast kunnen worden. (1p)
2021, tijdvak 3: Onderwijsarbeidsmarkt uit balans?
Opgavetekst
Bron 1 ontwikkelingen op de onderwijsarbeidsmarkt

Schema met bovenaan zes factoren: aantal leerlingen, pensioenleeftijd, opleidingsplaatsen, loon, stille reserve en conjuncturele ontwikkeling. Onder de factoren staan de twee vakjes 'vraag naar leraren' en 'aanbod van leraren'. Daaronder staat het vakje 'spanning op de arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel', waarnaar vanuit beide vakjes een pijl loopt. De pijlen naar 'vraag naar leraren' en 'aanbod van leraren' hebben een + of een − of een vraagteken. Van pensioenleeftijd lopen twee gestippelde pijlen met een vraagteken: één naar 'vraag naar leraren' en één naar 'aanbod van leraren'.
Vraag 17 2 punten
Nederland staat al vele jaren in de top tien van de meest concurrerende economieën ter wereld. Dat is mede te danken aan een goed onderwijssysteem. Om de kwaliteit van dit onderwijssysteem te waarborgen zijn er voldoende goed opgeleide leraren nodig. Onderzoeksbureau Ecodata onderzoekt hoe de onderwijsarbeidsmarkt zich de komende jaren zal ontwikkelen.
Ecodata heeft in het onderzoeksrapport een schema opgenomen van factoren die van invloed zijn op de arbeidsmarkt voor leraren (zie bron 1). Dit schema is nog niet volledig.
Gebruik bron 1.
Moet de pijl van pensioenleeftijd worden getrokken naar de vraag naar leraren of naar het aanbod van leraren? Maak een keuze en leg ook uit of er sprake is van een negatief verband of van een positief verband.
Bekijk het antwoord
- Kiest voor het aanbod van leraren (niet de vraag) en legt uit dat de pensioenleeftijd invloed heeft op hoe lang leraren doorwerken en zich dus blijven aanbieden op de arbeidsmarkt. (1p)
- Noemt het verband positief (er moet een plus staan), omdat het arbeidsaanbod van leraren stijgt bij langer doorwerken als gevolg van een hogere pensioenleeftijd. (1p)
Vraag 18 2 punten
De onderzoekers stellen verder in hun rapport dat de omvang van de stille reserve afhankelijk is van de conjuncturele situatie van Nederland. De stille reserve van leraren bestaat onder andere uit gediplomeerde leraren die in andere sectoren van de economie werkzaam zijn. De onderzoekers verwachten dat bij laagconjunctuur gediplomeerde leraren, die in een andere sector werken, zich zullen aanbieden voor een baan in het onderwijs. Bij hoogconjunctuur verwachten ze juist dat gediplomeerde leraren zullen wegtrekken uit het onderwijs naar andere sectoren.
Leg uit dat de verwachtingen van de onderzoekers te verklaren zijn vanuit risico-avers gedrag van gediplomeerde leraren.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat onderwijs niet (of minder) conjunctuurgevoelig is dan andere sectoren, zodat de leraar bij laagconjunctuur niet snel werkloos wordt. (1p)
- Legt uit dat risico-averse docenten bij laagconjunctuur eerder voor een baan in het onderwijs kiezen en bij hoogconjunctuur in andere sectoren voldoende zekerheid vinden (andere factoren zoals groeimogelijkheden, salaris of type werk kunnen dan de doorslag geven). (1p)
Vraag 19 2 punten
Uit bron 1 blijkt dat er een positief verband is tussen het loon en het aanbod van leraren. Om te meten hoe sterk dit verband is, hebben de onderzoekers via een enquête de loonelasticiteit bepaald voor twee groepen werknemers:
- de gediplomeerde leraren uit de stille reserve
- de gediplomeerde leraren die werkzaam zijn in het onderwijs
De loonelasticiteit is gegeven door:
\text{loonelasticiteit} = \frac{\% \text{ verandering arbeidsaanbod}}{\% \text{ verandering loon}}
Uit de enquête bleek, zoals verwacht, dat de loonelasticiteit onder gediplomeerde leraren uit de stille reserve positief was. Tot hun verrassing vonden de onderzoekers een negatieve loonelasticiteit van het arbeidsaanbod onder de gediplomeerde leraren die werkzaam zijn in het onderwijs.
