Examenvragen arbeidsmarkt economie vmbo-gl/tl

108 vragen over arbeidsmarkt uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Arbeidsmarkt komt in 18 van de 18 examens economie vmbo-gl/tl voor, met 108 vragen (15% van alle examenvragen). Het meest in 2024, tijdvak 2 (12 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over arbeidsmarkt

Per examen de vragen over arbeidsmarkt, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Brainport Eindhoven

Opgavetekst

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.

Brainport Eindhoven is een samenwerking tussen bedrijven, het onderwijs en de overheid in de regio Eindhoven. De bedrijven zijn voornamelijk moderne technische bedrijven met een hoge arbeidsproductiviteit.

In Brainport Eindhoven is een tekort aan werknemers. Tegelijkertijd zijn er ook beschikbare arbeidskrachten. Dit zijn mensen die bijvoorbeeld momenteel werkloos zijn of mensen die niet direct op zoek zijn naar werk.

Gebruik informatiebron 4.

Vraag 17 2 punten

Bereken het aantal beschikbare arbeidskrachten (a) in Brainport Eindhoven. Schrijf ook je berekening op.

Stroomschema van de arbeidsmarkt van Brainport Eindhoven met het aantal inwoners per groep, eindigend bij het punt (a): beschikbare arbeidskrachten. Bekijk in Bijlage, pagina 3

Bekijk het antwoord

voorbeelden van een juiste berekening:

beroepsbevolking: 590.000 – 164.000 = 426.000

\frac{426.000}{100} \times 3{,}5 = 14.910 \text{ werklozen}

14.910 + 33.000 = 47.910 beschikbare arbeidskrachten

of

\frac{411.090}{96{,}5} \times 3{,}5 = 14.910 \text{ werklozen}

14.910 + 33.000 = 47.910 beschikbare arbeidskrachten

of

590.000 – 164.000 – 411.090 = 14.910 werklozen

14.910 + 33.000 = 47.910 beschikbare arbeidskrachten

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 1 punt

In Brainport Eindhoven werken relatief veel werknemers. Hierdoor zijn voor veel bedrijven de loonkosten hoog.

Verklaar dat de concurrentiepositie van Brainport Eindhoven door de hoge loonkosten verslechtert.

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een juiste verklaring: Door de hogere loonkosten stijgen de (overige) bedrijfskosten en zullen de verkoopprijzen ook gaan stijgen (waardoor de concurrentiepositie verslechtert).

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 1 punt

Brainport Eindhoven investeert in onderwijs in de regio.

Geef een verklaring waarom Brainport Eindhoven investeert in onderwijs.

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een juiste uitleg: Brainport Eindhoven krijgt hierdoor meer werknemers uit de regio met de juiste competenties (waardoor vraag en aanbod beter op elkaar aansluiten).

Vraag 19 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Maaltijd-bezorgbedrijven

Opgavetekst

Er zijn in Nederland drie maaltijd-bezorgbedrijven: Delivering, Huisbezorgd en Überhaupt. Huisbezorgd wil graag een nieuwe website laten maken. Stefano heeft zijn mbo-studie webdesign afgerond en laat zich inhuren als zelfstandig ondernemer door verschillende opdrachtgevers, waaronder Huisbezorgd.

Vraag 33 2 punten

Doordat Stefano zich als zelfstandig ondernemer laat inhuren, wordt hij geen werknemer.

Noem twee voordelen voor Stefano als hij als zelfstandig ondernemer werkt.

Bekijk het antwoord

voorbeelden van juiste voordelen:

  • Stefano kan zijn eigen tijd indelen.
  • Stefano kan zelf bepalen welke opdrachten hij wel of niet aanneemt.
  • Stefano kan een hoger uurloon vragen.

per juist voordeel

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 1 punt

Voor zelfstandige ondernemers gelden andere regels dan voor werknemers. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.

Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Doordat Huisbezorgd geen sociale verzekeringspremies voor Stefano betaalt, heeft hij bij arbeidsongeschiktheid geen recht op een ...(1)... (bijstandsuitkering / WIA-uitkering). Stefano bouwt als zelfstandig ondernemer niet automatisch ...(2)... (AOW / pensioen) op.

Bekijk het antwoord
  • (1) WIA-uitkering
  • (2) pensioen

Vraag 34 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Wie is de baas?

Opgavetekst

Wieke en Zeb hebben beiden het mbo afgerond. Nu zijn ze gediplomeerde meubelmakers. Wieke werkt bij een internationale meubelmaker: Tables du Nord. Zeb is voor zichzelf begonnen, hij is liever eigen baas.

Vraag 1 2 punten

Kies voor elk begrip of dit bij Wieke of Zeb hoort.

Doe het zo: Neem de nummers 1 tot en met 4 over op je antwoordblad en noteer daarachter: Wieke of Zeb.

begrippen:

1 8% vakantiegeld 2 arbeidscontract 3 btw-afdracht 4 ondernemersrisico

Bekijk het antwoord

1 Wieke

2 Wieke

3 Zeb

4 Zeb

indien vier antwoorden juist (2)

indien drie antwoorden juist (1)

indien twee, een of geen antwoord(en) juist (0)

Vraag 1 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Arbeidsmarkt uit evenwicht

Opgavetekst

In verschillende bedrijfstakken is sprake van een groot tekort aan personeel, er is een tekort op de arbeidsmarkt. De voorspelling is dat tot 2040 het tekort alleen maar blijft groeien.

Vraag 24 1 punt

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.

Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Een tekort op de arbeidsmarkt noemen we een …(1)… (krappe / ruime) arbeidsmarkt. Het tekort wordt groter doordat de beroepsbevolking …(2)… (minder snel / sneller) groeit dan de werkgelegenheid.

Bekijk het antwoord

(1) krappe

(2) minder snel

indien beide antwoorden juist (1)

Vraag 24 in het hele examen

Arbeidsparticipatie betekent het aantal mensen van 15 tot 75 jaar dat werkt of actief op zoek is naar werk. In de leeftijdsgroep 67 tot 75 jaar is er geen arbeidsparticipatie van 100% haalbaar, omdat deze mensen de AOW-leeftijd hebben bereikt.

Vraag 25 2 punten

Geef twee redenen waarom een arbeidsparticipatie van 100% ook niet haalbaar is voor andere leeftijdsgroepen.

Bekijk het antwoord

voorbeelden van juiste redenen: − studie van jongeren

− arbeidsongeschiktheid

− informele arbeid die verricht wordt in de vorm van zorg voor kinderen of ouders

Opmerking

Per juiste reden 1 scorepunt toekennen.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Het tekort aan personeel kan gevolgen hebben voor de aantrekkelijkheid van bepaalde sectoren. Hier staan vijf economische verschijnselen:

1 Er is een tekort aan personeel op de gehele arbeidsmarkt.

2 De arbeidsomstandigheden verslechteren.

3 De werkdruk per medewerker stijgt.

4 Het personeelstekort in een sector stijgt.

5 De sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken. In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat?

  1. A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
  2. B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
  3. C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
  4. D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
  5. E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
  6. F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
Bekijk het antwoord

Antwoord: F

F

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 1 punt

Een hoger loon is een mogelijkheid om de arbeidsparticipatie te verhogen. Een onderzoeker stelt dat een hoger loon niet altijd ervoor zorgt dat het aanbod van arbeid toeneemt.

→ Geef een argument voor de stelling van de onderzoeker.

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een juist argument:

Mensen zullen zich niet aanbieden bij een hoger loon als ze de baan niet interessant vinden.

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 1 punt

Vergrijzing is de grootste oorzaak van een tekort aan arbeid. Vergrijzing kan leiden tot minder welvaart in de toekomst.

Hier staan vijf economische verschijnselen:

1 De vergrijzing neemt toe.

2 De loonheffing op het loon moet omhoog.

3 De koopkracht daalt.

4 De verhouding actieven/inactieven verandert negatief.

5 Er is minder welvaart.

In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat?

  1. A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
  2. B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
  3. C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
  4. D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
  5. E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
  6. F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

E

Vraag 28 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Doorwerken

Opgavetekst

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 11 in de bijlage.

Selma Bakic heeft de pensioengerechtigde leeftijd bereikt maar werkt nog steeds bij een notariskantoor. Als notaris medewerker maakt zij de koopaktes van huizen op. Ze zegt: “Dat is heel precies werk, maar dat gepuzzel heb ik altijd fijn gevonden.”

Vraag 39 2 punten

Maak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Selma Bakic werkt alleen aan koopaktes van huizen, dit is een voorbeeld van …(1)… (mechanisatie / nivellering / specialisatie). Hierdoor stijgt de …(2)… (arbeidsproductiviteit / automatisering / werkgelegenheid) van het notariskantoor.

Bekijk het antwoord

maximumscore 2

  • (1) specialisatie
  • (2) arbeidsproductiviteit

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 1 punt

Oudere Nederlanders werken steeds vaker door na het bereiken van hun pensioengerechtigde leeftijd. Opvallend is, dat vooral mensen die voor hun pensionering een zeer hoog inkomen hadden, blijven doorwerken. Geef een verklaring waarom mensen, die voor hun pensionering een zeer hoog inkomen hadden, relatief vaker doorwerken na het bereiken van hun pensioengerechtigde leeftijd.

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een juiste verklaring:

Mensen met een hoog inkomen hebben een hoog bestedingspatroon gehad voor hun pensionering. Dat bestedingspatroon willen ze behouden.

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 43 1 punt

Werkgevers zijn niet alleen geïnteresseerd in jonge medewerkers, maar ook in doorwerkende AOW’ers. Geef een argument waarom een werkgever kiest voor een doorwerkende AOW’er.

Bekijk het antwoord

voorbeelden van een juist argument:

  • Doorwerkende AOW’ers hebben veel ervaring.
  • De werkgever betaalt voor doorwerkende AOW’ers geen sociale premies meer.

Vraag 43 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Ruimte op de arbeidsmarkt

Vraag 6 2 punten

De economie groeit nooit met hetzelfde percentage. Sommige jaren groeit de economie hard, in andere jaren kan de economie krimpen. De ontwikkeling van de economie heeft ook gevolgen voor de arbeidsmarkt. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De vraag naar arbeid is hetzelfde als de …(1)… (beroepsbevolking / werkgelegenheid). Het aanbod van arbeid is hetzelfde als de …(2)… (beroepsbevolking / werkgelegenheid). Als de arbeidsmarkt krap is, dan is het aanbod van arbeid …(3)… (groter / kleiner) dan de vraag.

Bekijk het antwoord
  • Kiest (1) werkgelegenheid en (2) beroepsbevolking. (1p)
  • Kiest (3) kleiner. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

Door grote prijsstijgingen kan de economie langzamer gaan groeien. Dit zou tot een ruimere arbeidsmarkt kunnen leiden. Hier staan vijf economische verschijnselen:
1 Er zijn grote prijsstijgingen en de lonen stijgen niet.
2 Bedrijven hebben minder personeel nodig.
3 De vraag naar goederen en diensten daalt.
4 De koopkracht van mensen daalt.
5 Er ontstaat een ruimere arbeidsmarkt.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat?

  1. A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
  2. B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
  3. C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
  4. D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
  5. E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
  6. F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
Bekijk het antwoord

Antwoord: F

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

In tijden van prijsstijgingen veranderen de looneisen van werknemers. Werknemers willen geen koopkracht inleveren en daarom worden er in die perioden flinke looneisen gesteld. Werkgevers willen juist geen verslechtering van hun concurrentiepositie. Wanneer is een werkgever bereid om de lonen van werknemers te verhogen?

  1. A Als de arbeidsproductiviteit meer stijgt dan de lonen.
  2. B Als de lonen meer stijgen dan de arbeidsproductiviteit.
  3. C Als de lonen meer stijgen dan het aantal arbeidsjaren.
  4. D Als het aantal arbeidsjaren meer stijgt dan de arbeidsproductiviteit.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Het gevaar van hogere lonen is dat er op lange termijn structurele werkloosheid kan ontstaan. Leg in twee stappen uit dat hogere lonen kunnen leiden tot structurele werkloosheid.

