Examenvragen inkomen en consumptie economie vmbo-gl/tl
143 vragen over inkomen en consumptie uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Inkomen en consumptie komt in 18 van de 18 examens economie vmbo-gl/tl voor, met 143 vragen (20% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 2 (13 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over inkomen en consumptie
Per examen de vragen over inkomen en consumptie, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Meer uit je geld halen
Opgavetekst
Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 en 2 in de bijlage.
Het gezin van Mirella Kraan wil graag meer geld gaan sparen. Mirella wil de inkomsten en uitgaven van haar gezin vergelijken met de inkomsten en uitgaven van een gemiddeld gezin. Ze heeft een financieel jaaroverzicht gemaakt.
Gebruik informatiebron 1.
informatiebron 1 financieel jaaroverzicht familie Kraan
| ontvangen inkomsten | werkelijke uitgaven | ||
|---|---|---|---|
| netto inkomen | € 42.090 | dagelijkse huishoudelijke uitgaven | € 9.000 |
| kinderbijslag | € 2.560 | vaste lasten | € 23.000 |
| rente | € 250 | incidentele uitgaven | € 12.900 |
| totaal | € 44.900 | totaal | € 44.900 |
Vraag 1 2 punten
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Het financiële jaaroverzicht is ...(1)... (niet / wel) een voorbeeld van een begroting. In dit overzicht is de functie van geld een ...(2)... (rekenmiddel / ruilmiddel). De ontvangen rente van het gezin Kraan noemen we ...(3)... (creditrente / debetrente).
Bekijk het antwoord
- (1) niet
- (2) rekenmiddel
- (3) creditrente
Op de website van het Nibud vindt Mirella een onderzoek naar de inkomsten en uitgaven van gezinnen in Nederland.
Gebruik informatiebron 1.
Vraag 2 2 punten
Volgens het Nibudonderzoek zijn de dagelijkse huishoudelijke uitgaven gemiddeld 12% van het totale inkomen. De dagelijkse huishoudelijke uitgaven van het gezin Kraan zijn hoger. Bereken hoeveel euro het gezin Kraan per jaar meer uitgeeft aan dagelijkse huishoudelijke uitgaven dan de gemiddelde 12%. Schrijf ook je berekening op.
Bekijk het antwoord
voorbeeld van een juiste berekening:
- € 44.900 × 0,12 = € 5.388
- € 9.000 – € 5.388 = € 3.612
2026, tijdvak 1: Kledingdumping in Ghana
Opgavetekst
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 3 in de bijlage.
Afrika gaat tweedehandskleding uit westerse landen weren
Westerse landen dumpen massaal niet-verkochte kleding in ontwikkelingslanden. Dit komt omdat er veel goedkope kleding in de westerse landen is. In 2021 is 554.000.000 kilogram kleding als afval weggegooid of geëxporteerd naar Afrika.
Vraag 6 1 punt
In Nederland is de situatie iets anders. De Nederlandse consument kiest steeds vaker voor duurdere merkkleding.
Wat is hiervoor een juiste verklaring?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
2026, tijdvak 1: Energiearmoede
Opgavetekst
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 5 in de bijlage.
Volgens een rapport van TNO leeft ongeveer 7% van alle huishoudens in Nederland in energiearmoede. Een huishouden met energiearmoede heeft drie kenmerken:
- een slecht geïsoleerd woonhuis
- een laag inkomen
- hoge energiekosten
In het rapport is er sprake van een laag inkomen als het besteedbaar inkomen lager is dan 130% van het sociaal minimum. Het sociaal minimum bedraagt € 1.500 per maand.
Karen is sinds kort eigenaar van een woning. Ze heeft een overzicht gemaakt van haar maandelijkse inkomsten en uitgaven.
| inkomsten | uitgaven | ||
|---|---|---|---|
| nettoloon | € 1.608 | dagelijkse huishoudelijke uitgaven | € 240 |
| zorgtoeslag | € 112 | vaste lasten | € 960 |
| incidentele uitgaven | € 520 | ||
| besteedbaar inkomen | € 1.720 | totaal uitgaven | € 1.720 |
Vraag 20 1 punt
Bereken of Karen volgens het rapport een laag inkomen heeft. Schrijf ook je berekening en conclusie op.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juiste berekening:
\frac{\text{€ }1.500}{100} \times 130 = \text{€ }1.950\text{, haar besteedbaar inkomen is laag (€ 1.720)}
\frac{\text{€ }1.720}{\text{€ }1.500} \times 100\% = 114{,}7\% \text{ en dus onder de 130\%}
Opmerking
De berekening en conclusie moeten genoemd zijn voor het scorepunt.
Vraag 21 1 punt
De energiekosten bedragen voor Karen per maand € 179 voor gas en € 45 voor elektriciteit. Bereken de totale energiekosten van Karen in procenten van haar besteedbaar inkomen. Schrijf ook je berekening op.
Bekijk het antwoord
voorbeeld van een juiste berekening:
\frac{\text{€ }179 + \text{€ }45}{\text{€ }1.720} \times 100\% = 13\%
Opmerking
Een andere manier van afronden ook goed rekenen.
2026, tijdvak 2: Wie is de baas?
Opgavetekst
Wieke en Zeb hebben beiden het mbo afgerond. Nu zijn ze gediplomeerde meubelmakers. Wieke werkt bij een internationale meubelmaker: Tables du Nord. Zeb is voor zichzelf begonnen, hij is liever eigen baas.
Vraag 6 2 punten
Zeb rekent voor zijn eigen netto uurloon € 20,50. Wieke zegt tegen Zeb: “Onze meubels zijn goedkoper, maar ik krijg een hoger uurloon!” Wieke verdient € 3.297 netto per maand. Ze werkt 36 uur per week; haar vakanties worden volledig doorbetaald.
→ Laat met een berekening zien dat Wieke inderdaad een hoger uurloon ontvangt. Schrijf ook je berekening op.
Bekijk het antwoord
voorbeeld van een juiste berekening:
- Wieke verdient: € 3.297 (×)/52 12 = € 760,85 per week (1)
- (€ 760,85)/36 = € 21,13 per uur (dus hoger dan het uurloon van Zeb) (1)
Opmerking
Als de kandidaat het maandloon deelt door 36, geen scorepunten toekennen.
2026, tijdvak 2: Een huis kopen of toch niet?
Opgavetekst
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 en 2 in de bijlage.
informatiebron 1 begroting van Beau en Liz

Beau en Liz wonen in een huurhuis, maar willen graag een huis kopen. Ze hebben onderstaand aanbod voor een hypotheek van de DBS-bank gekregen.
| hypotheekbedrag | € 370.000 |
|---|---|
| looptijd van de lening | 360 termijnen |
| termijnbedrag | € 1.800 |
Vraag 8 1 punt
Liz bekijkt het aanbod nog eens. “Het termijnbedrag van € 1.800 is erg hoog vergeleken met onze huur. We betalen nu maar € 900 huur per maand. Moeten we wel een huis kopen als onze maandlasten zoveel stijgen?”
→ Geef een financieel argument om een huis te kopen in plaats van te huren.
Bekijk het antwoord
een voorbeeld van een juist financieel argument: Je bouwt vermogen op, omdat het huis bezit wordt.
2026, tijdvak 2: Niet alles is goud wat er blinkt
Opgavetekst
Suriname is een land dat rijk is aan grondstoffen zoals goud. Als de goudprijs stijgt, zou Suriname moeten profiteren. Het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking is € 5.700. Het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking van Nederland is € 53.010.
Vraag 29 1 punt
Bereken met hoeveel procent het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking van Suriname moet groeien om gelijk te zijn aan dat van Nederland. Schrijf ook je berekening op.
Bekijk het antwoord
voorbeeld van een juiste berekening: € 53.010 − € 5.700 × 100% = 830% € 5.700
2026, tijdvak 2: Ook twee keer modaal heeft het lastig
Opgavetekst
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 6 in de bijlage.
informatiebron 6 inkomsten en uitgaven Bart en Anouk
| inkomsten | uitgaven | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| januari 2024 | januari 2025 | januari 2024 | januari 2025 | ||
| nettoloon | € 4.200 | € 4.300 | hypotheek | € 928 | € 928 |
| energie | € 190 | € 280 | |||
| overige vaste lasten | € 1.082 | € 1.378 | |||
| incidentele uitgaven | € 350 | € 280 | |||
| dagelijkse huishoudelijke uitgaven | € 1.235 | € 1.307 | |||
| totale inkomsten | € 4.200 | € 4.300 | totale uitgaven | € 3.785 | € 4.173 |
Nieuwssites, kranten en tv-programma’s hebben het steeds vaker over gezinnen die niet kunnen rondkomen met het inkomen. Vroeger ging het over mensen met een uitkering, tegenwoordig gaat het ook over gezinnen met twee keer een modaal inkomen.
Vraag 38 1 punt
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De beloning voor de productiefactoren behoren tot het …(1)… (primair / secundair) inkomen. Een voorbeeld van primair inkomen is het …(2)… (bruto / netto) inkomen.
Bekijk het antwoord
(1) primair
(2) bruto
indien twee antwoorden juist (1)
indien een of geen antwoord juist (0)
Bart en Anouk vormen een huishouden met twee keer een modaal inkomen. Ze kunnen steeds moeilijker rondkomen. Ze proberen hun inkomsten te verdelen volgens de 50-30-20-regel. 50% voor vaste lasten, 30% voor persoonlijke behoeften en 20% voor sparen.
Gebruik informatiebron 6.
Vraag 39 2 punten
Bereken of Bart en Anouk aan de 50% vaste lasten voldoen in januari 2025. Schrijf ook je berekening en conclusie op.
Bekijk het antwoord
voorbeeld van een juiste berekening en conclusie:
- € 928 + € 280 + € 1.378 = € 2.586 (1)
- € 4.300€ 2.586 × 100% = 60,1%, dus nee ze voldoen niet aan de 50% regel. (1)
of voor de tweede deelscore
- € 2.586 × 2 = € 5.172, dat is hoger dan hun inkomen van € 4.300 en dus voldoen ze niet aan de 50% regel. (1)
Gebruik informatiebron 6.
Vraag 40 1 punt
Vergeleken met een jaar geleden kunnen Bart en Anouk minder sparen. → Toon met een berekening aan dat Bart en Anouk in januari 2025 minder kunnen sparen dan in januari 2024. Schrijf ook je berekening op.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juiste berekening:
− spaarbedrag in januari 2024: € 4.200 − € 3.785 = € 415 spaarbedrag in januari 2025: € 4.300 − € 4.173 = € 127 − De inkomsten zijn met € 4.300 − € 4.200 = € 100 toegenomen en de uitgaven zijn met € 4.173 − € 3.785 = € 388 toegenomen, dus het spaarbedrag is afgenomen.
2025, tijdvak 1: Sint-Maarten
Opgavetekst
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 en 2 in de bijlage.
Het Caribische eiland Sint-Maarten behoort deels bij het Koninkrijk der Nederlanden. Het eiland bestaat uit een Frans deel en een Nederlands deel. Toerisme is de belangrijkste sector in de economie van Sint-Maarten.
Sint-Maarten heeft in verhouding tot het nationaal inkomen een hoge exportwaarde en een hoge importwaarde.
Gebruik informatiebron 1.
informatiebron 1 economische gegevens van Sint-Maarten 2010, 2016 en 2017, omgerekend in euro's
| 2010 | 2016 | 2017 | |
|---|---|---|---|
| nationaal inkomen (in miljoen) | 798 | 960 | 934 |
| reële nationaal inkomen (in miljoen) | 746 | 840 | 798 |
| waarde export van goederen en diensten (in miljoen) | 854 | 1.046 | 835 |
| waarde import van goederen en diensten (in miljoen) | 847 | 1.014 | 921 |
| aantal verblijfstoeristen | 443.136 | 528.150 | 402.092 |
| aantal cruisetoeristen (× 1.000) | 1.513 | 1.669 | 1.238 |
| bevolking Sint-Maarten | 34.496 | 39.410 | 40.535 |
Gebruik informatiebron 1.
Vraag 5 1 punt
Veel cruiseboten leggen voor een dag aan in de haven van het eiland. In 2017 besteedden de cruisetoeristen € 154.131.000. Bereken hoeveel euro er gemiddeld per cruisetoerist in 2017 wordt besteed op Sint-Maarten. Schrijf ook je berekening op.
Bekijk het antwoord
voorbeeld van een juiste berekening:
\frac{\text{€ } 154.131.000}{1.238.000} = \text{€ } 124{,}50
2025, tijdvak 1: De gemeente
Opgavetekst
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 3 in de bijlage.
De gemeenten vormen samen met de provincies, de waterschappen en het Rijk de Nederlandse overheid. Er zijn ongeveer 350 gemeenten in Nederland. Een gemeente voert landelijk en lokaal beleid uit.
Het aantal gemeenten in Nederland daalt omdat veel kleine gemeenten worden samengevoegd tot nieuwe, grotere gemeenten. De gemeente Rijkwijk en de gemeente Armere worden samengevoegd tot de gemeente Rijkmere.
Gebruik informatiebron 3.
informatiebron 3 aantal huishoudens en hun gemiddelde vermogen
| gemeente Rijkwijk | gemeente Armere | |
|---|---|---|
| aantal huishoudens | 6.433 | 174.765 |
| gemiddeld vermogen per huishouden | € 230.000 | € 18.000 |
Vraag 10 2 punten
Bereken het gemiddeld vermogen per huishouden in de nieuwe gemeente Rijkmere. Schrijf ook je berekening op.
Bekijk het antwoord
voorbeeld van een juiste berekening:
- Rijkwijk: 6.433 × € 230.000 = € 1.479.590.000
- Armere: 174.765 × € 18.000 = € 3.145.770.000
- vermogens R en A: € 4.625.360.000
- aantal huishoudens R en A: 6.433 + 174.765 = 181.198
gemiddeld vermogen per huishouden in Rijkmere:
\frac{\text{€ } 4.625.360.000}{181.198} = \text{€ } 25.526{,}55
Opmerking
Als er € 25.527 is genoteerd ook goed rekenen.
2025, tijdvak 1: (Be)leg het opzij voor later
Opgavetekst
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.
Nour (23 jaar) werkt bij een bank en is een echte toekomstplanner. Hij wil proberen om een vermogen op te bouwen voor later. Nour: “Je kan daarmee niet vroeg genoeg beginnen.” Nour probeert elke maand een vast spaarbedrag hiervoor te reserveren.
Gebruik informatiebron 4.
Vraag 12 1 punt
Welke oppervlakte geeft het bedrag aan dat je kunt sparen van je inkomen?
Levensloopgrafiek met het inkomen en de consumptie tussen leeftijd 21 en 67, met de vlakken a, b en c. Bekijk in Bijlage, pagina 3
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
Nour vindt het verstandig om nu te sparen voor later, want het is bijna zeker dat hij in de toekomst meer gaat consumeren.
Vraag 13 1 punt
In de grafiek van informatiebron 4 is te zien dat de consumptie tijdens de levensloop toeneemt. Leg uit waarom de consumptie tijdens de levensloop toeneemt.
Levensloopgrafiek met het inkomen en de consumptie tussen leeftijd 21 en 67, met de vlakken a, b en c. Bekijk in Bijlage, pagina 3
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juiste uitleg:
- Tijdens de levensloop van veel mensen verbetert hun maatschappelijke positie en/of stichten ze een gezin, waardoor hun consumptie toeneemt, ze kopen bijvoorbeeld een huis.
- Door inflatie stijgt de waarde van de consumptie.
Vraag 14 1 punt
Gemiddeld beginnen jongeren op 21-jarige leeftijd met een (volledige) baan. Voor die tijd hebben jongeren meestal verschillende bronnen van inkomen, zoals een overdrachtsinkomen. Wat is een voorbeeld van een overdrachtsinkomen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
2025, tijdvak 1: Een huis zonder gas
Opgavetekst
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.
In Nederland is een groot tekort aan huurwoningen. Daardoor gaan mensen op zoek naar een koopwoning. Germaine is al twee jaar op zoek naar een koopwoning. Zij is niet de enige. De vraag naar koopwoningen stijgt, maar het aanbod blijft vrijwel gelijk.
Gebruik de grafiek.
Vraag 33 1 punt
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Door de toegenomen vraag op de koopwoningmarkt zal de vraaglijn verschuiven naar …(1)… (links / rechts). Daardoor zal de prijs van een koopwoning …(2)… (dalen / gelijk blijven / stijgen).
Grafiek “vraag en aanbod op de koopwoningmarkt”: prijs op de verticale as, hoeveelheid op de horizontale as; de vraaglijn loopt dalend en de aanbodlijn stijgend. Bekijk in Opgaven, pagina 15
Bekijk het antwoord
maximumscore 1
- (1) rechts
- (2) stijgen
Opmerking
Het scorepunt uitsluitend toekennen als beide antwoorden juist zijn.
2025, tijdvak 2: Geldstress
Vraag 1 1 punt
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Bekijk het antwoord
- 1. debetsaldo
- 2. betaal
Alleen het scorepunt toekennen als beide antwoorden juist zijn.
Vraag 2 1 punt
Jonge mensen die regelmatig geld overmaken naar een spaarrekening hebben minder geldstress. De spaarders ontvangen rente over hun spaargeld. Noem twee andere spaarmotieven.
Bekijk het antwoord
- Noemt de twee spaarmotieven: sparen voor een doel en sparen uit voorzorg. (1p)
Alleen het scorepunt toekennen als beide motieven juist zijn.
Vraag 3 1 punt
Begroten leidt tot afname van geldstress. Wat is een begroting?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
informatiebron 1 onderzoek naar hoe belangrijk jonge mensen de financiële activiteiten vinden
| financieel gedrag | 2022 | 2023 | 2024 |
|---|---|---|---|
| sparen | 3.96 | 3.98 | 4.04 |
| bijhouden financiële administratie | 3.99 | 3.98 | 3.96 |
| budgetteren | 3.31 | 3.31 | 3.40 |
| lenen voor uitgaven | 4.56 | 4.51 | 4.50 |
| terughoudendheid met uitgaven | 3.58 | 3.52 | 3.69 |
Gemiddelde scores van financiële activiteiten op een schaal van 1 = helemaal niet belangrijk, tot 5 = heel belangrijk.
Vraag 4 2 punten
In 2022 is er een campagne begonnen om jonge mensen bewuster te maken van hun financiële activiteiten. Uit onderzoek zijn nu de volgende conclusies getrokken:
1 Jonge mensen zijn een financiële administratie bijhouden belangrijker gaan vinden.
2 Jonge mensen zijn sparen belangrijker gaan vinden.
3 Jonge mensen zijn in 2024 budgetteren belangrijker gaan vinden.
Gebruik informatiebron 1. Geef van elke conclusie aan of deze juist of onjuist is. Noteer de nummers 1, 2 en 3 op je antwoordblad en vul aan met juist of onjuist.
Bekijk het antwoord
- Geeft bij alle drie de conclusies het juiste oordeel: 1 onjuist, 2 juist, 3 juist. (2p)
Juist: conclusie 1 is onjuist, conclusie 2 is juist en conclusie 3 is juist. Indien drie juist: 2 punten. Indien twee juist: 1 punt. Indien een of geen juist: 0 punten.
2025, tijdvak 2: Inkomensverschillen
Vraag 13 1 punt
Het gezin Huisman bestaat uit Josephine en Lucas. Lucas heeft een bruto-inkomen van € 22.700 en betaalt € 6.810 aan belastingen. Bereken het nettoloon van Lucas. Schrijf ook je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het nettoloon van Lucas: € 22.700 - € 6.810 = € 15.890. (1p)
2025, tijdvak 2: De hulp op de juiste plek
Bron 3