Leg uit dat de loonelasticiteit van het arbeidsaanbod onder de gediplomeerde leraren die werkzaam zijn in het onderwijs negatief kan zijn.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de gediplomeerde leraren die in het onderwijs werken bij een loonstijging minder gaan werken, waardoor de loonelasticiteit negatief is. (1p)
- Noemt als reden dat deze werknemers de voorkeur geven aan meer vrije tijd boven extra bestedingsruimte (inkomenseffect). (1p)
2019, tijdvak 1: Een crisis maakt verschil
Opgavetekst
Bron 5
Als gevolg van de kredietcrisis die eind 2008 begon, zijn in 2012 de inkomensverschillen tussen Nederlandse huishoudens veranderd. In 2012 was het totale inkomen van huishoudens 0,7 procent lager dan in 2008, maar deze inkomensdaling was niet gelijk verdeeld over de huishoudens. Bij werknemers is de inkomensdaling beperkt gebleven dankzij ingebouwde stabilisatoren zoals werkloosheidsuitkeringen en het progressieve belastingstelsel. Daarnaast is het inkomen van werknemers als gevolg van collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s) meestal erg vast. Gemiddeld gingen zij er door de kredietcrisis nauwelijks op achteruit, tenzij ze bijvoorbeeld hun baan kwijtraakten.
fragment uit een CBS-persbericht, 2015
Vraag 6 1 punt
Citeer uit het bovenstaande persbericht de zin waaruit blijkt dat er sprake is van loonstarheid op de Nederlandse arbeidsmarkt.
Bekijk het antwoord
- Citeert: “Daarnaast is het inkomen van werknemers als gevolg van collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s) meestal erg vast.” (1p)
Het citaat moet de zin over de collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s) zijn, letterlijk of vrijwel letterlijk.
2019, tijdvak 2: Ruimte op de arbeidsmarkt?
Opgavetekst
Bron 1 Afbeelding 1

Zwart-witfoto van mensen die op een bank zitten, met tassen.
Bron 1 Afbeelding 2

Zwart-witfoto van een groot terrein met veel geparkeerde auto’s.
Bron 1 Afbeelding 3

Zwart-witfoto van dichtgetrokken rolluiken van winkels, met een fietser op de straat.
Bron 1 Afbeelding 4

Zwart-witfoto van een haven met containers en gebouwen op de achtergrond.
Vraag 10 3 punten
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
Toenemende krapte op de arbeidsmarkt ontstaat als de …(1)… meer stijgt dan de …(2)…. Hierdoor kunnen de gemiddelde lonen …(3)…. Dat kan een positieve invloed op de …(4)… kant van de economie hebben, maar kan tevens leiden tot een gewijzigde verhouding tussen arbeid en kapitaal aan de …(5)… kant van de economie.
Kies uit:
bij (1) beroepsbevolking / werkgelegenheid
bij (2) beroepsbevolking / werkgelegenheid
bij (3) dalen / stijgen
bij (4) conjunctuur / structuur
bij (5) conjunctuur / structuur
Bekijk het antwoord
- Kiest bij (1) werkgelegenheid en bij (2) beroepsbevolking (1p)
- Kiest bij (3) stijgen (1p)
- Kiest bij (4) conjunctuur en bij (5) structuur (1p)
Leven lang leren
Met het oog op de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt wil de overheid dat burgers goed zijn opgeleid en hun kennis en vaardigheden blijven ontwikkelen. Met als thema ‘Leven lang leren’ richt het overheidsbeleid zich op continue scholing van de beroepsbevolking.
Twee economen reageren op het overheidsbeleid en doen de volgende uitspraken:
Uitspraak 1
“Bij scholing is er sprake van intertemporele ruil. Er wordt geïnvesteerd in menselijk kapitaal. De werkgever en de werknemer hebben beiden profijt van scholing, daarom moeten ze de scholing samen regelen.”
Vraag 11 2 punten
Gebruik uitspraak 1.
Leg uit dat er bij investeren in menselijk kapitaal sprake is van intertemporele ruil bij de werknemer.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de werknemer nu tijd en geld investeert in scholing (1p)
- Noemt dat deze investering later extra opbrengsten kan geven, door een hogere verdiencapaciteit (1p)
Uitspraak 2
“Uit onderzoek blijkt dat werkgevers steeds minder investeren in menselijk kapitaal. Dat komt doordat werknemers tegenwoordig sneller en vaker van werkgever wisselen.”
Vraag 12 2 punten
Gebruik uitspraak 2.
Leg uit dat werkgevers steeds minder investeren in menselijk kapitaal als werknemers steeds vaker van werkgever wisselen.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat werkgevers onvoldoende profiteren van hun investering in scholing, omdat werknemers weggaan voordat de werkgever de investering (via een hogere productie van de werknemer) heeft terugverdiend (2p)
2018, tijdvak 1: Minimumloon: meer of minder werk?