Bekijk het antwoord
  • Stap 1: door de hogere lonen worden werknemers te duur. (1p)
  • Stap 2: hierdoor worden werknemers vervangen door machines/computers/robots (en ontstaat er structurele werkloosheid). (1p)

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

In 2023 was de arbeidsmarkt in Nederland krap, dat maakte dat er relatief weinig mensen werkloos waren. In het tweede kwartaal van 2023 bedroeg de werkloze beroepsbevolking 350.000 mensen. Dat was 3,2% van de totale beroepsbevolking. Bereken de totale beroepsbevolking in het tweede kwartaal van 2023. Schrijf ook je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de totale beroepsbevolking: 350.000 / 3,2 × 100 = 10.937.500 mensen. (1p)

Vraag 10 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Inkomensverschillen

Vraag 12 2 punten

De loonkloof tussen mannen en vrouwen wordt berekend als het gemiddeld uurloon van vrouwen ten opzichte van het gemiddelde uurloon van mannen. In 2022 en 2023 is het gemiddelde uurloon van een man € 30. In 2022 verdient een vrouw 82% van het uurloon van een man. In 2023 verdient een vrouw 87% van het uurloon van een man. Bereken met hoeveel euro de loonkloof is gedaald in 2023 ten opzichte van 2022. Schrijf ook je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de loonkloof in 2022 (€ 5,40) en in 2023 (€ 3,90), of het uurloon van een vrouw in 2022 (€ 24,60) en in 2023 (€ 26,10). (1p)
  • Berekent de afname van de loonkloof: € 5,40 - € 3,90 = € 1,50, of het verschil in het uurloon van een vrouw: € 26,10 - € 24,60 = € 1,50. (1p)

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 15 1 punt

De overheid wil al jaren dat er zo veel mogelijk mensen deelnemen aan de arbeidsmarkt. In huishoudens waar maar één persoon werkt, worden de anderen in het huishouden ook aangespoord om betaald werk te doen. De arbeidskorting is daar een instrument voor. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • 1. niet hoger of lager
  • 2. minder

Alleen het scorepunt toekennen als beide antwoorden juist zijn.

Vraag 15 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Salma timmert aan de weg

informatiebron 4 zelfstandigenaftrek

Elke zelfstandige krijgt in 2023 een vast bedrag van € 5.030 als zelfstandigenaftrek. De zelfstandigenaftrek wordt verhoogd met een startersaftrek van € 2.123 per jaar als u beginnend ondernemer bent.

Vraag 36 2 punten

Als Salma zzp’er wordt, verandert de inkomstenbelasting voor haar. Zo krijgt ze als zzp’er een zelfstandigenaftrek. Dit is een aftrekpost in de inkomstenbelasting die voor ondernemers geldt bij de bepaling van het belastbaar inkomen in box 1. Gebruik informatiebron 4. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Door de zelfstandigenaftrek wordt het belastbaar inkomen van Salma …(1)… (hoger / lager). Het grootste voordeel van de zelfstandigenaftrek is relatief voor de …(2)… (hoge / lage) inkomens. Daardoor wordt de inkomensverdeling …(3)… (gelijker / ongelijker).

Bekijk het antwoord
  • Kiest de juiste woorden: (1) lager, (2) lage, (3) gelijker. (2p)

Indien drie juist: 2 punten. Indien twee juist: 1 punt. Indien een of geen juist: 0 punten.

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 38 1 punt

Uiteindelijk komt Salma tot de conclusie dat ze liever in loondienst gaat werken. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • 1. premie
  • 2. solidariteitsbeginsel

Alleen het scorepunt toekennen als beide antwoorden juist zijn.

Vraag 38 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Woon-wereldhandel

Vraag 6 2 punten

Het Zweedse woonwarenhuis IKEI met 420 warenhuizen is gevestigd in meer dan 50 landen verspreid over de hele wereld. In India, een land met een snel groeiende economie, zijn ook verschillende IKEI-warenhuizen. Er wordt actief beleid gevoerd om meer vrouwen in dienst te nemen in plaats van mannen. Het blijkt dat vrouwen hun inkomen voor een belangrijk deel besteden aan de opleiding van hun kinderen. Leg in twee stappen uit dat het beleid van IKEI om meer vrouwen in dienst te nemen, de economie op langere termijn kan stimuleren.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de kinderen van de werkende vrouwen een opleiding kunnen volgen (1p)
  • Noemt dat deze kinderen, als ze ouder zijn, meer kans hebben op een beter betaalde baan (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Maak ’t in West-Brabant

Vraag 41 1 punt

Door de jaren heen was de werkgelegenheid in West-Brabant afhankelijk van enkele grote multinationals. Veel van deze bedrijven zijn na 2000 vertrokken uit de regio en hebben zich in het buitenland gevestigd. De werkloosheid in de regio nam hierdoor flink toe. Welke soort werkloosheid ontstaat er door het verdwijnen van bedrijven naar het buitenland?

  1. A conjuncturele werkloosheid, het is de aanbodkant van de economie
  2. B conjuncturele werkloosheid, het is de vraagkant van de economie
  3. C structurele werkloosheid, het is de aanbodkant van de economie
  4. D structurele werkloosheid, het is de vraagkant van de economie
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 41 in het hele examen

Informatiebron 12 de hoogte van de transitievergoeding

Bruto maandsalaris Bas: € 2.500. Aantal dienstjaren: 20 jaar.

Hoofdregel berekening transitievergoeding:

PeriodeBerekening
eerste 10 jaarvoor ieder gewerkt half jaar → 16% van het bruto maandsalaris
na 10 jaarvoor ieder gewerkt half jaar → 25% van het bruto maandsalaris

Vraag 43 2 punten

Bas werkte 20 jaar bij Philips nv op de productieafdeling van tl-balken. Per 1 januari 2019 kreeg hij zijn ontslag en werd werkloos. Door dit ontslag had hij recht op een financiële vergoeding van Philips nv, de transitievergoeding. Gebruik informatiebron 12. Bas berekent met de website van de Rijksoverheid de hoogte van zijn transitievergoeding. Bereken de hoogte van de transitievergoeding voor Bas. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het deel over de eerste 10 jaar: € 2.500 × 0,16 × 20 = € 8.000 (1p)
  • Berekent het deel na 10 jaar: € 2.500 × 0,25 × 20 = € 12.500, en komt op een totaal van € 20.500 (1p)

Vraag 43 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Minder inkomen voor ouders

Opgavetekst

informatiebron 3 verandering in inkomen voor en na geboorte eerste kind (jaar 0)

verandering in inkomen voor en na geboorte eerste kind (jaar 0)
informatiebron 3

Lijngrafiek. Horizontale as: voor en na de geboorte van het eerste kind, in jaren, van -4 tot 7 (jaar 0 is de geboorte). Verticale as: inkomen in %, van 0 tot -50.

Vaders: het inkomen blijft rond 0%, met een kleine daling van ongeveer 1% rond de geboorte.

Moeders: het inkomen daalt vanaf jaar -1 sterk, naar ongeveer -34% in jaar 1. Daarna daalt het geleidelijk verder: ongeveer -40% rond jaar 3 en ongeveer -46% in jaar 7.

Vraag 11 2 punten

Als ouders hun eerste kind krijgen, daalt meestal hun gezamenlijk inkomen. Dat wordt de kindboete genoemd: het inkomen van moeders daalt sterk, terwijl het inkomen van vaders nauwelijks verandert. Deze kindboete is het gevolg van: keuzes van ouders, van culturele normen, en van overheidsbeleid, zoals belastingheffing en kinderopvang. Dat concludeert het Centraal Planbureau (CPB), dat onderzoek heeft gedaan naar de kindboete.

Gebruik informatiebron 3.

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste cijfers of woorden in. Kies uit de cijfers of woorden die tussen haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • 1. 40%
  • 2. gelijk gebleven

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 13 2 punten

Als ouders hun eerste kind krijgen, daalt meestal hun gezamenlijk inkomen. Dat wordt de kindboete genoemd: het inkomen van moeders daalt sterk, terwijl het inkomen van vaders nauwelijks verandert. Deze kindboete is het gevolg van: keuzes van ouders, van culturele normen, en van overheidsbeleid, zoals belastingheffing en kinderopvang. Dat concludeert het Centraal Planbureau (CPB), dat onderzoek heeft gedaan naar de kindboete.

In het gezin van Juan en Inez wordt hun eerste kind Emanuel geboren. Inez werkte drie jaar voor de geboorte van Emanuel 36 uur per week. Ze verdiende € 25.000 per jaar. Haar jaarsalaris is een jaar na de geboorte van Emanuel gedaald naar € 15.500 per jaar. Gemiddeld is het inkomen van moeders in deze periode met 34% gedaald.

Bereken of de daling van het inkomen van Inez in procenten groter of kleiner is dan gemiddeld. Schrijf je berekening en je conclusie op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de daling van het inkomen van Inez: (€ 15.500 − € 25.000) : € 25.000 x 100% = -38% (1p)
  • Concludeert dat de daling van Inez (38%) groter is dan de gemiddelde daling van 34% (1p)

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 15 1 punt

De overheid vindt het belangrijk dat moeders zoveel mogelijk blijven werken na de geboorte van een kind. Werkende moeders leveren de samenleving economisch voordeel op.

Noem een economisch voordeel voor de samenleving.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een economisch voordeel voor de samenleving, bijvoorbeeld: werkende moeders dragen bij aan het nationaal inkomen; hun talent gaat niet verloren; zij zijn financieel zelfstandig en hoeven geen beroep te doen op een sociale uitkering; zij betalen inkomstenbelasting (1p)

Eén voordeel is voldoende; alleen het eerstgegeven antwoord telt.

Vraag 15 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Sociaal verzekerd

Opgavetekst

Bron 13

Figuur uit het examen

Schema over de sociale zekerheid. Sociale zekerheid splitst in (1) betaald uit premies en (2) betaald uit belasting. Onder (1) staan (3) werkloosheidswet (WW) en (4) Algemene Ouderdoms Wet (AOW). Onder (2) staat de Algemene bijstandswet (Abw).

informatiebron 7 duur van de WW-uitkering

Kortdurende WW-uitkering: wekeneis

Je hebt recht op een kortdurende WW-uitkering als je minimaal 26 weken hebt gewerkt in de 36 weken voor de week dat je werkloos werd. Je hebt dan recht op een WW-uitkering van 3 maanden.

Langdurende WW-uitkering: jareneis

Je hebt langer recht op een WW-uitkering als je voldoet aan de jareneis. Je moet dan minimaal 4 kalenderjaren hebben gewerkt in de 5 kalenderjaren voor het kalenderjaar waarin je werkloos werd.

Vraag 25 1 punt

Nederland is een verzorgingsstaat. Met het stelsel van sociale zekerheid wordt aan alle inwoners een bestaanszekerheid verschaft.

Werkloze werknemers kunnen een WW-uitkering aanvragen. Het UWV beoordeelt de tijdsduur en de hoogte van de uitkering.

Gebruik informatiebron 7.

Joram begon te werken op 1 september 2020 en is ontslagen op 15 januari 2022. Hij heeft recht op een WW-uitkering.

Bepaal hoelang Joram een WW-uitkering ontvangt.

Bekijk het antwoord
  • Bepaalt dat Joram 3 maanden een WW-uitkering ontvangt (1p)

Vraag 25 in het hele examen

informatiebron 8 hoogte van de WW-uitkering

De hoogte van je WW-uitkering hangt af van je loon. Je WW-uitkering is de eerste 2 maanden 75% van het laatstverdiende loon. Na deze 2 maanden daalt de uitkering naar 70%.

Vraag 26 2 punten

Nederland is een verzorgingsstaat. Met het stelsel van sociale zekerheid wordt aan alle inwoners een bestaanszekerheid verschaft.

Werkloze werknemers kunnen een WW-uitkering aanvragen. Het UWV beoordeelt de tijdsduur en de hoogte van de uitkering.

Joram werkte gemiddeld 30 uur per week en verdiende € 11,50 per uur.

Gebruik informatiebron 8.

Bereken de hoogte van Jorams WW-uitkering in de eerste maand van zijn werkloosheid. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het maandloon: € 11,50 x 30 x 52 : 12 = € 1.495 per maand (1p)
  • Berekent de WW-uitkering in de eerste maand: 0,75 x € 1.495 = € 1.121,25 (1p)

Een andere manier van afronden is ook goed.