Vier Lorenzcurves, a t/m d, elk in een eigen assenstelsel. Horizontale as: % bevolking, van 0 tot 100. Verticale as: % nationaal inkomen, van 0 tot 100. In elk assenstelsel loopt de grijze diagonaal voor een gelijke verdeling van het inkomen. Afleesbare waarden bij ongeveer 25% en ongeveer 75% van de bevolking: Lorenzcurve a: 7 en 42. Lorenzcurve b: 7 en 58. Lorenzcurve c: 2 en 40. Lorenzcurve d: 8 en 40.
Vraag 20 1 punt
Hoe het inkomen in een land is verdeeld, kun je weergeven met de Lorenzcurve. Van Haïti is alleen bekend dat de rijkste 25% van de bevolking precies zes keer zoveel verdient als de armste 25% van de bevolking. In welke Lorenzcurve wordt bovenstaande bewering juist weergegeven?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2025, tijdvak 2: Salma timmert aan de weg
Vraag 37 2 punten
Salma wil € 45 per uur bij klanten in rekening brengen. Van dit uurloon moet ze nog de bedrijfskosten betalen. Hiervoor rekent ze € 13 per uur. Daarnaast moet ze zelf sparen voor haar pensioen, hiervoor wil ze € 803,25 per maand opzij zetten. Salma wil 45 weken per jaar en 36 uur per week gaan werken. Bereken voor Salma haar verwacht bruto jaarloon na aftrek van de bedrijfskosten en het pensioen. Schrijf ook je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het bruto jaarinkomen na aftrek van de bedrijfskosten: (€ 45 - € 13) = € 32 per uur; € 32 × 36 × 45 = € 51.840. (1p)
- Berekent het bruto jaarloon na aftrek van het pensioen: € 803,25 × 12 = € 9.639; € 51.840 - € 9.639 = € 42.201. (1p)
2025, tijdvak 2: Jan Modaal bestaat niet
Vraag 39 1 punt
In nieuwsberichten over het onderwerp inkomen, wordt vaak de naam van ‘Jan Modaal’ genoemd. Jan Modaal is een persoon die ongeveer 60 jaar geleden is verzonnen. Jan heeft een vrouw die niet werkt en samen hebben zij twee jonge kinderen. Jan werkt in loondienst en heeft een modaal inkomen. Jan en zijn gezin stonden symbool voor de ‘gewone burger’. Veel burgers konden zich hierin herkennen en begrepen de informatie daardoor beter. Wat wordt bedoeld met het begrip modaal inkomen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
informatiebron 5 krantenkoppen met Jan Modaal
- krantenkop 1: Jan Modaal heeft steeds vaker recht op huur- en zorgtoeslag
- krantenkop 2: Jan Modaal ziet rente-inkomsten verdampen
- krantenkop 3: Veel zzp’ers verdienen het dubbele van Jan Modaal
Vraag 40 2 punten
In de informatiebron staan een aantal krantenkoppen waarin Jan Modaal wordt genoemd. Koppel de krantenkop aan de juiste bron van inkomen. Kies uit: inkomen uit arbeid, inkomen uit bezit, inkomen uit overdracht. Doe het zo:
krantenkop 1 = inkomen uit ...
krantenkop 2 = inkomen uit ...
krantenkop 3 = inkomen uit …
Bekijk het antwoord
- Koppelt de krantenkoppen aan de juiste bron van inkomen: krantenkop 1 = inkomen uit overdracht, krantenkop 2 = inkomen uit bezit, krantenkop 3 = inkomen uit arbeid. (2p)
Indien drie juist: 2 punten. Indien twee juist: 1 punt. Indien een of geen juist: 0 punten.
informatiebron 6 modaal inkomen in de periode 1970-2023
| jaar | indexcijfer | modaal inkomen |
|---|---|---|
| 1970 | 22 | € 5.500 |
| 2010 | 130 | € 32.500 |
| 2023 | 160 | € … |
Vraag 41 1 punt
Het modale inkomen wordt jaarlijks berekend door het Centraal Planbureau (CPB). Sinds 1970 wordt het modale inkomen gepubliceerd. Gebruik informatiebron 6. Bereken het modale inkomen in 2023. Schrijf ook je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het modale inkomen in 2023: € 32.500 × 160 / 130 = € 40.000. (1p)
Vraag 42 1 punt
Gebruik informatiebron 6. Bereken met hoeveel procent het modale inkomen is toegenomen in de periode 1970-2010. Schrijf ook je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de toename in procenten: (€ 32.500 - € 5.500) / € 5.500 × 100% = 490,9%, of (130 - 22) / 22 × 100% = 490,9%. (1p)
Een andere manier van afronden ook goed rekenen.
Vraag 43 1 punt
Het CPB berekent niet alleen het modale inkomen, het onderzoekt ook de koopkracht van burgers. Het modale inkomen wordt nog vaak gebruikt om de koopkracht te onderzoeken. Waar moet rekening mee gehouden worden bij het bepalen van de koopkracht?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 44 1 punt
Sinds een aantal jaren gebruikt het CPB het voorbeeldgezin van Jan Modaal niet meer. Volgens het CPB is het gezin van Jan Modaal geen goede weergave meer van de maatschappij. Noem een economisch argument waarom het gezin van Jan Modaal geen goede afspiegeling is van de maatschappij.
Bekijk het antwoord
- Noemt een economisch argument waarom het gezin van Jan Modaal geen goede afspiegeling meer is van de maatschappij (een van de volgende): in veel gezinnen is er tegenwoordig sprake van tweeverdieners; tegenwoordig zijn veel meer vrouwen werkzaam dan 60 jaar geleden; meer mensen werken tegenwoordig niet in loondienst maar als zelfstandige. (1p)
2024, tijdvak 1: Tv-generatiekloof
Vraag 10 1 punt
In 2008 werd voor het eerst gemeten hoeveel er uitgesteld werd gekeken, toen ging het om gemiddeld 2 minuten per dag. Gebruik informatiebron 3. Bereken hoeveel procent het uitgestelde en overig tv-kijken in 2018 in totaal is toegenomen ten opzichte van 2008. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de toename: in 2008 2 minuten en in 2018 15 + 20 = 35 minuten, dus (35 − 2) / 2 × 100% = 1.650% (1p)
Informatiebron 4 tv-kijktijd in minuten per leeftijdsgroep, 2003-2018

Lijngrafiek per leeftijdsgroep, van 2003 tot en met 2018. Verticale as: minuten per dag, met gridlijnen op 60, 120 en 180. Vier lijnen volgens de legenda: 35 - 49 jaar (streepjes), 20 - 34 jaar (stippellijn), 13 - 19 jaar (doorgetrokken lijn) en 6 - 12 jaar (streep-stip).
Vraag 11 1 punt
We kijken steeds minder naar programma’s op televisie en kijken meer video’s op laptops, tablets en mobiele telefoons. Gebruik informatiebron 4. Welke leeftijdsgroep kijkt sinds 2014 het minst naar de televisie?
Bekijk het antwoord
- Noemt de leeftijdsgroep 13-19 jaar (1p)
2024, tijdvak 1: Helikoptergeld
Vraag 13 1 punt
De inkomens en vooral de vermogens in Nederland zijn niet gelijk verdeeld. Sommige economen vinden dat de inkomens gelijker verdeeld zouden moeten zijn, andere economen zijn juist voorstander van grotere inkomensverschillen. Volgens economen bestaat er een relatie tussen inkomensverschillen en arbeidsproductiviteit. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Bekijk het antwoord
- 1. stijgt
- 2. innovatie van het productieproces
Informatiebron 5 verdeling nationaal inkomen in vijf groepen
Gemiddeld inkomen per groep:
| 1ste 20%-groep | 2de 20%-groep | 3de 20%-groep | 4de 20%-groep | 5de 20%-groep | totaal |
|---|---|---|---|---|---|
| € 19.000 | € 25.000 | € 32.000 | € 39.000 | € 55.000 | € 170.000 |
Lorenzcurve inkomensverdeling in Nederland

Horizontale as: % inkomensontvangers, van 0 tot 100. Verticale as: % van het nationaal inkomen, van 0 tot 100. De stippellijn is een gelijke verdeling. Afleesbare punten op de curve: bij 20% inkomensontvangers 11%, bij 40% 26% en bij 60% 45%. Bij 80% inkomensontvangers staat een vraagteken: dat percentage moet worden berekend.
Vraag 14 2 punten
Lorenzcurve inkomensverdeling in Nederland. Gebruik informatiebron 5 en de Lorenzcurve. Bereken het ontbrekende percentage in de Lorenzcurve. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het aandeel van de 4de inkomensgroep: € 39.000 / € 170.000 × 100% = 23%. Ook goed: het totale inkomen tot en met de 4de groep (€ 19.000 + € 25.000 + € 32.000 + € 39.000 = € 115.000) als aandeel van € 170.000, dat is 68% (1p)
- Komt op het ontbrekende percentage van 68%, bijvoorbeeld door 45% + 23% = 68% (1p)
Een andere manier van afronden ook goed rekenen.
Vraag 17 1 punt
Als voorbeeld neemt Friedman twee personen: Leonard, met een besteedbaar inkomen van € 19.000, en Marlette, met een besteedbaar inkomen van € 55.000. Stel dat Leonard en Marlette beiden € 1.000 ontvangen. De verhouding tussen het besteedbaar inkomen van Leonard en Marlette zou dan veranderen. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Bekijk het antwoord
- 1. meer
- 2. nivellerende
Vraag 18 1 punt
Leonard: “Om de bestedingen te stimuleren kun je beter alleen mensen met een laag inkomen die € 1.000 geven. Mensen met een laag inkomen zullen eerder die € 1.000 besteden dan mensen met een hoog inkomen.” Marlette is het niet met hem eens: “Mensen met een laag inkomen zullen die € 1.000 juist minder snel besteden.” Geef een argument voor de mening van Marlette.
Bekijk het antwoord
- Geeft als argument dat huishoudens met een laag inkomen vaak geen financiële reserve hebben en de extra € 1.000 als financiële reserve gebruiken (1p)
2024, tijdvak 1: Goede tijden
Opgavetekst
persoon 1 en persoon 2

Persoon 1 (links): “Ik verzamel informatie over economische gegevens.” Persoon 2 (rechts): “Ik adviseer de regering over werkgelegenheid, lonen.”
Vraag 27 1 punt
Op Prinsjesdag is de Nederlandse bevolking vooral benieuwd wat de plannen van de regering betekenen voor hun koopkracht. Wat wordt verstaan onder koopkracht?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2024, tijdvak 1: 18 en op kamers
Vraag 36 1 punt
Sasja heeft nu bijna het eerste jaar van de opleiding tot biologisch-medisch analist in Leiden afgerond. Over een maand wordt ze 18 jaar en dan gaat ze op kamers. Studenten blijken hun uitgaven te onderschatten. Het Nibud schrijft: “Dat is niet vreemd, want niet alle uitgaven, zoals reparatie van de fiets, komen maandelijks terug. Kleinere uitgaven, zoals het kopen van lunch of koffie, worden meestal ook onderschat.” Welke uitgaven worden volgens het Nibud meestal onderschat?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 37 1 punt
Sasja heeft nu bijna het eerste jaar van de opleiding tot biologisch-medisch analist in Leiden afgerond. Over een maand wordt ze 18 jaar en dan gaat ze op kamers. Volgens het Nibud zijn het juist thuiswonende studenten die een slechte schatting maken van hun uitgaven als ze op zichzelf gaan wonen. Geef een reden waarom vooral thuiswonende studenten de werkelijke uitgaven slecht inschatten.
Bekijk het antwoord
- Geeft een reden: thuiswonende studenten hebben nog niet geleerd om te gaan met de uitgaven als ze zelfstandig gaan wonen, omdat hun ouders veel betaald hebben, of ze hebben minder vaste lasten waar ze rekening mee moeten houden (1p)
Informatiebron 10 overzicht persoonlijke inkomsten en uitgaven van Sasja en de gemiddelde uitgaven van uitwonende mbo-studenten
| Inkomsten Sasja | € per maand | Uitgaven Sasja | € per maand | Gemiddeld uitwonende mbo-studenten, € per maand |
|---|---|---|---|---|
| basisbeurs | 277 | lesgeld | 98 | 98 |
| aanvullende beurs | 0 | studieboeken | 57 | 127 |
| studielening | 124 | zorgverzekering | 106 | 100 |
| bijbaan | 374 | huur | 366 | 413 |
| bijdrage ouders | 150 | dagelijkse huishoudelijke uitgaven | 323 | 295 |
| zorgtoeslag | 99 | vrijetijdsuitgaven | 160 | 147 |
| totaal | 1.024 | totaal uitgaven | 1.110 | 1.180 |
Vraag 38 2 punten
Sasja heeft nu bijna het eerste jaar van de opleiding tot biologisch-medisch analist in Leiden afgerond. Over een maand wordt ze 18 jaar en dan gaat ze op kamers. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste getallen te kiezen. Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste getallen in. Kies uit de getallen die tussen haakjes staan. Gebruik informatiebron 10.
Bekijk het antwoord
- 1. € 256,15 / 256,15
- 2. 29% / 29
Vraag 39 1 punt
Sasja kan het leenbedrag van haar studielening elke maand aanpassen. Ze besluit om het maandelijkse leenbedrag te verlagen. Geef een argument om het maandelijkse leenbedrag te verlagen. Gebruik in je antwoord de woorden koopkracht en toekomst.
Bekijk het antwoord
- Geeft als argument dat met een lager maandelijks leenbedrag de toekomstige schuld lager is, waardoor er in de toekomst meer koopkracht overblijft (1p)
2024, tijdvak 2: Kameroen
Bron 12
Om Nederland en Kameroen te vergelijken kijken we niet naar het totale nationale inkomen, maar naar het inkomen per hoofd van de bevolking.
| land | indexcijfer van het inkomen | inkomen per hoofd in euro's |
|---|---|---|
| Kameroen | 8,5 | € … |
| gemiddelde van alle landen | 100 (noot 1) | |
| Nederland | 132 | € 49.500 |
noot 1: het inkomen per hoofd van de bevolking van het gemiddelde van alle landen ter wereld heeft het indexcijfer 100
Vraag 2 1 punt
Wereldwijd zijn de inkomens niet gelijk verdeeld. Het Afrikaanse land Kameroen is een van de armste landen in de wereld, terwijl Nederland behoort tot de rijkste landen in de wereld. De Wereldbank streeft ernaar om de inkomensverschillen in de wereld te verkleinen.
Om Nederland en Kameroen te vergelijken kijken we niet naar het totale nationale inkomen, maar naar het inkomen per hoofd van de bevolking.
Bereken het inkomen per hoofd van de bevolking in Kameroen. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het inkomen per hoofd van de bevolking in Kameroen: € 49.500 x 8,5 : 132 = € 3.187,50 (1p)
Een andere manier van afronden is ook goed.
2024, tijdvak 2: Minder inkomen voor ouders
Opgavetekst
informatiebron 3 verandering in inkomen voor en na geboorte eerste kind (jaar 0)