Opgavetekst
uit een tijdschrift
Een onderzoek naar mogelijke gevolgen van de invoering van het minimumloon in de Verenigde Staten (VS) toont aan dat de maatregel kan leiden tot extra werkgelegenheid. Een minimumloon van 10 dollar per uur betekent een loonsverhoging voor 27,8 miljoen werknemers. Na aftrek van belastingen levert dat 35 miljard dollar extra inkomen op voor deze groep. Volgens de onderzoekers vloeit een deel van dat bedrag weer terug in de Amerikaanse economie.
Vraag 25 2 punten
Gebruik bovenstaand bericht uit het tijdschrift.
Leg uit dat invoering van het minimumloon volgens de onderzoekers een positief effect heeft op de werkgelegenheid in de VS.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het minimumloon leidt tot meer bestedingen, die leiden tot een hogere productie en daardoor tot meer werkgelegenheid (2p)
Een voorbeeld van een juiste uitleg: de invoering van het minimumloon leidt tot een toename van de bestedingen en deze toegenomen bestedingen leiden tot een hogere productie, die kan leiden tot een hogere werkgelegenheid.
Bron 1 twee krantenkoppen over de economie in de Verenigde Staten (VS)
- 1. Lage spaarquote houdt VS uit de recessie
Amerikanen zijn weer minder spaarzaam geworden. Met een spaarquote van bijna 0% houdt de Amerikaan de consumptie op peil.
- 2. De export van de VS blijft sterk achter bij de import
Financiering uit het buitenland, met name China, zuivert het tekort aan.
Vraag 26 2 punten
Gebruik bovenstaand bericht uit het tijdschrift en bron 1.
In de VS leidt 35 miljard dollar extra inkomen na belasting tot slechts 22 miljard dollar verhoging van het bbp.
Welke krantenkop geeft hiervoor een verklaring? Maak een keuze tussen krantenkop 1 en krantenkop 2 en licht je keuze toe.
Bekijk het antwoord
- Kiest voor krantenkop 2 (1p)
- Geeft een juiste toelichting: bij een verhoging van de totale loonsom in de VS wordt een groot deel besteed aan import (1p)
Het juiste antwoord is krantenkop 2. Een voorbeeld van een juiste toelichting: bij een verhoging van de totale loonsom in de VS wordt een groot deel besteed aan import.
Tekstwolk 1 uit de afbeelding op de vorige pagina
Het minimumloon is een vorm van ...(1)... die het ...(2)... op de arbeidsmarkt verstoort. Het gevolg is dat ...(3)... afneemt, waardoor er werkloosheid ontstaat.
Vraag 27 2 punten
In een actualiteitenprogramma komen drie tegenstanders van de invoering van het minimumloon aan het woord.
Maak van de uitspraak in tekstwolk 1 uit de afbeelding (op de vorige pagina) een economisch juiste redenering. Kies daarbij uit de volgende begrippen:
bij (1) prijsregulering / zelfbinding
bij (2) marktmechanisme / meeliftgedrag
bij (3) het aanbod van arbeid / de vraag naar arbeid
Bekijk het antwoord
- Kiest bij (1) prijsregulering, bij (2) marktmechanisme en bij (3) de vraag naar arbeid (2p)
Indeling: drie juist 2 punten, twee juist 1 punt, minder dan twee juist 0 punten. De juiste antwoorden: (1) prijsregulering, (2) marktmechanisme, (3) de vraag naar arbeid.
Tekstwolk 2 uit de afbeelding op de vorige pagina
Inderdaad, ik zal in een schema uiteenzetten hoe die werkloosheid dan ontstaat.
Bron 2 redenering met betrekking tot de invoering van het minimumloon
| Van | Naar | Label |
|---|---|---|
| invoering minimumloon bij gelijkblijvende arbeidsproductiviteit | ...(G)... | |
| ...(G)... | ...(H)... | |
| ...(H)... | productieverplaatsing naar lageloonlanden | |
| ...(H)... | doorberekening in de verkoopprijzen | |
| ...(H)... | ...(I)... | |
| doorberekening in de verkoopprijzen | ...(J)... | |
| productieverplaatsing naar lageloonlanden | werkloosheid stijgt | |
| ...(I)... | werkloosheid stijgt | |
| ...(J)... | werkloosheid stijgt |
Vraag 28 2 punten
Gebruik tekstwolk 2 en bron 2.
Maak van het schema in bron 2 een economisch juiste redenering. Doe het als volgt:
− Schrijf de letters G tot en met J op.
− Schrijf achter elke letter het juiste economische verschijnsel.