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 1 punt

Nederland is een verzorgingsstaat. Met het stelsel van sociale zekerheid wordt aan alle inwoners een bestaanszekerheid verschaft.

Voor het betaalbaar houden van de sociale uitkeringen is de i/a-ratio belangrijk. Dit is de verhouding tussen het aantal mensen met een uitkering (inactieven) en de werkenden (actieven). De i/a-ratio kun je berekenen met een formule:

\text{i/a-ratio} = \frac{\text{aantal inactieven}}{\text{aantal actieven}}

Als de i/a-ratio stijgt:

  1. A blijft de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen gelijk
  2. B neemt de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen af
  3. C neemt de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen toe
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 27 in het hele examen

2024, tijdvak 2: De beroepsbevolking verandert

Opgavetekst

informatiebron 11 veranderingen van de beroepsbevolking in personen in het derde kwartaal ten opzichte van het tweede kwartaal

Stroomschema met drie vakken: werkzame beroepsbevolking, werkloze deel beroepsbevolking en niet-beroepsbevolking. De getallen zijn het aantal personen in het derde kwartaal ten opzichte van het tweede kwartaal.

VanNaarLabel
werkzame beroepsbevolkingwerkloze deel beroepsbevolkingworden werkloos: 86.000
werkloze deel beroepsbevolkingwerkzame beroepsbevolkingvinden een baan: 83.000
werkloze deel beroepsbevolkingniet-beroepsbevolkingzijn niet meer op zoek naar werk: 121.000
niet-beroepsbevolkingwerkloze deel beroepsbevolkinggaan op zoek naar werk: 187.000
werkzame beroepsbevolkingniet-beroepsbevolkingstoppen met werken en verlaten de arbeidsmarkt: 195.000
niet-beroepsbevolkingwerkzame beroepsbevolkingtreden toe en vinden direct een baan: 226.000

Vraag 38 1 punt

Op donderdagochtend opent economiedocent Kamara meestal de les met een artikel over economisch nieuws: Hogere werkloosheid ondanks stijging van het aantal banen in het derde kwartaal van 2020.

In de klas ontstaat er een discussie tussen docent Kamara en Clasina over het artikel en de beroepsbevolking in Nederland.

Gebruik informatiebron 11.

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • 1. CBS
  • 2. direct beschikbaar zijn voor werk

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 2 punten

Op donderdagochtend opent economiedocent Kamara meestal de les met een artikel over economisch nieuws: Hogere werkloosheid ondanks stijging van het aantal banen in het derde kwartaal van 2020.

Gebruik informatiebron 11.

In het tweede kwartaal waren er 340.000 werklozen.

Bereken met hoeveel personen de werkloosheid toeneemt in het derde kwartaal ten opzichte van het tweede kwartaal. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal werklozen in het derde kwartaal: 340.000 − 83.000 − 121.000 + 86.000 + 187.000 = 409.000 (1p)
  • Berekent de toename van de werkloosheid: 409.000 − 340.000 = 69.000 personen (1p)

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 1 punt

Op donderdagochtend opent economiedocent Kamara meestal de les met een artikel over economisch nieuws: Hogere werkloosheid ondanks stijging van het aantal banen in het derde kwartaal van 2020.

“Dat begrijp ik niet”, zegt Clasina: “Er zijn 226.000 personen meer aan het werk. Terwijl het aantal banen maar met 140.000 is toegenomen.”

Verklaar dat het aantal werkzame personen meer kan stijgen dan het aantal banen.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat een aantal personen in deeltijd is gaan werken (1p)

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 41 1 punt

Op donderdagochtend opent economiedocent Kamara meestal de les met een artikel over economisch nieuws: Hogere werkloosheid ondanks stijging van het aantal banen in het derde kwartaal van 2020.

Kamara zegt: “Er zijn personen die zich eerst niet registreerden bij het UWV. Maar nu registreren zij zich wel als werkloze bij het UWV.”

Noem een reden waarom deze personen zich nu wel registreren bij het UWV.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een reden, bijvoorbeeld: deze personen zijn nu wel actief op zoek naar werk, omdat ze denken nu meer kans op werk te hebben; of deze personen willen in aanmerking komen voor een sociale uitkering, daarvoor moet je ingeschreven staan bij het UWV (1p)

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Op donderdagochtend opent economiedocent Kamara meestal de les met een artikel over economisch nieuws: Hogere werkloosheid ondanks stijging van het aantal banen in het derde kwartaal van 2020.

Volgens Kamara is de werkloosheid sterk toegenomen door de economische crisis in 2020.

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • 1. conjuncturele
  • 2. flexibele banen

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 43 1 punt

Op donderdagochtend opent economiedocent Kamara meestal de les met een artikel over economisch nieuws: Hogere werkloosheid ondanks stijging van het aantal banen in het derde kwartaal van 2020.

Clasina merkt op dat de overheid de economie tijdens de crisis stimuleerde met steunmaatregelen van € 90 miljard. Tijdens de crisis betaalde de overheid, aan bedrijven die door de crisis in moeilijkheden komen, vaak een deel van de loonkosten. Dat kostte veel geld, maar op termijn staan daar voor de overheid stabiele belastinginkomsten tegenover.

Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 de overheid betaalt tijdelijk een deel van de loonkosten
2 de bedrijven hoeven minder personeel te ontslaan
3 de bestedingen en de productie blijven op peil
4 het aantal mensen met een werkloosheiduitkering blijft gelijk
5 de belastinginkomsten blijven stabiel

In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat?

  1. A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
  2. B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
  3. C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
  4. D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
  5. E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
  6. F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 43 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Een spannende arbeidsmarkt

Vraag 17 1 punt

De arbeidsmarkt is voortdurend in beweging, de vraag naar arbeid en het aanbod van arbeid verandert in de loop van de tijd. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) omschrijft in 2018 de situatie op de arbeidsmarkt als een gespannen arbeidsmarkt. Als voornaamste oorzaak noemt het CBS de sterke economische groei.
De spanning op de arbeidsmarkt wordt bepaald door de vraag naar extra arbeid (vacatures) en het vrij beschikbare aanbod van arbeid (werkloosheid).
De spanning op de arbeidsmarkt wordt berekend door het aantal vacatures te delen door het aantal werklozen.
Wanneer is er zeker sprake van een stijging van de spanning op de arbeidsmarkt?

  1. A Als het aantal vacatures daalt en het aantal werklozen daalt.
  2. B Als het aantal vacatures daalt en het aantal werklozen stijgt.
  3. C Als het aantal vacatures stijgt en het aantal werklozen daalt.
  4. D Als het aantal vacatures stijgt en het aantal werklozen stijgt.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 17 in het hele examen

informatiebron 6 het aantal vacatures per werkloze

het aantal vacatures per werkloze
informatiebron 6

Lijndiagram van 2002 tot en met 2018. Van onder naar boven zijn vier zones: zeer ruim, ruim, gemiddeld en krap. In 2018 ligt de lijn op de grens van gemiddeld en krap.
De spanning is nog niet zo groot als 10 jaar geleden.
In 2018 zijn er 0,7 vacatures per werkloze.

Vraag 18 1 punt

In 2018 zijn er 250.740 vacatures.
Gebruik informatiebron 6.
Bereken het aantal werklozen in 2018. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal werklozen: 250.740 : 0,7 = 358.200. (1p)

Vraag 18 in het hele examen

informatiebron 7 verandering van arbeidsmarktposities in het tweede kwartaal van 2018

verandering van arbeidsmarktposities in het tweede kwartaal van 2018
informatiebron 7
VanNaarLabel
werkzame beroepsbevolkingwerkloze beroepsbevolkingb: 62.000
werkloze beroepsbevolkingwerkzame beroepsbevolkingd: 102.000
werkloze beroepsbevolkingniet-beroepsbevolkingc: 131.000
niet-beroepsbevolkingwerkloze beroepsbevolkinge: 156.000
werkzame beroepsbevolkingniet-beroepsbevolkinga: 193.000
niet-beroepsbevolkingwerkzame beroepsbevolkingf: 205.000

noot 1 De arbeidsmarktpositie is een indeling van de bevolking in: werkzame beroepsbevolking, werkloze beroepsbevolking en niet-beroepsbevolking.
uitleg: Bij a: 193.000 mensen zijn gestopt met werken, bijvoorbeeld vanwege pensioen. Bij f: 205.000 mensen zijn gestart met werken, bijvoorbeeld jongeren die net van school een baan hebben aangenomen.

Vraag 19 2 punten

Gebruik informatiebron 7.
Hieronder staan veranderingen in de arbeidsmarktpositie van twee verschillende personen in 2018.
1 Ab, 53 jaar, werd in het 2de kwartaal werkloos en zoekt sindsdien betaald werk.
2 Daan stopte in het 2de kwartaal met werken en zoekt sindsdien geen betaalde baan.
Op welke plaatsen (a t/m f) in het schema zijn Ab en Daan te plaatsen?

Bekijk het antwoord
  • Plaatst Ab op plaats b. (1p)
  • Plaatst Daan op plaats a. (1p)

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 2 punten

Een van de factoren die van invloed is op de omvang van de werkloosheid is de beroepsbevolking. Zowel de omvang als de samenstelling van de beroepsbevolking verandert voortdurend.
Gebruik informatiebron 7.
Bereken met hoeveel personen de beroepsbevolking in het tweede kwartaal in 2018 is toegenomen. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de toename per stroom: +205.000 − 193.000 = +12.000 en +156.000 − 131.000 = +25.000. (1p)
  • Telt de toenames op tot de toename van de beroepsbevolking: +12.000 + 25.000 = +37.000. (1p)

Een berekening van de totale instroom (205.000 + 156.000 = 361.000) telt ook voor het eerste scorepunt.

Vraag 20 in het hele examen

Bron 14

Figuur uit het examen

Prijs-hoeveelheidgrafiek van de arbeidsmarkt. Verticale as: prijs. Horizontale as: aantal werknemers. De lijn ‘aanbod’ stijgt, de lijn ‘vraag’ daalt. Stippellijnen geven de verschoven curves weer, pijlen de richting van de verschuiving. Punt p1 ligt rechtsboven en punt p2 linksonder, bij de snijpunten van de lijnen.

Vraag 21 1 punt

De huidige situatie op de arbeidsmarkt heeft gevolgen voor de prijs van arbeid. In onderstaande grafiek wordt dit weergegeven.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers het juiste woord en de letter-cijfercombinatie in. Kies uit de woorden en letter-cijfercombinaties die tussen haakjes staan.
De vraagcurve verschuift door de economische groei naar …(1)… (rechts / links). De nieuwe evenwichtsprijs komt hierdoor te liggen bij …(2)… (p1 / p2).

Bekijk het antwoord
  • Kiest (1) rechts en (2) p1. (1p)

Alleen één punt als beide keuzes juist zijn.

Vraag 21 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Waarde van je opleiding

Vraag 17 2 punten

Welke vervolgopleiding je kiest na je middelbare school is afhankelijk van veel factoren. Twee belangrijke factoren: 1 kies een opleiding die bij je past; 2 kijk of er later kans is op betaald werk. Het is verstandig om rekening te houden met de behoefte van werkgevers aan geschoolde werknemers op een bepaald vakgebied. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • 1. vraagkant
  • 2. structurele

Vraag 17 in het hele examen

Informatiebron 6 inkomen versus baanzekerheid

inkomen versus baanzekerheid
Informatiebron 6

Wat verdien je na je opleiding en hoe zeker ben je van een baan?
Puntgrafiek. Horizontale as: baanzekerheid (%), van 0 tot 100. Verticale as: bruto maandinkomen (€), van 0 tot 3.000. Afleesbaar (ongeveer): scheepvaart en procestechniek 92% en € 2.500; operationele techniek 80% en € 1.750; machinebouw 75% en € 1.600; toerisme 45% en € 950; groothandel/distributie 50% en € 850; bedrijfsadministratie 47% en € 800; mode/kleding 40% en € 750.