Lijngrafiek. Horizontale as: voor en na de geboorte van het eerste kind, in jaren, van -4 tot 7 (jaar 0 is de geboorte). Verticale as: inkomen in %, van 0 tot -50.
Vaders: het inkomen blijft rond 0%, met een kleine daling van ongeveer 1% rond de geboorte.
Moeders: het inkomen daalt vanaf jaar -1 sterk, naar ongeveer -34% in jaar 1. Daarna daalt het geleidelijk verder: ongeveer -40% rond jaar 3 en ongeveer -46% in jaar 7.
Vraag 12 1 punt
Als ouders hun eerste kind krijgen, daalt meestal hun gezamenlijk inkomen. Dat wordt de kindboete genoemd: het inkomen van moeders daalt sterk, terwijl het inkomen van vaders nauwelijks verandert. Deze kindboete is het gevolg van: keuzes van ouders, van culturele normen, en van overheidsbeleid, zoals belastingheffing en kinderopvang. Dat concludeert het Centraal Planbureau (CPB), dat onderzoek heeft gedaan naar de kindboete.
Bij vrijwel alle ouders verslechtert de financiële situatie na de geboorte van het eerste kind. De inkomsten nemen af, maar er is nog een andere verklaring.
Geef een andere verklaring voor de slechtere financiële situatie van ouders na de geboorte van hun eerste kind.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat het grootbrengen van een kind leidt tot stijgende uitgaven van de ouders (1p)
2024, tijdvak 2: Sociaal verzekerd
Opgavetekst
Bron 13

Schema over de sociale zekerheid. Sociale zekerheid splitst in (1) betaald uit premies en (2) betaald uit belasting. Onder (1) staan (3) werkloosheidswet (WW) en (4) Algemene Ouderdoms Wet (AOW). Onder (2) staat de Algemene bijstandswet (Abw).
Lorenzcurven

Grafiek met op de horizontale as het % inkomensontvangers (0 tot 100) en op de verticale as het % nationaal inkomen (0 tot 100). Lijn a is een rechte lijn van 0 naar 100: het inkomen is dan gelijk verdeeld. Lijn b is een gestippelde lijn die dichter bij lijn a ligt. Lijn c is een doorgetrokken lijn die het verst onder lijn a ligt.
Vraag 24 1 punt
Nederland is een verzorgingsstaat. Met het stelsel van sociale zekerheid wordt aan alle inwoners een bestaanszekerheid verschaft.
Door het stelsel van sociale zekerheid vindt er een herverdeling van de inkomens plaats. Deze herverdeling wordt weergegeven in Lorenzcurven.
Welke Lorenzcurve en toelichting geeft de verdeling van de inkomens na de herverdeling juist weer?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2024, tijdvak 2: Fairtrade gemeenten
Vraag 32 1 punt
Stichting Fairtrade Gemeente Nederland werkt samen met gemeenten waar winkels, horeca en andere bedrijven zich inzetten voor meer eerlijke handel in de wereld. De producenten in de ontwikkelingslanden krijgen een eerlijke (hogere) prijs voor hun fairtrade producten. De stichting streeft naar het vergroten van de vraag naar en het aanbod van fairtrade producten uit ontwikkelingslanden.
Marcia heeft een restaurant in fairtrade gemeente Alkmaar, waar ondernemers gestimuleerd worden om fairtrade producten te verkopen. Marcia gaat ook fairtrade koffie verkopen. Marcia: “Als alle restaurants hier fairtrade koffie zouden verkopen, is dat echt een bijdrage aan een meer eerlijke verdeling van de inkomens in de wereld.”
Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 de koffieboer krijgt een eerlijke prijs
2 de koffieboeren kunnen meer investeren
3 er ontstaat meer werkgelegenheid
4 de werknemers ontvangen meer inkomen
5 de inkomens in de wereld worden gelijkmatiger verdeeld
In welke regel staan de verschijnselen zo, dat er een logische gedachtegang ontstaat?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2024, tijdvak 2: Rijken worden rijker
Vraag 33 1 punt
De familie Boot is blij. Tijdens de kredietcrisis in 2008 was hun vermogen gedaald, maar gelukkig stijgt dankzij economische groei hun vermogen weer langzaam. Je berekent het vermogen door de bezittingen te verminderen met de schulden.
\text{waarde vermogen} = \text{waarde bezittingen} - \text{waarde schulden}
De waarde van de bezittingen van de familie Boot bedraagt € 100.000 en de waarde van schulden is € 20.000.
In welke situatie kan het vermogen van dit huishouden stijgen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 34 1 punt
De familie Boot woont met veel plezier al 30 jaar in hun huis en ze willen er nog vele jaren blijven wonen. Ze hebben nog een kleine hypotheekschuld op hun woning: ze hebben een overwaarde op hun woning. Toch kan de familie Boot die overwaarde niet op korte termijn uitgeven.
Leg uit waarom de familie Boot de overwaarde van hun woning niet op korte termijn uit kan geven.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de familie de waardestijging alleen kan uitgeven door de woning eerst te verkopen, en dat de familie dat niet wil (1p)
Vraag 35 1 punt
De hogere inkomens hebben meer voordeel gehad van de economische groei dan de lagere inkomens. Daardoor is er een grotere ongelijkheid ontstaan bij de vermogensverdeling. Relatief zijn de rijken rijker geworden en de armen armer.
Leg uit dat een hoger inkomen kan leiden tot een hoger vermogen.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat bij een hoger inkomen (en gelijkblijvende uitgaven) een huishouden meer kan sparen (of beleggen), waardoor het vermogen stijgt (1p)
Vraag 36 2 punten
In 2018 bedroeg het totale vermogen in Nederland € 1.200 miljard. Tien procent van de huishoudens met het hoogste inkomen had 30% van het totale vermogen in hun bezit. Er zijn in Nederland 8 miljoen huishoudens.
Bereken het gemiddelde vermogen van deze 10% van de huishoudens met het hoogste inkomen. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het vermogen van de 10% van de huishoudens met het hoogste inkomen: 0,30 x € 1.200 miljard = € 360 miljard (1p)
- Berekent het gemiddelde vermogen per huishouden: € 360 miljard : (0,10 x 8 miljoen) = € 450.000 (1p)
Het correctievoorschrift schrijft bij de eerste stap € 360 miljoen. Dat moet € 360 miljard zijn (0,30 x € 1.200 miljard): alleen dan klopt de uitkomst van € 450.000. Reken met € 360 miljard.
Vraag 37 1 punt
De levensfase van een huishouden is van invloed op de hoogte van het vermogen. Jonge huishoudens hebben vaak nauwelijks vermogen. De 65-plussers, zoals de familie Boot, bezitten vaker een hoog vermogen, ondanks hun lage inkomen.
Noem een reden waarom 65-plussers vaker een hoog vermogen bezitten, ondanks hun lage inkomen.
Bekijk het antwoord
- Noemt een reden, bijvoorbeeld: 65-plussers bezitten relatief vaker een eigen woning met overwaarde; zij hebben meer tijd gehad om te sparen gedurende hun werkzame leven; zij hebben minder uitgaven en daardoor meer financiële ruimte om te sparen (1p)
2023, tijdvak 1: Zonnepanelen
Vraag 1 1 punt
De energierekening valt Marcia de Gaaijer elke maand weer tegen. Ze wil binnen twee maanden het notabedrag naar beneden krijgen. Haar man: “Dat is nog niet zo simpel. De enige manier om op korte termijn het notabedrag echt lager te krijgen, is door minder energie te verbruiken.”
Minder energie verbruiken dus, daarover zijn Marcia en haar man het eens.
Noem een manier om op korte termijn te bezuinigen op het energieverbruik.
Bekijk het antwoord
- Noemt een manier om op korte termijn minder energie te verbruiken, bijvoorbeeld minder gebruik maken van elektrische apparaten, of de thermostaat van de cv een graadje lager zetten. (1p)
Eén juiste manier is voldoende. Het installeren van zonnepanelen is onjuist; dat kan op langere termijn de maandelijkse rekening verlagen, niet op korte termijn.
2023, tijdvak 1: Costa Rica
informatiebron 11 Lorenzcurve van Costa Rica in 2017

| % inkomensontvangers | Lorenzcurve |
|---|---|
| 0 | 0 |
| 20 | 4 |
| 40 | 12,5 |
| 60 | 25 |
| 80 | 45,5 |
| 100 | 100 |
Een grijze rechte lijn van (0;0) naar (100;100) staat er ook in.
Vraag 29 1 punt
In 2000 behoorde Costa Rica nog tot de landen met een laag inkomen. De 20% inwoners met de hoogste inkomens ontving toen 70% van het nationaal inkomen. Vanwege de economische groei wordt Costa Rica door de Wereldbank ingedeeld in de categorie landen met een middeninkomen per hoofd van de bevolking.
Gebruik informatiebron 11.
Bereken welk percentage van het nationaal inkomen de 20% inwoners met de hoogste inkomens in 2017 ontvangt. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het percentage: 100% − 45,5% = 54,5%. (1p)
Vraag 30 1 punt
In 2000 ontving 50% van de inkomensontvangers met het laagste inkomen, 5% van het nationaal inkomen.
Gebruik informatiebron 11.
Waarvan is sprake als we de gegevens van 2000 vergelijken met de Lorenzcurve van 2017?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2023, tijdvak 1: Online consumptie
Opgavetekst
Bron 15

Staafdiagram van de online consumentenbesteding in Nederland in miljarden euro’s, per jaar van 2005 tot en met 2016. De staven worden van jaar tot jaar hoger. De verticale as loopt van 0 tot 24, in stappen van 6.
Vraag 32 2 punten
In 2017 kochten veel Nederlandse consumenten een of meer producten via internet. In 2017 waren er 200 miljoen online aankopen met een totale waarde van € 22,5 miljard.
In 2017 kocht de Nederlandse consument gemiddeld 13 producten online.
Bereken de gemiddelde totale online besteding van een Nederlandse consument in 2017. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de gemiddelde besteding per online aankoop: € 22.500.000.000 : 200.000.000 = € 112,50. (1p)
- Berekent de gemiddelde totale online besteding per consument: € 112,50 × 13 = € 1.462,50. (1p)
Vraag 33 1 punt
De totale waarde van de online aankopen groeide met 13% ten opzichte van 2016. Het aantal online aankopen groeide met 17% ten opzichte van 2016.
Is het gemiddelde aankoopbedrag in 2017 lager of hoger vergeleken met het gemiddelde aankoopbedrag in 2016? Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan dat het gemiddelde aankoopbedrag lager is, omdat het aantal online aankopen (+17%) in verhouding meer is toegenomen dan de totale waarde van de online aankopen (+13%). (1p)
Het antwoord ‘lager’ moet met de uitleg erbij staan; zonder uitleg 0 punten.
Vraag 34 2 punten
Uit onderzoek blijkt dat consumenten in hun consumptiebeslissing sterk beïnvloed worden door de mening van andere consumenten. Producenten spelen hier steeds meer op in met influencermarketing. Een influencer is iemand die actief is op sociale media met veel volgers en het koopgedrag van anderen kan beïnvloeden.
Alle handel via elektronische netwerken valt onder de term ‘e-commerce’. Het kopen en verkopen van goederen en diensten via internet is een onderdeel hiervan.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Door het intensieve gebruik van internet neemt de aandacht voor e-commerce steeds meer toe. Het ontstaan van influencers is een …(1)… (gevolg / oorzaak) van e-commerce. Een influencer is een nieuw beroep en daarmee een …(2)… (nieuwe specialisatie / nieuwe techniek). Goede influencers verdienen hiermee een inkomen en producten, zoals een auto. Het ontvangen van producten is een vorm van inkomen, dit is …(3)… (inkomen in natura / inkomen uit bezit / inkomen uit overdrachten).
Bekijk het antwoord
- Kiest (1) gevolg, (2) nieuwe specialisatie en (3) inkomen in natura. (2p)
Drie juiste woorden: 2 punten. Twee juiste woorden: 1 punt. Een of geen juist: 0 punten.
2023, tijdvak 2: Het Nibud scholierenonderzoek
Opgavetekst
Informatiebron 1 Welke uitgaven doen jongeren zelf?
| geven zelf eigen geld uit in % (jongens) | geven zelf eigen geld uit in % (meisjes) | gemiddelde uitgaven per jaar in € (jongens) | gemiddelde uitgaven per jaar in € (meisjes) | |
|---|---|---|---|---|
| kleding | 29 | 56 | 516 | 460 |
| recreatie | 45 | 54 | 132 | 132 |
| uitgaan | 64 | 73 | 216 | 168 |
| eten en drinken | 77 | 77 | 156 | 108 |
Toelichting:
Uit het onderzoek blijkt dat 77% van de jongens en 77% van de meisjes hun eigen geld uitgeven aan eten en drinken.
bron: NIBUD scholierenonderzoek 2019 (bewerkt)
Vraag 1 1 punt
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Gebruik informatiebron 1.
Bekijk het antwoord
- 1. minder
- 2. minder
Vraag 2 1 punt
De uitgaven van Imami aan kleding zijn 35% lager dan het gemiddelde bedrag dat meisjes uitgeven aan kleding. Bereken het jaarbedrag dat Imami aan kleding uitgeeft. Schrijf je berekening op. Gebruik informatiebron 1.
Bekijk het antwoord
- Berekent het jaarbedrag van Imami als 65% van het jaarbedrag van meisjes aan kleding: € 460 × 0,65 = € 299 (1p)
Zonder opgeschreven berekening 0 punten.
Vraag 3 1 punt
In het Nibud scholierenonderzoek is ook het spaargedrag van jongeren onderzocht. Jongeren sparen al jaren 20% van hun inkomen, ondanks de lage spaarrente. In de laatste jaren is het gemiddelde totale spaarbedrag van jongeren per jaar gestegen van € 1.400 naar € 1.640. Geef een reden voor de stijging van het totale spaarbedrag per jaar.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juiste reden voor de stijging, bijvoorbeeld: het inkomen van jongeren is gestegen, waardoor zij in euro's meer sparen; of: de prijzen zijn de afgelopen jaren gedaald, waardoor scholieren meer geld overhouden om te sparen (1p)
Eén reden is voldoende; alleen de eerst gegeven reden wordt beoordeeld.
Vraag 5 2 punten
Hassane had ook de keuze kunnen maken om te gaan beleggen in aandelen. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Bekijk het antwoord
- 1. meer
- 2. zowel dividend als koerswinst
2023, tijdvak 2: Geld verdienen met spaargeld
Opgavetekst
schema geldstromen