Kies daarbij uit de volgende verschijnselen:
1 Bedrijven gaan automatiseren en/of mechaniseren.
2 De internationale concurrentiepositie verslechtert.
3 De lonen nemen meer toe dan de arbeidsproductiviteit.
4 De loonkosten per product stijgen.
Bekijk het antwoord
- Noemt bij (G) de lonen nemen meer toe dan de arbeidsproductiviteit en bij (H) de loonkosten per product stijgen (1p)
- Noemt bij (I) bedrijven gaan automatiseren en/of mechaniseren en bij (J) de internationale concurrentiepositie verslechtert (1p)
Juiste antwoorden: bij (G) 3, bij (H) 4, bij (I) 1, bij (J) 2. Punt 1: (G) en (H) juist. Punt 2: (I) en (J) juist.
Tekstwolk 3 uit de afbeelding op de vorige pagina
Er is ook welvaartsverlies. Ik zal dat in een grafiek laten zien.
Bron 3 surplus op de arbeidsmarkt

Grafiek van de arbeidsmarkt. Verticale as: uurloon ($), van 0 tot 18. Horizontale as: aantal arbeidskrachten (x miljoen personen). Lijnen: arbeidsaanbod (stijgend), arbeidsvraag (dalend) en minimumloon (horizontaal bij 10). Letters in de grafiek: K, L, M, N, O, P en Q.
Vraag 29 2 punten
Gebruik tekstwolk 3 en bron 3.
Onderstaande tekst is een toelichting op de grafiek uit bron 3. Maak van deze tekst een economisch juiste tekst en gebruik hierbij tekstwolk 3.
Na invoering van het minimumloon in de VS zal het werkgeverssurplus bestaan uit het vlak / de vlakken …(1)…. Het werknemerssurplus zal bestaan uit het vlak / de vlakken …(2)…. Het totale surplus op de arbeidsmarkt als gevolg van invoering van het minimumloon is dus afgenomen met het vlak / de vlakken …(3)….
Kies uit:
bij (1) K / L / M / N / O / P / Q (één of meer letters zijn mogelijk)
bij (2) K / L / M / N / O / P / Q (één of meer letters zijn mogelijk)
bij (3) K / L / M / N / O / P / Q (één of meer letters zijn mogelijk)
Bekijk het antwoord
- Kiest bij (1) K en bij (2) L, M of N (1p)
- Kiest bij (3) O of P (1p)
Juiste antwoorden: bij (1) K; bij (2) L, M of N; bij (3) O of P. Punt 1: (1) en (2) juist. Punt 2: (3) juist.
Hoe vaak arbeidsmarkt in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 25 | 1 | 4% |
| 2026, tijdvak 2 | 15-16, 28-29 | 4 | 14% |
| 2025, tijdvak 1 | 1-4 | 4 | 15% |
| 2025, tijdvak 2 | 27 | 1 | 4% |
| 2024, tijdvak 1 | 1, 6, 28 | 3 | 11% |
| 2024, tijdvak 2 | 6-7, 23 | 3 | 11% |
| 2023, tijdvak 1 | 8-12 | 5 | 16% |
| 2022, tijdvak 3 | 3 | 1 | 4% |
| 2021, tijdvak 2 | 16-18 | 3 | 11% |
| 2021, tijdvak 3 | 17-19 | 3 | 10% |
| 2019, tijdvak 1 | 6 | 1 | 4% |
| 2019, tijdvak 2 | 10-12 | 3 | 11% |
| 2018, tijdvak 1 | 25-29 | 5 | 17% |
In 13 van de 18 ingedeelde examens economie havo staat een vraag over arbeidsmarkt, samen 37 vragen (7% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2023, tijdvak 1: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 10% van de vragen over arbeidsmarkt, daarvoor 6%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.
Oefenen met arbeidsmarkt
Maak de 15 nieuwste examenvragen over arbeidsmarkt online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over arbeidsmarkt
Andere onderwerpen economie havo
- Overheid en belastingen
- Risico en verzekeren
- Vraag en aanbod
- Marktvormen
- Internationale handel
- Inkomen en consumptie
- Geld en inflatie
- Productie en kosten
- Conjunctuur
- Speltheorie
Arbeidsmarkt op andere niveaus
- Examenvragen arbeidsmarkt economie vmbo-bb
- Examenvragen arbeidsmarkt economie vmbo-gl/tl
- Examenvragen arbeidsmarkt economie vmbo-kb
- Examenvragen arbeidsmarkt economie vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen economie havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker economie per vraagtype nakijkt, lees je op economie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op economie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt arbeidsmarkt voor in het eindexamen economie havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 37 vragen over arbeidsmarkt, 7% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 13 van die examens.
In welk examen economie havo stonden de meeste vragen over arbeidsmarkt?
In het examen van 2023, tijdvak 1, met 5 vragen: 8-12.
Hoe oefen ik examenvragen over arbeidsmarkt?
Op deze pagina staan alle vragen over arbeidsmarkt met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.