Vraag 18 1 punt

Baankansen en salarissen verschillen na een gevolgde opleiding. De ene opleiding geeft meer kans op een baan en een hoger salaris dan een andere opleiding. De mbo-opleidingen met de hoogste baanzekerheid en het hoogste bruto-maandinkomen zijn: Gebruik informatiebron 6.

  1. A mode/kleding en groothandel/distributie
  2. B operationele techniek en machinebouw
  3. C procestechniek en scheepvaart
  4. D toerisme en bedrijfsadministratie
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 18 in het hele examen

Informatiebron 7 top vijf van de hbo-opleidingen met het hoogste startsalaris

hbo 2012hbo 2022
1 verloskunde1 maritiem officier
2 mondzorgkunde2 leraar Nederlands
3 leraar biologie3 leraar Engels
4 leraar wiskunde4 mondzorgkunde
5 leraar Engels5 bestuurskunde

bron: SEO Economisch Onderzoek en Elsevier bewerkt

Vraag 19 1 punt

Laila zit in het laatste jaar van het mbo en twijfelt tussen werken in de gezondheidszorg of doorstuderen op het hbo. Ze bekijkt de tabel met de top vijf van de hbo-opleidingen met het hoogste startsalaris. Haar eerste keus is verloskunde. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Gebruik informatiebron 7.

Bekijk het antwoord
  • 1. tekort
  • 2. maritiem officier

Vraag 19 in het hele examen

indexcijfers startsalaris

OpleidingIndexcijfer startsalaris
gemiddelde medische opleidingen100
podotherapie95
mondhygiëne120
verloskunde166

Vraag 20 1 punt

Aan de hand van deze tabel met indexcijfers berekent Laila het startsalaris van een verloskundige. Het gemiddelde startsalaris voor afgestudeerden met een medische hbo-opleiding bedraagt € 2.100. Bereken het startsalaris van een verloskundige. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het startsalaris van een verloskundige: € 2.100 × 166 : 100 = € 3.486 (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Hbo-ers verloskunde hadden tien jaar geleden een grote kans op een vaste baan. Tegenwoordig is dit niet meer zo. Een van de oorzaken is het toegenomen aantal afgestudeerde studenten verloskunde. Leg in twee stappen uit waarom werkgevers minder bereid zijn om een vaste baan aan te bieden als er meer afgestudeerde verloskundigen zijn.

Bekijk het antwoord
  • Stap 1: als het aantal afgestudeerde verloskundigen stijgt, stijgt het aanbod van arbeid, en een werkgever heeft dan een grotere keuze (1p)
  • Stap 2: de werkgever heeft dan minder noodzaak om de werknemer aan zich te binden met een vast contract (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Nederland werkt

Opgavetekst

vicieuze cirkels I t/m IV

vicieuze cirkels I t/m IV

Vier cirkels, I t/m IV, elk met de verschijnselen 1 t/m 5 en pijlen die de cirkel rondlopen. Cirkel I: 1 naar 2, 2 naar 3, 3 naar 4, 4 naar 5, 5 naar 1. Cirkel II: 1 naar 2, 2 naar 4, 4 naar 3, 3 naar 5, 5 naar 1. Cirkel III: 1 naar 4, 4 naar 2, 2 naar 3, 3 naar 5, 5 naar 1. Cirkel IV: 1 naar 4, 4 naar 3, 3 naar 2, 2 naar 5, 5 naar 1.

Vraag 40 1 punt

In het Europees onderzoek naar de arbeidsmarkt staat dat 63% van de Nederlandse vrouwen werkt. Dit cijfer (63%) uit het Europese onderzoek geeft een onvolledig beeld van de arbeidsmarkt, omdat het geen rekening houdt met arbeidsjaren. Leg uit waarom het cijfer (63%) onvolledig is, omdat het geen rekening houdt met arbeidsjaren.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat veel Nederlandse vrouwen in deeltijd werken, zodat het cijfer niet zegt hoeveel er werkelijk gewerkt wordt (arbeidsjaren) (1p)

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 41 2 punten

Nederland staat in Europa op de derde plek wat betreft het aantal vrouwen met betaald werk. Verklaar hoe een grote deelname van vrouwen aan de arbeidsmarkt kan leiden tot een verhoging van zowel de vraag als het aanbod van arbeid in de kinderopvang. Doe het zo: noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad en schrijf achter de nummers een zin op waarin een juiste economische verklaring gegeven wordt.
Een grote deelname van vrouwen aan de arbeidsmarkt, met als gevolg een toename van de kinderopvang, kan leiden tot een toename van de vraag naar arbeid, omdat …(1)….
Toename van de kinderopvang kan leiden tot een toename van het aanbod van arbeid, omdat …(2)….

Bekijk het antwoord
  • Verklaart (1): de groeiende vraag naar kinderopvang leidt tot meer banen in de kinderopvang (1p)
  • Verklaart (2): met goede kinderopvang is het voor meer vrouwen met kinderen mogelijk om buitenshuis te werken (1p)

Vraag 41 in het hele examen

Informatiebron 10 scholieren met werk in procenten van de 15- tot 20-jarigen in het voortgezet onderwijs

scholieren met werk in procenten van de 15- tot 20-jarigen in het voortgezet onderwijs
Informatiebron 10 bron: CBS bewerkt

Horizontaal staafdiagram. Horizontale as: % van de 15- tot 20-jarigen in het voortgezet onderwijs, van 0 tot 60. Afleesbaar (ongeveer): totaal 49,5; geslacht: meisjes 51, jongens 49; onderwijsniveau: vwo 49, havo 54, vmbo 46.

Vraag 42 1 punt

Veel jongeren werken, zo heeft de helft van alle Nederlandse scholieren in het voortgezet onderwijs betaald werk. Welke conclusie is juist? Gebruik informatiebron 10.

  1. A De gemiddelde vmbo-er is ouder dan de gemiddelde havo- of vwo-leerling.
  2. B Havo-scholieren hebben relatief vaker een bijbaan dan vwo-ers en vmbo-ers.
  3. C In 2018 is de arbeidsparticipatie van scholieren toegenomen ten opzichte van voorgaande jaren.
  4. D Jongens hebben vaker betaald werk dan meisjes.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 43 1 punt

Van de Nederlanders tussen de 60 en 65 jaar werkt nu 65%. Twintig jaar geleden was dit nog 20%. Bereken de procentuele toename van de arbeidsparticipatie van Nederlanders tussen de 60 en 65 jaar in deze twintig jaar. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de procentuele toename: (65 − 20) : 20 × 100% = 225% (1p)

Vraag 43 in het hele examen

Vraag 44 2 punten

De AOW-leeftijd is door de regering in de laatste jaren verhoogd naar 67 jaar. Werkgevers zijn tevreden over oudere werknemers en veel ouderen werken langer door dan in eerdere jaren. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • 1. afgenomen
  • 2. krappe

Vraag 44 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Produceren zonder afval

Vraag 9 2 punten

Ondanks de behaalde winst in 2016 maken de aandeelhouders zich zorgen over de toekomst. Bij HAL werken vooral hoogopgeleide werknemers. Er is sprake van krapte op de arbeidsmarkt van deze hoogopgeleiden. Dat kan gevolgen hebben voor de loonkosten.

Leg in twee stappen uit dat de krapte op deze arbeidsmarkt gevolgen kan hebben voor de hoogte van de loonkosten van HAL. Gebruik de begrippen 'vraag naar arbeid' en 'aanbod van arbeid' in je antwoord.

Bekijk het antwoord
  • Stap 1: bij krapte is er meer vraag naar arbeid dan aanbod van arbeid (1p)
  • Stap 2: door het aanbodtekort kunnen de lonen (en dus de loonkosten van een bedrijf) stijgen (1p)

Het tweede punt alleen toekennen als de tweede stap een logisch gevolg is van de eerste stap.

Vraag 9 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Gelijk loon

Informatiebron 4 Werknemers in Nederland, werkzaam via uitzendbureaus uit andere EU-landen in %

NationaliteitAandeel
Duits31%
Pools15%
Frans5%
Belgisch18%
Slowaaks6%
overig25%

Vraag 15 1 punt

In Nederland zijn 13.350 Poolse werknemers aan het werk via Poolse uitzendbureaus. Gebruik informatiebron 4.

Bereken hoeveel buitenlandse werknemers in Nederland werkzaam zijn via een uitzendbureau uit een ander EU-land. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal werknemers: $13.350 \times 100 \div 15 = 89.000$ werknemers (1p)

Vraag 15 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Wim is werkloos

Vraag 41 1 punt

Wim, 61 jaar, had een tijdelijk contract als leraar op een middelbare school. Wims contract werd niet verlengd door zijn werkgever en hij heeft zich aangemeld bij het UWV.

Welke taak verricht het UWV voor mensen als Wim? Het UWV verzorgt de uitvoering van:

  1. A collectieve voorzieningen.
  2. B de pensioenen.
  3. C de volksverzekeringen.
  4. D de werknemersverzekeringen.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Wim, 61 jaar, had een tijdelijk contract als leraar op een middelbare school. Wims contract werd niet verlengd door zijn werkgever en hij heeft zich aangemeld bij het UWV. Soraya is een collega van Wim, ook haar contract wordt niet verlengd. Wim heeft maximaal 24 maanden recht op een WW-uitkering. Soraya heeft maximaal 10 maanden recht op een WW-uitkering.

Noem een reden waarom Wim langer recht heeft op een WW-uitkering dan Soraya.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een reden, bijvoorbeeld: Wim heeft een langer arbeidsverleden, of hij heeft langer premie betaald voor deze werknemersverzekering (1p)

Vraag 42 in het hele examen

2022, tijdvak 2: T-shirts uit Bangladesh

Opgavetekst

Informatiebron 1 Nederlandse import- en exportwaarde van goederen met Bangladesh

JarenImportwaardeExportwaarde
2015870.473184.460
2016989.592195.358
20171.252.461334.870

× € 1.000

Vraag 5 1 punt

Bangladesh is een ontwikkelingsland in zuidelijk Azië. Er wonen 160 miljoen mensen, waarvan een kwart onder de armoedegrens leeft. Bangladesh heeft zich gespecialiseerd in de productie en export van kleding. De export van Bangladesh bestaat voor meer dan 80% uit de export van kleding. Vroeger had Nederland een uitgebreide textielindustrie. Die is vrijwel geheel verdwenen. Hoe noemen we de werkloosheid die ontstaat door het verplaatsen van de textielindustrie van Nederland naar Bangladesh?

  1. A conjuncturele werkloosheid
  2. B seizoenswerkloosheid
  3. C structurele werkloosheid
  4. D verborgen werkloosheid
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 5 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Allebei aan het werk

Opgavetekst

Informatiebron 6 Te betalen inkomstenbelasting in euro's bij huishoudens met een bruto jaarinkomen van € 40.000 in 2018

PostBedrag in €
Eenverdiener, € 40.000 bruto
Inkomstenbelasting15.472
Heffingskorting: algemene heffingskorting1.335
Heffingskorting: arbeidskorting3.001
Heffingskorting: algemene heffingskorting partner755
Te betalen belasting10.381
Tweeverdiener, € 40.000 bruto (2 × € 20.000)
Inkomstenbelasting partner 17.310
Inkomstenbelasting partner 27.310
Inkomstenbelasting totaal14.620
Heffingskorting: algemene heffingskorting partner 12.265
Heffingskorting: algemene heffingskorting partner 22.265
Heffingskorting: arbeidskorting partner 13.123
Heffingskorting: arbeidskorting partner 23.123
Heffingskorting: inkomensafhankelijke combinatiekorting partner 21.980
Te betalen belasting partner 11.922
Te betalen belasting partner 2-58
Gezamenlijk te betalen belasting1.864

Beide gezinnen hebben één of meer kinderen onder de 12 jaar. Bij het tweeverdienersgezin verdienen beide partners € 20.000 per jaar.

De aanslag inkomstenbelasting

Bram en IngeMeryem en Ismail
Inkomsten voor belastingheffing€ 40.000€ 40.000
Inkomstenbelasting voor berekening heffingskortingen€ 15.472€ 14.620
Totaal heffingskortingen€ 5.091€ 12.756
Te betalen belasting€ 10.381€ 1.864

Informatiebron 7 Het deel tweeverdieners van de huishoudens met en zonder kinderen in Nederland

Het deel tweeverdieners van de huishoudens met en zonder kinderen in Nederland
Informatiebron 7

Vier cirkeldiagrammen. In 2005: 69% van de tweeverdieners met kinderen en 77% van de tweeverdieners zonder kinderen. In 2015: 76% van de tweeverdieners met kinderen en 77% van de tweeverdieners zonder kinderen.