Schema met vier vakken: overheid, huishoudens, banken en producenten. De pijlen tussen de vakken zijn genummerd. Nummer 1 is de pijl van huishoudens naar overheid. Nummer 2 is de pijl van huishoudens naar producenten. Nummer 3 is de pijl van banken naar huishoudens. Ongenummerde pijlen: van huishoudens naar banken, en in beide richtingen tussen overheid en producenten en tussen producenten en banken.
Vraag 34 1 punt
Betalen met pinpas, internetbankieren, contant betalen, geld overmaken naar een spaarrekening: elke dag betalen wij geld aan elkaar. In Nederland zijn er verschillende geldstromen, tussen huishoudens, producenten, banken en overheid, die weergegeven kunnen worden in een schema. In welke regel staan de juiste benamingen van de geldstromen (1), (2) en (3) in het schema?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2022, tijdvak 1: Een zonnige investering
Vraag 1 2 punten
Munir en Nellie hebben in de loop van de jaren een mooi bedrag gespaard. De rente bij de spaarbank is de laatste jaren erg laag.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Als Munir en Nellie gaan sparen verplaatsen ze …(1)… (huidige / toekomstige) consumptie naar …(2)… (de toekomst / het heden). Als de inflatie hoger is dan de ontvangen rente zal de …(3)… (koopkracht / nominale waarde / rente) van hun spaargeld dalen.
Bekijk het antwoord
- Noemt bij (1) huidige en bij (2) de toekomst, beide juist (1p)
- Noemt bij (3) koopkracht (1p)
Twee onderdelen: (1) en (2) samen leveren het eerste punt op, (3) het tweede punt. Alleen de juiste woorden tellen; de andere woorden tussen haakjes zijn de foute keuzes.
Informatiebron 1 Koers aandeel SolProducts nv

Lijndiagram van de koers van het aandeel SolProducts nv, in euro. Verticale as: koers in euro, van 0 tot 16. Horizontale as: de datums 1-1-2014, 1-7-2014, 1-1-2015, 1-7-2015, 1-1-2016, 1-7-2016 en 1-1-2017. Afleesbaar: de koers op 1-1-2014 is 10 euro; de koers op 1-1-2017 is 12 euro. De koers op de tussenliggende datums staat in de afbeelding.
Vraag 2 2 punten
Nellie: 'Ik ken een bedrijf dat zonnepanelen produceert, SolProducts nv. De winst bij verkoop van dit aandeel (de koerswinst) had ons meer opgeleverd dan de 0,1% rente bij de spaarbank.' Gebruik informatiebron 1.
Op 1 januari 2014 stond er € 5.000 op de spaarrekening van Munir en Nellie.
Bereken de koerswinst in euro's op 1 januari 2017 als zij op 1 januari 2014 van hun gehele spaargeld deze aandelen SolProducts hadden gekocht. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het aantal aandelen: € 5.000 : € 10 = 500 (koers op 1-1-2014 is € 10), of de koerswinst in procenten: (€ 12 − € 10) : € 10 × 100 = 20% (1p)
- Berekent de koerswinst in euro's: € 1.000, bijvoorbeeld (€ 12 − € 10) × 500 = € 1.000, of € 5.000 × 0,20 = € 1.000 (1p)
Het eerste punt geldt voor het aantal aandelen (500) of voor de koerswinst in procenten (20%). Het tweede punt voor de koerswinst van € 1.000.
Vraag 3 1 punt
De aandeelhouders ontvangen een deel van de winst van SolProducts.
Hoe wordt de winstuitkering genoemd die bestemd is voor de aandeelhouders?
Bekijk het antwoord
- Noemt dividend (1p)
Informatiebron 2
Het vermogen van zonnepanelen wordt uitgedrukt in wattpiek (Wp). Dat is het (maximale) piekvermogen dat het zonnepaneel opwekt.
In Nederland geldt de regel: de jaaropbrengst van een zonnepaneel in kilowattuur (kWh) bedraagt 90% van het vermogen van het systeem in wattpiek.
Uit de consumentengids
Vraag 4 2 punten
Eerst berekenen ze hoeveel panelen ze nodig hebben. In een consumentengids staat een artikel over zonnepanelen. Gebruik informatiebron 2.
Hun huishouden verbruikt gemiddeld 2.673 kWh per jaar. Ze kiezen zonnepanelen met een vermogen van 270 Wp per stuk.
Bereken hoeveel zonnepanelen Nellie en Munir dan minimaal zullen aanschaffen, zodat ze kunnen voorzien in hun gemiddelde stroomverbruik. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de jaaropbrengst per zonnepaneel: $0{,}9 \times 270 = 243$ kWh (1p)
- Berekent het aantal zonnepanelen: $2.673 \div 243 = 11$ panelen (1p)
Voorbeeld van een juiste berekening: opbrengst per paneel 0,9 × 270 = 243 kWh, en 2.673 kWh : 243 kWh = 11 panelen.
Vraag 5 1 punt
De zonnepanelen leveren de 2.673 kWh voor hun huishouden. De prijs voor een kWh is € 0,19.
Bereken in twee decimalen de verwachte jaarlijkse besparing op de elektriciteitsrekening van hun huishouden. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de besparing: $€ 0{,}19 \times 2.673 = € 507{,}87$ (1p)
Vraag 6 1 punt
Zij zijn tevreden over de verwachte opbrengst van de panelen. 'Deze investering is naar verwachting zelfs in ruim 10 jaar terugverdiend. Misschien kan dat nog wel korter worden.'
In welk geval kan de terugverdientijd van een zonnepaneel korter worden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2022, tijdvak 1: Loonstrook
Vraag 23 1 punt
Uit een krant:
- Komend jaar zullen meer mensen een baan hebben door economische groei.
- Tweeverdieners met elk een bruto-inkomen tussen de € 50.000 en € 75.000 gaan er 0,6% op vooruit.
Robin: 'Dus als de werkgelegenheid stijgt, dan stijgt ook het besteedbaar inkomen.'
Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 De werkgelegenheid stijgt.
2 De loonheffing kan worden verlaagd.
3 De uitgaven aan sociale zekerheid dalen.
4 De werkloosheid daalt.
5 Het besteedbaar inkomen stijgt.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische gedachtegang ontstaat?
Bekijk het antwoord
Antwoord: F
2022, tijdvak 1: Indiase boer
Opgavetekst
Informatiebron 7 Gegevens India in 2017
| Gegeven | 2017 |
|---|---|
| Nationaal inkomen | $ 2.264,04 miljard |
| Aantal inwoners | 1.324 miljoen |
| Aandeel landbouw in nationaal inkomen | 15% |
| Aandeel bevolking werkzaam in de landbouw | 50% |
Vraag 31 3 punten
India is een van de best presterende economieën van Azië, met een groei van het nationaal inkomen van 7,5% in 2017. Toch zijn er grote problemen, bijvoorbeeld in de landbouw. Gebruik informatiebron 7.
Het inkomen per hoofd van de bevolking in 2017 in India bedraagt $ 1.710. Veel boeren hebben echter een veel lager inkomen.
Bereken het inkomen per hoofd van de bevolking werkzaam in de Indiase landbouw. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het inkomen uit de landbouw: 0,15 × $ 2.264,04 miljard = $ 339,606 miljard (1p)
- Berekent het aantal mensen werkzaam in de landbouw: 0,50 × 1.324 miljoen = 662 miljoen (1p)
- Berekent het inkomen per hoofd van de bevolking werkzaam in de landbouw: $ 339,606 miljard : 662 miljoen = $ 513 (1p)
2022, tijdvak 1: Koopkrachtstijging voor iedereen?
Vraag 36 1 punt
Zoals bij iedere Prinsjesdag doen kranten verslag van de plannen van de regering voor het komende jaar. Het onderwerp waarover op Prinsjesdag het meest wordt geschreven is de koopkracht van de burger.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Bekijk het antwoord
- 1. inflatie
- 2. minder
Vraag 37 1 punt
In het Financieele Dagblad (FD) staat een overzicht van de veranderingen in koopkracht voor verschillende bevolkingsgroepen. Daarbij wordt het begrip modaal inkomen gebruikt.
Wat wordt bedoeld met het modaal inkomen in Nederland?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 38 2 punten
Jorgio de Witt is een alleenstaande ouder met drie kinderen. Zijn minimumloon stijgt in 2018 van € 1.625 naar € 1.670 bruto per maand. De inflatie in 2018 bedraagt 1,8%. Volgens het FD stijgt zijn koopkracht vergeleken met andere inkomensgroepen het meest.
Bereken de procentuele koopkrachtverandering van het maandinkomen van Jorgio de Witt in 2018. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de loonstijging: (€ 1.670 − € 1.625) : € 1.625 × 100 = 2,77% (1p)
- Berekent de stijging van de koopkracht: 2,77 − 1,8 = 0,97%, of via indexcijfers: 102,77 : 101,8 × 100 = 100,95, dus 0,95% (1p)
Afrondingsverschillen niet fout rekenen. Beide rekenwijzen tellen: 0,97% en 0,95% zijn allebei goed.
2022, tijdvak 1: Wim is werkloos
Vraag 44 1 punt
Wim verdiende als leraar een maandinkomen van € 1.982. De WW-uitkering bedraagt 70% van het laatstverdiende loon. Als de alleenstaande Wim na 24 maanden WW-uitkering nog geen werk heeft gevonden, stopt de WW-uitkering. Hij kan daarna een bijstandsuitkering van € 933,65 per maand ontvangen.
Stel dat Wim een volledige bijstandsuitkering ontvangt. Bereken in twee decimalen in euro's de inkomensachteruitgang voor Wim vergeleken met de WW-uitkering. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de inkomensachteruitgang: $(0{,}70 \times € 1.982) - € 933{,}65 = € 453{,}75$ (1p)
2022, tijdvak 2: Betalen voor Bello
Vraag 13 1 punt
In Nederland bezitten 4,5 miljoen gezinnen een huisdier, zoals een hond, een kat, een konijn, een kanarie of een reptiel. Een deel van het gezinsinkomen wordt hieraan besteed. De bestedingen aan een huisdier zijn onder te verdelen in vaste lasten, dagelijkse uitgaven en incidentele uitgaven. Welke van de volgende bestedingen is een incidentele uitgave?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Informatiebron 4 Huisdieren in Nederland

| Onderdeel | Aantal |
|---|---|
| Aantal mensen in Nederland | 17 miljoen |
| Aantal gezinnen | 7,6 miljoen |
| Aantal gezinnen met huisdieren | 4,5 miljoen |
| Aantal huisdieren | 33,5 miljoen |
| Vissen | 18 miljoen |
| Postduiven | 5 miljoen |
| Vogels | 3,9 miljoen |
| Katten | 2,6 miljoen |
| Honden | 1,5 miljoen |
| Konijnen | 1,2 miljoen |
| Reptielen | 650.000 |
Vraag 15 2 punten
In Nederland bezitten 4,5 miljoen gezinnen een huisdier. De bestedingen aan een huisdier zijn onder te verdelen in vaste lasten, dagelijkse uitgaven en incidentele uitgaven. Gebruik informatiebron 4. Zijn onderstaande conclusies juist of onjuist? Noteer bij de nummers 1, 2 en 3 of de conclusie juist of onjuist is. 1: 12,7% van de huisdieren is een postduif of een andere vogel. 2: 59,2% van de gezinnen in Nederland heeft een huisdier. 3: Er zijn meer vissen dan alle andere huisdieren bij elkaar.
Bekijk het antwoord
- Beoordeelt alle drie de conclusies: 1 onjuist, 2 juist, 3 juist (2p)
Indien drie juist 2; indien twee juist 1; indien een of geen juist 0. Conclusie 1 is onjuist, conclusies 2 en 3 zijn juist.
Vraag 16 1 punt
In Nederland bezitten 4,5 miljoen gezinnen een huisdier. De bestedingen aan een huisdier zijn onder te verdelen in vaste lasten, dagelijkse uitgaven en incidentele uitgaven. Er zijn 33,5 miljoen huisdieren in Nederland. Jaarlijks wordt € 2,01 miljard besteed aan de aanschaf (15%), voeding (65%) en verzorging (20%) van huisdieren. Bereken de gemiddelde jaarlijkse bestedingen aan voeding per huisdier. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent € 2.010.000.000 × 0,65 en deelt dat door 33.500.000 huisdieren: € 39 per huisdier (1p)
Beide bewerkingen moeten juist zijn voor een scorepunt.
2022, tijdvak 2: Hondenbelasting
Opgavetekst
Tarief en indexcijfer hondenbelasting
| Gemeente | Tarief hondenbelasting | Indexcijfer tarief hondenbelasting |
|---|---|---|
| Koggenland | a | 40 |
| Gemiddelde in Nederland | € 45,50 | 100 |
| Groningen | b | 270 |
Jaarlijks tarief hondenbelasting gemeente Beekdaal
| Aantal honden per gezin | Tarief per jaar |
|---|---|
| Eerste hond | € 61,88 |
| Tweede hond | € 98,41 |
| Derde en elke volgende hond, per hond | € 132,21 |
Grafiek hondenbelasting Hondenbelasting

Horizontale as: aantal honden per gezin. Verticale as: hondenbelasting. Drie lijnen beginnen in de oorsprong: a stijgt steeds steiler; b stijgt eerst bijna recht en vlakt daarna iets af; c stijgt steeds minder steil en vlakt duidelijk af.
Vraag 18 1 punt
In bijna de helft van de Nederlandse gemeenten betalen hondenbezitters hondenbelasting. Elke gemeente bepaalt zelf het tarief van de hondenbelasting. De belastingtarieven voor een tweede of derde hond in een gezin kunnen hoger of lager zijn dan de tarieven voor de eerste hond. In de gemeente Beekdaal is het jaartarief per hond als volgt (zie de tabel). Gebruik de tabel en de grafiek. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden of letters te kiezen. Vul bij (1) en (2) de juiste woorden of letters in. Kies uit de woorden of letters die tussen haakjes staan.
Bekijk het antwoord
- 1. progressief
- 2. a
2022, tijdvak 2: Betalingsproviders
Vraag 22 2 punten
Aandelen kopen van een bedrijf is een vorm van beleggen. Noem twee vormen van beloning bij het beleggen in aandelen.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee vormen van beloning bij het beleggen in aandelen: dividend en (koers)winst bij verkoop (2p)
Indien twee juist 2; indien een juist 1; indien geen juist 0. Voorbeelden: dividend en (koers)winst bij verkoop.
Vraag 24 1 punt
Pieter, een van de oprichters, bezit 266.000 aandelen Doekoe, gekocht in 2006 voor € 25. Op 13 juni 2018 bedroeg de introductieprijs op de effectenbeurs € 240 per stuk. Om 16.00 uur was de koerswaarde € 470 per aandeel. Bereken de toename van het vermogen van Pieter op 13 juni 2018 om 16.00 uur, vergeleken met de oorspronkelijke waarde in 2006. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de toename van het vermogen: 266.000 × (€ 470 − € 25) = € 118.370.000 (1p)
Een antwoord zonder berekening krijgt geen punten.
2022, tijdvak 2: Jazeker een hypotheek
Informatiebron 10 Maandbegroting van Shakir en Brenda
| Inkomsten | Bedrag | Uitgaven | Bedrag |
|---|---|---|---|
| Netto-maandinkomen Shakir | € 1.728 | Vaste lasten | € 1.635 |
| Netto-maandinkomen Brenda | € 1.350 | Reserveringsuitgaven | € 470 |
| Huishoudelijke uitgaven | € 530 | ||
| Totale inkomsten | € 3.078 | Totale uitgaven | € 2.635 |
Vraag 35 2 punten
Shakir en Brenda hebben een begroting gemaakt om het maximale hypotheekbedrag te berekenen. De bank kijkt niet alleen naar het inkomen, maar houdt ook rekening met de uitgaven. Gebruik informatiebron 10. Noem een uitgave waarmee de bank rekening houdt voor de hoogte van de hypothecaire lening. Leg uit waarom de bank hiermee rekening houdt.
Bekijk het antwoord
- Noemt een uitgave waarmee de bank rekening houdt, bijvoorbeeld: afbetaling van andere lening(en) en/of studieschuld; of: een (gratis) telefoon bij een mobiel telefoonabonnement (1p)
- Legt uit waarom de bank daarmee rekening houdt, bijvoorbeeld: er is al een schuld die uit het inkomen terugbetaald moet worden, waardoor het risico op niet-terugbetalen voor de bank te groot wordt; of: de afbetaling van de telefoon verlaagt het besteedbaar inkomen, waardoor het risico op niet-terugbetalen te groot wordt (1p)
Vraag 36 1 punt
Shakir en Brenda hebben een begroting gemaakt om het maximale hypotheekbedrag te berekenen (zie informatiebron 10). Op dit moment hebben Shakir en Brenda nog een huurwoning. Bedenk een reserveringsuitgave waar Shakir en Brenda rekening mee moeten houden als ze een eigen huis gekocht hebben. Licht het antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Noemt een reserveringsuitgave die bij een eigen huis hoort en licht die toe, bijvoorbeeld onderhoudskosten: bij een eigen huis moet je al het onderhoud zelf betalen, hiervoor moet je geld reserveren (1p)
Eén voorbeeld met toelichting is voldoende.
Informatiebron 11 Overzicht maximale hypotheekbedrag bij 10 jaar vast
Hypotheekrentepercentage: 3,25%.
| Gezamenlijk netto-jaarinkomen × € 1.000 | Maximaal hypotheekbedrag |
|---|---|
| 14 tot 20 | € 126.000 |
| 20 tot 26 | € 172.000 |
| 26 tot 32 | € 221.000 |
| 32 tot 38 | € 280.000 |
| 38 tot 44 | € 362.000 |
* Om het maximale hypotheekbedrag te berekenen moet het laagste netto-jaarinkomen maar voor 60% meegerekend worden.
Vraag 37 2 punten
Shakir en Brenda zijn geïnteresseerd in het huis Kelvinstraat 38 met een vraagprijs van € 230.000. De bank berekent aan de hand van het netto-jaarinkomen hoeveel hypotheek ze kunnen krijgen. De huidige hypotheekrente is 3,25%. Gebruik informatiebron 10 en 11. Bereken dat Shakir en Brenda onvoldoende hypotheek kunnen krijgen om de vraagprijs van dit huis te financieren. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het maximale hypotheekbedrag: 12 × € 1.728 + 12 × (€ 1.350 × 0,6) = € 30.456 (1p)
- Leest bij € 30.456 het maximale hypotheekbedrag van € 221.000 af en concludeert dat dat niet voldoende is om de vraagprijs van € 230.000 te financieren (1p)
Om het maximale hypotheekbedrag te berekenen telt het laagste netto-jaarinkomen voor 60% mee.
2022, tijdvak 3: Elektrisch naar het mbo
Opgavetekst
Informatiebron 4 Overzicht kosten elektrische scooter en busvervoer
| Elektrische scooter | Kosten | Totaal per jaar | Busvervoer | Totaal per jaar |
|---|---|---|---|---|
| verzekering | € 11 per maand | € 132 | 40 × week-abonnement | € 450 |
| onderhoud | € 15 per maand | € 180 | ||
| elektriciteit | € 0,50 per volle accu voor 75 km. | € …a… | ||
| afschrijving | € 4 per week | € 208 | ||
| kosten per kilometer | € …b… | kosten per kilometer | € 0,15 |
Vraag 13 1 punt
Kelly gaat volgend jaar naar het mbo en ze heeft een plek gevonden bij een leerwerkbedrijf, vijftien kilometer verderop. Zij komt echter niet in aanmerking voor een studentenreisproduct (de ov-chipkaart). Nu staat ze voor de keus: reizen met de bus of met een nieuwe elektrische scooter. Eerst maakt ze een overzicht van de kosten van een scooter vergeleken met een jaarabonnement van de bus. Ze berekent de verschillende uitgaven voor een scooter zoals elektriciteit, verzekering en onderhoud. Kelly rijdt 3.000 kilometer per jaar. Voor het onderhoud stort Kelly elke maand € 15 op een aparte spaarrekening. Noem een reden waarom het verstandig is om elke maand een vast bedrag voor onderhoud van de scooter te reserveren.
Bekijk het antwoord
- Noemt een reden, bijvoorbeeld: het moment en de prijs van het onderhoud zijn lastig vooraf te bepalen; door te reserveren is er geld beschikbaar op het moment dat er onderhoud plaatsvindt (1p)
Vraag 14 2 punten
Kelly gaat volgend jaar naar het mbo en ze heeft een plek gevonden bij een leerwerkbedrijf, vijftien kilometer verderop. Zij komt echter niet in aanmerking voor een studentenreisproduct (de ov-chipkaart). Nu staat ze voor de keus: reizen met de bus of met een nieuwe elektrische scooter. Eerst maakt ze een overzicht van de kosten van een scooter vergeleken met een jaarabonnement van de bus. Ze berekent de verschillende uitgaven voor een scooter zoals elektriciteit, verzekering en onderhoud. Kelly rijdt 3.000 kilometer per jaar. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Kelly rijdt straks misschien een scooter. Ze krijgt daardoor …(1)… (andere bestedingen / een ander inkomen) dan leerlingen zonder scooter. Op haar 18e wil ze graag autorijlessen nemen en de scooter inruilen. Ze houdt hier al rekening mee in haar overzicht. Om dit bedrag bij elkaar te sparen zal Kelly nu …(2)… (haar welvaart moeten verlagen / prioriteiten moeten stellen). Het spaarmotief van Kelly is dan …(3)… (uit voorzorg / voor de rente / voor een doel).
Bekijk het antwoord
- Kiest de juiste woorden: (1) andere bestedingen, (2) prioriteiten moeten stellen, (3) voor een doel (2p)
Drie juist: 2 punten. Twee juist: 1 punt. Een of geen juist: 0 punten.
Vraag 16 1 punt
Kelly gaat volgend jaar naar het mbo en ze heeft een plek gevonden bij een leerwerkbedrijf, vijftien kilometer verderop. Zij komt echter niet in aanmerking voor een studentenreisproduct (de ov-chipkaart). Nu staat ze voor de keus: reizen met de bus of met een nieuwe elektrische scooter. Eerst maakt ze een overzicht van de kosten van een scooter vergeleken met een jaarabonnement van de bus. Ze berekent de verschillende uitgaven voor een scooter zoals elektriciteit, verzekering en onderhoud. Kelly rijdt 3.000 kilometer per jaar. Kelly bekijkt haar overzicht nog een keer: “De bus is de goedkoopste optie, maar ik kies toch liever voor een elektrische scooter.” Noem een reden voor Kelly om te kiezen voor een elektrische scooter in plaats van de bus.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste reden, bijvoorbeeld: de bus rijdt niet van deur tot deur en een scooter wel; je kunt de scooter ook voor andere reizen gebruiken; je bent niet afhankelijk van de dienstregeling van de busmaatschappij; vervoer met een elektrische scooter is duurzamer dan met de bus (1p)
2021, tijdvak 1: Zwitserland en Oostenrijk
Opgavetekst
Informatiebron 2 economische gegevens van Zwitserland en Oostenrijk
| Zwitserland | Oostenrijk | |
|---|---|---|
| nationaal inkomen in € miljard | 664,6 | 374,1 |
| nationaal inkomen in € per hoofd van de bevolking | 79.170 | 43.500 |
| export in € miljard | 303,5 | 142,9 |
| prijspeil export in indexcijfers | 110 | 105 |
| import in € miljard | 240 | 145 |
| prijspeil import in indexcijfers | 112 | 108 |
| ruilvoet | 98,2 | 97,2 |
Vraag 6 1 punt
Fidela houdt van skivakanties. Soms naar Oostenrijk en soms naar de Zwitserse Alpen. Zwitserland is geen lid van de Europese Unie (EU) en heeft toch het hoogste inkomen per hoofd van de bevolking. Oostenrijk is wel lid van de EU. Fidela vergelijkt een aantal gegevens.
Gebruik informatiebron 2.
Bereken in procenten hoeveel het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking in Zwitserland hoger is dan in Oostenrijk.
Bekijk het antwoord
- Berekent dat het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking in Zwitserland 82% hoger is dan in Oostenrijk: (€ 79.170 − € 43.500) / € 43.500 × 100% = 82% (1p)
2021, tijdvak 1: Een nieuwe smartphone?
Bron 13

Assenstelsel. Horizontale as: percentage van de groep, van 0 tot 100. Verticale as: percentage van het inkomen, van 0 tot 100. Een rechte lijn van (0;0) naar (100;100): de diagonaal.
Vraag 18 1 punt
Fred, Tim, Mohammed en Karsten zijn een groep vrienden met een gemeenschappelijke wens: ze willen alle vier een nieuwe smartphone. Er is een zeer ruime keuze in merken en modellen op de mobiele-telefoonmarkt. Ze kiezen voor het model van Apple: de iPhone 11+.
Ze vragen zich af of ze zo’n dure smartphone kunnen betalen. Karsten weet raad: zet eerst je maandelijkse inkomen eens op een rij.
Karsten: “Er zijn dus flinke verschillen. Die ongelijke verdeling van inkomen kun je laten zien in een Lorenzcurve.”
Eerst tekenen ze een diagonaal.
Wat geeft deze diagonaal aan?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Bron 14

Lorenzcurve. Horizontale as: percentage van de groep, van 0 tot 100. Verticale as: percentage van het inkomen, van 0 tot 100. De stippellijn is de diagonaal van (0;0) naar (100;100). De gedrukte lijn gaat door de punten (25;10), (50;25), (75;55) en (100;100); bij de punten staan de labels 10%, 25% en 55%, en bij het eindpunt 100%.
gemiddelde maandelijkse inkomen van laag naar hoog
| Groepslid | Gemiddelde maandelijkse inkomen |
|---|---|
| Fred | € 150 |
| Tim | € 225 |
| Mohammed | € 450 |
| Karsten | € 675 |
| totaal | € 1.500 |
Vraag 19 1 punt
Fred, Tim, Mohammed en Karsten zijn een groep vrienden met een gemeenschappelijke wens: ze willen alle vier een nieuwe smartphone. Er is een zeer ruime keuze in merken en modellen op de mobiele-telefoonmarkt. Ze kiezen voor het model van Apple: de iPhone 11+.
Ze vragen zich af of ze zo’n dure smartphone kunnen betalen. Karsten weet raad: zet eerst je maandelijkse inkomen eens op een rij.
Daarna tekenen ze de Lorenzcurve.
Hoeveel procent van het totale inkomen wordt maandelijks ontvangen door het groepslid met het hoogste inkomen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Informatiebron 4 prijs los toestel en pakketprijs voor 24 maanden

prijs los toestel € 792
Apple iPhone 11+ 32GB Black
pakketprijs € 56 per maand
Vraag 20 2 punten
Fred, Tim, Mohammed en Karsten zijn een groep vrienden met een gemeenschappelijke wens: ze willen alle vier een nieuwe smartphone. Er is een zeer ruime keuze in merken en modellen op de mobiele-telefoonmarkt. Ze kiezen voor het model van Apple: de iPhone 11+.
Mohammed twijfelt over wat hij het best kan kopen:
− een toestel met een tweejarig abonnement voor de totale pakketprijs van € 56 per maand óf
− een los toestel met een los sim-only-abonnement voor twee jaar.
Gebruik informatiebron 4.
Bereken hoeveel het sim-only-abonnement per maand maximaal mag kosten, zodat hij per maand evenveel betaalt als de totale pakketprijs voor 24 maanden. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het bedrag dat overblijft na aftrek van de prijs van het los toestel: 24 × € 56 = € 1.344 en € 1.344 − € 792 = € 552 (1p)
- Berekent het maximale maandbedrag voor het sim-only-abonnement: € 552 / 24 = € 23 (1p)
Vraag 21 1 punt
Fred, Tim, Mohammed en Karsten zijn een groep vrienden met een gemeenschappelijke wens: ze willen alle vier een nieuwe smartphone. Er is een zeer ruime keuze in merken en modellen op de mobiele-telefoonmarkt. Ze kiezen voor het model van Apple: de iPhone 11+.
Tim krijgt zijn nieuwe telefoon als kerstcadeau. Fred kan € 1.000 van zijn broer lenen.
Fred heeft met zijn broer afgesproken dat hij twee jaar lang elke maand € 45 aan zijn broer terugbetaalt.
Bereken het bedrag van de kredietkosten van deze lening. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de kredietkosten: 24 × € 45 = € 1.080 en € 1.080 − € 1.000 = € 80 (1p)
2021, tijdvak 1: Indonesië in ontwikkeling
Opgavetekst
Informatiebron 5 de inflatie in % in Indonesië 2009 - 2015

Staafdiagram van de inflatie in procenten, van 2009 tot en met 2015. Verticale as: inflatie in %, van 0 tot 7. Horizontale as: de jaren 2009 tot en met 2015. Afleesbaar: de staaf van 2012 is het laagst (ruim 4%); de staven van 2013, 2014 en 2015 zijn het hoogst (ruim 6%).
Informatiebron 6 nationaal inkomen, aantal inwoners en de armoedegrens in Indonesië
| jaar | nominaal nationaal inkomen in miljarden $ | aantal inwoners | aantal inwoners onder de armoedegrens | % inwoners onder de armoedegrens |
|---|---|---|---|---|
| 1990 | 114,426 | 181.143.821 | 30.000.000 | 16,6% |
| 2009 | 539,38 | 238.465.165 | 33.862.053 | 14,2% |
| 2015 | 861,934 | 257.563.815 | 28.332.020 | 11,0% |
data.worldbank.org/country/indonesia
Vraag 23 1 punt
Indonesië is een ontwikkelingsland in Azië waarvan de economie snel groeit. Het nominale nationaal inkomen per inwoner is in de periode 2009-2015 gestegen met 48%. Het reële nationaal inkomen per inwoner is echter in dezelfde periode gestegen met minder dan 48%.
De regering van Indonesië wil dat het armste deel van de bevolking profiteert van de economische groei.
Gebruik informatiebron 6.
Heeft het armste deel van de bevolking in 2015 geprofiteerd van de economische groei? Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Antwoordt ja en licht toe dat het armste deel van de bevolking heeft geprofiteerd, omdat het percentage van de bevolking onder de armoedegrens is gedaald (1p)
In het antwoord moet de verhouding worden genoemd: het percentage inwoners onder de armoedegrens daalde van 14,2% in 2009 naar 11,0% in 2015 (informatiebron 6).
2021, tijdvak 1: Rijker of armer na Prinsjesdag?
Vraag 34 1 punt
Gé en Arie Temmes praten, op de dag na Prinsjesdag 2016, over de plannen van de regering. Gé en Arie ontvangen beiden een AOW-uitkering.
De regeringsplannen hebben gevolgen voor diverse groepen in de samenleving. Gé en Arie zijn vooral geïnteresseerd naar de gevolgen voor hun koopkracht.
Welk verschijnsel of welke verschijnselen bepalen de ontwikkeling van de koopkracht?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Informatiebron 9 hoogte AOW-uitkering geïndexeerd, basisjaar = 2014
| jaar | indexcijfer |
|---|---|
| 2014 | 100 |
| 2015 | 101 |
| 2016 | 102 |
| 2017 | 105 |
Vraag 35 2 punten
Gé en Arie Temmes praten, op de dag na Prinsjesdag 2016, over de plannen van de regering. Gé en Arie ontvangen beiden een AOW-uitkering.
Het bedrag van een AOW-uitkering stijgt in 2017, terwijl de verwachte inflatie voor 2017 uitkomt op 0,6%. Daardoor verandert in 2017 de koopkracht van een AOW-uitkering.
Gebruik informatiebron 9.
Bereken in één decimaal de procentuele verandering van de koopkracht van een AOW-uitkering in 2017. Gebruik indexcijfers en schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de AOW-uitkering in indexcijfers: 105 / 102 × 100 = 102,9 (1p)
- Berekent de koopkrachtverandering: 102,9 / 100,6 × 100 = 102,3, een stijging van 2,3% (of: 2,9% − 0,6% = 2,3%) (1p)
Afrondingsverschillen niet fout rekenen.
2021, tijdvak 2: Inkomen, vermogen en schulden
Opgavetekst
Informatiebron 2 Lorenzcurve in 2015 in Nederland, voor en na belastingheffing