Indexcijfers tweeverdieners

20052015
tweeverdieners met kinderen100a
tweeverdieners zonder kinderen100100

Vraag 27 1 punt

Het belastingbeleid stimuleert dat er ook in een huishouden met kinderen vaker beide ouders (gaan) werken. Gebruik informatiebron 7. Bereken het indexcijfer a van het aantal tweeverdieners met kinderen voor 2015, met 2005 als basisjaar. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het indexcijfer a: 76 / 69 × 100 = 110,1 (1p)

Afrondingsverschillen niet fout rekenen. Een antwoord zonder berekening krijgt geen punten.

Vraag 27 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Op volle toeren

Vraag 39 2 punten

Door de economische groei in de periode 2014-2018 ontstond er krapte op de arbeidsmarkt, met als gevolg dat er veel moeilijk vervulbare vacatures waren. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Vul bij (1), (2) en (3) de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Economische groei heeft geleid tot krapte op de Nederlandse arbeidsmarkt. De ...(1)... (beroepsbevolking / werkgelegenheid) stijgt dan harder dan de ...(2)... (beroepsbevolking / werkgelegenheid). De lonen kunnen gaan stijgen door het achterblijven van ...(3)... (de vraag naar / het aanbod van) arbeid.

Bekijk het antwoord
  • Kiest bij (1) werkgelegenheid en bij (2) beroepsbevolking (beide juist) (1p)
  • Kiest bij (3) het aanbod van (1p)

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 1 punt

Sommige economen vinden dat een loonstijging in Nederland kan leiden tot een toename van de werkloosheid. Hieronder staan vijf economische verschijnselen: 1: de lonen stijgen; 2: de afzet daalt; 3: de bedrijfskosten stijgen; 4: de verkoopprijzen stijgen; 5: de werkloosheid kan stijgen. In welke regel staan deze verschijnselen zo dat, volgens de economen, een logische gedachtegang ontstaat?

  1. A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
  2. B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
  3. C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
  4. D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
  5. E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
  6. F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 40 in het hele examen

Vraag 41 2 punten

Dezelfde economen vinden ook dat het tekort aan werknemers op de arbeidsmarkt zou kunnen afnemen als er meer gebruik wordt gemaakt van technologische ontwikkelingen. Leg uit dat door technologische ontwikkelingen het tekort op de arbeidsmarkt kan afnemen.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat een werknemer door technologische ontwikkelingen in dezelfde tijd meer productie kan verrichten (1p)
  • Concludeert dat er daardoor minder werknemers nodig zijn, waardoor het tekort op de arbeidsmarkt afneemt (1p)

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Vooral in bepaalde sectoren is het moeilijk om vacatures in te vullen. Er is een groot tekort aan werknemers in bijvoorbeeld het onderwijs, de zorg, de ICT-sector en aan vakmensen. Op verschillende manieren proberen werkgevers toch werkzoekenden aan te trekken. Noem een manier waarop werkgevers proberen werkzoekenden aan te trekken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een manier waarop werkgevers werkzoekenden proberen aan te trekken, bijvoorbeeld: de lonen verhogen; de arbeidsomstandigheden verbeteren; personeel scholing aanbieden; jongeren of scholieren interesseren met voorlichtingscampagnes; werklozen omscholen; gunstiger secundaire arbeidsvoorwaarden; mensen met een beperking bijscholen (1p)

Vraag 42 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Spanning op de arbeidsmarkt

Vraag 17 1 punt

In 2019 neemt de spanning op de arbeidsmarkt steeds meer toe. Er wordt gesproken van een ‘krapterecord’. Op een krappe arbeidsmarkt is de vraag naar arbeid groter dan het aanbod van arbeid. De spanning op de arbeidsmarkt wordt door het CBS gemeten met behulp van de vacaturegraad: $\text{vacaturegraad} = \frac{\text{aantal vacatures}}{\text{aantal banen}}$ Als het aantal vacatures stijgt heeft dit invloed op de vacaturegraad en daarmee op de mogelijkheid voor werkgevers om geschikt personeel te vinden. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.

Bekijk het antwoord
  • 1. hoger
  • 2. moeilijker

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 1 punt

In 2019 neemt de spanning op de arbeidsmarkt steeds meer toe. Er wordt gesproken van een ‘krapterecord’. Op een krappe arbeidsmarkt is de vraag naar arbeid groter dan het aanbod van arbeid. Vaak is het zo dat in tijden van een toenemende spanning op de arbeidsmarkt, meer nieuwe werkzoekenden zich aanbieden op de arbeidsmarkt. Hoe heet de werkloosheid die afneemt doordat meer nieuwe werkzoekenden zich aanbieden op de arbeidsmarkt?

  1. A frictiewerkloosheid
  2. B geregistreerde werkloosheid
  3. C structurele werkloosheid
  4. D verborgen werkloosheid
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 18 in het hele examen

Informatiebron 5 Arbeidsmarktgegevens

Arbeidsmarktgegevens20182019
beroepsbevolking9.101.0009.246.000
werkzame beroepsbevolking8.747.0008.941.000
werkloze beroepsbevolking354.000…
vacatures247.800320.250

Vraag 19 2 punten

In 2019 neemt de spanning op de arbeidsmarkt steeds meer toe. Er wordt gesproken van een ‘krapterecord’. Op een krappe arbeidsmarkt is de vraag naar arbeid groter dan het aanbod van arbeid. In 2019 zijn zowel het aantal werknemers met een vast contract als het aantal zzp’ers (zelfstandigen zonder personeel) toegenomen. Gebruik informatiebron 5. Bereken in één decimaal hoeveel procent de werkloze beroepsbevolking in 2019 ten opzichte van 2018 is gedaald. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de werkloze beroepsbevolking in 2019: 9.246.000 − 8.941.000 = 305.000 (1p)
  • Berekent de procentuele daling: (305.000 − 354.000) / 354.000 × 100% = −13,8%, een daling van 13,8% (1p)

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

In 2019 neemt de spanning op de arbeidsmarkt steeds meer toe. Er wordt gesproken van een ‘krapterecord’. Op een krappe arbeidsmarkt is de vraag naar arbeid groter dan het aanbod van arbeid. In 2019 is het aantal vacatures gestegen, en is het aantal werklozen gedaald. Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt, zegt: “Dit soort krapte is slecht voor de arbeidsmarkt, de sectoren waarin de krapte het grootst is worden hard geraakt.” Hij spreekt van een vicieuze cirkel van krapte. Hieronder staan drie economische verschijnselen: 1 De arbeidsomstandigheden verslechteren. 2 Het personeelstekort stijgt. 3 De werkdruk per medewerker stijgt. In welke regel staan deze verschijnselen zo dat een logische gedachtegang ontstaat?

  1. A krapte → 1 → 2 → 3 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken
  2. B krapte → 1 → 3 → 2 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken
  3. C krapte → 2 → 1 → 3 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken
  4. D krapte → 2 → 3 → 1 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken
  5. E krapte → 3 → 1 → 2 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken
  6. F krapte → 3 → 2 → 1 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

In 2019 neemt de spanning op de arbeidsmarkt steeds meer toe. Er wordt gesproken van een ‘krapterecord’. Op een krappe arbeidsmarkt is de vraag naar arbeid groter dan het aanbod van arbeid. Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt, zegt: “Dit soort krapte is slecht voor de arbeidsmarkt, de sectoren waarin de krapte het grootst is worden hard geraakt.” Het grootste probleem volgens Ton Wilthagen is dat bedrijven niet de geschikte werknemers voor het werk kunnen vinden. Welke oplossing past het best bij dit probleem?

  1. A Bedrijven zoeken toekomstige werknemers via sociale media.
  2. B Bedrijven gaan nieuwe medewerkers zelf opleiden.
  3. C Bedrijven bieden hogere lonen.
  4. D Bedrijven verbeteren de arbeidsomstandigheden.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

In 2019 neemt de spanning op de arbeidsmarkt steeds meer toe. Er wordt gesproken van een ‘krapterecord’. Op een krappe arbeidsmarkt is de vraag naar arbeid groter dan het aanbod van arbeid. Op de langere termijn heeft de hele maatschappij er voordeel van als het personeelstekort wordt opgelost. Een krappe arbeidsmarkt is voordelig voor werkzoekenden en nadelig voor werkgevers. Volgens economen kan aanhoudende krapte op de lange termijn leiden tot afnemende welvaart in een land. Hieronder staan vijf economische verschijnselen: 1 Werkgevers kunnen geen werknemers vinden. 2 De productie in een land neemt af. 3 Er is een tekort aan personeel. 4 Het nationaal inkomen in een land daalt. 5 De welvaart in een land neemt af. In welke regel staan de verschijnselen in de juiste volgorde?

  1. A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
  2. B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
  3. C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
  4. D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
  5. E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
  6. F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Albanië als nieuw EU-land

Vraag 32 2 punten

Albanië wil lid worden van de Europese Unie (EU). Veel EU-landen twijfelen of Albanië al toe is aan een EU-lidmaatschap. Daarnaast moet een land voldoen aan strenge voorwaarden om lid te worden van de EU. Door het lidmaatschap van de EU kan de werkloosheid in Albanië gaan dalen. Leg in twee stappen uit dat door het lidmaatschap van de EU de werkloosheid in Albanië kan gaan dalen.

Bekijk het antwoord
  • Legt in twee stappen uit dat de werkloosheid in Albanië kan dalen: door het EU-lidmaatschap nemen de export naar andere EU-landen en de productie in Albanië toe, waardoor de werkgelegenheid en de vraag naar werknemers stijgen; of: door het EU-lidmaatschap ontstaat vrij verkeer van personen, waardoor Albanese werklozen werk zoeken in de EU (2p)

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 1 punt

Albanië wil lid worden van de Europese Unie (EU). Veel EU-landen twijfelen of Albanië al toe is aan een EU-lidmaatschap. Daarnaast moet een land voldoen aan strenge voorwaarden om lid te worden van de EU. Door het lidmaatschap van de EU kan de werkloosheid in Albanië ook stijgen. Hieronder staan vijf economische verschijnselen: 1 Albanië wordt lid van de EU. 2 De concurrentie vanuit het buitenland neemt toe. 3 De productie in Albanië daalt. 4 De vraag naar werknemers in Albanië daalt. 5 De werkloosheid in Albanië neemt toe. In welke regel staan deze verschijnselen zo dat een logische gedachtegang ontstaat?

  1. A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
  2. B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
  3. C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
  4. D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
  5. E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
  6. F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 1 punt

Albanië wil lid worden van de Europese Unie (EU). Veel EU-landen twijfelen of Albanië al toe is aan een EU-lidmaatschap. Daarnaast moet een land voldoen aan strenge voorwaarden om lid te worden van de EU. Tegenstanders van toetreding van Albanië tot de EU vrezen dat er sprake zal zijn van verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt, dat wil zeggen: Albanese werknemers bezetten banen in Nederland in plaats van Nederlandse werknemers. Waardoor kan het Albanese lidmaatschap van de EU het mogelijk maken dat werknemers uit Albanië de Nederlandse werknemers gaan verdringen op de Nederlandse arbeidsmarkt?

  1. A Door het lidmaatschap hoeven Albanezen die in Nederland werken geen belasting te betalen.
  2. B Door het lidmaatschap hoeven Nederlandse werkgevers de Albanezen minder loon te betalen.
  3. C Door het lidmaatschap mag Nederland Albanese werknemers niet meer weigeren.
  4. D Door het lidmaatschap moet een werkgever evenveel Albanese als Nederlandse werknemers in dienst nemen.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 34 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Texels werk

Vraag 28 1 punt

Texel is het grootste Nederlandse Waddeneiland. Voor de eilandbewoners is toerisme een belangrijke bron van inkomsten. Het eiland trekt jaarlijks meer dan een miljoen toeristen, van wie 20% verblijft in een hotel.