Lorenzcurve. Verticale as: % nationaal inkomen, van 0 tot 100. Horizontale as: % inkomensontvangers, van 0 tot 100. Lijn a is een rechte diagonaal van (0;0) naar (100;100). Lijn b is gestippeld. Lijn c is doorgetrokken en ligt het verst onder lijn a.
Vraag 10 1 punt
De inkomens in Nederland zijn niet gelijk verdeeld. Dit wordt onder andere veroorzaakt door verschillen in opleidingsniveaus en verantwoordelijkheden.
De inkomensverdeling wordt weergegeven in een Lorenzcurve.
Gebruik informatiebron 2.
Welke inkomensverdeling wordt weergegeven door lijn b?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 11 1 punt
De inkomens in Nederland zijn niet gelijk verdeeld. Dit wordt onder andere veroorzaakt door verschillen in opleidingsniveaus en verantwoordelijkheden.
De inkomensverdeling wordt weergegeven in een Lorenzcurve.
Gebruik informatiebron 2.
Hoeveel procent van het nationaal inkomen, weergegeven in lijn c, wordt verdiend door de 20% hoogste-inkomensontvangers?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 12 2 punten
De inkomens in Nederland zijn niet gelijk verdeeld. Dit wordt onder andere veroorzaakt door verschillen in opleidingsniveaus en verantwoordelijkheden.
Het jaarinkomen van alle inkomensontvangers samen bedraagt € 349,5 miljard. Er zijn 7,5 miljoen inkomensontvangers. De 10% van de inkomensontvangers met de laagste inkomens ontvangt 2,1% van het inkomen van Nederland.
Bereken het gemiddelde jaarinkomen van de 10% van de inkomensontvangers met de laagste inkomens. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het jaarinkomen van de 10% met de laagste inkomens: € 349,5 miljard × 2,1 / 100 = € 7.339.500.000 (1p)
- Berekent het gemiddelde jaarinkomen: € 7.339.500.000 / 750.000 = € 9.786 (1p)
Informatiebron 3 tekort en overschot in 2016

Staafdiagram van het tekort en overschot in 2016, in x 1.000. Verticale as: van -20 tot 40. Horizontale as: Q1 tot en met Q5. Staven onder 0 zijn een tekort: Q1 (ongeveer -10) en Q2 (ongeveer -2). Staven boven 0 zijn een overschot: Q3 (ongeveer 4), Q4 (ongeveer 10) en Q5 (ongeveer 36).
Vraag 13 1 punt
Sommige groepen huishoudens blijken meer of minder geldtekorten te hebben dan de gemiddelde huishoudens. Dat is onder andere afhankelijk van het inkomen of de levensfase van gezinsleden in een huishouden.
Gebruik informatiebron 3.
Welke categorie(ën) huishoudens heeft/hebben tekorten in 2016?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 14 2 punten
Sommige groepen huishoudens blijken meer of minder geldtekorten te hebben dan de gemiddelde huishoudens. Dat is onder andere afhankelijk van het inkomen of de levensfase van gezinsleden in een huishouden.
Schulden kunnen samenhangen met de levensfase. Huishoudens met jonge mensen geven in verhouding meer uit dan ouderen.
Geef een verklaring waarom juist huishoudens met jonge mensen in verhouding vaak meer uitgeven dan zij aan inkomen ontvangen. Betrek zowel de inkomsten als de uitgaven in je antwoord.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat het inkomen van jonge huishoudens nog in ontwikkeling is (1p)
- Noemt dat jonge huishoudens nog weinig hebben opgebouwd en daardoor in verhouding veel uitgaven hebben (aankoop woning), of dat jonge huishoudens jonge kinderen hebben en daardoor veel kosten (1p)
2021, tijdvak 2: Brazilië
Vraag 34 1 punt
Brazilië is de grootste producent van koffiebonen ter wereld. Dertig procent van alle koffiebonen op de wereldmarkt komt uit dit land. De wereldmarktprijs van koffiebonen kan sterk dalen of stijgen door natuurlijke omstandigheden of door speculatie in grondstoffen.
In Nederland wordt steeds meer koffie gedronken. De consumentenprijs van 1 kilo koffiebonen is € 18,40. Je kunt gemiddeld 80 kopjes koffie zetten van 1 kilogram koffie.
Bereken de gemiddelde waarde in euro’s van één kopje koffie. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de gemiddelde waarde van één kopje koffie: € 18,40 / 80 = € 0,23 (1p)
2021, tijdvak 2: Lekker thuis wonen
Vraag 37 1 punt
Jongeren van 25 tot 30 jaar blijven langer thuis wonen. Daar zijn verschillende redenen voor. Veel van deze jongeren hebben hun opleiding afgerond en hebben nu een flinke studieschuld die terugbetaald moet worden. In 2015 is de gratis basisbeurs voor hbo- en wo-studenten afgeschaft.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Jongeren blijven langer thuis wonen:
− omdat er een …(1)… (overschot / tekort) is aan betaalbare huizen op de huizenmarkt;
− omdat hbo- en wo-studenten door de afschaffing van de basisbeurs een …(2)… (hoger / lager) bedrag moeten terugbetalen.
Bekijk het antwoord
- Kiest bij (1) tekort en bij (2) hoger (1p)
Indien twee juist 1; indien een of geen juist 0.
Tabel huurprijzen in Alkmaar
| jaar | gemiddelde huurprijzen per m2 | indexcijfers huurprijzen |
|---|---|---|
| 2010 | € 12,20 | 100 |
| 2017 | € … | 125 |
Vraag 38 1 punt
Merel is 23 jaar, volgt de opleiding tot piloot en woont nog thuis, maar ze is op zoek naar eigen woonruimte. In Alkmaar vindt ze een huurappartement van 64 m2. De huurprijzen worden per m2 berekend en zijn in de afgelopen jaren flink gestegen.
Gebruik de tabel.
Bereken de huur voor deze woning van 64 m2 in 2017. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de huur voor 64 m2 in 2017: € 12,20 × 1,25 × 64 = € 976 (1p)
Informatiebron 8 aankoopkosten appartement
| kostensoort | bedrag |
|---|---|
| aankoopprijs appartement | € 215.000 |
| notariskosten | € 1.100 |
| makelaarskosten | 2,5% over aankoopprijs appartement |
| kosten hypotheekadvies | € 1.075 |
Vraag 41 2 punten
Als Merel zelfstandig gaat wonen met een laag inkomen moet zij goed op haar uitgaven letten. De ontwikkeling van het consumentenprijsindexcijfer (CPI) is hierbij belangrijk.
Makelaar NovoDomus heeft voor Merel een appartement gevonden van € 215.000 exclusief kosten koper. Ze gebruikt haar spaargeld voor de inrichting van het appartement en de schenkbelasting die ze moet betalen. De schenking van haar ouders gebruikt ze volledig voor de financiering van het appartement.
Gebruik informatiebron 8.
Bereken de benodigde hypothecaire lening voor de financiering van het appartement. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het totaal van de kosten: € 215.000 + € 1.100 + € 5.375 + € 1.075 = € 222.550 (1p)
- Berekent de benodigde hypothecaire lening: € 222.550 − € 75.000 = € 147.550 (1p)
2021, tijdvak 3: Thijs gaat voor het goede doel
Vraag 11 1 punt
Thijs is 17 jaar en zit in 4 vmbo. Als bijbaantje maakt hij een website voor Harold. Daarmee verdient Thijs € 8 netto per uur. De kinderbijslag wordt door zijn ouders elke maand op zijn bankrekening overgemaakt.
Welk soort inkomen is de kinderbijslag?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 12 2 punten
Thijs is 17 jaar en zit in 4 vmbo. Als bijbaantje maakt hij een website voor Harold. Daarmee verdient Thijs € 8 netto per uur. De kinderbijslag wordt door zijn ouders elke maand op zijn bankrekening overgemaakt.
Thijs werkt twintig uur per maand voor Harold. De kinderbijslag bedraagt € 273 per kwartaal. Die gebruikt hij om kleding te kopen. Verder krijgt hij € 15 zakgeld per week.
Bereken de gemiddelde maandelijkse inkomsten van Thijs. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de inkomsten per maand: 20 × € 8 = € 160 (werk), € 273 / 3 = € 91 (kinderbijslag) en € 15 × 52 / 12 = € 65 (zakgeld) (1p)
- Telt de inkomsten per maand op: € 160 + € 91 + € 65 = € 316 (1p)
Vraag 14 1 punt
Thijs is 17 jaar en zit in 4 vmbo. Als bijbaantje maakt hij een website voor Harold. Daarmee verdient Thijs € 8 netto per uur. De kinderbijslag wordt door zijn ouders elke maand op zijn bankrekening overgemaakt.
Thijs vindt dat hij voldoende geld heeft om af en toe een bedrag over te maken naar een goed doel, zoals Serious Request. Verder wil hij graag met zijn vrienden uitgaan, computerspelletjes spelen, sporten en gitaar spelen, maar daar komt hij vaak niet aan toe.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Thijs heeft een tekort aan …(1)… (geld / tijd). Hij zal voortdurend keuzes moeten maken over wat hij wil gaan doen. Dat noem je in de economie …(2)… (koopkracht / prioriteiten stellen).
Bekijk het antwoord
- Kiest bij (1) tijd en bij (2) prioriteiten stellen (1p)
Indien twee juist 1; indien één of geen juist 0.
2021, tijdvak 3: Koopkracht?
Vraag 21 1 punt
De ouders van Tim en Tom hebben in 2009 een woning gekocht met een hypothecaire geldlening. Ze wonen er met veel plezier en willen er minstens 15 jaar blijven wonen. Moeder is docent in het mbo en vader zorgt voor het huishouden. Door de economische crisis vanaf 2008 zijn de huizenprijzen gedaald. Echter sinds 2013 zijn de huizenprijzen weer aan het stijgen.
In 2014 is de waarde van hun woning gestegen met 2,3%. De waarde van de woning werd op 31 december 2014 geschat op € 325.000.
Bereken in twee decimalen de geschatte waarde van hun woning op 1 januari 2014. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de geschatte waarde op 1 januari 2014: € 325.000 / 102,3 × 100 = € 317.693,06 (1p)
2021, tijdvak 3: Wat te doen (met veel geld)?
Vraag 37 1 punt
Pol Meis heeft met zijn lot € 200.000 gewonnen in de Stratenloterij.
Welke vorm van inkomen noemen we een prijs in deze loterij?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 41 2 punten
Pol Meis heeft met zijn lot € 200.000 gewonnen in de Stratenloterij.
Hij kan zijn loterijprijs ook gebruiken om te beleggen in aandelen.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Winst is een beloning voor de productiefactor …(1)… (arbeid / kapitaal / natuur / ondernemerschap). Het deel van de winst dat uitgekeerd wordt aan de aandeelhouders heet …(2)… (dividend / pacht / rente). Een aandeel is een …(3)… (eigendomsbewijs / lening / schuldbekentenis).
Bekijk het antwoord
- Kiest bij (1) ondernemerschap, bij (2) dividend en bij (3) eigendomsbewijs (2p)
Indien drie juist 2; indien twee juist 1; indien één of geen juist 0.
2019, tijdvak 1: Inkomensdaling
Vraag 30 1 punt
Naomi is 16 jaar en woont met haar ouders in Utrecht. Het bedrijf waar haar moeder werkt heeft een reorganisatie aangekondigd: een kwart van de banen zal verdwijnen. Ook Naomi’s moeder wordt ontslagen. Aan de keukentafel proberen ze na te gaan wat de gevolgen kunnen zijn. Uit onderzoek van het Nibud blijkt dat ruim een kwart van de Nederlandse huishoudens te maken kan krijgen met een daling van het inkomen. Werkloosheid is een oorzaak van inkomensdaling. Er zijn ook andere oorzaken. Kies de twee andere directe oorzaken uit onderstaande gegevens.
Bekijk het antwoord
Antwoord: A en E
Vraag 31 1 punt
Naomi is 16 jaar en woont met haar ouders in Utrecht. Het bedrijf waar haar moeder werkt heeft een reorganisatie aangekondigd: een kwart van de banen zal verdwijnen. Ook Naomi’s moeder wordt ontslagen. Aan de keukentafel proberen ze na te gaan wat de gevolgen kunnen zijn. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Bekijk het antwoord
- 1. vaste lasten
- 2. je spaargeld en je inkomen
Bron 13
| per periode | per maand | |
|---|---|---|
| inkomsten in € | ||
| nettoloon | 2.600 | |
| uitgaven in € | ||
| huur per maand | 800 | 800 |
| zorgverzekering per maand | 189 | 189 |
| verzekeringen per kwartaal | 390 | …(1)… |
| telefoon / internet / tv per jaar | 540 | …(2)… |
| mobiele telefoon per maand | 15 | 15 |
| abonnement krant per 6 maanden | 108 | 18 |
| kleding en schoenen per kwartaal | 321 | 107 |
| zak- en kleedgeld Naomi per maand | 75 | 75 |
| boodschappen per week | 120 | …(3)… |
| persoonlijke uitgaven per maand | 50 | 50 |
| reiskosten en hobby’s per maand | 60 | 60 |
| sportschool per 2 weken | 12 | …(4)… |
| totaal | …(5)… | |
| overschot | …(6)… |
Vraag 32 2 punten
Naomi is 16 jaar en woont met haar ouders in Utrecht. Het bedrijf waar haar moeder werkt heeft een reorganisatie aangekondigd: een kwart van de banen zal verdwijnen. Ook Naomi’s moeder wordt ontslagen. Aan de keukentafel proberen ze na te gaan wat de gevolgen kunnen zijn. Nog steeds aan de keukentafel verzamelen ze de financiële gegevens. Bereken de ontbrekende bedragen. Vul bij de nummers de juiste bedragen per maand in.
Bekijk het antwoord
- Berekent de bedragen per maand bij (1) tot en met (4) juist: (1) € 130, (2) € 45, (3) € 520, (4) € 26. (1p)
- Berekent het totaal (5) € 2.035 en het overschot (6) € 565 juist. (1p)
Informatiebron 8 Hoe werkt de U-pas?

Met een U-pas ontvangt u een persoonlijk budget voor sport en cultuur. Om korting te ontvangen, laat u uw U-pas zien aan de aanbieder van de activiteit. De korting gaat van uw budget af.
U-pashouders tot en met 17 jaar hebben een budget van € 225 per U-pasjaar. Volwassenen hebben een persoonlijk budget van € 120 per U-pasjaar.
Vraag 33 1 punt
Naomi is 16 jaar en woont met haar ouders in Utrecht. Het bedrijf waar haar moeder werkt heeft een reorganisatie aangekondigd: een kwart van de banen zal verdwijnen. Ook Naomi’s moeder wordt ontslagen. Aan de keukentafel proberen ze na te gaan wat de gevolgen kunnen zijn. Als Naomi’s moeder wordt ontslagen heeft ze dit overschot niet meer. De gemeente Utrecht ondersteunt huishoudens met lage inkomens, onder meer met de U-pas. Deze pas geeft recht op kortingen, bijvoorbeeld bij een sportschool of bibliotheek. Gebruik informatiebron 8. Op de website van U-pas leest Naomi dat een Utrechtse sportschool op het jaarabonnement van € 300 een korting geeft van 50%. Geef een economische reden waarom veel U-pashouders geen gebruik maken van deze sportschool.
Bekijk het antwoord
- Geeft een economische reden, bijvoorbeeld: de eigen bijdrage is nog te hoog voor mensen met een laag inkomen. (1p)
2019, tijdvak 1: Inkomensverschillen in Nederland
Vraag 34 1 punt
In Nederland zijn de verschillen in inkomens vrij klein, vergeleken met andere landen. Ook al is Nederland een welvarend land, toch leeft ongeveer 10% van de huishoudens onder de lage-inkomensgrens van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). De lage-inkomensgrens is een inkomen met een vaste lage koopkracht. De lage-inkomensgrens wordt ieder jaar aangepast. Op basis waarvan wordt de lage-inkomensgrens ieder jaar aangepast?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 35 1 punt
In Nederland zijn de verschillen in inkomens vrij klein, vergeleken met andere landen. Ook al is Nederland een welvarend land, toch leeft ongeveer 10% van de huishoudens onder de lage-inkomensgrens van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). In Nederland geldt een minimumloon dat hoger is dan de lage-inkomensgrens. Toch zijn er werknemers met een inkomen onder de lage-inkomensgrens. Verklaar dat er werknemers zijn die toch onder de lage-inkomensgrens zitten.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat werknemers (met een minimumloon) die in deeltijd werken een deel van het minimumloon verdienen (en zo onder de lage-inkomensgrens kunnen komen). (1p)
Informatiebron 9 inkomensverdeling in Nederland (Lorenzcurve b)

Lijngrafiek. De horizontale as toont het % inkomensontvangers, van 0 tot 100. De verticale as toont het % van het nationaal inkomen, van 0 tot 100. In de grafiek staan drie lijnen, a, b en c, die elk van (0;0) naar (100;100) lopen. Lijn a ligt het dichtst bij de rechte 45°-lijn tussen (0;0) en (100;100). Lijn c ligt het verst daarvan af. Lijn b ligt daartussen.
Vraag 36 2 punten
In Nederland zijn de verschillen in inkomens vrij klein, vergeleken met andere landen. Ook al is Nederland een welvarend land, toch leeft ongeveer 10% van de huishoudens onder de lage-inkomensgrens van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Gebruik informatiebron 9. Hieronder staan twee mogelijke opmerkingen over de inkomensverdeling in Nederland, volgens Lorenzcurve b.
Opmerkingen:
1 De armste 30% van Nederland verdient 20% van het nationaal inkomen.
2 De rijkste 20% van de bevolking verdient 60% van het nationaal inkomen.
Welke opmerking is juist of onjuist?
Bekijk het antwoord
- Beoordeelt opmerking 1 als onjuist. (1p)
- Beoordeelt opmerking 2 als juist. (1p)
Bron 14
| enige uitgaven | Erna, laag inkomen: % van het inkomen | Rashid, hoog inkomen: % van het inkomen |
|---|---|---|
| voeding | 18% | 15% |
| wonen | 30% | 23% |
| kleding / schoenen | 6% | 5% |
| ontwikkeling, ontspanning en verkeer | 28% | 28% |
Vraag 37 2 punten
In Nederland zijn de verschillen in inkomens vrij klein, vergeleken met andere landen. Ook al is Nederland een welvarend land, toch leeft ongeveer 10% van de huishoudens onder de lage-inkomensgrens van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Rashid en Erna zitten in dezelfde klas. Het gezin van Erna moet rondkomen van een laag inkomen, terwijl het gezin van Rashid een hoog inkomen ontvangt. Erna: “Is het bestedingspatroon van jullie gezin nu zo veel anders dan bij ons?” Rashid: “Nou, aan sommige goederen geven we meer uit, maar aan andere goederen nauwelijks meer.” Hieronder zie je de verdeling van enige uitgaven van beide gezinnen in % van het totale inkomen van het gezin. Welke uitgaven zijn bij Rashid absoluut (in €) gezien altijd hoger dan bij Erna? Leg je keuze uit.
Bekijk het antwoord
- Noemt ontwikkeling, ontspanning en verkeer als uitgave die bij Rashid absoluut hoger is. (1p)
- Geeft de uitleg: doordat Rashids gezinsinkomen hoger is dan dat van Erna (zijn de uitgaven van Rashid hieraan absoluut gezien altijd hoger) en omdat het percentage gelijk is (aan 28%). (1p)
Vraag 38 1 punt
In Nederland zijn de verschillen in inkomens vrij klein, vergeleken met andere landen. Ook al is Nederland een welvarend land, toch leeft ongeveer 10% van de huishoudens onder de lage-inkomensgrens van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Gebruik informatiebron 9. Inkomensverschillen komen in ieder land voor. Volgens Erna zouden de verschillen in inkomens veel kleiner moeten zijn. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Bekijk het antwoord
- 1. Lorenzcurve a
- 2. volledig gelijke
Vraag 39 1 punt
In Nederland zijn de verschillen in inkomens vrij klein, vergeleken met andere landen. Ook al is Nederland een welvarend land, toch leeft ongeveer 10% van de huishoudens onder de lage-inkomensgrens van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Volgens Rashid zijn inkomensverschillen prima. Hij vindt dan ook dat “het slecht zou zijn voor de Nederlandse economie als iedereen hetzelfde zou verdienen”. Noem een argument voor de uitspraak van Rashid.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist argument. Voorbeeld van een juist argument: Als iedereen evenveel zou verdienen, ontbreekt de prikkel bij mensen zich te ontwikkelen / beter te presteren. (1p)
2019, tijdvak 2: S.O.S. Woonlasten
Opgavetekst
informatiebron 2 gegevens bankrekeningen
| inkomen | bedrag | frequentie |
|---|---|---|
| Job | € 25.000 | jaar |
| Meike | € 6.000 | jaar |
| totaal | € 31.000 | jaar |
| uitgaven | bedrag | frequentie |
|---|---|---|
| huurlasten | € 850 | maand |
| verzekeringen | € 900 | kwartaal |
| abonnementen | € 2.100 | jaar |
| pinbetalingen | € 250 | week |
| overige uitgaven | € 375 | maand |
Vraag 12 2 punten
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 2 en 3 in de bijlage.
Meike (26) en Job (30) komen met hun geld niet uit. Ze hebben via een tv-programma financiële coach Munir gevraagd om hen te helpen. Voordat Munir komt, moeten Meike en Job eerst hun financiële gegevens ordenen.
Om een financieel overzicht te krijgen gaan Meike en Job met hun bankrekeningen na waar zij hun inkomen aan uitgeven.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Een tekort op een bankrekening noemen we een ...(1)… (creditsaldo / debetsaldo). Vooral ...(2)… (huishoudelijke uitgaven / vaste lasten) worden automatisch van de bankrekening afgeschreven. Op een bankrekeningoverzicht kunnen ze volgen waaraan zij ...(3)… (chartale / girale) betalingen hebben gedaan.
Bekijk het antwoord
- Vult de drie juiste woorden in: (1) debetsaldo, (2) vaste lasten, (3) girale. (2p)
Puntentabel: drie juist = 2 punten; twee juist = 1 punt; een of geen juist = 0 punten.
Vraag 13 2 punten
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 2 en 3 in de bijlage.
Meike (26) en Job (30) komen met hun geld niet uit. Ze hebben via een tv-programma financiële coach Munir gevraagd om hen te helpen. Voordat Munir komt, moeten Meike en Job eerst hun financiële gegevens ordenen.
Na enkele uren is het financiële overzicht bijna compleet.
Gebruik informatiebron 2.
Bereken het gemiddelde tekort per maand. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de jaaruitgaven en komt op een totaal van € 33.400 (huur € 850 × 12 = € 10.200; verzekeringen € 900 × 4 = € 3.600; abonnementen € 2.100 × 1 = € 2.100; pinbetalingen € 250 × 52 = € 13.000; overige uitgaven € 375 × 12 = € 4.500). (1p)
- Berekent het gemiddelde maandelijkse tekort: (€ 33.400 − € 31.000) : 12 = € 200. (1p)
Vraag 14 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 2 en 3 in de bijlage.
Meike (26) en Job (30) komen met hun geld niet uit. Ze hebben via een tv-programma financiële coach Munir gevraagd om hen te helpen. Voordat Munir komt, moeten Meike en Job eerst hun financiële gegevens ordenen.
Meike en Job hebben duidelijk een geldtekort. Volgens Munir besteden ze te veel aan de huur van hun woning. Munir: “Een verantwoorde huurquote ligt onder de 30%. De huurquote is het percentage van het gezamenlijk inkomen dat jullie aan huur besteden.”
Gebruik informatiebron 2.
Bereken in een decimaal de huurquote voor Meike en Job. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Juiste berekening: $\frac{850}{31.000 : 12} \cdot 100\% = 32{,}9\%$ (1p)
Vraag 16 2 punten
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 2 en 3 in de bijlage.
Meike (26) en Job (30) komen met hun geld niet uit. Ze hebben via een tv-programma financiële coach Munir gevraagd om hen te helpen. Voordat Munir komt, moeten Meike en Job eerst hun financiële gegevens ordenen.
Munir: “Er zijn twee groepen scheefhuurders. Dure scheefhuurders zijn mensen die een te hoge huur hebben in verhouding tot hun inkomen. En goedkope scheefhuurders zijn mensen met een te lage huur in verhouding tot hun inkomen. Jullie zijn dure scheefhuurders geworden, als gevolg van de grote groep goedkope scheefhuurders.”
Leg uit dat het aantal dure scheefhuurders, zoals Meike en Job, kan toenemen als het aantal goedkope scheefhuurders toeneemt.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat mensen met een hoger inkomen, die meer huur zouden kunnen betalen, in een relatief goedkope huurwoning blijven zitten. (1p)
- Legt uit dat daardoor mensen met een lager inkomen in relatief dure huurwoningen moeten gaan wonen. (1p)
Vraag 17 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 2 en 3 in de bijlage.
Meike (26) en Job (30) komen met hun geld niet uit. Ze hebben via een tv-programma financiële coach Munir gevraagd om hen te helpen. Voordat Munir komt, moeten Meike en Job eerst hun financiële gegevens ordenen.
Job: “Een huis kopen is goedkoper dan huren. Lenen voor een huis zou daarom gemakkelijker moeten zijn.” Munir is het niet met hem eens: “Als meer mensen gemakkelijker geld kunnen lenen voor de aankoop van een huis, leidt dat tot hogere woonlasten.”
Hieronder staan drie economische verschijnselen.
1 De hoogte van het hypotheekbedrag stijgt.
2 De prijzen van koophuizen stijgen.
3 De vraag naar koophuizen stijgt.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische gedachtegang ontstaat?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2019, tijdvak 2: Dirk en Albert
Vraag 18 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik te maken van een informatiebron in de bijlage.
Dirk werkt sinds kort als managementassistent bij een gewone supermarkt. Zijn oom Albert is enig eigenaar van een kleine biologische supermarkt. Ze hebben een gesprek over hun inkomens.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Het inkomen dat de eigenaar van een eenmanszaak ontvangt, noemen we ...(1)... (rente / vermogen / winst). Het totaal van alle beloningen in een land is gelijk aan ...(2)... (de nationale betalingsbalans / het nationaal inkomen / het nationaal overdrachtsinkomen).
Bekijk het antwoord
- Vult de twee juiste woorden in: (1) winst, (2) het nationaal inkomen. (1p)
Puntentabel: twee juist = 1 punt; een of geen juist = 0 punten.
Vraag 19 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik te maken van een informatiebron in de bijlage.
Dirk werkt sinds kort als managementassistent bij een gewone supermarkt. Zijn oom Albert is enig eigenaar van een kleine biologische supermarkt. Ze hebben een gesprek over hun inkomens.
Dirk heeft behalve loon ook wat rente ontvangen op zijn spaargeld. Drie jaar geleden stond er € 370 op zijn spaarrekening. De laatste drie jaren ontvangt hij daarop 0,7% rente per jaar. Hij neemt drie jaar niets op en voegt niets toe aan zijn spaarrekening.
Bereken in twee decimalen de rente die Dirk nu na drie jaar heeft opgebouwd op zijn spaarrekening. Ga uit van samengestelde interest. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Juiste berekening: $(1{,}007^{3} \cdot 370) - 370 = 7{,}82$ (euro). (1p)
Afrondingsverschillen niet fout rekenen.
Vraag 20 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik te maken van een informatiebron in de bijlage.
Dirk werkt sinds kort als managementassistent bij een gewone supermarkt. Zijn oom Albert is enig eigenaar van een kleine biologische supermarkt. Ze hebben een gesprek over hun inkomens.
Dirk: “Ik werk 48 weken per jaar, 32 uur per week voor € 7,50 per uur.”
Albert: “Dat is niet veel, Dirk. Mijn inkomen was het afgelopen jaar € 69.120.”
Bereken hoeveel jaar Dirk moet werken om evenveel te verdienen als Albert in een jaar. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Juiste berekening: $\frac{69120}{7{,}50 \cdot 32 \cdot 48} = 6 \text{ jaar}$ (1p)
Vraag 21 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik te maken van een informatiebron in de bijlage.
Dirk werkt sinds kort als managementassistent bij een gewone supermarkt. Zijn oom Albert is enig eigenaar van een kleine biologische supermarkt. Ze hebben een gesprek over hun inkomens.
Dirk: “Afgelopen jaar had je dan wel een hoog inkomen, maar misschien heb je als ondernemer volgend jaar wel een negatief inkomen.”
Leg uit dat ondernemers een negatief inkomen kunnen hebben.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de kosten in een jaar hoger kunnen zijn dan de opbrengsten, waardoor het bedrijf verlies heeft (een negatief inkomen). (1p)
2019, tijdvak 2: Zelfstandig knippen
Vraag 23 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik te maken van een informatiebron in de bijlage.
Maryam heeft net haar kappersdiploma gehaald. Ze staat voor een keuze: werken bij kappersketen GirlPower of een eigen kapsalon beginnen.
WAT VERDIENT EEN KAPPER IN LOONDIENST BIJ GIRLPOWER?
1 startsalaris zonder ervaring: € 1.200 bruto per maand
2 gemiddeld salaris: € 1.650 bruto per maand
3 salaris bij meer dan tien jaar ervaring € 2.000 bruto per maand
Waaruit bestaat het verschil tussen bruto- en nettosalaris?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 24 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik te maken van een informatiebron in de bijlage.
Maryam heeft net haar kappersdiploma gehaald. Ze staat voor een keuze: werken bij kappersketen GirlPower of een eigen kapsalon beginnen.
WAT VERDIENT EEN KAPPER IN LOONDIENST BIJ GIRLPOWER?
1 startsalaris zonder ervaring: € 1.200 bruto per maand
2 gemiddeld salaris: € 1.650 bruto per maand
3 salaris bij meer dan tien jaar ervaring € 2.000 bruto per maand
Als zelfstandig werkend kapper heb je geen werktijden volgens een cao, maar deel je je eigen tijd in. Alle gewerkte tijd zou eigenlijk berekend moeten worden in het kniptarief, maar in de meeste kleine kappersbedrijven gebeurt dat niet.
Welk risico loopt een zelfstandig werkende kapper als alle gewerkte uren doorberekend worden in het kniptarief?
Bekijk het antwoord
- Noemt het risico dat het kniptarief te hoog wordt om te kunnen concurreren met andere kappers. (1p)
2019, tijdvak 2: Huizenprijzen in de lift
Vraag 37 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.
Koopwoningen worden op de koopwoningmarkt verkocht. Er zijn veel vragers en veel aanbieders op de koopwoningmarkt.
Merel gaat naar de bank voor een hypotheekadvies. De bank vertelt haar dat de overheid de laatste jaren veel maatregelen heeft genomen om te voorkomen dat huiseigenaren te veel lenen. Aan het eind van de looptijd kunnen sommige huiseigenaren de hypotheek niet terugbetalen aan de bank en blijven ze met een hoge restschuld zitten.
Welke maatregel kan ervoor zorgen dat huiseigenaren geen restschuld hebben?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2018, tijdvak 1: Je eigen schuld?
Vraag 6 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage.
Leyla uit 4-vmbo maakt een praktische opdracht voor het vak economie. Op het nieuws hoort ze dat twee van de vijf jongeren tussen de 18 en 24 jaar schulden hebben. Daar wil zij meer van weten!
Via de sociale media doet zij een oproep:
#Welke jongere met schulden wil mij helpen met mijn onderzoek?
Zo komt ze in contact met Noor, die zegt: “Ik ben een 23-jarige mbo’er, woon op mezelf en heb € 9.000 schuld aan de bank vanwege een lening. Toen ik nog thuis woonde, betaalden mijn ouders bijna alles. Daarna gaf ik te veel geld uit en dacht: lekker makkelijk, ik leen gewoon wat geld. Maar nu zit ik in de problemen….”
Noor heeft € 7.500 geleend van haar bank. Na drie jaar moet ze € 9.000 terugbetalen aan de bank.
Waarom moet ze € 1.500 meer terugbetalen aan de bank?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
informatiebron 3 resultaten enquête
| vraag: Heb je schulden? | |
|---|---|
| ja, 1 tot 100 euro | 9% |
| ja, 100 tot 200 euro | 4% |
| ja, 200 tot 300 euro | 2% |
| ja, meer dan 300 euro | 23% |
| nee | 62% |
Vraag 7 2 punten
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage.
Leyla uit 4-vmbo maakt een praktische opdracht voor het vak economie. Op het nieuws hoort ze dat twee van de vijf jongeren tussen de 18 en 24 jaar schulden hebben. Daar wil zij meer van weten!
Via de sociale media doet zij een oproep:
#Welke jongere met schulden wil mij helpen met mijn onderzoek?
Zo komt ze in contact met Noor, die zegt: “Ik ben een 23-jarige mbo’er, woon op mezelf en heb € 9.000 schuld aan de bank vanwege een lening. Toen ik nog thuis woonde, betaalden mijn ouders bijna alles. Daarna gaf ik te veel geld uit en dacht: lekker makkelijk, ik leen gewoon wat geld. Maar nu zit ik in de problemen….”
Leyla gaat op onderzoek uit en houdt een enquête onder 850 jongeren.
Gebruik informatiebron 3.
Hoeveel jongeren hebben geantwoord dat ze schulden hebben? Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het totale percentage jongeren met schulden: 9% + 4% + 2% + 23% = 38%. (1p)
- Berekent het aantal jongeren met schulden: $\frac{38}{100} \cdot 850 = 323$ jongeren. (1p)
informatiebron 4 rentepercentages rood staan
| bank | product | rente rood staan* |
|---|---|---|
| PING Bank | kwartaallimiet | 13,9% |
| Knalbank | rood staan | 5,0% |
| ANS Bank | rood staan | 11,0% |
| TrioBank | rood staan | 12,0% |
* De rentepercentages zijn op basis van 365 dagen; de rente wordt betaald over het aantal dagen dat je rood staat (een negatief saldo op je rekening hebt).
Vraag 8 2 punten
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage.
Leyla uit 4-vmbo maakt een praktische opdracht voor het vak economie. Op het nieuws hoort ze dat twee van de vijf jongeren tussen de 18 en 24 jaar schulden hebben. Daar wil zij meer van weten!
Via de sociale media doet zij een oproep:
#Welke jongere met schulden wil mij helpen met mijn onderzoek?
Zo komt ze in contact met Noor, die zegt: “Ik ben een 23-jarige mbo’er, woon op mezelf en heb € 9.000 schuld aan de bank vanwege een lening. Toen ik nog thuis woonde, betaalden mijn ouders bijna alles. Daarna gaf ik te veel geld uit en dacht: lekker makkelijk, ik leen gewoon wat geld. Maar nu zit ik in de problemen….”
Leyla komt erachter dat veel jongeren vaak rood staan bij de bank en dat kost geld.
Gebruik informatiebron 4.
Bereken in twee decimalen de kosten van 25 dagen lang € 300 rood staan bij de ANS Bank. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de rente over een heel jaar, bij een rentetarief op jaarbasis van 11%: $300 \cdot 0{,}11 = 33{,}00$ euro. (1p)
- Berekent de kosten over 25 dagen: $\frac{33{,}00}{365} \cdot 25 = 2{,}26$ euro. (1p)
Afrondingsverschil (€ 2,25) niet fout rekenen.
Vraag 9 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage.
Leyla uit 4-vmbo maakt een praktische opdracht voor het vak economie. Op het nieuws hoort ze dat twee van de vijf jongeren tussen de 18 en 24 jaar schulden hebben. Daar wil zij meer van weten!
Via de sociale media doet zij een oproep:
#Welke jongere met schulden wil mij helpen met mijn onderzoek?
Zo komt ze in contact met Noor, die zegt: “Ik ben een 23-jarige mbo’er, woon op mezelf en heb € 9.000 schuld aan de bank vanwege een lening. Toen ik nog thuis woonde, betaalden mijn ouders bijna alles. Daarna gaf ik te veel geld uit en dacht: lekker makkelijk, ik leen gewoon wat geld. Maar nu zit ik in de problemen….”
Veel jongeren zien rood staan bij een bank niet als lenen, maar met een negatief saldo hebben ze wel een schuld, net als bij een persoonlijke lening.
Noem een verschil tussen rood staan en een persoonlijke lening bij een bank. Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Noemt een van de volgende verschillen (persoonlijke lening tegenover rood staan): tevoren afgesproken vast bedrag tegenover geen tevoren afgesproken bedrag; vast aflossingsplan tegenover geen vast aflossingsplan; terugbetalen in vaste termijnen tegenover geen vaste-termijnterugbetaling. (1p)
Vraag 10 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage.
Leyla uit 4-vmbo maakt een praktische opdracht voor het vak economie. Op het nieuws hoort ze dat twee van de vijf jongeren tussen de 18 en 24 jaar schulden hebben. Daar wil zij meer van weten!
Via de sociale media doet zij een oproep:
#Welke jongere met schulden wil mij helpen met mijn onderzoek?
Zo komt ze in contact met Noor, die zegt: “Ik ben een 23-jarige mbo’er, woon op mezelf en heb € 9.000 schuld aan de bank vanwege een lening. Toen ik nog thuis woonde, betaalden mijn ouders bijna alles. Daarna gaf ik te veel geld uit en dacht: lekker makkelijk, ik leen gewoon wat geld. Maar nu zit ik in de problemen….”
Leyla noemt bij de presentatie van haar praktische opdracht een aantal argumenten om thuiswonende mbo’ers (zoals Noor) kostgeld aan hun ouders te laten betalen.
Geef een argument om thuiswonende mbo’ers kostgeld aan hun ouders te laten betalen.
Bekijk het antwoord
- Geeft een van de volgende argumenten: jongeren kunnen dan alvast leren om rekening te houden met vaste lasten; jongeren moeten leren dat zij niet hun hele inkomen vrij kunnen besteden. (1p)
2018, tijdvak 1: Rente, rente en nog eens rente!
Opgavetekst
Vespa - Sprint