Op Texel behoren 7.500 personen tot de actieve beroepsbevolking. Van deze beroepsbevolking werkt 75% in de toeristische sector. Vier van de tien werknemers in de toeristische sector werkt in deeltijd.

Bereken het aantal eilandbewoners in de toeristische sector, dat werkzaam is in deeltijd. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal eilandbewoners in de toeristische sector dat in deeltijd werkt: 7.500 × 0,75 × 0,40 = 2.250 personen (1p)

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

Texel is het grootste Nederlandse Waddeneiland. Voor de eilandbewoners is toerisme een belangrijke bron van inkomsten. Het eiland trekt jaarlijks meer dan een miljoen toeristen, van wie 20% verblijft in een hotel.

Bart werkt bij een schapenboerderij. Schapenhouderij is de tweede grote bron van inkomsten op Texel. De verkoop van schapenkaas, schapenvachten en andere schaap-gerelateerde producten zorgt voor inkomsten uit de schapenhouderij. De schapenboerderij waar Bart werkt, heeft maatregelen genomen om de arbeidsproductiviteit te verhogen.

Bart verwacht dat hij door de verhoging van de arbeidsproductiviteit werkloos wordt.

Leg uit dat een hogere arbeidsproductiviteit kan leiden tot Barts werkloosheid.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat bij een stijgende arbeidsproductiviteit met minder arbeid hetzelfde (of meer) geproduceerd kan worden (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 1 punt

Texel is het grootste Nederlandse Waddeneiland. Voor de eilandbewoners is toerisme een belangrijke bron van inkomsten. Het eiland trekt jaarlijks meer dan een miljoen toeristen, van wie 20% verblijft in een hotel.

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Er is sprake van werkloosheid als de vraag naar arbeid …(1)… (groter / kleiner) is dan het aanbod van arbeid. Werkloosheid die ontstaat ten gevolge van een wijziging van de manier van produceren, noemen we …(2)… (conjuncturele / structurele) werkloosheid.

Bekijk het antwoord
  • Kiest bij (1) kleiner en bij (2) structurele (1p)

Indien twee juist 1; indien een of geen juist 0.

Vraag 30 in het hele examen

Informatiebron 7 procentuele werkloosheid op Texel en in Nederland van 1 januari 2003 tot 1 januari 2015

procentuele werkloosheid op Texel en in Nederland van 1 januari 2003 tot 1 januari 2015
Informatiebron 7

Lijngrafiek van de procentuele werkloosheid, van 1 januari 2003 tot 1 januari 2015. Verticale as: percentage, van 2,0 tot 8,0. Horizontale as: de jaren 2003 tot en met 2015. Nederland is de doorgetrokken lijn, Texel is de gestippelde lijn.

JaarNederlandTexel
20034,83,8
20045,74,2
20055,94,3
20065,03,8
20074,23,3
20083,73,0
20094,43,3
20105,03,7
20115,03,6
20125,84,0
20137,35,2
20147,45,3
20156,94,7

Vraag 31 2 punten

Texel is het grootste Nederlandse Waddeneiland. Voor de eilandbewoners is toerisme een belangrijke bron van inkomsten. Het eiland trekt jaarlijks meer dan een miljoen toeristen, van wie 20% verblijft in een hotel.

Bart wordt inderdaad ontslagen en gaat op zoek naar een nieuwe baan. Hij denkt dat zijn kans op werk groter is als hij op Texel blijft. In de Texelsche Courant vindt hij een grafiek waarin de werkloosheid op Texel met die in heel Nederland wordt vergeleken.

Gebruik informatiebron 7.

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste getallen te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste getallen in. Kies uit de getallen die tussen haakjes staan.

De procentuele werkloosheid is op 1 januari 2015 op Texel afgerond …(1)… (2,2% / 31,9% / 46,8%) lager dan in heel Nederland. De grootste procentuele daling van de werkloosheid op Texel, ten opzichte van het jaar daarvoor, vindt plaats in het jaar …(2)… (2005 / 2006 / 2014).

Bekijk het antwoord
  • 1. 31,9%
  • 2. 2006

Vraag 31 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Waar zijn de vakmensen gebleven?

Opgavetekst

Informatiebron 5 in- en uitstroom in de bouw 2008-2016

in- en uitstroom in de bouw 2008-2016
Informatiebron 5 bron: CBS

Schema van de in- en uitstroom van bouwvakkers, 2008 tot 2016. Bouwvakkers in 2008: 483 duizend. Blijvers: 251 duizend. Definitieve uitstroom: 196 duizend. Herintreders: 36 duizend. Nieuwe instroom: 123 duizend. Bouwvakkers in 2016: 410 duizend.

Vraag 27 1 punt

Gedurende de economische crisis in 2008 vertrokken veel werknemers uit de bouwsector, omdat er onvoldoende werk was. In 2016 is de situatie totaal veranderd. Er is een groot tekort aan vakmensen: loodgieters, stratenmakers, timmerlieden en elektriciens. De vraag naar deze vakmensen is enorm toegenomen, vooral door de groeiende productie van nieuwbouwwoningen en bedrijfsgebouwen.

Is de arbeidsmarkt voor vakmensen in de bouw ruimer of krapper geworden in 2016, ten opzichte van 2008? Leg je antwoord uit.

Bekijk het antwoord
  • Antwoordt krapper en legt uit dat er in 2016 veel vraag naar vakmensen in de bouw is én te weinig aanbod van vakmensen, dus een tekort aan personeel (in 2008 was dit andersom: weinig vraag en veel aanbod, met veel werkloosheid) (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 1 punt

Gedurende de economische crisis in 2008 vertrokken veel werknemers uit de bouwsector, omdat er onvoldoende werk was. In 2016 is de situatie totaal veranderd. Er is een groot tekort aan vakmensen: loodgieters, stratenmakers, timmerlieden en elektriciens. De vraag naar deze vakmensen is enorm toegenomen, vooral door de groeiende productie van nieuwbouwwoningen en bedrijfsgebouwen.

De arbeidsproductiviteit in de bouwsector blijft achter bij andere sectoren. Hierdoor is de bouw nog relatief arbeidsintensief. Door het toenemende tekort aan vakmensen lopen bouwactiviteiten vertraging op.

Gebruik informatiebron 5.

Leg uit dat het minder vertraging van de bouwactiviteiten zou geven als de bouwsector kapitaalintensiever zou werken.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat bij een kapitaalintensieve productie een hogere productie kan worden opgevangen door hogere investeringen in kapitaalgoederen, en dat dit voor de hoeveelheid werknemers niet opgaat (1p)

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 2 punten

Gedurende de economische crisis in 2008 vertrokken veel werknemers uit de bouwsector, omdat er onvoldoende werk was. In 2016 is de situatie totaal veranderd. Er is een groot tekort aan vakmensen: loodgieters, stratenmakers, timmerlieden en elektriciens. De vraag naar deze vakmensen is enorm toegenomen, vooral door de groeiende productie van nieuwbouwwoningen en bedrijfsgebouwen.

Gebruik informatiebron 5.

De nieuwe instroom bestaat voor een deel uit 21.952 vakmensen die direct na het behalen van het diploma aan de slag zijn gegaan. Deze vakmensen worden de junior bouwers genoemd. Van de definitieve uitstromers ging 20% met pensioen.

Bereken hoeveel junior bouwers per 1.000 gepensioneerden de bouwwereld in deze periode betraden. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal pensioenuitstromers: 196.000 × 0,20 = 39.200 (1p)
  • Berekent het aantal junior bouwers per 1.000 gepensioneerden: 21.952 / 39.200 × 1.000 = 560 (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 1 punt

Gedurende de economische crisis in 2008 vertrokken veel werknemers uit de bouwsector, omdat er onvoldoende werk was. In 2016 is de situatie totaal veranderd. Er is een groot tekort aan vakmensen: loodgieters, stratenmakers, timmerlieden en elektriciens. De vraag naar deze vakmensen is enorm toegenomen, vooral door de groeiende productie van nieuwbouwwoningen en bedrijfsgebouwen.

Na 2008 vertrokken 196.000 vakmensen definitief uit de bouw.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden of getallen in. Kies uit de woorden of getallen die tussen haakjes staan.

Een deel van de ex-werknemers vond werk in een andere bedrijfstak, vooral omdat ze gebruik hebben gemaakt van de …(1)… (omscholingsmogelijkheden / bijscholingsmogelijkheid) vanuit het UWV-werkbedrijf. Van alle werknemers die na 2008 de bouwsector verlieten, zijn er 36.000 vóór 2016 weer teruggekeerd. Deze herintreders vormen afgerond …(2)… (7,5% / 15,5% / 40,6%) van alle werknemers die na 2008 de bouwsector verlieten.

Bekijk het antwoord
  • Kiest bij (1) omscholingsmogelijkheden en bij (2) 15,5% (1p)

Indien twee juist 1; indien een of geen juist 0.

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 2 punten

Gedurende de economische crisis in 2008 vertrokken veel werknemers uit de bouwsector, omdat er onvoldoende werk was. In 2016 is de situatie totaal veranderd. Er is een groot tekort aan vakmensen: loodgieters, stratenmakers, timmerlieden en elektriciens. De vraag naar deze vakmensen is enorm toegenomen, vooral door de groeiende productie van nieuwbouwwoningen en bedrijfsgebouwen.

Arbeidsmarktdeskundigen voorspellen dat meer bouwvakkers zich zullen aanbieden als de schaarste aan personeel in de bouw doorzet.

Waardoor zullen weer meer bouwvakkers zich aanbieden? Noem twee manieren.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste manier waardoor meer bouwvakkers zich aanbieden, bijvoorbeeld: als de lonen in de bouw stijgen, als de werktijden verbeteren, als de secundaire arbeidsvoorwaarden verbeteren of als meer buitenlandse vakmensen zich aanmelden (1p)
  • Noemt een tweede, andere juiste manier waardoor meer bouwvakkers zich aanbieden (zie de voorbeelden) (1p)

Vraag 31 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Thijs gaat voor het goede doel

Vraag 13 2 punten

Thijs is 17 jaar en zit in 4 vmbo. Als bijbaantje maakt hij een website voor Harold. Daarmee verdient Thijs € 8 netto per uur. De kinderbijslag wordt door zijn ouders elke maand op zijn bankrekening overgemaakt.

Thijs wil in de drie vakantiemaanden voor Harold gaan werken. Als een jongere te veel verdient, stopt de kinderbijslag. Het maximumbedrag dat mag worden bijverdiend is € 1.266 netto per kwartaal.

Thijs is benieuwd hoeveel uren hij dan maximaal per maand kan werken en toch zijn volledige kinderbijslag kan behouden.

Bereken in twee decimalen hoeveel uren Thijs maximaal gemiddeld per maand voor Harold mag werken in deze drie vakantiemaanden en toch zijn volledige kinderbijslag kan behouden. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het maximumbedrag per maand: € 1.266 / 3 = € 422 (1p)
  • Berekent het aantal uren per maand: € 422 / € 8 = 52,75 uren (1p)

Vraag 13 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Op de beroepenmarkt

Vraag 1 1 punt

Selma is leerling in 4 vmbo op het Koningin Maxima College. De school organiseert een beroepenmarkt, waar mensen vertellen over hun beroep. De leerlingen worden zo geholpen om een juiste studiekeuze te maken. Selma kiest voor een presentatie in de richting ‘commercieel’. Een bloemenverkoper vertelt hoe hij met zijn bedrijf begon. Hij vertelt over de verschillende juridische ondernemingsvormen waaruit hij moest kiezen. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • 1. eenmanszaak
  • 2. nog wel

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 4 1 punt

Selma is leerling in 4 vmbo op het Koningin Maxima College. De school organiseert een beroepenmarkt, waar mensen vertellen over hun beroep. De leerlingen worden zo geholpen om een juiste studiekeuze te maken. Selma kiest voor een presentatie in de richting ‘commercieel’. Een bloemenverkoper vertelt hoe hij met zijn bedrijf begon. Hij vertelt over de verschillende juridische ondernemingsvormen waaruit hij moest kiezen. Selma gaat daarna naar de presentatie van een arbeidsdeskundige van het UWV. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • 1. arbeidsbemiddeling
  • 2. werklozen

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Selma is leerling in 4 vmbo op het Koningin Maxima College. De school organiseert een beroepenmarkt, waar mensen vertellen over hun beroep. De leerlingen worden zo geholpen om een juiste studiekeuze te maken. Selma kiest voor een presentatie in de richting ‘commercieel’. Een bloemenverkoper vertelt hoe hij met zijn bedrijf begon. Hij vertelt over de verschillende juridische ondernemingsvormen waaruit hij moest kiezen. Volgens de arbeidsdeskundige beïnvloeden de arbeidsvraag en het arbeidsaanbod elkaar. Maak de zinnen van deze arbeidsdeskundige kloppend door de juiste woorden te kiezen. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • 1. ruime
  • 2. stijgt

Vraag 6 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Hoeveel werklozen hebben we?