Advertentie voor een Vespa Sprint, met een foto van een scooter. Bouwjaar: 2014. Kilometers: 0. Prijs: € 3.299,-. Kleur: in 5 kleuren. Onderaan: Stuur een e-mail voor vragen over dit product.
Vraag 29 1 punt
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 11 in de bijlage.
Wobke (kapster, 22 jaar) wil een nieuwe scooter kopen. Zij ziet een goede aanbieding op internet, maar ze heeft te weinig geld op haar rekening staan. Ze heeft wel een oplossing: “Ik probeer een persoonlijke lening te krijgen bij de bank.”
Een persoonlijke lening is een voorbeeld van een consumptief krediet.
Noem een ander voorbeeld van een consumptief krediet voor de aankoop van een scooter.
Bekijk het antwoord
- Noemt een ander voorbeeld van een consumptief krediet voor de aankoop van een scooter, bijvoorbeeld: doorlopend krediet; koop op afbetaling; huurkoop. (1p)
informatiebron 11 maandtermijnen persoonlijke lening per looptijd in euro’s
| geleend bedrag in € | 12 mnd. | 24 mnd. | 36 mnd. | 48 mnd. | 60 mnd. |
|---|---|---|---|---|---|
| 1.000 | 89,19 | 47,92 | 33,57 | 26,70 | 22,62 |
| 2.000 | 177,71 | 94,16 | 66,45 | 52,69 | 44,51 |
| 3.000 | 264,93 | 139,62 | 98,00 | 77,31 | 65,00 |
| 4.000 | 351,71 | 184,63 | 129,12 | 101,50 | 85,04 |
| 5.000 | 437,09 | 228,26 | 158,83 | 124,25 | 103,61 |
Vraag 30 2 punten
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 11 in de bijlage.
Wobke (kapster, 22 jaar) wil een nieuwe scooter kopen. Zij ziet een goede aanbieding op internet, maar ze heeft te weinig geld op haar rekening staan. Ze heeft wel een oplossing: “Ik probeer een persoonlijke lening te krijgen bij de bank.”
Wobke is van plan om € 2.000 te lenen tegen een zo laag mogelijke maandlast.
Gebruik informatiebron 11.
Bereken in één decimaal de kredietkosten in procenten van het te lenen bedrag. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het totaal van de laagste maandlast over 60 maanden: $44{,}51 \cdot 60 = 2.670{,}60$ euro. (1p)
- Berekent de kredietkosten in procenten van het te lenen bedrag: $\frac{2.670{,}60 - 2.000}{2.000} \cdot 100\% = 33{,}5\%$. (1p)
2018, tijdvak 2: Naar het mbo
Opgavetekst
Bron 11
| instrument marketingmix | uitwerking | ||
|---|---|---|---|
| a | personeelsbeleid | 1 | De school is actief op Facebook, Twitter en Instagram. |
| b | plaatsbeleid | 2 | De school biedt veel opleidingen op verschillende niveaus. |
| c | productbeleid | 3 | Alle docenten zijn aanwezig tijdens de open dag. |
| d | promotiebeleid | 4 | De school is gemakkelijk bereikbaar met openbaar vervoer. |
informatiebron 3 reiskosten Manon huis-school
| enkele reisafstand huis-school | 35 kilometer |
| verbruik scooter | 1 liter per 25 kilometer |
| brandstofprijs per liter | € 1,50 |
| aantal dagen naar school per week | 5 |
| aantal weken naar school per jaar | 40 |
Vraag 22 2 punten
Per 1 januari 2017 kunnen alle mbo-scholieren een gratis openbaarvervoerkaart (OV-kaart) krijgen. Manon bespaart hierdoor benzinekosten, omdat ze haar scooter niet hoeft te gebruiken voor de reis naar school en haar huis.
Gebruik informatiebron 3.
Bereken de jaarlijkse besparing aan benzinekosten als Manon gebruik gaat maken van haar OV-kaart voor de reis naar school en terug naar huis. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het aantal kilometers per jaar: $35 \cdot 2 \cdot 5 \cdot 40 = 14.000 \text{ kilometer}$ (1p)
- Berekent de besparing aan benzinekosten: $\frac{14.000}{25} \cdot € 1{,}50 = € 840$ (1p)
informatiebron 4 opleidingskosten in het eerste jaar
| mbo hotelschool | mbo tandartsassistente | |
|---|---|---|
| boeken | € 200 | € 175 |
| digitale middelen | € 140 | € 75 |
| overige kosten | € 200 | € 200 |
Vraag 23 1 punt
Manon twijfelt tussen twee verschillende opleidingen: hotelschool of tandartsassistente. Ze wil weten hoe groot het verschil in opleidingskosten is.
Gebruik informatiebron 4.
Bereken in procenten hoeveel de opleiding van de hotelschool meer kost dan de opleiding tot tandartsassistente in het eerste jaar. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het procentuele verschil: $\frac{€ 540 - € 450}{€ 450} \cdot 100\% = 20\%$ (1p)
2018, tijdvak 2: Onderwijs als ontwikkelingshulp
inkomensverdeling in een ontwikkelingsland

Grafiek met de Lorenzcurven A en B. Horizontale as: aantal inkomensontvangers in % van het totaal, van 0 tot 100. Verticale as: inkomensverdeling in % van het totaal, van 0 tot 100. Curve B ligt het laagst. Curve A ligt daarboven.
Vraag 30 1 punt
Volgens UNICEF kan in ontwikkelingslanden door kinderen één jaar onderwijs te laten volgen, het inkomen van de bevolkingsgroep met de laagste inkomens stijgen met 5 tot 15 procent. Als UNICEF erin slaagt om meer kinderen in een ontwikkelingsland onderwijs te laten volgen, draagt dit bij aan een meer gelijkmatige inkomensverdeling in het land.
In onderstaande Lorenzcurven staat de inkomensverdeling in een ontwikkelingsland weergegeven.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste percentages in. Kies uit de percentages die tussen haakjes staan.
Gebruik onderstaande Lorenzcurven A en B.
Hoe meer onderwijs, hoe gelijkmatiger de inkomensverdeling in een land. In de uitgangssituatie zonder onderwijs verdient 20% van de bevolking met het laagste inkomen …(1)… (2,5% / 9% / 20%) van het totale inkomen. In de situatie met enkele jaren onderwijs verdient 20% van de bevolking met het laagste inkomen …(2)… (2,5% / 9% / 20%) van het totale inkomen.
Bekijk het antwoord
- 1. 2,5%
- 2. 9%
2018, tijdvak 2: Be smart
Opgavetekst
informatiebron 8 advertentie balance scooter

bon.com
€ 1.149
− op voorraad
− vandaag besteld, morgen in huis
✓ bestellen en betalen via bon.com
✓ gratis verzending
✓ 14 dagen bedenktijd
✓ snelle levering
Naast de tekst staat een foto van een witte balance scooter.
Vraag 39 1 punt
Jens wil de balance scooter van € 1.149 kopen. Het saldo op zijn betaalrekening bedraagt € 150 debet. Hij mag maximaal € 1.000 rood staan op deze rekening.
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Een debetsaldo van € 150 betekent dat Jens een …(1)… (tegoed / tekort) van € 150 op zijn betaalrekening heeft. Dat betekent dat Jens de balance scooter op dit moment …(2)… (niet / wel) kan betalen.
Bekijk het antwoord
- 1. tekort
- 2. niet
Vraag 40 2 punten
Zijn vriendin wil dat hij gaat sparen voor de balance scooter. Jens: “Dat duurt me te lang. Ik kan maar € 25 per week sparen.”
Gebruik informatiebron 8.
Bereken hoeveel hele maanden Jens minimaal moet sparen totdat hij € 1.149 gespaard heeft. Houd hierbij geen rekening met het saldo op zijn betaalrekening. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent het bedrag per maand: $\frac{52 \cdot € 25}{12} = € 108{,}33 \text{ per maand}$ (1p)
- Berekent het aantal maanden: $€ 1.149 : € 108{,}33 = 10{,}6 \rightarrow 11 \text{ maanden}$ (1p)
Bron 13
| kredietbedrag | looptijd krediet | rentepercentage | maandbedrag |
|---|---|---|---|
| € 1.149 | 24 maanden | 14% | € 55 |
Vraag 41 1 punt
Jens kan de balance scooter ook kopen en dan in termijnen betalen aan bon.com. Daar zijn wel kosten aan verbonden.
Bereken de totale kredietkosten voor Jens als hij de balance scooter in termijnen gaat betalen. Schrijf je berekening op.
Bekijk het antwoord
- Berekent de totale kredietkosten: $(24 \cdot € 55) - € 1.149 = € 171$ (1p)
Hoe vaak inkomen en consumptie in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 1-2, 6, 20-21 | 5 | 13% |
| 2026, tijdvak 2 | 6, 8, 29, 38-40 | 6 | 15% |
| 2025, tijdvak 1 | 5, 10, 12-14, 33 | 6 | 15% |
| 2025, tijdvak 2 | 1-4, 13, 20, 37, 39-44 | 13 | 30% |
| 2024, tijdvak 1 | 10-11, 13-14, 17-18, 27, 36-39 | 11 | 26% |
| 2024, tijdvak 2 | 2, 12, 24, 32-37 | 9 | 22% |
| 2023, tijdvak 1 | 1, 29-30, 32-34 | 6 | 16% |
| 2023, tijdvak 2 | 1-3, 5, 34 | 5 | 12% |
| 2022, tijdvak 1 | 1-6, 23, 31, 36-38, 44 | 12 | 29% |
| 2022, tijdvak 2 | 13, 15-16, 18, 22, 24, 35-37 | 9 | 22% |
| 2022, tijdvak 3 | 13-14, 16 | 3 | 7% |
| 2021, tijdvak 1 | 6, 18-21, 23, 34-35 | 8 | 21% |
| 2021, tijdvak 2 | 10-14, 34, 37-38, 41 | 9 | 23% |
| 2021, tijdvak 3 | 11-12, 14, 21, 37, 41 | 6 | 16% |
| 2019, tijdvak 1 | 30-39 | 10 | 24% |
| 2019, tijdvak 2 | 12-14, 16-21, 23-24, 37 | 12 | 31% |
| 2018, tijdvak 1 | 6-10, 29-30 | 7 | 16% |
| 2018, tijdvak 2 | 22-23, 30, 39-41 | 6 | 17% |
In 18 van de 18 ingedeelde examens economie vmbo-gl/tl staat een vraag over inkomen en consumptie, samen 143 vragen (20% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 2: 13 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 20% van de vragen over inkomen en consumptie, daarvoor 19%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met inkomen en consumptie
Maak de 15 nieuwste examenvragen over inkomen en consumptie online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over inkomen en consumptie
Andere onderwerpen economie vmbo-gl/tl
- Internationale handel
- Overheid en belastingen
- Arbeidsmarkt
- Productie en kosten
- Geld en inflatie
- Vraag en aanbod
- Conjunctuur
- Marktvormen
- Risico en verzekeren
Inkomen en consumptie op andere niveaus
- Examenvragen inkomen en consumptie economie havo
- Examenvragen inkomen en consumptie economie vmbo-bb
- Examenvragen inkomen en consumptie economie vmbo-kb
- Examenvragen inkomen en consumptie economie vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen economie vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker economie per vraagtype nakijkt, lees je op economie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op economie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt inkomen en consumptie voor in het eindexamen economie vmbo-gl/tl?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 143 vragen over inkomen en consumptie, 20% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.
In welk examen economie vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over inkomen en consumptie?
In het examen van 2025, tijdvak 2, met 13 vragen: 1-4, 13, 20, 37, 39-44.
Hoe oefen ik examenvragen over inkomen en consumptie?
Op deze pagina staan alle vragen over inkomen en consumptie met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.