Vraag 18 1 punt

Theo en Wanda, twee economiestudenten uit Heerlen, discussiëren over een nieuwe, internationale berekening van de beroepsbevolking. Tot 1 januari 2015 telde het CBS alleen werkenden en geregistreerde werklozen mee die minimaal 12 uur per week (willen) werken. Deze grens is nu verlaagd naar 1 uur per week. Noem een oorzaak waardoor de beroepsbevolking toeneemt door de nieuwe berekening.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste oorzaak. Voorbeeld van een juiste oorzaak: Het aanbod van arbeid (werkenden en werklozen) neemt toe, doordat werkenden en werklozen die eerst niet meetelden nu wel meegeteld worden. (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 1 punt

Theo en Wanda, twee economiestudenten uit Heerlen, discussiëren over een nieuwe, internationale berekening van de beroepsbevolking. Tot 1 januari 2015 telde het CBS alleen werkenden en geregistreerde werklozen mee die minimaal 12 uur per week (willen) werken. Deze grens is nu verlaagd naar 1 uur per week. Wanda valt echter nog iets op: “Vooral het aandeel van de jongeren in de beroepsbevolking stijgt sterk door de nieuwe berekening.” Wat is daarvan de oorzaak?

  1. A Vooral jongeren hebben banen van meer dan 12 uren per week.
  2. B Vooral jongeren hebben banen van minder dan 12 uren per week.
  3. C Vooral ouderen hebben banen van meer dan 12 uren per week.
  4. D Vooral ouderen hebben banen van minder dan 12 uren per week.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 19 in het hele examen

Informatiebron 4 beroepsbevolking oude en nieuwe berekening op 1 januari 2015

werkzame beroepsbevolkingwerkloze beroepsbevolkingtotaal beroepsbevolking
oud7.099.400600.6007.700.000
nieuw7.492.500607.5008.100.000

Vraag 20 1 punt

Theo en Wanda, twee economiestudenten uit Heerlen, discussiëren over een nieuwe, internationale berekening van de beroepsbevolking. Tot 1 januari 2015 telde het CBS alleen werkenden en geregistreerde werklozen mee die minimaal 12 uur per week (willen) werken. Deze grens is nu verlaagd naar 1 uur per week. Het aantal werklozen is in januari 2015 licht gestegen en toch is de werkloosheid relatief gedaald. Gebruik informatiebron 4. Wanda heeft het werkloosheidspercentage op de oude manier berekend en komt uit op 7,8%. Bereken in één decimaal het werkloosheidspercentage volgens de nieuwe berekening. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het werkloosheidspercentage volgens de nieuwe berekening in één decimaal: $\frac{607.500}{8.100.000} \cdot 100\% = 7{,}5\%$. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

Theo en Wanda, twee economiestudenten uit Heerlen, discussiëren over een nieuwe, internationale berekening van de beroepsbevolking. Tot 1 januari 2015 telde het CBS alleen werkenden en geregistreerde werklozen mee die minimaal 12 uur per week (willen) werken. Deze grens is nu verlaagd naar 1 uur per week. Gebruik informatiebron 4. Maak van onderstaande zin een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Bekijk het antwoord
  • 1. stijgt
  • 2. daalt

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Theo en Wanda, twee economiestudenten uit Heerlen, discussiëren over een nieuwe, internationale berekening van de beroepsbevolking. Tot 1 januari 2015 telde het CBS alleen werkenden en geregistreerde werklozen mee die minimaal 12 uur per week (willen) werken. Deze grens is nu verlaagd naar 1 uur per week. Wanda: “Ook al wordt de berekening van de werkloosheid veranderd, toch geven deze cijfers nog geen volledig beeld van het aantal werklozen.” Welk argument kan zij hiervoor noemen?

  1. A De frictiewerkloosheid wordt niet meeberekend.
  2. B De frictiewerkloosheid wordt wel meeberekend.
  3. C De verborgen werkloosheid wordt niet meeberekend.
  4. D De verborgen werkloosheid wordt wel meeberekend.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 22 in het hele examen

Informatiebron 5 aandeel werkenden in Europa met een deeltijdbaan in 2015

landdeeltijdpercentage
Zweden24%
Italië17%
België23%
Duitsland24%
Frankrijk17%
EU-gemiddelde19%

Vraag 23 1 punt

Theo en Wanda, twee economiestudenten uit Heerlen, discussiëren over een nieuwe, internationale berekening van de beroepsbevolking. Tot 1 januari 2015 telde het CBS alleen werkenden en geregistreerde werklozen mee die minimaal 12 uur per week (willen) werken. Deze grens is nu verlaagd naar 1 uur per week. De werkzame beroepsbevolking in Nederland telt in 2015 gemiddeld 7,4 miljoen mensen. Binnen deze groep hadden gemiddeld 3,848 miljoen mensen een volledige baan. Gebruik bovenstaande tekst en informatiebron 5. Volgens Wanda werd er in Nederland veel in deeltijd gewerkt, vergeleken met andere EU-landen. Bereken het gemiddelde deeltijdpercentage voor de Nederlandse arbeidsmarkt in 2015. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het gemiddelde deeltijdpercentage: $\frac{7{,}4 - 3{,}848}{7{,}4} \cdot 100\% = 48\%$. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Make in India

Opgavetekst

informatiebron 5 economische gegevens van Nederland en India in 2018 in US$

gegevensNederlandIndia
bevolkingsomvang17 miljoen1,3 miljard
nationaal inkomen$ 901.170 miljard$ 2.264 miljard
inkomen per hoofd van de bevolking$ 53.010$ 1.710
economische groei2,2%7,6%
inflatie1,0%3,6%
werkloosheid4,8%8%
beroepsbevolking8 miljoen510 miljoen
% bevolking onder armoedegrens8,8%21,9%
bijdrage sectoren aan het nationaal inkomen: landbouw2%28%
bijdrage sectoren aan het nationaal inkomen: industrie23%29%
bijdrage sectoren aan het nationaal inkomen: diensten75%43%
verdeling van de beroepsbevolking: landbouw2%47%
verdeling van de beroepsbevolking: industrie16%22%
verdeling van de beroepsbevolking: diensten82%31%

Vraag 43 1 punt

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 5 in de bijlage.
India kende in de afgelopen jaren een forse economische groei. Toch noemen we India een ontwikkelingsland, een land waar de welvaart veel lager is dan in Nederland.
De Indiase regering verwacht dat vooral mensen in de grote steden zullen profiteren van de stijging van de werkgelegenheid en de mensen op het platteland veel minder.
Geef een reden waarom bedrijven zich eerder zullen vestigen in stedelijke gebieden dan op het platteland.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste reden, bijvoorbeeld: de infrastructuur in stedelijke gebieden is beter ontwikkeld; het opleidingsniveau in stedelijke gebieden is hoger; er is een groter aanbod van arbeidskrachten in stedelijke gebieden. (1p)

Vraag 43 in het hele examen

2018, tijdvak 1: De Boskabouter

Vraag 14 1 punt

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 5 en 6 in de bijlage.
In Groningen ligt attractiepark De Boskabouter. Het is een park waar veel gezinnen komen voor een gezellig dagje uit. Het park heeft een speeltuin, een kinderboerderij en een snackrestaurant.
Het lukt De Boskabouter het laatste jaar niet om winst te maken. Het aantal bezoekers loopt terug en de kosten stijgen. Berend zoekt, samen met zijn vrouw Barbara, naar oplossingen om het park weer winstgevend te maken.
Berend wil het aantal medewerkers beperken. Zo kunnen entreekaartjes ook ‘online’ worden gekocht. Bezoekers betalen online en printen zelf de kaartjes uit. Dat is voordeliger voor het park en er zijn ook voordelen voor de bezoekers.
Noem een voordeel voor de bezoekers van de online kaartjesverkoop.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juist voordeel voor de bezoekers van de online kaartjesverkoop, bijvoorbeeld: de wachttijd voor de kassa kan korter worden. (1p)

Vraag 14 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Leve de robot?

Vraag 22 1 punt

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.
Begin oktober 2014 berichtten kranten in Nederland over de gevolgen van de komst van robots voor onze economie. Vooral in de industrie zijn productierobots enorm in opkomst. Economen vrezen dat deze technologische vooruitgang leidt tot grotere werkloosheid onder mbo- en lager opgeleiden.
Welk soort werkloosheid neemt toe door het gebruik van robots en waarom?

  1. A conjuncturele werkloosheid, want het is een verandering aan de aanbodkant van de economie
  2. B conjuncturele werkloosheid, want het is een verandering aan de vraagkant van de economie
  3. C structurele werkloosheid, want het is een verandering aan de aanbodkant van de economie
  4. D structurele werkloosheid, want het is een verandering aan de vraagkant van de economie
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 1 punt

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.
Begin oktober 2014 berichtten kranten in Nederland over de gevolgen van de komst van robots voor onze economie. Vooral in de industrie zijn productierobots enorm in opkomst. Economen vrezen dat deze technologische vooruitgang leidt tot grotere werkloosheid onder mbo- en lager opgeleiden.
Er zijn echter ook veel economen die juist de voordelen van robots voor de werkgelegenheid zien.
Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 Robots vervangen productiemedewerkers in Nederland.
2 De concurrentiepositie van Nederland verbetert.
3 De productiekosten dalen in Nederland.
4 De productie in Nederland groeit.
5 De vraag naar arbeid in Nederland neemt toe.
In welke regel staan de verschijnselen in een zodanige volgorde dat ze de gedachtegang van deze economen goed weergeven?

  1. A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
  2. B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
  3. C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
  4. D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
  5. E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
  6. F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 1 punt

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.
Begin oktober 2014 berichtten kranten in Nederland over de gevolgen van de komst van robots voor onze economie. Vooral in de industrie zijn productierobots enorm in opkomst. Economen vrezen dat deze technologische vooruitgang leidt tot grotere werkloosheid onder mbo- en lager opgeleiden.
Een productierobot is een programmeerbare machine, die zelfstandig verschillende taken uit kan voeren. Vooral in de industrie worden veel robots gebruikt om sneller, goedkoper en nauwkeuriger taken uit te voeren.
Leg uit dat de arbeidsproductiviteit kan stijgen door het gebruik van productierobots.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat door productie met een robot met minder werknemers hetzelfde (of meer) geproduceerd kan worden, waardoor de productie per werknemer stijgt. (1p)

Vraag 24 in het hele examen

informatiebron 9 enkele landen en het aantal productierobots (x 1.000) in die landen

enkele landen en het aantal productierobots (x 1.000) in die landen
informatiebron 9 bron: IFR

Cirkeldiagram met vijf landen en de rest (overig). Aantal productierobots (x 1.000): Japan 300; VS 182; Duitsland 168; Zuid-Korea 156; China 133; overig 393.

Vraag 25 2 punten

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.
Begin oktober 2014 berichtten kranten in Nederland over de gevolgen van de komst van robots voor onze economie. Vooral in de industrie zijn productierobots enorm in opkomst. Economen vrezen dat deze technologische vooruitgang leidt tot grotere werkloosheid onder mbo- en lager opgeleiden.
Door de International Federation of Robotics (IFR) is een groot onderzoek gedaan naar de hoeveelheid productierobots die wereldwijd in gebruik zijn. In 2013 zijn in Nederland 7.400 productierobots in gebruik.
Gebruik informatiebron 9.
Bereken in één decimaal hoeveel procent van het wereldwijde aantal productierobots in Nederland in 2013 in gebruik is. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het totale aantal productierobots in de wereld: $(300 + 182 + 168 + 156 + 133 + 393) \cdot 1.000 = 1.332.000$. (1p)
  • Berekent het percentage van de wereldwijde productierobots in Nederland: $\frac{7.400}{1.332.000} \cdot 100\% = 0{,}6\%$. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

informatiebron 10 robotdichtheid: aantal robots per 10.000 werknemers in de industrie in 2013

robotdichtheid: aantal robots per 10.000 werknemers in de industrie in 2013
informatiebron 10

Staafdiagram (liggend). Per land het aantal robots per 10.000 werknemers in de industrie, met de plaats op de ranglijst: 1. Zuid-Korea 437; 2. Japan 323; 3. Duitsland 282; 4. Zweden 174; 5. België 169; 6. Denemarken 166; 7. Italië 153; 8. VS 152; 15. Nederland 93; 28. China 30. Horizontale as: 0 tot 500.

Vraag 26 1 punt

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.
Begin oktober 2014 berichtten kranten in Nederland over de gevolgen van de komst van robots voor onze economie. Vooral in de industrie zijn productierobots enorm in opkomst. Economen vrezen dat deze technologische vooruitgang leidt tot grotere werkloosheid onder mbo- en lager opgeleiden.
Volgens de IFR is het lage percentage productierobots een gevolg van het feit dat Nederland relatief weinig industriële bedrijven kent. In 2013 zijn in Nederland 7.400 productierobots in gebruik.
Gebruik informatiebron 10.
Bereken het aantal werknemers in Nederland dat in 2013 werkzaam was in de industrie. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal werknemers in de industrie: $\frac{7.400 \cdot 10.000}{93} = 795.699$. (1p)

Een andere manier van afronden ook goed rekenen.

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 1 punt

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.
Begin oktober 2014 berichtten kranten in Nederland over de gevolgen van de komst van robots voor onze economie. Vooral in de industrie zijn productierobots enorm in opkomst. Economen vrezen dat deze technologische vooruitgang leidt tot grotere werkloosheid onder mbo- en lager opgeleiden.
Volgens de IFR is de positie van China opvallend. Met 133.000 robots heeft China een hoge positie. China staat echter qua robotdichtheid slechts op een 28e plaats.
Gebruik informatiebron 9 en 10.
Verklaar dat China, ondanks de grote hoeveelheid robots, toch een lagere positie heeft qua robotdichtheid dan Nederland.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat China veel meer werknemers in de industrie heeft dan Nederland, waardoor China lager scoort op het aantal robots per 10.000 werknemers. (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 1 punt

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.
Begin oktober 2014 berichtten kranten in Nederland over de gevolgen van de komst van robots voor onze economie. Vooral in de industrie zijn productierobots enorm in opkomst. Economen vrezen dat deze technologische vooruitgang leidt tot grotere werkloosheid onder mbo- en lager opgeleiden.
De Nederlandse regering ziet ook de nadelige effecten van robots voor de werkgelegenheid in de industrie, maar toch wil zij het gebruik van robots stimuleren.
Geef een reden waarom de regering de toename van het aantal robots wil stimuleren.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste reden: door mee te gaan met deze ontwikkeling in robots kan Nederland de concurrentiepositie vergeleken met andere landen handhaven of verbeteren. (1p)

Vraag 28 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Een goede start

Vraag 8 1 punt

Een mbo diploma niveau 2 is een startkwalificatie. Een startkwalificatie zorgt ervoor dat de kans op een baan stijgt en deze heeft een positieve invloed op het inkomen van jongeren. Jongeren met startkwalificatie verdienen gemiddeld € 32.500 per jaar, terwijl jongeren zonder startkwalificatie gemiddeld € 24.050 verdienen.

Bereken hoeveel procent jongeren zonder startkwalificatie gemiddeld per jaar minder verdienen dan jongeren met startkwalificatie. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het percentage: $\frac{€ 32.500 - € 24.050}{€ 32.500} \cdot 100\% = 26\%$ (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 1 punt

Nederlandse jongeren met een verstandelijke of lichamelijke beperking krijgen een vrijstelling van de kwalificatieplicht. Zij kunnen in aanmerking komen voor een sociale voorziening, zoals de Wajong-uitkering.

→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

De Wajong-uitkering wordt betaald uit …(1)… (sociale premies / de algemene middelen van de overheid). Als werkende jongeren na hun 18e jaar arbeidsongeschikt worden, hebben zij recht op een WIA-uitkering (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen). De WIA is een …(2)… (volksverzekering / werknemersverzekering).

Bekijk het antwoord
  • 1. de algemene middelen van de overheid
  • 2. werknemersverzekering

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Als het lukt om meer jongeren in Nederland aan betaald werk te helpen, heeft dit invloed op de verhouding niet-actieven en actieven (de i/a-ratio) en daarmee op de betaalbaarheid van de sociale zekerheid in Nederland. De i/a-ratio wordt berekend door het aantal niet-actieven te delen door het aantal actieven.

→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Door de groei van het aantal jongeren met betaald werk wordt de i/a-ratio …(1)… (hoger / lager). Hierdoor …(2)… (daalt / stijgt) de betaalbaarheid van de sociale zekerheid in Nederland.

Bekijk het antwoord
  • 1. lager
  • 2. stijgt

Vraag 10 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Naar het mbo

Opgavetekst

Bron 11

instrument marketingmixuitwerking
apersoneelsbeleid1De school is actief op Facebook, Twitter en Instagram.
bplaatsbeleid2De school biedt veel opleidingen op verschillende niveaus.
cproductbeleid3Alle docenten zijn aanwezig tijdens de open dag.
dpromotiebeleid4De school is gemakkelijk bereikbaar met openbaar vervoer.

Vraag 24 1 punt

Lindy zegt: “Manon, je moet niet kijken naar de kosten van een opleiding. Je kunt beter opleidingen vergelijken op grond van het loon dat je later kunt verdienen als je een baan hebt. Studeren is tenslotte investeren in jezelf.”

→ Noem, naast de gevolgde opleiding, nog twee factoren die de hoogte van het loon kunnen bepalen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende factoren die de hoogte van het loon kunnen bepalen: de mate van verantwoordelijkheid, de schaarste op de arbeidsmarkt, de ervaring, de leeftijd. (1p)

Twee juiste factoren geven 1 punt; één of geen juist 0 punten.

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

Lindy en Manon concluderen: “Ook het kiezen van een vervolgopleiding is economie.”

→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Ook het kiezen van een vervolgopleiding is economie. Economie gaat over …(1)… (behoeften / gewoonten) van mensen en de keuzes die dat met zich meebrengt. De kans op werk in je toekomstige beroep kan ook de keuze bepalen. Als gevolg van …(2)… (bedrijfstijdverlenging / technologische ontwikkelingen) zullen bepaalde beroepen verdwijnen. Er ontstaat in deze beroepen dan …(3)… (conjuncturele / structurele) werkloosheid.

Bekijk het antwoord
  • Vult de drie woorden juist in: (1) behoeften, (2) technologische ontwikkelingen, (3) structurele. (2p)

Puntentabel: indien drie juist 2 punten; indien twee juist 1 punt; indien één of geen juist 0 punten. Juiste woorden: (1) behoeften, (2) technologische ontwikkelingen, (3) structurele.

Vraag 25 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Meer of minder overheid?

Opgavetekst

informatiebron 6 deel van de salarisspecificatie van Dieuwertje

loongegevens
sociale premies€ 108
loonheffing€ 732
nettoloon€ 1.560

informatiebron 7 de i/a-ratio

i/a-ratio = $\frac{\text{aantal inactieven}}{\text{aantal actieven}}$

De i/a-ratio geeft de verhouding weer tussen het aantal uitkeringsgerechtigden (inactieven of niet-actieven) en diegenen die de uitkering betalen (actieven).

Vraag 34 1 punt

Dieuwertje vervolgt: “Bovendien blijft het aantal inactieven groeien. En het zijn de werkenden (ik dus nu ook) die de premies betalen waaruit de uitkeringen gefinancierd worden.”

Gebruik informatiebron 7.
In 2016 werd de i/a-ratio berekend op 0,46. In hetzelfde jaar waren er 6,2 miljoen geregistreerde actieven.
→ Bereken het aantal inactieven in 2016. Schrijf je berekening op.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal inactieven: $0{,}46 \cdot 6.200.000 = 2.852.000$ (1p)

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 2 punten

”Volgens mij kan het hoge aantal inactieven ook leiden tot nog meer werkloosheid.”

→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2), (3) en (4) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Door het hoge aantal inactieven moet de groep actieven een …(1)... (hogere / lagere) premie voor de sociale zekerheid betalen. Daardoor …(2)… (daalt / stijgt) het besteedbaar inkomen van de actieven. Vervolgens kan dit leiden tot ...(3)… (meer / minder) productie en uiteindelijk tot …(4)… (meer / minder) werkloosheid.

Bekijk het antwoord
  • Vult de vier woorden juist in: (1) hogere, (2) daalt, (3) minder, (4) meer. (2p)

Puntentabel: indien vier juist 2 punten; indien drie of twee juist 1 punt; indien één of geen juist 0 punten. Let op mogelijke doorwerkfouten. Juiste woorden: (1) hogere, (2) daalt, (3) minder, (4) meer.

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 2 punten

“Het is juist de overheid die met het ontvangen belastinggeld voor veel banen zorgt”, zegt Rayan. “Ik kan daar talloze voorbeelden van noemen ….”

→ Maak met een voorbeeld duidelijk dat de overheid met het ontvangen belastinggeld zorgt voor werkgelegenheid. Licht je antwoord toe.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juist voorbeeld met een toelichting, elk 1 punt, bijvoorbeeld: (a) de overheid investeert in de infrastructuur, en deze investeringen leveren werk op voor bedrijven; of (b) de overheid verzorgt sociale uitkeringen, waardoor de bestedingen van burgers toenemen en er meer geproduceerd moet worden; of (c) de overheid is een grote werkgever, en de ambtenaren (ontvangen een inkomen en) besteden hun inkomen. (2p)

Vraag 36 in het hele examen

Hoe vaak arbeidsmarkt in het examen komt

Vragen over arbeidsmarkt per centraal examen economie vmbo-gl/tl. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 117-19, 33-34513%
2026, tijdvak 21, 24-28615%
2025, tijdvak 139-40, 4337%
2025, tijdvak 26-10, 12, 15, 36, 38920%
2024, tijdvak 16, 41, 4337%
2024, tijdvak 211, 13, 15, 25-27, 38-431229%
2023, tijdvak 117-21513%
2023, tijdvak 217-21, 40-441024%
2022, tijdvak 19, 15, 41-42410%
2022, tijdvak 25, 27, 39-42615%
2022, tijdvak 317-22, 32-34920%
2021, tijdvak 128-31410%
2021, tijdvak 227-31513%
2021, tijdvak 31313%
2019, tijdvak 11, 4, 6, 18-23922%
2019, tijdvak 24313%
2018, tijdvak 114, 22-28819%
2018, tijdvak 28-10, 24-25, 34-36823%

In 18 van de 18 ingedeelde examens economie vmbo-gl/tl staat een vraag over arbeidsmarkt, samen 108 vragen (15% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2024, tijdvak 2: 12 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 15% van de vragen over arbeidsmarkt, daarvoor 15%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met arbeidsmarkt

Maak de 15 nieuwste examenvragen over arbeidsmarkt online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over arbeidsmarkt

Andere onderwerpen economie vmbo-gl/tl

Arbeidsmarkt op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen economie vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker economie per vraagtype nakijkt, lees je op economie toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op economie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt arbeidsmarkt voor in het eindexamen economie vmbo-gl/tl?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 108 vragen over arbeidsmarkt, 15% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen economie vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over arbeidsmarkt?

In het examen van 2024, tijdvak 2, met 12 vragen: 11, 13, 15, 25-27, 38-43.

Hoe oefen ik examenvragen over arbeidsmarkt?

Op deze pagina staan alle vragen over arbeidsmarkt met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.